tad v evācakṣate sākamaśvam iti| kakṣīvān priyamedham apṛcchat - iddha in na didīpā3 it priyamedheti| tad asya nāmanuta| so 'bravīt - prajāyān me tvā pratibravad iti| atha ha kakṣīvato nākulibhastrāsa priyaṃgutaṇḍulānāṃ vā sikatānāṃ vā pūrṇā| tāsāṃ ha sma saṃvatsare saṃvatsara ekaikāṃ prāsyati| tāvad dhāsmā āyur dattam āsa| sa u ha navamas sākamaśva ājajñe priyamedhāt| so 'kāmayatod ita iyāṃ, gātuṃ prativacanaṃ vindeyeti| sa etat sāmāpaśyat| tad abhyagāyata| tataḥ prativacanam apaśyat| sa kakṣīvantam abhyādravat| tam abravīd ādravantaṃ dṛṣṭvā - imāṃ me bhastrām udake prāsyata, imam ahaṃ taṃ paśyāmi yo māṃ pratyucyātiprakṣyatīti| atha hainam abhyeva jagāma| sa hovāca - ya ṛcaṃ karoti na sāma, sa iddho na didīpe| atha ya ṛcaṃ ca kāma ca karoti, sa iddhas sa didīpe| etat tvāhaṃ pratibravīmy etan me pitaitat pitāmaha etat prapitāmaha ity ā ha priyamedhād gamayāṃcakāra| tad etat tejo brahmavarcasaṃ sāma| etena vai sa pūrveṣāṃ pitamahānāṃ pāpmānam apāhan| tejasvī brahmavarcasī bhavaty, apa pūrveṣāṃ pitāmahānāṃ pāpmānaṃ hate ya evaṃ veda| yad u sākamaśvo 'paśyat tasmāt sākamaśvam ity ākhyāyate| yat soma citram ukthyam iti citravatīr bhavanti - citrarūpā vai paśavaḥ| paśava etad ahaḥ - paśūnām evāvaruddhyai| tad āhur yanti vā ete triṣṭubhaḥ pavamānāntād ye gāyatrīṣv antyaṃ kurvantīti| vṛṣaṇvatīr bhavanti| vṛṣaṇvad vai triṣṭubho rūpam| tena triṣṭubhaḥ pavamānāntān na yanti
tāsu [https://sa.wikisource.org/s/2h7e śaiśavam]| śāntir vai śaiśavam| yac chaiśavena stuvanti śāntyā eva| atho āhuś śaiśavena vā indro vṛtraṃ paryākāraṃ śakvarībhir ahann iti| tad v eva śaiśavasya śaiśavatvam| tad u bhrātṛvyahā | hanti dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ ya evaṃ veda| prajāpater akṣy aśvayat| tat parāpatat| so 'kāmayata - punar mā cakṣur āviśed iti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai taṃ cakṣuḥ punar āviśat| aśva eva śucir bhūtvainaṃ punar āviśat| tajjyotir vai cakṣuḥ| jyotir vāvainaṃ tad āviśat| tad etac cakṣuṣyaṃ sāma| ajarasaṃ hāsya cakṣur na vyeti ya evaṃ veda
atha [https://sa.wikisource.org/s/2jvq mahānāmnayaḥ]| mahānāmnīr vā anu prajāḥ prajāyante|nityavatsāḥ paśavaḥ| tā etā mahānāmnayas saṃbhāryāḥ| tasmān manuṣyā garbhiṇaḥ kanīyaś śobhante| saṃbhāryo hi sa teṣāṃ garbho nityaḥ| nityavatsāḥ paśavo 'nuprajāyante| tasmāt paśavo garbhiṇo bhūyaś śobhante| mātyo hi sa teṣāṃ garbho nityaḥ| atha vāmadevyam| paśavo vai vāmadevyam| paśumanta eva bhavanty enena tuṣṭuvānāḥ| atha bārhadgirarāyovājīye pāṃkte pāṃkte 'hani kriyete - pāṃktā vai paśavaḥ| paśava etad aahaḥ - paśūnām evāvaruddhyai| te u athakāravac cādhyardhel̤aṃ ca bhavataḥ pratyakṣaṃ śakvarīṇāṃ rūpaṃ śākvare 'han| tena vai rūpasamṛddhe| tad āhus sa vādya gobhiḥ prasnāyādya ābhyaḥ pāre pratiṣṭhāṃ ca tīrthaṃ ca vinded iti| gāvo vai śakvaryaḥ| tāsām eṣā pāre pratiṣṭhā ca tīrthaṃ ca yad athakāraś cādhyardhā cel̤ā| niṣṭābhiś śakvarībhiḥ pāpmānaṃ tarati, śriyam aśnute ya evaṃ veda| tad ail̤am acchāvākasāma bhavati| paśavo vā il̤ā| paśuṣv evaitat pratitiṣṭhanti
devāsurā aspardhanta| te devāḥ prajāpatim upādhāvaṃs - tan naś chandaḥ prayacchāyātayāma yenāsurān abhibhavāmeti| sa tapo 'tapyata| sa tapas taptvātman siṃsimāyad avāpaśyat| yad ātman siṃsimāyad avāpaśyat tat simānāṃ simātvam| tā abravīt - sṛjyadhvam iti| keneti| yena kāmayadhva iti| tās simānam evordhvā udīryāsṛjyanta| tad v evāsāṃ simātvam| tā amimīta| tāsu trayaṃ vedam adhyādadhāt| tā evāyacchat| tāsv imāṃs trīn lokān abhyādadhāt| tā evāyacchat| so 'bravīn mahad batāsām idaṃ mānam abhūd iti| yad abravīn mahad batāsām idaṃ mānam abhūd iti, tan mahāmānīnāṃ mahāmānitvam| mahāmānayo ha vai nāmaitāḥ| tā mahānāmnaya iti parokṣam ākhyāyante| tā devebhyaḥ prāyacchat| tābhir adya devā astuvata| śvo 'śaknuvan| tadyad adya stutvā śvo 'śaknuvaṃs tac chakvarīṇāṃ śakvarītvam| śaknoti yac chikṣate ya evaṃ veda| tā devā nodayacchan| tāḥ prajāpataya eva punaḥ prāyacchan| tāḥ prajāpatau saṃvatsaram uṣitvāpākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti
tā abruvann aindrān ha no ghoṣān vettha| tān naḥ prayaccha, yair vayaṃ ghoṣiṇīr asāma| ghoṣī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smān vedeti| tābhya etān aindrān ghoṣān prāyacchat| yo 'gner ghoṣo yo rathasya, tam asyai prāyacchat| yo vāyor ghoṣo ya vayasāṃ, tam etasyai prāyacchat| yaḥ parjanyasya ghoṣo yo dundubhes tam amuṣyai prāyacchat| etaṃ ha vā āsām aindrā ghoṣāḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti| tā abruvann aindrān ha no nikril̤ān vettha| tān naḥ prayaccha, yair vayaṃ krīl̤āma| krīl̤āt sa brāhmaṇaḥ prajayā paśubhir yo 'smā vedeti| tābhya etān aindrān nikrīl̤ān prāyacchad - indrā indrā indrā iti| eta ha vā āsām aindrā nikrīl̤āḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti
tā abruvan rūpāṇi ha no vettha| tāni naḥ prayaccha, yair vayaṃ rūpiṇīr asāma| rūpī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smā vedeti| tābhyo rūpāṇi prāyacchat| yat prāvṛṣi nihatarajaskāyai prathamaṃ saṃjāyamānāyā asyai rūpaṃ bhavati, tad asyai prāyacchat| yad v eva prāvṛṣi nihatarajaskasyāntarikṣasya rūpaṃ bhavati, tad etasyai prāyacchat| atha yad āgrahāyaṇe 'pete meghe 'pete nīhāre 'muṣyai rūpaṃ bhavati, tad amuṣyai prāyacchat| etāni ha vā āsāṃ rūpāṇi| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti| tā abruvan nāmāni ha no vettha| tāni naḥ prayaccha, yairvayaṃ nāminīr asām| nāmī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smā vedeti| tābhyo nāmāni prāyacchat| bhūs tvam asītīmām abravīd, bhuvas tvam ity etāṃ, svas tvam ity amūm| etāna ha vā āsāṃ nāmāni| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti
tā abruvan vatsān ha no vettha| tān naḥ prayaccha, yair vayaṃ vatsinīr asāma| vatsī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smā vedeti| tābhyo vatsān prāyacchat| agnim evāsyai prāyacchad, vāyum antarikṣāyādityam amuṣyai| ete ha vā āsāṃ vatsāḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti| tā abruvann ṛṣabhān ha no vettha| tān naḥ prayaccha, yair vayam ṛṣabhiṇīr asāma| ṛṣabhī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smān vedeti| tābhya ṛṣabhān prāyacchad etān athakārān| ete ha vā āsām ṛṣabhāḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti
tā abruvann ekaṃ ha no rūpaṃ vettha| tannaḥ prayaccha, yena vayaṃ rūpiṇīr asāma| rūpī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smā vedeti| tābhya etad ekaṃ rūpaṃ prāyacchad āpa iti| etad dha vā āsām ekaṃ rūpaṃ yad āpaḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti| tā abruvann ekaṃ ha no nāma vettha| tan naḥ prayaccha, yena vayaṃ nāminīr asāma| nāmī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smā vedeti| tābhya etad ekaṃ nāma prāyacchad indrā iti| etad dha vā āsām ekaṃ nāma yad indrāḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti
tā abruvaṃs tṛptīr ha no vettha| tā naḥ prayaccha, yābhir vayaṃ tṛpyāma| tṛpyāt sa brāhmaṇaḥ prajayā paśubhir yo 'smā vedeti| tābhya etās tṛptīḥ prāyacchad etān ekārān| ete ha vā āsāṃ tṛptayaḥ| tās saṃvatsaram uṣitvāpaivākrāman| so 'bravīt kathāpākramiṣṭeti| tā abruvan āvapanān ha no vettha, palyān ha no vettha, goṣṭhān ha no vettha| tān naḥ prayaccha, yair vayam āvapanavatīḥ palyavatīr goṣṭhinīr asāma| āvapanavān palyavān goṣṭhī sa brāhmaṇo 'sad yo 'smā vedeti| tābhyo vācaṃ prāyacchat| vācaṃ vāvedaṃ sarvaṃ nātiricyate| evā hy evā ity eṣāṃ vāg, evā hy agnā iti gavyāḥ paśava, evā hīndrā ity aśvyāḥ paśavaḥ| evā hi pūṣann ity ajāvikam evaitat| evā hi devā iti parigrāha evaiṣaḥ
atha mahānāmnayaḥ| prāṇā vā agre sapta| tebhya etāṃ saptapadāṃ śakvarīṃ niramimīta| prāṇān eva sarvam āyur eti ya evaṃ veda| saptapadāyai ṣaṭpadām ṛtūn saṃvatsaram| ṛtubhya ātmānaṃ paridatte ya evaṃ veda| ṣaṭpadāyai pañcapadāṃ paśūn paṃktim| paśumān bhavati ya evaṃ veda| pañcapadāyai catuṣpadāṃ vācam anuṣṭubhaṃ pratiṣṭhitim| vācā vadati ya evaṃ veda| catuṣpadāyai tripadāṃ tejo brahmavarcasaṃ gāyatrīm| tejasvī brahmavarcasī bhavati ya evaṃ veda| tripadāyai dvipadāṃ puruṣam| nainaṃ pauruṣo vadho hanti ya evaṃ veda| dvipadāyā ekapadāṃ puruṣam eva| anvañcāv iva vai puruṣau| tasmāt puruṣaḥ puruṣaṃ pariveveṣṭi, puruṣaḥ puruṣasyānucaro bhavati, vindate 'nucaritṝn| bahavo 'syānucarā bhavanti, nainaṃ pauruṣyevāvṛttir vindati ya evaṃ veda