sarvaśraiṣṭhyavarapradānavarṇanam
brahmovāca
atha gaurī purārātiṃ praṇamya jagadaṃbikā ||
ayācattādṛśā śaṃbhumavinābhāvamātmanaḥ
||1||अथ गौरी पुरारातिं प्रणम्य जगदंबिका ॥
अयाचत्तादृशा शंभुमविनाभावमात्मनः
idaṃ vijñāpayāmāsa lokānugrahakāraṇāt ||
kṛpayā parayā pūrṇā gaurī saṃvādasuṃdarī
||2||इदं विज्ञापयामास लोकानुग्रहकारणात् ॥
कृपया परया पूर्णा गौरी संवादसुंदरी
na tyājyametatte rūpamatra dṛṣṭimanoharam ||
ahaṃ tvayā na ca tyājyā sāparādhāpi sarvadā ||
manoharamidaṃ rūpametatte lokamaṃgalam
||3||न त्याज्यमेतत्ते रूपमत्र दृष्टिमनोहरम् ॥
अहं त्वया न च त्याज्या सापराधापि सर्वदा ॥
मनोहरमिदं रूपमेतत्ते लोकमंगलम्
ālokyatāṃ sadā sarvairdivyagandhasamanvitam ||
bhujaṃgagaralabrahmakapālaśivabhasmabhiḥ
||4||आलोक्यतां सदा सर्वैर्दिव्यगन्धसमन्वितम् ॥
भुजंगगरलब्रह्मकपालशिवभस्मभिः
bhīṣaṇairalamīśāna jaya veṣaparigrahaiḥ ||
sukumāro bhaverdivyamālyagaṃdhāṃbarādibhiḥ
||5||भीषणैरलमीशान जय वेषपरिग्रहैः ॥
सुकुमारो भवेर्दिव्यमाल्यगंधांबरादिभिः
bhūṣito ratnabhūṣābhirviharasva maheśvara ||
āgatā nityamīśāna devagandharvakanyakāḥ
||6||भूषितो रत्नभूषाभिर्विहरस्व महेश्वर ॥
आगता नित्यमीशान देवगन्धर्वकन्यकाः
sevaṃtāmatra deveśaṃ nṛtyavāditragītibhiḥ ||
gaṇāśca mānuṣā bhūtvā sevaṃtāṃ tvāmaharniśam
||7||सेवंतामत्र देवेशं नृत्यवादित्रगीतिभिः ॥
गणाश्च मानुषा भूत्वा सेवंतां त्वामहर्निशम्
tvatprasādādayaṃ deva sugaṃdhiḥ puṣṭivarddhanaḥ ||
āvayoḥ saṃgamo dṛṣṭo bhūyātsarvārthadāyakaḥ
||8||त्वत्प्रसादादयं देव सुगंधिः पुष्टिवर्द्धनः ॥
आवयोः संगमो दृष्टो भूयात्सर्वार्थदायकः
gṛhītamatra deveśa sarvamaṃtrātmakaṃ vapuḥ ||
caritaṃ tava kaiṃkaryamastu bhaktiḥ sadā tava
||9||गृहीतमत्र देवेश सर्वमंत्रात्मकं वपुः ॥
चरितं तव कैंकर्यमस्तु भक्तिः सदा तव
jñānājñānakṛtaṃ nityamaparādhasahasrakam ||
kṣamyatāṃ tava bhaktānāmananyaśaraṇekṣaṇāt
||10||ज्ञानाज्ञानकृतं नित्यमपराधसहस्रकम् ॥
क्षम्यतां तव भक्तानामनन्यशरणेक्षणात्
iti devyā vacaḥ śrutvā śambhuḥ śoṇācaleśvaraḥ ||
tameva varadaḥ prādādvaraṃ sarvamabhīpsitam
||11||इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः ॥
तमेव वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम्
ābhāṣya gaurīṃ kutukādraṃtukāmaḥ svayaṃ śivaḥ ||
dhāraya tvaṃ mṛgamadaṃ manojñamidamūcivān
||12||आभाष्य गौरीं कुतुकाद्रंतुकामः स्वयं शिवः ॥
धारय त्वं मृगमदं मनोज्ञमिदमूचिवान्
mahādeva uvāca
pulakākhyo mahāndaityo mṛgarūpī tapodhikam ||
kṛtvā prāpa varaṃ mattaḥ saugandhyaṃ paramādbhutam
||13||पुलकाख्यो महान्दैत्यो मृगरूपी तपोधिकम् ॥
कृत्वा प्राप वरं मत्तः सौगन्ध्यं परमाद्भुतम्
labdhvā varaṃ svagandhenāmohayatsurayoṣitaḥ ||
tathaivādharmasaṃprāpto babādhe sakalaṃ jagat
||14||लब्ध्वा वरं स्वगन्धेनामोहयत्सुरयोषितः ॥
तथैवाधर्मसंप्राप्तो बबाधे सकलं जगत्
devairabhyarthitaḥ sohamāhūyāsuranāyakam ||
vimuṃca lokarakṣārthamāsuraṃ dehamityaśām
||15||देवैरभ्यर्थितः सोहमाहूयासुरनायकम् ॥
विमुंच लोकरक्षार्थमासुरं देहमित्यशाम्
pulaka uvāca
tyakṣyāmi devadeveśa dehametaṃ tvadājñayā ||
praṇamya bhaktimanasā māmapyarcedamūcivān
||16||त्यक्ष्यामि देवदेवेश देहमेतं त्वदाज्ञया ॥
प्रणम्य भक्तिमनसा मामप्यर्चेदमूचिवान्
madaṃgasaṃbhavaṃ divyaṃ saurabhaṃ viśvamohanam ||
dhāryatāṃ deva deveśa sadā sādaracetasā
||17||मदंगसंभवं दिव्यं सौरभं विश्वमोहनम् ॥
धार्यतां देव देवेश सदा सादरचेतसा
pulakasvedajāto hi sadā prakhyāyatāṃ tava ||
ayaṃ mṛgamado loke śṛṅgārarasavarddhanaḥ
||18||पुलकस्वेदजातो हि सदा प्रख्यायतां तव ॥
अयं मृगमदो लोके शृङ्गाररसवर्द्धनः
tvatpriyaḥ kāṃtisaubhāgyarūpalāvaṇyadāyakaḥ ||
visṛjāmi nijaṃ dehaṃ devadeva jagatpate
||19||त्वत्प्रियः कांतिसौभाग्यरूपलावण्यदायकः ॥
विसृजामि निजं देहं देवदेव जगत्पते
sadā bahumato devyā divyasaurabhalubdhayā ||
madaṃśasaṃbhavā ye syurmattapolabdhasaurabhāḥ
||20||सदा बहुमतो देव्या दिव्यसौरभलुब्धया ॥
मदंशसंभवा ये स्युर्मत्तपोलब्धसौरभाः
līyaṃtāṃ tava deveśa mūrtāvālepanacchalāt ||
tatheti mayyuktavati sa daityaḥ pulakābhidhaḥ
||21||लीयंतां तव देवेश मूर्तावालेपनच्छलात् ॥
तथेति मय्युक्तवति स दैत्यः पुलकाभिधः
visasarja nijaṃ dehaṃ mayisanyastajīvitaḥ ||
tatastadaṃgasaṃbhūtaṃ madaṃ bahulasaurabham
||22||विससर्ज निजं देहं मयिसन्यस्तजीवितः ॥
ततस्तदंगसंभूतं मदं बहुलसौरभम्
adhārayamahaṃ premṇā śataśṛṃgāravarddhanam ||
tapasā devadeveśi taptaṃ tava vapuḥ kṛśam
||23||अधारयमहं प्रेम्णा शतशृंगारवर्द्धनम् ॥
तपसा देवदेवेशि तप्तं तव वपुः कृशम्
madaṃgaṃ ca viyogātta idaṃ nirvāpayādhunā ||
iti praśasya bahudhā pulakasnehamadbhutam
||24||मदंगं च वियोगात्त इदं निर्वापयाधुना ॥
इति प्रशस्य बहुधा पुलकस्नेहमद्भुतम्
āliliṃpa mahādevaḥ pārvatīṃ premamaṃdirām ||
apṛcchacca hasandevaḥ pārvatīṃ lalanākṛtim
||25||आलिलिंप महादेवः पार्वतीं प्रेममंदिराम् ॥
अपृच्छच्च हसन्देवः पार्वतीं ललनाकृतिम्
kimetaditi hastotthaṃ dṛṣṭvā taṃ jagadaṃbikā ||
abravīdaruṇādrīśamānamya jagadaṃbikā
||26||किमेतदिति हस्तोत्थं दृष्ट्वा तं जगदंबिका ॥
अब्रवीदरुणाद्रीशमानम्य जगदंबिका
āgatiṃ tasya puṣpasya sadā svakaravartinaḥ
||27||आगतिं तस्य पुष्पस्य सदा स्वकरवर्तिनः
devyuvāca
ahaṃ kailāsaśikharāddevadeva tvadājñayā ||
tapaḥ kartumanuprāptā kāṃcīṃ kanakatoraṇām
