dugdhopasadyaṃ tad ity āhuḥ| na tatra dugdhopasadyam astīti brūyāt| vāg vai rathantaraṃ, vāg āśvinaṃ, kuto vā kṣeṣyata iti| etad u ha vā ekacchando dugdha yad vāg yad ījānā anījānāḥ| tad u vā āhuḥ pavasva vāco 'griya, upāsmai gāyatā naraḥ, pavamānasya te kava iti pratipado bhavanti| pavamāne rathantaraṃ prohanti| bṛhat pṣṭhaṃ bhavati| [https://sa.wikisource.org/s/2hlt jarābodhīyenā]śvibhyāṃ stuvanti| rudrasya vā etad devasya sāma yaj jarābodhīyam| etena vai rudro devaḥ paśūnām aiśvaryam ādhipatyam agacchat tena paśūnām aiśvaryam ādhipatyaṃ gacchāmeti| tad āhuḥ krūram aśāntam īśvaro yajamānasya paśūn abhimantor iti| tad u vā āhus sarvā vā eṣā vāg brahma yad āśvinam| sarvayaivainad etad vācā brahmaṇāśvinena śamaṃ yantīti| aurdhvasadmanam āpiśarvareṣu prohanti| aurdhvasadmanena vai devā asurān ebhyo lokebhyo nutvā sva āyatane satram āsata| aurdhvasadmanenaiva vai devā asurān ebhyo lokebhyo nutvā sva āyatane satram āsata| aurdhvasadmanenaiva dviṣantaṃ bhrātṛvyam ebhyo lokebhyo nutvā sva āyatena satram āste ya evaṃ veda
brahma vā agniṣṭomaḥ| brahma prāyaṇīyam ahaḥ| eṣā vai yajñasya mātrā yad agniṣṭomaḥ| yaiva yajñasya mātrā tayaivaitat satra ākramante yādṛk pravayaṇata sparśas tādṛg upaprārñjanataḥ| tasmād agniṣṭomenaiva prayanty, agniṣṭomenodyanti| mano vai pūrvam atha vāk| mano vai bṛhad vāg rathantaram| pratnaṃ vai bṛhad upa rathantaramtu. namaśca ta upa ca yajñasya śive saṃtiṣṭhasva sviṣṭe me saṃtiṣṭhasveti sa yadatirecayati tannamaskāreṇa śamayatyatha yadūnaṃ karotyupa ceti tena tadanyūnaṃ bhavati - māśa. [https://sa.wikisource.org/s/h7g 11.2.3.9]| tad yad etāḥ pratnavatīś copavatīś ca bhavanti bṛhadrathantare evaitat satrāya yujyete| preti ca vā eti ca gāyatryai rūpam| tad yat preti ceti ca bhavati gāyatryā evaitad rūpeṇa prayanti na vaitā bhavanti na vā hasyaiṣa yuktyā ṛcar caivāhar yujyate yathā naddhayugasya śamyā avadadhyāt tādṛk tat| tad āhur vīva vā ete prāṇair ṛdhyante ye prāyaṇīyasyāhnas tṛcān vicchindantīti| salakṣmāṇo bhavanti - salakṣmāṇo vai prāṇāḥ - prāṇānām eva saṃtatyā avyavacchedāya| agna ā yāhi vītayesāma [https://sa.wikisource.org/s/3f1 660], ā no mitrāvaruṇā, ā yāhi suṣumā hi ta, indrāgnī ā gataṃ sutam ity ā yāhy ā yāhīty ājyāni bhavanti| ā yāhy ā yāhīti yuktānāṃ purastāt prayanti| yathā yuktānāṃ purastād ā yāhy ā yāhīti preyāt tādṛk tat| trivṛt stomo bhavati| brahma vai trivṛt| brahmaṇy evaitat pratitiṣṭhanto yanti
