yad yad vai devā yajñe 'kurvata, tat tad v evāsurā anvakurvata| te devā abruvan - yad yad vāva vayaṃ yajñe kurmahe, tat tan no 'surā anukurvate| etemaṃ trayaṃ vedaṃ gāthayā saṃsṛjāmeti| te trayaṃ vedaṃ gāthayā saṃyuktaṃ nyāsyan| tam asurā abruvan - na vā ayam abhūd yaṃ gāthayā samasrākṣuḥ| etemaṃ jahāmeti| tam ajahuḥ| tasmād dhīnād devā etaṃ gāthāyai rasaṃ prāvṛhanta| sa eṣa pragātho 'bhavat| tad yad gāthāyai rasaṃ prāvṛhanta, tat pragāthasya pragāthatvam| sa haiṣa rasa eva pravṛḍhaḥ| rasena hāsya stutaṃ bhavati ya evaṃ vidvān pragāthena stute| atha ha vā agra ṛk ca gāthā ca sadṛśyāv evāsatur, tānyānyām ati| te ājim aitām| saitam ṛg gāthāyai rasaṃ prāvṛhata| sa eṣa pragātho 'bhavat| tad yad gāthāyai rasaṃ prāvṛhata, tad v eva pragāthasya pragāthatvam| sa haiṣ rasa eva pravṛḍhaḥ| rasena hāsya stutaṃ bhavati ya evaṃ vidvān pragāthena stute
tasminn u ha devā virājam annādyaṃ dadṛśur mithunaṃ prajananam| tad yac catuṣpadā prathamā bhavati tripade uttare dve, tāni daśa padāni saṃpadyante| daśākṣarā virāḍ, annaṃ virāṭ| etāṃ ha tad dadṛśuḥ| atha yad bṛhatīti pūrvām ācakṣate pragātha ity uttare tad u mithunaṃ prajananam| tasminn u haiva vasiṣṭho virājam annādyaṃ dadarśācaturaṃ mithunaṃ prajananam| tad yac catuṣpadā prathamā bhavati dvipada uttarās tisras tāni daśa padāni saṃpadyante| daśākṣarā virāḍ, annaṃ virāṭ| etāṃ ha tad dadarśa| eketi tad ekā, dve iti tat tisras, tisra iti tat ṣaṭ, catasra iti tad daśa| so eva virāṭ| eka itya eketi, dvāv iti dve iti, traya iti tisra iti, catvāra iti catasra ity, etad vā ācaturaṃ mithunaṃ prajananam| pra mithunena jāyate ya evaṃ veda
tāsu paurumudgam| il̤āvān pavamānaḥ paurumudgena kriyate| purumudga āṃgirasaḥ paśu - kāmas tapo 'tapyata| sa etata sāmāpaśyat| tenāstuta| sa etām il̤ām upait| paśavo vā il̤ā| tato vai sa paśūn avārunddha| tad etat paśavyaṃ sāma| ava paśūn runddhe bahupaśur bhavati ya evaṃ veda| yad u purumudga āṅgiraso 'paśyat tasmāt paurumudgam ity ākhyāyate| devāś ca vā asurāś cādhi samudram aspardhanta| te devā akāmayanta pūrva evāsurān samudre majjayemeti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tenāsurān pūrve 'majjayan| tad yat pūrve 'majjayaṃs tad v eva paurumudgasya paurumudgatvam| pūrva eva dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ majjayati ya evaṃ veda| teṣām u yo ya evodamajjat tasyaitenaiva sāmnā prāghnan| tad u bhrātṛvyahā| kasmād etat sāmāhū rakṣoheti| rakṣāṃsīva vā etat tān aghnan| hanti dviṣantaṃ bhrātṛvyam, ava rakṣaḥ pāpmānaṃ hate ya evaṃ veda