||28||अहं कैलासशिखराद्देवदेव त्वदाज्ञया ॥
तपः कर्तुमनुप्राप्ता कांचीं कनकतोरणाम्
avāpya mānasodbhūtaṃ kahlāramidamuttamam ||
ārādhayaṃ mahādevamamlānagurusaurabham
||29||अवाप्य मानसोद्भूतं कह्लारमिदमुत्तमम् ॥
आराधयं महादेवमम्लानगुरुसौरभम्
yadakṣayamaviśrāṃtamarcanāyojitaṃ mayā ||
avicchinnamahādīptiḥ kāmadhenughṛtāplutaḥ
||30||यदक्षयमविश्रांतमर्चनायोजितं मया ॥
अविच्छिन्नमहादीप्तिः कामधेनुघृताप्लुतः
avekṣaṇīyo bhūpālairanupālyaśca sarvadā ||
dharmalakṣaṇamādheyaṃ lokarakṣārthamādarāt
||31||अवेक्षणीयो भूपालैरनुपाल्यश्च सर्वदा ॥
धर्मलक्षणमाधेयं लोकरक्षार्थमादरात्
sarvābhīpsitasiddhyarthaṃ matprītikaraṇāya ca ||
mayā saṃsthāpitā dharmā dvātriṃśallokaguptaye
||32||सर्वाभीप्सितसिद्ध्यर्थं मत्प्रीतिकरणाय च ॥
मया संस्थापिता धर्मा द्वात्रिंशल्लोकगुप्तये
rakṣaṇīyā prayatnena tatsaṃnidhimupāgataiḥ ||
sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ sarvabhogakṛtotsavam ||
ālokyatāmidaṃ rūpaṃ kanyāyāṃ mama kāṃtimat
||33||रक्षणीया प्रयत्नेन तत्संनिधिमुपागतैः ॥
सर्वालंकारसंयुक्तं सर्वभोगकृतोत्सवम् ॥
आलोक्यतामिदं रूपं कन्यायां मम कांतिमत्
brahmovāca
iti devyā vacaḥ śrutvā śambhuḥ śoṇācaleśvaraḥ
||34||इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः
tatheti varadaḥ prādādvaraṃ sarvamabhīpsitam ||
eṣa śoṇācalaḥ śrīmāndṛśyate lokapūjitaḥ
||35||तथेति वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम् ॥
एष शोणाचलः श्रीमान्दृश्यते लोकपूजितः
sarvadā varadāgauryā sarvabhogaiśca saṃvṛtaḥ ||
ya etacchāṃbhavaṃ rūpamaruṇādritayā sthitam
||36||सर्वदा वरदागौर्या सर्वभोगैश्च संवृतः ॥
य एतच्छांभवं रूपमरुणाद्रितया स्थितम्
saṃpaśyaṃti namasyaṃti kṛtārthāḥ sarva eva te ||
aruṇācalamāhātmyametacchraṇvaṃti ye bhuvi
||37||संपश्यंति नमस्यंति कृतार्थाः सर्व एव ते ॥
अरुणाचलमाहात्म्यमेतच्छ्रण्वंति ये भुवि
bhavaṃti satataṃ teṣāṃ samagrāḥ sarvasaṃpadaḥ ||
śrīmattvaṃ vākpatitvaṃ ca rūpamavyāhataṃ balam
||38||भवंति सततं तेषां समग्राः सर्वसंपदः ॥
श्रीमत्त्वं वाक्पतित्वं च रूपमव्याहतं बलम्
labhaṃte pāpanāśaṃ ca māhātmyasyāsya dhāraṇāt ||
sarvatīrthābhiṣavaṇaṃ sarvayajñakriyāphalam
||39||लभंते पापनाशं च माहात्म्यस्यास्य धारणात् ॥
सर्वतीर्थाभिषवणं सर्वयज्ञक्रियाफलम्
sadāśivaprasādaṃ ca datte śoṇādridarśanam
||40||सदाशिवप्रसादं च दत्ते शोणाद्रिदर्शनम्
iti kailāsaśikharātprāptā devī śivājñayā ||
śāpamokṣagatavatī śoṇācalanirīkṣaṇāt
||41||इति कैलासशिखरात्प्राप्ता देवी शिवाज्ञया ॥
शापमोक्षगतवती शोणाचलनिरीक्षणात्
sthāneṣvanyeṣu devasya vidyamāneṣu ca kṣitau ||
divi cātyaṃtapuṇyeṣu śaṃbhuratra prasedivān