pra somāso vipaścitaḥ, pra soma devavītaye, pra tu drava pari kośaṃ ni ṣīdeti pravatīr bhavanti rāthantare 'han| praṇinīṣeṇyaṃ vā etad ahaḥ| preti gāyatryai rūpam| gāyatryā evaitad rūpeṇa prayanti| yat pañcasāmā vilom tad asamṛddham| prāṇo 'pāno vyānas sa tṛcaḥ| taṃ vicchindanti| ātmānaṃ prajāṃ jāyām imān lokāṃs tad vicchindanti| trīṇi sāmāni| tat klṛptaṃ trivṛt triṣāmā| athāśvaṃ padanidhanam apariṣṭobhaṃ rāthantaram| tasmād rāthantare 'han kriyate| il̤āvān pavamānas somasāmnā kriyate| pañcasāmā ha khalu vai saṃvatsaraṃ yantum arhati| tad yat ṣaḍakṣaraṇidhanaṃ yaudhājayaṃ bhavati - ṣaḍ vā ṛtavas saṃvatsaras - saṃvatsarasyaiva yuktyai| abhi droṇāni babhrava ity abhīti bhavati rathantarasya rūpam| rāthantaram etad ahaḥ| sutā indrāya vāyave varuṇāya marudbhya iti marutvatīr bhavanti| marutvad vai madhyandinasya rūpam| madhyandinasyaiva tad rūpān na yanti| tāsu gāyatram uktabrāhmaṇam
athāśvam| prajāpatiḥ prajā asṛjata| tā āśvenaivāśvo bhūtvāsṛjata| yad āśvenāśvo bhūtvāsṛjata tad āśvasyāśvatvam| tat prajanananaṃ sāma| prajanane 'han kriyate| prajayā paśubhir jāyate ya evaṃ veda| tasmād u haitat sāmaitasmād ahno nāntarityam| prajananaṃ vā etat sāma| prajananam etad ahaḥ| prajanana evaitat prajananaṃ kriyate| tad v evācakṣate 'śvasya sāmudrer iti| aśvo vai sāmudrir akāmayatāva paśūn rundhīya bhūmānaṃ paśūnāṃ gaccheyam iti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai sa paśūn avārundha bhūmānaṃ paśūnām agacchat| tad etat paśavyaṃ sāma| ava paśūn runddhe, bhūmānaṃ paśūnāṃ gacchati ya evaṃ veda| yad aśvas sāmudrir apaśyat tasmād āśvam ity ākhyāyate| atho āhur āśvena vai devā aśvā bhūtvā svargaṃ lokam āyann iti| tad v evāśvasyāśvatvam| tad vā asya svargyam| aśnute svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda
atha somasāma| somo vai rājā sadhamādam ivānyābhir devatābhir āsīt| so 'kāmayata sarveṣāṃ devānāṃ rājyāya sūyeyeti| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| tato vai sa sarveṣāṃ devānāṃ rājyāyāsūyata| sūyate svānāṃ śreṣṭhatāyai ya evaṃ veda| tebhyas tiro 'bhavat| tad anvaicchan| tebhya etena rūpeṇādṛśyata yad etac candramasaḥ| tam abhisamagacchantādarśy adarśīti| tasmād yadā darśayate 'thābhisaṃgacchante 'darśy adarśīti| tam etad abhyaṣiñcanta| sa etad abhavat| tad etac chrīssavas sāma| aśnute śriyaṃ gacchati rājyaṃ ya evaṃ veda| yad u somo rājā apaśyat tasmāt somasāmety ākhyāyate| atha vajram| vajra āṅgirasaḥ paśukāmas tapo 'tapyata| sa etat sāmāpaśyat| tenāstuta| sa etām il̤ām upait| paśavo vā il̤ā| tato vai sa paśūn avārundhata| tad etat paśavyaṃ sāma| ava paśūn runddhe bahupaśur bhavati ya evaṃ veda| yad u vajra āṃgiraso 'paśyat tasmād vajram ity ākhyāyate| atha yaudhājayaṃ triṇidhanaṃ savanānāṃ klṛptyai| athauśanam antyaṃ sāmāntyena sāmnāntyaṃ svargaṃ lokam aśnavāmahā iti| atha rathantaram| brahma vā agniṣṭomo, brahma rathantaram| brahmaṇy evaitat pratitiṣṭhanto yanti| atha vāmadevyam| paśavo vai vāmadevyam| paśumanta eva bhavanty enena tuṣṭuvānāḥ| atha naudhasam| saloke vai kāleyaṃ ca rathantaraṃ ca
pra somāso madacyuta ity ārbhavasya pavamānasya pravatīr gāyatryo bhavanti rāthantare 'han| praṇinīṣeṇyaṃ vā etad ahaḥ| preti gāyatryai rūpam| gāyatryā evaitad rūpeṇa prayanti| tā madvatīr bhavanti| raso vai madaḥ| dhītam ivaitad yat tṛtīyasavanam| tad yad etā madvatīr bhavanti, rasam evāsminn etad dadhati| aivainad etena pyāyayanti| tāsu gāyatram uktabrāhmaṇam| atha saṃhitaṃ dvyakṣaraṇidhanaṃ pratiṣṭhāyai| dvipād vai yajamānaḥ pratiṣṭhityai| athā pavasva devayuḥ, pavate hrayato harir ity uṣṇikkakubhau bhavataḥ| gāyatryau rūpeṇa rāthantare sabhaṃ pūrvasyāṃ vijityā eva| athākṣaraṃ padanidhanam apariṣṭobhaṃ rāthantaram| tasmād rāthantare 'han kriyate| prajāpatir vā etaṃ yajñam asṛjata yad dvādaśāham| tasya tṛcair anyāny ahāny akalpantaikarcair etat| tad asya sam ivāplīyata| sa ete sāmanī apaśyat| tābhyām enad yathā śaṃkubhyāṃ carma vihanyād evam evābhyām etad ahar vyahan| āśvena purastād ākṣāreṇopariṣṭāt| tad yad ete sāmanī bhavato 'hna eva dhṛtyai| pra sunvānāyāndhasa iti pravatīr anuṣṭubho bhavanti rāthantare 'han| praṇinīṣeṇyaṃ vā etad ahaḥ| preti gāyatryai rūpam| gāyatryā evaitad rūpeṇa prayanti
tāsu gaurivītam| yathā ha vā idam avasānadarśāvavasānaṃ vindata evam etau gaurivītasyodāsau devebhya śvastanaṃ vindataḥ| śvastanaṃ no 'sad iti vai satram āsate| śvastanaṃ haivaibhyo bhavati| etad dha vā adyaśvaṃ devānāṃ yad gaurivītam| akṣitam asyādyaśvaṃ bhavati ya evaṃ veda| avasānadarśo vā etayor udāso 'nyataro 'vasāyayitānyaḥ| sa yathā pra spaṣṭaṃ tṛṇodakam anvavasyed tādṛk tat| yathā ha vā idaṃ somapravākas somaṃ prāhaivam etau gaurivītasyodāsau devebhyas somaṃ prāhatuḥ| proktasomo ha sa tāṃ rātriṃ vasati yasminn ahani gaurivītaṃ bhavati| atho hainaṃ devā īkṣante dhāvata śvo yaṣṭeti| tad yad ekāhe gaurivītaṃ na kurvanti ned devān lāpayāmahā iti| yathā ha vā idaṃ vṛkṣasyākramaṇāni kṛtāny evam etāni gaurivītasyākramaṇāni kṛtāni svargasya lokasya samaṣṭyai| pra svargaṃ lokam āpnoti ya evaṃ veda| yathā ha vā idam abhīyāyam upa vimokaṃ yāyād evam etad yad gaurivītam| tat tathaiva geyam
