atha gauṣūktaṃ bahirnidhanaṃ bārhatam| tasmād bārhate 'han kriyate| gauṣūktiś ca vā āśvasūktiś caiṣau| tau ha bahu pratigṛhya garagirāv iva menāte| tāv akāmayetām - apemaṃ garaṃ gīrṇaṃ hanīvahīti| tāv ete sāmanī apaśyatām| tābhyām astuvātām| tayor anyataro 'gnir āhuta ity evemaṃ lokam abhinirājuhot| agniṃ ha vā asmin loke na kiñcanātiricyate| śukra āhuta ity evānyataro 'muṃ lokam abhinirājuhot| ādityam u ha vā amuṣmin loke na kiñcanātiricyate| tato vai tau taṃ garaṃ gīrṇam apāghnātām| tata enayor yathā dvidataḥ kumārasya sātaṃ syād, evaṃ sātam āsa| yo garagīr manyetāpratigṛhyasya pratigṛhyānāśyānnasyānnam aśitvā, sa etābhyāṃ stuvīta| apa haiva taṃ garaṃ gīrṇaṃ hate| yad enena kiṃ ca pāpaṃ kṛtaṃ bhavati, tad apahate| te u pañcākṣaraṇidhane bhavataḥ - pañcapadā vai paṃktiḥ pāṃktāḥ paśavaḥ| paśavaś chandomāḥ - paśūnām evāvaruddhayai| yad u gauṣūktiś cāśvasūktiś caiṣāv apaśyatāṃ tasmād gauṣūktāśvasūkte ity ākhyāyate
parīto ṣiṃcatā sutam iti parivatīr bhavanty antasya rūpam| antyo hy etad ahaḥ| somo ya uttamaṃ havir ity uttamaṃ hy etad dhaviḥ kriyate yac chandomāḥ| dadhanvāṃ yo naryo apsv antar ā suṣāva somam adribhiḥ|| nūnaṃ punāno 'vibhiḥ pari sravādabdhas surabhintaraḥ| sute cit tvāpsu madāmo andhasā| ity andhsvatīr bhavanty - annaṃ vā andho - 'nnādyasyaivāvaruddhyai| śrīṇanto gobhir uttaram iti gomatīḥ paśumatīr bhavanti paśūnām evāvaruddhyai| paśavo hi chandomāḥ| pari svānaś cakṣase devamādanaḥ kratur indur vicakṣaṇa iti caturṛcaṃ bhavati - catuṣpadā vai paśavaḥ| paśavaś chandomāḥ - paśūnām evāvaruddhyai| tāsu pṛṣṭham| pṛṣṭhena vai devāḥ pṛṣṭhaṃ abhavan| pṛṣṭham asāmeti satram āsate| pṛṣṭham eva bhavanti| devā vā akāmayanta pṛṣṭhaṃ syāmeti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai te pṛṣṭham abhavan| tat pṛṣṭham vā ayam agnir asya lokasya, pṛṣṭham ayaṃ vāyur antarikṣasya, pṛṣṭham asāv ādityo divaḥ| tat pṛṣṭham iti vai praśaṃsanty atra pratiṣṭhāpayanti| tac chrīr vai pṛṣṭhaṃ, varṣma vai pṛṣṭham| aśnute śriyaṃ, varṣma bhavati ya evaṃ veda| tad ūrdhvel̤aṃ bhavati bṛhato rūpaṃ bārhate 'han| tena vai rūpa samṛddham
atha saṃkṛti| trirātreṇa vai devā ūrdhvā svargaṃ lokam āyan| sa eṣām asaṃgṛhīto vīvāvṛhyata| taṃ gāyatrapārśveṇaivodattabhnuvan, santaninā samatanvan, saṃkṛtinā samakurvaṃs, triṣandhinā samadadhuḥ, śrāyantīyena samaśrīṇann, ariṣṭenāriṣṭatām agamayan| trirātreṇa yad devā svargaṃ lokam āyann etena vai tad āyan| sa eṣāṃ saṃvyavṛhyata| tasminn etāni bhūyiṣṭhāni sāmāni kriyante| etam evaitat trirātraṃ bhiṣajyanti| bheṣajam evaitena prāyaścittiṃ kurvate| saṃkṛtinā vai devāḥ prajāḥ paśūñ chriyam annādyaṃ samakurvata| tat saṃkṛtinas saṃkṛtitvam| prajāḥ paśūñ chriyam annādyaṃ saṃskurute ya evaṃ veda| tasyo ete vṛkaṇāvā bhavanty, ubhayyā eva vāca upāptyai yā ca grāmyā yā cāraṇyā| tac caturnidhanaṃ bhavati - catuṣpadā vai paśavaḥ| paśavaś chandomāḥ - paśūnām evāvaruddhayai
