punarāhāvanirbhītā saṃstabhyātmānamātmanā
maitreya uvāca
(anuṣṭup) itthaṃ pṛthumabhiṣṭūya ruṣā prasphuritādharam .
punarāhāvanirbhītā saṃstabhyātmānamātmanā
||1||(अनुष्टुप्) इत्थं पृथुमभिष्टूय रुषा प्रस्फुरिताधरम् ।
पुनराहावनिर्भीता संस्तभ्यात्मानमात्मना
sanniyacchābhibho manyuṃ nibodha śrāvitaṃ ca me .
sarvataḥ sāramādatte yathā madhukaro budhaḥ
||2||सन्नियच्छाभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे ।
सर्वतः सारमादत्ते यथा मधुकरो बुधः
asmin loke'thavāmuṣmin munibhiḥ tattvadarśibhiḥ .
dṛṣṭā yogāḥ prayuktāśca puṃsāṃ śreyaḥprasiddhaye
||3||अस्मिन् लोकेऽथवामुष्मिन् मुनिभिः तत्त्वदर्शिभिः ।
दृष्टा योगाः प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेयःप्रसिद्धये
tānātiṣṭhati yaḥ samyag upāyān pūrvadarśitān .
avaraḥ śraddhayopeta upeyān vindate'ñjasā
||4||तानातिष्ठति यः सम्यग् उपायान् पूर्वदर्शितान् ।
अवरः श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽञ्जसा
tān anādṛtya yo'vidvān arthān ārabhate svayam .
tasya vyabhicarantyarthā ārabdhāśca punaḥ punaḥ
||5||तान् अनादृत्य योऽविद्वान् अर्थान् आरभते स्वयम् ।
तस्य व्यभिचरन्त्यर्था आरब्धाश्च पुनः पुनः
purā sṛṣṭā hyoṣadhayo brahmaṇā yā viśāmpate .
bhujyamānā mayā dṛṣṭā asadbhiḥ adhṛtavrataiḥ
||6||पुरा सृष्टा ह्योषधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते ।
भुज्यमाना मया दृष्टा असद्भिः अधृतव्रतैः
apālitānādṛtā ca bhavadbhiḥ lokapālakaiḥ .
corībhūte'tha loke'haṃ yajñārthe'grasamoṣadhīḥ
||7||अपालितानादृता च भवद्भिः लोकपालकैः ।
चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्रसमोषधीः
nūnaṃ tā vīrudhaḥ kṣīṇā mayi kālena bhūyasā .
tatra yogena dṛṣṭena bhavānādātumarhati
||8||नूनं ता वीरुधः क्षीणा मयि कालेन भूयसा ।
तत्र योगेन दृष्टेन भवानादातुमर्हति
vatsaṃ kalpaya me vīra yenāhaṃ vatsalā tava .
dhokṣye kṣīramayān kāmān anurūpaṃ ca dohanam
||9||वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव ।
धोक्ष्ये क्षीरमयान् कामान् अनुरूपं च दोहनम्
dogdhāraṃ ca mahābāho bhūtānāṃ bhūtabhāvana .
annaṃ īpsitamūrjasvad bhagavān vāñchate yadi
||10||दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन ।
अन्नं ईप्सितमूर्जस्वद् भगवान् वाञ्छते यदि
samāṃ ca kuru māṃ rājan devavṛṣṭaṃ yathā payaḥ .
apartāvapi bhadraṃ te upāvarteta me vibho
||11||समां च कुरु मां राजन् देववृष्टं यथा पयः ।
अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो
iti priyaṃ hitaṃ vākyaṃ bhuva ādāya bhūpatiḥ .
vatsaṃ kṛtvā manuṃ pāṇau aduhatsakalauṣadhīḥ
||12||इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपतिः ।
वत्सं कृत्वा मनुं पाणौ अदुहत्सकलौषधीः
tathāpare ca sarvatra sāramādadate budhāḥ .
tato'nye ca yathākāmaṃ duduhuḥ pṛthubhāvitām
||13||तथापरे च सर्वत्र सारमाददते बुधाः ।
ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहुः पृथुभाविताम्
ṛṣayo duduhurdevīṃ indriyeṣvatha sattama .
vatsaṃ bṛhaspatiṃ kṛtvā payaśchandomayaṃ śuci
||14||ऋषयो दुदुहुर्देवीं इन्द्रियेष्वथ सत्तम ।
वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि
kṛtvā vatsaṃ suragaṇā indraṃ somaṃ adūduhan .
hiraṇmayena pātreṇa vīryamojo balaṃ payaḥ
||15||कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोमं अदूदुहन् ।
हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो बलं पयः
daiteyā dānavā vatsaṃ prahlādaṃ asurarṣabham .
vidhāyādūduhan kṣīramayaḥpātre surāsavam
||16||दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादं असुरर्षभम् ।
विधायादूदुहन् क्षीरमयःपात्रे सुरासवम्
gandharvāpsaraso'dhukṣan pātre padmamaye payaḥ .
vatsaṃ viśvāvasuṃ kṛtvā gāndharvaṃ madhu saubhagam
||17||गन्धर्वाप्सरसोऽधुक्षन् पात्रे पद्ममये पयः ।
वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम्
vatsena pitaro'ryamṇā kavyaṃ kṣīramadhukṣata .
āmapātre mahābhāgāḥ śraddhayā śrāddhadevatāḥ
||18||वत्सेन पितरोऽर्यम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत ।
आमपात्रे महाभागाः श्रद्धया श्राद्धदेवताः
prakalpya vatsaṃ kapilaṃ siddhāḥ saṅkalpanāmayīm .
siddhiṃ nabhasi vidyāṃ ca ye ca vidyādharādayaḥ
||19||प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धाः सङ्कल्पनामयीम् ।
सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधरादयः
anye ca māyino māyāṃ antardhānādbhutātmanām .
mayaṃ prakalpya vatsaṃ te duduhurdhāraṇāmayīm
||20||अन्ये च मायिनो मायां अन्तर्धानाद्भुतात्मनाम् ।
मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुर्धारणामयीम्
yakṣarakṣāṃsi bhūtāni piśācāḥ piśitāśanāḥ .
bhūteśavatsā duduhuḥ kapāle kṣatajāsavam
||21||यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचाः पिशिताशनाः ।
भूतेशवत्सा दुदुहुः कपाले क्षतजासवम्
tathāhayo dandaśūkāḥ sarpā nāgāśca takṣakam .
vidhāya vatsaṃ duduhuḥ bilapātre viṣaṃ payaḥ
||22||तथाहयो दन्दशूकाः सर्पा नागाश्च तक्षकम् ।
विधाय वत्सं दुदुहुः बिलपात्रे विषं पयः
paśavo yavasaṃ kṣīraṃ vatsaṃ kṛtvā ca govṛṣam .
araṇyapātre cādhukṣan mṛgendreṇa ca daṃṣṭriṇaḥ
||23||पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् ।
अरण्यपात्रे चाधुक्षन् मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिणः
kravyādāḥ prāṇinaḥ kravyaṃ duduhuḥ sve kalevare .
suparṇavatsā vihagāḥ caraṃ ca acarameva ca
||24||क्रव्यादाः प्राणिनः क्रव्यं दुदुहुः स्वे कलेवरे ।
सुपर्णवत्सा विहगाः चरं च अचरमेव च
vaṭavatsā vanaspatayaḥ pṛthagrasamayaṃ payaