atha ha mada āsuro bibhayāṃcakāra| sa hovāca mā māṃ moghāyodāhvayata vi māṃ nidhatteti| te 'bruvan pāsyāma iti manyamānās surām āharāma varuṇasyāndhaso 'dhi| tasyāṃ naivāsīt katamaś canārtas sāmartyānīti| tatra mada parehīti| sa eṣa mada āsuras surāyāṃ vinihitaḥ| sa sunve yo vasūnāṃ yo rāyām iti (sāma [https://sa.wikisource.org/s/3kj 1096]) rūti revatīnāṃ rūpam
tāsu [https://sa.wikisource.org/s/1z88 dīrghaṃ] bṛhatām ekam| etena ha vā etad ahar bārhataṃ kriyate| devā vai svargakāmās tapo 'tapyanta| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tad enān dīrgham eva bhūtvā svargaṃ lokam avahat| te 'bruvan svargaṃ lokaṃ gatvā - dīrghaṃ vāva no bhūtvedaṃ sāma svargaṃ lokam avākṣīd iti| tad eva dīrghasya dīrghatvam| tad etat svargyaṃ sāma| aśnute svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda| taṃ vaḥ sakhāyo madāyeti madvatīr bhavanti| abhipūrvam evaitat tṛtīyasavane rasaṃ madaṃ dadhati| punānam abhigāyata| śiśuṃ na havyai svadayanta gūrtibhiḥ|| iti paśurūpam evaitad upagacchanti| paśūnāṃ vai śiśur bhavati| saṃ vatsa iva mātṛbhir indur hinvāno ajyata iti gomatīḥ paśumatīr bhavanti paśūnām evāvaruddhyai| paśavo hy etad ahaḥ| devāvīr mado matibhiḥ pariṣkṛtaṃ iti parivatīr bhavanty antasya rūpam| anto hy etad ahaḥ
tāsu [https://sa.wikisource.org/s/1z8c kārṇaśravasam]| indro vṛtraṃ vajreṇādhyasya nāstṛṣīti manyamānas sa vyasmayata| tasya karṇau samaiṣatām| tābhyāṃ nāśṛṇot| so 'kāmayatābadhir syāṃ, śṛṇuyāṃ karṇābhyām iti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai so 'badhiro 'bhavad, aśṛṇot karṇābhyām| so 'bravīd aśrauṣaṃ vai karṇābhyām iti| tad eva kārṇaśravasasya kārṇaśravasatvam| abadhiro bhavati, śṛṇoti karṇābhyāṃ ya evaṃ veda| tad v evācakṣate gaulomam iti| golomā āṅgirasaḥ paśukāmas tapo 'tapyata| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| sa etām il̤ām upait| paśavo vā il̤ā| tato vai sa paśūn avārunddha| tad etat paśavyaṃ sāma| ava paśūn runddhe, bahupaśur bhavati ya evaṃ veda| yad u golomā āṃgiraso 'paśyat tasmād gaulomam ity ākhyāyate| somaḥ pavanta indavo 'smabhyaṃ gātuvittamāḥ| mitrā svānā arepasa iti rūti revatīnāṃ rūpam| tāsu gaurivītam uktabrāhmaṇam
atha [https://sa.wikisource.org/s/1z89 madhuścyunnidhanaṃ] bārhatam| tasmād bārhate 'han kriyate - atha 'nto vai rasānāṃ madhv, anta svargo lokānām, anta etad ahar - antyena sāmnāntyaṃ svargaṃ lokam aśnavāmahā iti| atha krauñce| kruṃṅ āṃgirasa īṣyam ivāhar avindat| īṣyam ivaitad ahar yat ṣaṣṭham| tasmāt ṣaṣṭhe 'hani kriyete| te u evācakṣata udvac ca śāmmadaṃ ceti| udvatā vai devā ūrdhvā svargaṃ lokam udakrāman| yad ūrdhvā svargaṃ lokam udakrāmaṃs tad udvata udvattvam| tad etad svargyaṃ sāma| ūrdhva evaitena svargaṃ lokam utkrāmati ya evaṃ veda| atha śāmmadam| devebhyo vai vijigyānebhya ime lokā bibhyato vyudakrāman| te 'kāmayantābhi na ime lokā āvarteran| nāsmad apakrāmeyur iti| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai tān ime lokā abhyāvartanta| tata ebhyo 'napakrāmiṇo 'bhavan | te 'bruvan chaṃ vai na ime lokā amādiṣur iti| tad eva śāmmadasya śāmmadatvam| śam asmā ime lokā madanty abhy enam ime lokā āvartante| nāsmād ime lokā apakrāmanti ya evaṃ veda| tad ūrdhvel̤aṃ bhavati bṛhato rūpaṃ bārhate 'han| tena vai rūpasamṛddham| ayā pavā pavasvainā vasūni māṃścatva indo sarasi pra dhanva| bradhnaś cid yasya vāto na jūtiṃ purumedhaś cit takave naraṃ dhāt|| iti rūti revatīnāṃ rūpam
tāsu [https://sa.wikisource.org/s/1z81 śnauṣṭam]| etena vā agnir vaiśvānaro dīdāya| dīdayāmeti satram āsate| dīdayanty evainam etena| atha ha vā agnir vaiśvānara ittham evāsa yatheme 'ṅgārāḥ| so 'kāmayata śnuṣṭayo me jāyerann acaryaṃ(arcaya?) iti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai tasya śnuṣṭayo 'rcayo 'jāyanta| ete ha vā asya śnuṣṭayo yad arcayaḥ| tejo vā asya tad brahmavarcasam ajāyata| tejasvī brahmavarcasī śnuṣṭimān bhavati ya evaṃ veda| tad u niṣiddham iva bhavaty antasya rūpam| anto hy etad ahaḥ| tad yathā vā ado 'nayanaṃ yantam ehīha mātrair ity anhvayed evam evaitena stomā āptā antato 'nuhvayanti
atha yajñāyajñīyam uktabrāhmaṇam| athaitā dvipado bhavanti, chandasām ayātayāmatāyā avaruddhyai| yātayāmāni vā etarhy ahāni chandāṃsi, dvipada evāyātayāmnīḥ| tā yad atra kriyante tenaivaitad ahar ayātayāma kriyate| tad dha sma keśī dārbhya upagāyati - sarvadaiva girau bhadram api parṇena jīvati| yadāvasaṃ na vindati tadāśā upadhāvati|| iti| yādṛg iva syur eva brāhmaṇās tādṛg idaṃ yūyaṃ kuruthāpteṣu chandassu dvipada iti| paśavo vai pṛṣṭhyaṣ ṣaḍahaḥ, puruṣa chandasāṃ dvipadaḥ| tā yad atra kriyante puruṣam eva tat paśuṣv adhyūhanti| tasmāt puruṣa upariṣṭāt paśūn adhīva tiṣṭhati| atho svarga eṣa loko yat pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho, yajamāna eva nidānena yad dvipadaḥ| tā yad upariṣṭāt pṛṣṭhyasya ṣaḍahasya paryūhanti yajamānam eva tat svarge loke samudūhanti
chandāṃsi yada amum ādityam udayacchaṃs tāni nāśaknuvann udyantum| tāni dvipadāś chandāṃsy abruvaṃs tvayi pratiṣṭhāyaitam udyacchāmeti| tāni vai - me 'nnaṃ bhavateti| annaṃ te bhavāma ity abruvan| tad brāhmaṇo ha vai chando dvipadas, tāny asyaitāny annam iha cāmutra ca| tāny etāni chandāṃsi dvipadāyāṃ pratiṣṭhāyaitam ādityam udyacchanty etāṃś ca yajñakratūn| tad yat pccheyuḥ kasmād dvipadaṣ ṣaṣṭhe 'han kriyanta iti, pratiṣṭhityā ity eva brūyāt| tasmād etā atra nāntarityāḥ| tā etā bhavanty agne tvaṃ no antama iti -