atha kaunmalabarhiṣam| etena vai kunmalabarhir ubhayān paśūn aspṛṇot gavyāṃś cāśvyāṃś ca| tān evaitena spṛṇoti| kunmalabarhir vā akāmayatobhayān paśūn avarundhīya gavyāṃśa cāśvyāṃś ceti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tvaṃ hy ehi cerave vidā bhagaṃ vasuttaye| ud vāvṛṣasva maghavan gaviṣṭaya ud indro aśvamiṣṭaye|| ity eva gavyāṃś cāśvyāṃś ca paśūn avārunddha| tair u paśubhir iṣṭavā svargam eva lokam agacchat| tad etat paśavyaṃ svargyaṃ sāma| ava paśūn runddhe gacchati svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda| yad u kunmalabarhir apaśyat tasmāt kaunmalabarhiṣam ity ākhyāyate
atha devasthānam| etena vai tṛtīyena tryaheṇa devā ūrdhvā svargaṃ lokam āyan| sa eṣām asaṃgṛhīto vīvāsraṃsata| ta etat sāmāpaśyan| tenainam e 'sthād idaṃ e 'sthād idam ity evāsthāpayan| tam etenaivādṛṃhan| tad yad etenāsthāpayaṃs tad devasthānasya devasthānatvam| tad yad atra devasthānaṃ bhavaty etam evaitat trirātraṃ pratiṣṭhāpayanty, etaṃ dṛṃhanti| taṃ saṃskṛtya tena svargaṃ lokam āyan| tasmin yat svarge loke samatiṣṭhanta tad v eva devasthānasya devasthānatvam| te yatra svargaṃ lokam āyaṃs tad dhīdaṃ sarvaṃ saṃgopāñcakre yathāsyaitannidhanam| tena haitena sāmnā mahad evānapajayyaṃ jayati| tasyaiṣa śloko - vairūpaṃ devā abhisaṃvasānās tadātasthus tad u haiṣāṃ vyārate| hiṃkṛtya punar āruhya sarvaṃ evādhūnvata jarasaṃ tanūnām|| iti| ta etam eva chandomyaṃ tryahaṃ saṃskṛtya devasthānam eva sāma samāruhya svargaṃ lokam agacchan| tasyo evaiṣa ślāko - yad vairūpa upahate vyaddhve hiṃkṛṇvantas samatiṣṭhanta yāmam| tad devasthānam asṛjanta sāma tena devāso amṛtatvam āyan|| ity evāmṛtatvam agacchan
prajāpatir annādyam asṛjata| tat kṣayād bibhyad diśo vyudakrāmat| so 'kāmayatāvānnādyaṃ rundhīyeti| sa etat sāmāpaśyat| tenainad e 'sthād idam e 'sthād idam ity eva sarvābhyo digbhyo 'nnādyam avārunddha| sa yo 'nnādyakāma syāc catur brūyāt| tacasro diśaḥ| digbhya evānnādyam avarunddhe| atha ya svargakāma syāt trir brūyāt - trayo vā ime lokā - eṣāṃ lokānāṃ samaṣṭayai| athārkapuṣpam - annaṃ vā arkaḥ| tasyaitat puṣpaṃ yad āraṇyam| tad dhy araṇye jāyat - āraṇyasyaivānnādyasyāvaruddhyai| devā vai svargakāmās tapo 'tapyanta| ta ete sāmanī apaśyan| tābhyām astuvata| tato vai te svargaṃ lokam āśnuvata| te ete svargye sāmanī| aśnute svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda| tad yathā vā ado vṛṣṭe niyāne 'nudadṛśāte evam evaitābhyāṃ svargo loko 'nudadṛśe| te u svargye| aśnute svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda
atha dairghaśravasam - annaṃ vai dairghaśravasam - annādyasyaivāvaruddhyai| dīrghatamā vai māmateyas saniṃ prayann abravīd dīrghaśravasaṃ kanīyāṃsaṃ bhrātaram - eteṣāṃ no bhāryāṇām adhyakṣa syā iti| so 'kāmayata dīrghaśravā - avānnādyaṃ rundhīya, neme bhāryā aśanāyeyur iti| sa etat sāmāpaśyat| tenāgnim astaud - yo viśvā dayate vasu hotā mandro janānām| madhor na pātrā prathama ny asmai pra stomā yantv agnaye|| iti| so 'smā agni stutas sarvam evedaṃ madhumayam annādyam akarot| te hāsya bhāryā āsur yathā madhv aśnanta evam| sa haiṣa mahān eva raso, mahad evaitad annādyam| tena haitena sāmnā mahad evānnādyam avarunddhe| yad u dīrghaśravā apaśyat tasmād dairghaśravasam ity ākhyāyate