atha gautamam| ubhau varṇau samṛddhayai bārhataṃ prastāvena rāthantaram ūrdhvam| gotamo vai rāhūgaṇo 'kāmayata sātasani syām iti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai sa sātasanir abhavat| sātasanayo 'sāmeti satram āsate| sātasanaya eva bhavanti| tad ye ca ha vai gotamād ṛṣayaḥ parāñco ye cārvāñcas te gotamam evarṣim ubhaya upāsate| etaṃ hi sa mahimānam apaśyat| ye ca hāsmāt parāñcaḥ pitaro bhavanti, ye cārvāñcas ta enam ubhaya upāsate ya evaṃ veda| yad u gotamo rāhūgaṇo 'paśyat tasmād gautamam ity ākhyāyate
[https://sa.wikisource.org/s/1zb5 athāntarikṣam]| devān vā antarikṣaṃ paretān asurā avidhyan| te 'kāmayantāntarikṣād evāntarikṣeṇa vijitya svargaṃ lokam ārohemeti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai te 'ntarikṣād evāntarikṣeṇa vijitya svargaṃ lokam ārohan| tad evāntarikṣasyāntarikṣatvam| tad etad vijiti svargyaṃ sāma| vijayate gacchati svargaṃ ya evaṃ veda| antarikṣaṃ vā etad ahaḥ| leleva vā antarikṣam tad yan madhyenidhanaṃ bhavati pratiṣṭhityā eva| tasyobhayataḥ padaṃ pariṣṭobhaty antarikṣasya rūpam| ubhayata iva hīdam antarikṣaṃ pariṣṭubdham ābhyāṃ lokābhyām| tasmād u haitat sāmaitasmād ahno nāntarityam| antarikṣaṃ vā etad ahar, antarikṣam etat sāma| ahar evaitena rohati tuṣṭuvānaḥ| yad u devā etena sāmnāntarikṣād evāntarikṣeṇa vijitya svargaṃ lokam ārohaṃs tasmād antarikṣam ity ākhyāyate
atha kāṇvam| kaṇvo vai nārṣado jyog apratiṣṭhitaś caran so 'kāmayata - prati - tiṣṭheyam iti| sa etat sāmāpaśyat| tasya nidhanaṃ nāpaśyat| sa vṛṣadaṃśasya kṣvata upāśṛṇot| tad apaśyat| tenāstuta| tato vai sa pratyatiṣṭhat| tad etat pratiṣṭhā - sāma| pratitiṣṭhati ya evaṃ veda| yad u kaṇvo nārṣado 'paśyat tasmāt kāṇvam ity ākhyāyate| tisro vāca īrayati pra vahnir iti triṣṭubho 'ntyā bhavanti tṛtīyasyāhno rūpam| tenai (va) trīṇy ahāni kalpante| ṛtasya dhīti brahmaṇo manīṣām| gāvo yanti gopatiṃ pṛṣchamānās somaṃ yanti matayo vāvaśānāḥ|| iti gomatīḥ paśumatīr bhavanti, paśūnām evāvaruddhayai| paśavo hy etad ahaḥ
tāsu saṃkrośaḥ| saṃkrośena vai devās saṃkrośamānā svargaṃ lokam āyan| yat saṃkrośamānā svargaṃ lokam āyaṃs tat saṃkrośasya saṃkrośatvam| tad etat svargyaṃ sāma| saṃkrośamāna evaitena svargaṃ lokam eti ya evaṃ veda| tad va evācakṣate 'ṅgirasāṃ saṃkrośa iti| aṃgiraso vā akāmayanta - saṃvidānā eva saṃkrośamānā svargaṃ lokam iyāmeti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai te saṃvidānā eva saṃkrośamānā svargaṃ lokam āyan| yat saṃkrośamānā svargaṃ lokam āyaṃs tad v eva saṃkrośasya saṃkośatvam| tad etat svargyaṃ sāma| saṃvidāna evaitena saṃkrośamāna svargaṃ lokam eti ya evaṃ veda| tac chrīr vai svargo lokaḥ| aśnute śriyaṃ, gacchati svargaṃ lokaṃ, ya evaṃ veda| yad v aṅgiraso 'paśyaṃs tasmād aṅgirasāṃ saṃkrośa itya ākhyāyate| hūtiś ca ha khalu vā ete sāmanī pratiśrutiś ca he ye ho vā hā ho ity evānenāṅgiraso 'hvayan| hā vā o vā ity etena pratyaśṛṇvan| te ha vā ete sāmanī hūtiś caiva pratiśrutiś ca, svargyaṃ, svargasya lokasya samaṣṭayai