śāktyās tarasapuroḍāśās satram āsata| sa gaurivītiś śāktyo mṛgam ahan| tam tārkṣyas suparṇa upariṣṭād abhyavāpatat| tasmā upapratyadhatta| tam abravīd - ṛṣe, mā me 'sthaḥ| śvastanaṃ te vakṣyāmi| adya vāva tvaṃ vettha na śva iti| tasmā etad gaurivītam abravīt| tato vai sa śvastanam apaśyat| tat prajā vai śvastanaṃ paśava śvastanaṃ svargo loka śvastanam| tad yad gaurivītaṃ bhavatya, etasyaiva sarvasyāvaruddhyā etasyopāptyai| vāco vai raso 'tyakṣarat| tad gaurivītam abhavat| yad anvahaṃ gaurivītaṃ bhavaty, anvaham evaitad vāco rasaṃ dadhato yanti| ye gaurivītam ahīne 'vasṛjeyus tān brūyād - aśvastanā aprajaso bhaviṣyatheti| aśvastanā haivāprajaso bhavanti
atha tvāṣṭrīsāma madhyenidhanaṃ bhavati pratiṣṭhāyai| samudraṃ vā etenārambhaṇaṃ praplavante ya ārbhavaṃ pavamānam upayanti| tad yan madhyenidhanaṃ bhavati pratiṣṭhityā eva| tasya purastān nidhanasya pratihāram upayanti| prastāvapratihārābhyāṃ vai yajamāno dhṛtaḥ| pradrutam ivaitad ahar yat trivṛt| tad yat purastān nidhanasya pratihāram upayanty aprasraṃsāyaiva| indro vṛtraṃ vajreṇādhyasya nāstṛṣīti manyamāno gāḥ prāviśat| tā akāmayantendraṃ janayemeti| tā etāni sāmāny apaśyaṃs tvāṣṭrīsāmāni| tair indram ajanayan| tāni vā etāni vīrajananāni sāmāni | āsya vīro jāyate ya evaṃ veda| atho paśavo vai tvāṣṭryaḥ| tad yad etāni sāmāni bhavanti paśūnāma evāvaruddhyai| tad ail̤aṃ bhavati - paśavo vā il̤ā - paśūnām evāvaruddhyai| yad u tvāṣṭryo 'paśyaṃs tasmāt tvāṣṭrīsāmety ākhyāyate| abhi priyāṇi pavate canohita ity abhīti bhavati rathantarasya rūpam| rāthantaram etad ahaḥ| tāsu kāvam uktabrāhmaṇam | atha yajñāyajñīyam uktabrāhmaṇam
pavasva vāco agriya iti[https://sa.wikisource.org/s/3kf sāma 775] pratipado bhavanti| bṛhadrathantare yad asṛjyetāṃ bṛhat pūrvam asṛjyatātha rathantaram| tasmāt pavasva vāco 'griya iti pratipado bhavanti| prety anya ṛṣayo 'paśyann ety anye| athaitan na preti naiti sthitam| vāco bāhartaṃ rūpaṃ bharadvāja ṛṣir apaśyat| bharadvājasya vā etad ārṣeyaṃ yad bṛhat| mano bṛhat| prajāpatir bṛhat| prajāpatitām evāśnute ya evaṃ veda| soma citrābhir ūtibhir abhi viśvāni kāvyā tvaṃ samudriyā apa iti| tvam iti bhavati bṛhato rūpam| bārhatam etad ahaḥ| agriyo vāca īrayann ity agraṃ vā etad ahaḥ| dvitīyaṃ vā etad ahas sat tad agram ity ākhyāyate| tubhyemā bhuvanā kave mahimne soma tasthira iti| pradrutam iva vā ita etad ahar yad bārhatam| ado hi bṛhat| tad yan mahimne soma tasthira ity ahn evopasthityai| tubhyaṃ dhāvanti dhenava iti samaṣṭyai