gāyatramukho vai prathamas triyahaḥ| tasmād ayam agnir ūrdhvo dīdāya| gāyatramadhyo dvitīyas triyahaḥ| tasmād ayaṃ vāyus tiryaṅ pavate| gāyatrottamas tṛtīyas triyahaḥ| tasmād asāv arvāṅ ādityas tapati| devāsurā aspardhanta| te 'bruvan yo nas trir anavānaṃ gāyatraṃ gāyati sa na imāṃś ca lokān saṃjayati prāṇāpānavyānāṃś ceti| so 'yāsya āṅgirasas trir anavānaṃ gāyatram agāyat| tenemāṃś ca lokān samajayat prāṇāpānavyānāṃś ca| sam imāṃś ca lokāñ jayati prāṇāpānavyānāṃś ca ya evaṃ vidvāṃs trir anavānaṃ gāyatraṃ gāyati| yo vā agniṣṭomena daśāhaṃ kalpamānaṃ veda kalpate 'smai prātassavanenaiva prathamas tryahaḥ, kalpate mādhyandinena dvitīyas, tṛtīyasavanena tṛtīyo, 'gniṣṭomasāmnaiva daśamam ahaḥ kalpate| kalpate 'smai ya evaṃ veda
athaitāny āprīr ājyāni bhavanti| prajāpatiḥ prajā asṛjata| sa sṛṣṭvā riricāno 'manyata| sa etāny āprīr ājyāny apaśyat| tair ātmānam āprīṇītāyātayāmatāyai| ricyante iva vā ete ya etad ahar āgacchanti| tad yad etāny āprīr ājyāni bhavanty ātmānam evaitair yajamānā āprīṇate 'yātayāmatāyai| aniruktāny ājyāni bhavanti chandasām anabhidharṣāya, pāpavasyasasya vivaktyai| vi pāpmanā vicyate ya evaṃ veda| aindrāgnam uttamaṃ padaṃ nirāha chandasām apraṇāśāya yajñasyānukhyātyai| anukhyātenaiva yajñena svargaṃ lokaṃ samaśnuvate| tad āhur yat sarvebhyo 'hobhyo daśamam ahas saṃbharanty, atha kenaiṣāṃ chandomā anantaritā bhavantīti| stomeneti brūyāt| caturviṃśaṃ saptamam ahar bhavati, caturviṃśaṃ daśamam ahaḥ| atho yad evaitat samayy ekam ājyaṃ bhavati teno eveti
uccā te jātam andhasety udvatīr utthānīye 'han bhavanty atho svargasyaiva lokasyābhyutkrāntyai| svargo hy eṣa loko yad daśamam ahaḥ| sa na indrāya yajyave varuṇāya marudbhya iti marutvatīr bhavanti| marutvad vai madhyandinasya rūpam| madhyandinasyaiva tad rūpān na yanti| enā viśvāny arya ā dyumnāni mānuṣāṇām| siṣāsanto vanāmahe|| iti siṣāsadvatīr bhavanti| siṣāsanto hy evaitenāhnā svargaṃ lokaṃ gacchanti| tāsu gāyatram uktabrāhmaṇam| athāmahīyavam | prajāpater vā āmahīyavam| prājāpatyam etad ahaḥ| tad yad atrāmahīyavaṃ prājāpatye 'han kriyate 'har eva tad rūpeṇa samardhayanti| tenaibhyas samṛddhena svāyāṃ janatāyām ṛddhukaṃ bhavati| athājīkam ujjityai| devāsurā yajña ājim āyan| te devā akāmayantod imam ājiṃ jayemeti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai te tam ājim udajayan| ājim ivaite yanti ya etad ahar āgacchanti| tad yad atrājīkaṃ bhavaty ujjityā eva| ujjayati ya evaṃ veda| tad vā ājīkam iti kavat prājāpatyaṃ sāmāhno rūpeṇa samṛddham| yatra vā ahārūpeṇa samardhayanti saṃ tatrardhyata| sam asmā ṛdhyate ya evaṃ veda
athābhīkam| devā vā akāmayantābhīkaṃ naś śivam āpa upaspṛśeyur iti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai tān abhīkaṃ śivam āpa upāspṛśan| tad ābhīkasyābhīkatvam| abhīkaṃ ha vā enaṃ śivam āpa upaspṛśanti ya evaṃ veda| ṛṣayo vai tapas tepānā aśocan| te 'kāmayantābhīkaṃ naś śivam āpa upaspṛśeyur iti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai tān abhīke 'bhyavarṣat| tad v evābhīkasyābhīkatvam| tad āpo vai śāntiḥ| śuśucānā ivaite tepānā iva bhavanti ya etad ahar āgacchanti| tad yad atrābhīkaṃ bhavati śuca evāpahatyai| tad vā ābhīkam iti kavat prājāpatyaṃ sāmāhno rūpeṇa samṛddham| yatra vā ahārūpeṇa samardhayanti saṃ tatrardhyate| sam asmā ṛdhyate ya evaṃ veda
athaitāḥ pratnaṃ pīyūṣaṃ pūrvyaṃ yad ukthyam iti satobṛhatayo bhavanti| anuṣṭub vai yajñam asṛjata| vāg vā anuṣṭup| prajāpatir vā anuṣṭup chandaḥ| so 'bravīd yajñaṃ sṛṣṭvā - chandāṃsi putrakā vindadhvam iti| tāny etayāvindanta| yad tripadā tena gāyatrī| uṣṇikkakubhau tayāvindanta| yad dvādaśākṣarāṇi padāni tena jagatī| teno evānuṣṭup| akṣarair eva bṛhaty avindata| yad dohavatī tena paṃktiḥ| āyatanena triṣṭup| yad viśvavatī tena sarvāṇi chandāṃsi| tāny etayaivāvindanta| vindate ya evaṃ veda| sarveṣāṃ vā eṣā chandasāṃ rasas tejas saṃbhṛtam| sarveṣām evaitac chandasāṃ rase tejasy aparājite chandasi yajñasyāntataḥ pratitiṣṭhanti