||42||स्थानेष्वन्येषु देवस्य विद्यमानेषु च क्षितौ ॥
दिवि चात्यंतपुण्येषु शंभुरत्र प्रसेदिवान्
ayaṃ sadāśivaḥ sākṣādaruṇācalarūpataḥ ||
dṛśyate paramaṃ tejaḥ sargasthityaṃtakāraṇam
||43||अयं सदाशिवः साक्षादरुणाचलरूपतः ॥
दृश्यते परमं तेजः सर्गस्थित्यंतकारणम्
etattu taijasaṃ ligaṃ sarvadevanamaskṛtam ||
dṛśyate karmabhūreṣā tena dharmādhikā matā
||44||एतत्तु तैजसं लिगं सर्वदेवनमस्कृतम् ॥
दृश्यते कर्मभूरेषा तेन धर्माधिका मता
aruṇācalanāthasya tejasā dhūtakalmaṣāḥ ||
bhaktimaṃto narā loke sukhamāpsyaṃti sarvataḥ
||45||अरुणाचलनाथस्य तेजसा धूतकल्मषाः ॥
भक्तिमंतो नरा लोके सुखमाप्स्यंति सर्वतः
pradakṣiṇairnamaskāraistapobhirniyamairapi ||
ye'rcayaṃtyaruṇādrīśaṃ teṣāṃ śaṃbhurvaśaṃgataḥ
||46||प्रदक्षिणैर्नमस्कारैस्तपोभिर्नियमैरपि ॥
येऽर्चयंत्यरुणाद्रीशं तेषां शंभुर्वशंगतः
na tathā tapasā yogairdānaiḥ prīṇāti śaṃkaraḥ ||
yathā sakṛdapi prāptādaruṇācaladarśanāt
||47||न तथा तपसा योगैर्दानैः प्रीणाति शंकरः ॥
यथा सकृदपि प्राप्तादरुणाचलदर्शनात्
svayaṃbhuvaḥ sadā vedāḥ setihāsā divi sthitāḥ ||
parito girirūpāste stuvaṃtyaruṇaparvatam
||48||स्वयंभुवः सदा वेदाः सेतिहासा दिवि स्थिताः ॥
परितो गिरिरूपास्ते स्तुवंत्यरुणपर्वतम्
etasya vaibhavaṃ sarvaṃ na mayā na ca śārṅgiṇā ||
vacasā śakyate vaktuṃ varṣakoṭiśatairapi
||49||एतस्य वैभवं सर्वं न मया न च शार्ङ्गिणा ॥
वचसा शक्यते वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि
devāśca harimukhyāste kalpakādyāḥ suradrumāḥ ||
pracchannarūpāḥ sevaṃte sarvadaivāruṇācalam
||50||देवाश्च हरिमुख्यास्ते कल्पकाद्याः सुरद्रुमाः ॥
प्रच्छन्नरूपाः सेवंते सर्वदैवारुणाचलम्
na tasya kalidoṣaḥ syānnādhivyādhivijṛṃbhaṇā ||
yatra saṃpūjyate liṃgamaruṇācalasaṃjñitam
||51||न तस्य कलिदोषः स्यान्नाधिव्याधिविजृंभणा ॥
यत्र संपूज्यते लिंगमरुणाचलसंज्ञितम्
ityetatkathitaṃ sarvaṃ tava śaṃbhupadāśrayam ||
caritaṃ hyaruṇasyāsya kalpapuṇyadurāsadam
||52||इत्येतत्कथितं सर्वं तव शंभुपदाश्रयम् ॥
चरितं ह्यरुणस्यास्य कल्पपुण्यदुरासदम्
sūta uvāca
iti vidhimukhaniḥsṛtāmudārāmaruṇagirīśakathāsudhāpagāṃ hi ||
śrutipuṭayugalātpibanmanojñāṃ sanakamunistapasāṃ phalaṃ sa lebhe
||53||इति विधिमुखनिःसृतामुदारामरुणगिरीशकथासुधापगां हि ॥
श्रुतिपुटयुगलात्पिबन्मनोज्ञां सनकमुनिस्तपसां फलं स लेभे
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe śivenāruṇācalasya sarvaśraiṣṭhyavarapradānavarṇanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||
cha || aruṇācalamāhātmyasya pūrvārddhaṃ saṃpūrṇam || ityaruṇācalamāhātmyapūrvārdhaṃ samāptam || ( 3| 1)