asamātiṃ rāthaprauṣṭhaṃ gaupāyanā abhyadāsan| te khāṇḍave satram āsata| atha hāsamātau rāthaprauṣṭhe kilātākulī ūṣatur asuramāyau| tau h smānagnāv adhidhāyaudanaṃ pacato 'nagnau māṃsam| vapantau h sma purastād ito lunanto ha sma paścād anuyanti tāvan māyāvinau hāsatuḥ| tad vai tac chaśvad ikṣvākavo 'surāśanaṃ jagdhvā parābhūtāḥ| tam asamātiṃ rāthaprauṣṭhaṃ gaupāyanānām āhutayo 'bhyatapan| so 'bravīd imau kirātākulī imā vai mā gaupāyanānām āhutayo 'bhitapantīti| tāv abrūtāṃ tasya vā āvam eva bhiṣajau sva, āvaṃ prāyaścittir, āvaṃ tathā kariṣyāvo yathā tvaitā nābhitapsyantīti| tau paretya subandhor gaupāyanasya svapataḥ pramattasyāsum āhṛtyāntaḥparidhi nyadhattām| paridhimanto h tarhy agnaya āsuḥ| tat subandhāv aprabuddhe 'nvabudhyantāhārṣṭāṃ vā asyāsum asuramāyāv iti| te 'bruvann eta subandhor asum anvayāmeti| te khāṇḍavāt prāyan -- mā pra gāma patho vayaṃ mā yajñād indra sominaḥ| mānta sthur no arātayaḥ|| yac cedam imo yac ca satram āsmahe tasmād ubhayasmān mā pragāmeti te subandhunāvatantumatā subandhutīrthenaiva hvṛṇinīṃ prāñcas tīrtvāgacchann asamātiṃ rāthaprauṣṭham
tasya ha parākhyāyaivāgnim ajānan| varūthyo vai nāmāsyāgnir iti| atha ha tataḥ purāgnir (varūthyo) nāma proce - varūthyo vai nāmāsmi| sa yas tvaitad abhirādhayād yad eva tvā kiṃ ca sa bravat tat kurutād iti| tam upāyann agne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhuvo varūthya iti| tān abravīt kiṃkāmā āgāteti| subandhor evāsuṃ punar vanuma ity abruvan| eṣo 'ntaḥparidhīty abravīt| tam ādaddhvam iti| te nirāhvayann ayaṃ mātāyaṃ pitāyaṃ jīvātur āgamat| idaṃ tava prasarpaṇaṃ subandhav ehi nir ihi|| iti| taṃ subandhum asuḥ punaḥ prāviśat| sa yathāpuram abhavat| tad ābhyāṃ kirātākulībhyām ācakṣateme vā ṛṣayo 'suṃ nirāhvayann iti| tāv adhārayamāṇau nirādravatām| tayor imān eva parākhyāya sarvā māyā apākrāman| tayor ha yat pāpiṣṭhatamaṃ rūpāṇāṃ tad rūpam āsa
atha ha tataḥ purā māyayā darśanīyāv āsatuḥ| tayor anyataro 'gniṃ praplavamāṇo 'bravīd - itthaṃ vai sa karoti yas satyam anṛtena jighāṃsatīti| athetthaṃ gā nyakṛntan| tad anyatara upaparetya grīvā apikṛntamāṇo 'bravīd - ittham u vāva sa karoti yas satyam anṛtena jighāṃsatīti| tau tad avāmriyetām| tā etā bhrātṛvyaghnyo rakṣoghny ṛcaḥ| hanti dviṣantaṃ bhrātṛvyam apa rakṣaḥ pāpmānaṃ hata etābhir ṛgbhis tuṣṭuvānaḥ| tad āhur yad vālakhilyā viharanti katham etāsu vihṛtāsu stuvata iti| sa brūyād yad evaitāni vyūnākṣarāṇi vyatiṣaktāni padāni bhavanti, teneti