tāḥ pratnavatīr bhavanti| prajāpatir vai pratnaḥ| prajāpatāv eva tat pratitiṣṭhanti| atho svargo vai lokaḥ pratnaḥ| svarga eva tal loke pratitiṣṭhanti| tāsāṃ sarvāsāṃ samāvadakṣarāṇi padāni bhavanti| tad yat samāvadakṣarāṇi padāni bhavanti tat satobṛhatīnāṃ satobṛhatītvam| sarvato ha vai bṛhad bhavati ya evaṃ veda| tad u hovāca yāmano bhrātalāyano - yadā vā etad ahar āgacchanty atha muhyanti| ato 'nyā bṛhatīḥ kurvate| punānas soma dhārayety eva bṛhatī kāryā| eṣā vai jñātā bṛhatī| yad dha vai bahavo yanto jñātamukhaṃ kṛtvā yanti sarve vāva te jñātā bhavanti| tad yat punānas soma dhārayeti bṛhatī bhavati tenaivaitad ahar jñātaṃ kriyate| bhūyāṃsi tu rūpāṇy aparādhyante| itarāṇy eva bhūyāṃsi rūpāṇi
tad āhur na bubhūṣan bhūtabṛhatībhi stuvīta| bhūta evaitābhi stuvīta na bubhūṣann iti| bhūtā iva vā etā yāsāṃ dvādaśākṣarāṇi padāni| athemā bhaviṣyadbṛhatayaḥ punar ādāyena bṛhatyo bhavanti| tasmād bhūta eva bhūtabṛhatībhi stuvīta na bubhūṣann iti| tad u vā āhur - yāvad vai kṛtvo yajate tāvad bubhūṣati tāvat kāmayate - śreyān syāṃ śreyān syām iti| tasmād ubhayīr eva kāryā etayor ubhayoḥ kāmayor upāptyā iti
utsedhaniṣedhāv eva satobṛhatīṣu syātāṃ, yajñāyajñīyaṃ bhaviṣyadbṛhatyām| tathā hābhyāvartā bhavanty aparācīḥ| tad āhur na caturthāya chandase mādhyandinaḥ pavamānaḥ| tatsthānaś caturtham iva vā etac chandaḥ kriyata iti| tad yat bṛhatītarā bhavati bṛhatītarā tena samānacchandaḥ| tāsūtsedhaniṣedhau| utsedhena vā aṅgirasaḥ paśūn utsidhya niṣedhena niṣidhyodatiṣṭhan| utsedhenaivaitat paśūn utsidhya niṣedhena niṣidhya uttiṣṭhanti
tāv antarā yajñāyajñīyaṃ bhavati| paśavo vai yajñāyajñīyam| etāṃs tān paśūn utsidhya ca niṣidhya cottiṣṭhanti| prajāpater vā etau prāṇāpānau| yad utsedhaniṣedhau bhavataḥ prāṇāpānābhyām eva tat samṛdhyante| pāpavasyasasya ha khalu vā ete vidāraṇaṃ sāmanī| rājasabham etad yad daśam ahnām| uc ca vai pāpīyāṃsaṃ sabhāyām ativadantaṃ sedhanti ni ca sedhanti| tad yad utsedhaniṣedhau bhavataḥ pāpavasyasasyaivotsiddhyai ca niṣiddhyai ca| vāg vai yajñāyajñīyam| tad antarotsedhaniṣedhau bhavati| ātmā vai vāk| prāṇāpānāv utsedhaniṣedhau| tad yad yajñāyajñīyam antarotsedhaniṣedhau bhavati, prāṇāpānābhyām evaitad ubhayata ātmānaṃ parigṛhyate| tasmāt prāṇāpānābhyāṃ vāk parigṛhītā
tejo vai yajñāyajñīyam, ātmā madhyandinaḥ| tad yad yajñāyajñīyaṃ madhyandinam abhi pratyāharanty ātmann evaitat tejaḥ pratiṣṭhāpayanti| yajñāyajñīyena vai pūrveṣv ahassu garbhān dadhato yanti| tad daśame 'han yoneś cyāvayanti| tasmād daśamāsyā garbhā yoneś cyavante prajātyai| taṃ madhyandinam abhi pratyāharanti| ātmā vai madhyandinaḥ prajaiṣā| tad yad yajñāyajñīyaṃ madhyandinam abhi pratyāharanty, ātmann evaitat prajāṃ pratiṣṭhāpayanti| madhyandinād vai devā yajñāyajñīyenorddhvā svargaṃ lokam udakrāman| tad yad uṣṇikkakubhāv uttara bhavato, bṛhatī pūrvā - puruṣa chandasaṃ kakup, svargo loko bṛhatī - svarga eva tal loke pratiṣṭhāya svargaṃ lokam ārohan| devāsurā yajña ājim āyan daśamasyāhnaḥ| te yajñāyajñīyam eva kāṣṭhām akurvata| te devā akāmayanta vayam imam ājim ujjayemeti| te yajñāyajñīyam madhyandinam abhi pratyāharann, ato 'ntikād ujjeṣyāma iti| etad u ha vai devānāṃ devakṣetraṃ yat pavamānaḥ| tato vai te tam ājim udajayan| ājim ivaite yanti ya etad ahar āgacchanti| tad yad atra yajñāyajñīyaṃ bhavaty ujjityā eva| ujjayati ya evaṃ veda