atha yaśaḥ| yaśasā vai devā yaśo 'bhavan| yaśo 'sāmeti satram āsate| yaśa eva bhavanti| tac chrīr vai yaśaḥ| aśnute śriyaṃ ya evaṃ veda| tad u saptatriṃśadakṣaraṇidhanaṃ bhavati| ṣaṭtriṃśadakṣarā vai bṛhatī| bṛhatī svargo lokaḥ| asāv ādityas saptatriṃśaḥ| etasminn eva tat svarge loke 'ntataḥ pratitiṣṭhanti| tasyo etāṃ kalyāṇīm āśiṣam antata āśāsata āyur viśvāyur viśvaṃ viśvam āyur aśīmahīti| tayaivaitat samṛdhyodṛcam aśnuvate| atha śulkaḥ| śulkena vai devāś śulko 'bhavan| śulko 'sāmeti satram āsate| śulka eva bhavanti| tac chrīr vai śulkaḥ| aśnute śriyaṃ ya evaṃ veda| tad v evācakṣata āśvam iti| devā vai svargakāmās tapo 'tapyanta| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai te svargaṃ lokam āśnuvata| tad etat svargyaṃ sāma| aśnute svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda| atha [https://sa.wikisource.org/s/2hu0 bhargaḥ]| bhargeṇa vai devā bhargo 'bhavan| bhargo 'sāmeti satram āsate| bharga eva bhavanti| tac chrīr vai bhargaḥ| aśnute śriyaṃ ya evaṃ veda| athābhiśavam ubhayābhīśutāyai| yathā haikābhīśunā yāyād evaṃ tad yad anyatarad, atha yathobhayābhīśunā yāyād evaṃ tad yad ubhe| etābhyāṃ vai dvādaśarātro 'riṣṭas saṃgṛhīta eti| ariṣṭena saṃgṛhītena dvādaśarātreṇa pāpmānaṃ tarati śriyam aśnute ya evaṃ veda
atha dīrghatamaso 'rko - 'nnaṃ vā arko - 'nnādyasyaivāvaruddhayai| dīrghatamā vai māmateyo 'nnādyakāmas tato 'tapyata| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai so 'nnādyam avārunddha| tad etad annādyasyaivāvaruddhis sāma| avānnādyaṃ runddhe 'nnāda śreṣṭha svānāṃ bhavati ya evaṃ veda| yad u dīrghatamā māmateyo 'paśyat tasmād dīrghatamaso 'rka ity ākhyāyate| asāvi somo aruṣo vṛṣā harir iti vṛṣaṇvatīr bhavanti bṛhato rūpam| bārhatam etad ahaḥ| rājeva dasmo abhi gā acikradat| punāno vāram aty eṣy avyayaṃ śyeno na yoniṃ ghṛtavantam āsadat|| parjanyaḥ pitā mahiṣasya parṇino nābhā pṛthivyā giriṣu kṣayaṃ dadhe| svasāra āpo abhi gā ud āsaran saṃ grāvabhir vasate vīte adhvare|| iti gomatīḥ paśumatīr bhavanti paśūnām evāvaruddhayai| paśavo hi chandomāḥ| kavir vedhasyā pary eṣi māhinam atyo na nikto abhi vājam arṣasi| apasedhaṃ duritā soma no mṛḍa ghṛtā vasānaḥ pari yāsi nirṇijam|| iti parivatīr bhavanty antasya rūpam| anto hy etad ahaḥ
tāsu sāmarājam| śrīr vai rājyam| aśnute śriyaṃ gacchati rājyaṃ ya evaṃ veda| tad v evācakṣate saṃvad iti| pravatā vai devā svargaṃ lokam āyann udvatodapatan| saṃvatā samāśnuvata| tad yad etāni sāmāni bhavanti pravataiva svargaṃ lokaṃ prayanty, udvatotpatanti| saṃvatā samaśnuvate| tāny u vāṅnidhanāni bhavanti| vācaś chandomais samicchanti| āpteva vā etarhi vāg bhavati| chandomeṣu tad yad etāni vāṅganidhanāni bhavanti, tām evaitad vācaṃ pratyakṣam upayanti