sāma [https://sa.wikisource.org/s/3ga 278]yad dyāva indra te śataṃ śataṃ bhūmīr uta syuḥ| na tvā vajrin sahasraṃ sūryā anu iti yad vai śatavat sahasravat taj jagatyai rūpam| jāgatam etad ahaḥ| na jātam aṣṭa rodasī itīme ha vāva rodasī| ete evaitad abhivadati| ā paprātha mahinā vṛṣṇyā vṛṣan viśvā śaviṣṭha śavaseti viśvavatīr bhavanti| vaiśvadevaṃ hy etad ahaḥ| asme ava maghavan gomati vraje vajriñ citrābhir ūtibhir iti gomatīḥ paśumatīr bhavanti paśūnām evāvaruddhayai| paśavo hy etad ahaḥ| tāsu vairūpam| saṃvatsaro vai virūpo, virūpā ṛtavo, virūpā ardhamāsāḥ| tad yat [https://sa.wikisource.org/s/1zb6 pañcanidhanaṃ] pañca hy ṛtavo, yad dvādaśanidhanaṃ dvādaśa hi māsā, yad digvad ākramaṇavat tena, yad viśvavad vaiśvadevaṃ hy etad ahaḥ| prajananaṃ vā etad vairūpam| tad yat tṛtīye 'han kriyate caturthasyāhnaḥ prajātyai| yad devā abhavaṃs tad asurā abhavan| te devā aśvā abhavaṃs, tad asurā nānvavāyan| tato vai devā abhavan, parāsurāḥ| bhavaty ātmanā parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda
tad yad aśvavad bhavati bhrātṛvyasyaivāpanuttyai| adhyardhel̤ā tṛtīyasyāhno 'dhyardhel̤ā pañcamasya| sa yathā maṇḍūka iṭkuryād evam atreṭkuryāt| tenaiva pañcamam ahar ayātayāma kriyate| sarvā vai vāk tṛtīye 'hann āpyate| tad yad ete vṛkaṇāvā bhavanty ubhayyā eva vāca upāptyai, yā ca grāmyā yā cāraṇyā| pañcanidhanaṃ tu kāryataram| bhūyaḥ prajananaṃ, prajananas saṃvatsaraḥ, prajananā ṛtavaḥ, prajananā| ardhamāsā, athetarad ekaprajananaṃ māsā eva| atha vāmadevyam| paśavo vai vāmadevyam| paśumanta eva bhavanty enena tuṣṭuvānāḥ| vayaṃ gha tvā sutāvanta iti satobṛhatīr ākramante 'napabhraṃśāya
tāsu vaiṣṭambham| vaiṣṭambhena vai devā asurān ebhyo lokebhyo niṣṭabhya sva āyatane satram āsata| vaiṣṭambhenaiva dviṣantaṃ bhrātṛvyam ebhyo lokebhyo niṣṭabhya sva āyatane satram āste ya evaṃ veda| naiṣṭambhaṃ ha vai nāmaitat| tad vaiṣṭambham ity ākhyāyate| udaraṃ vā etad ahaḥ| annam etad yad vaiṣṭambham| tad yad atra vaiṣṭambhaṃ kriyate madhyata evaitad ātmano 'nnādyaṃ dadhate| tasmād u hedaṃ puruṣo 'nnena viṣṭabdha iva| taraṇir it siṣāsatīti prajñātā stotriyā bhavanti| tāsu rauravaṃ trirūpaṃ tripariṣṭobhaṃ tṛtīyasyāhno rūpam| agnir vai rurū, rudro 'gniḥ| yasmāt paśavo 'pakrāmanty agnir eva tasmāt paśūn apakramayati| atha yaṃ paśava upanamanty agnir eva tasmai paśūn upanamayati| āgneyās satriṇa svaivaibhyo devatā paśūn avarunddhe| tad ail̤am acchāvākasāma bhavati| paśavo vā il̤ā| paśuṣv evaitat pratitiṣṭhanti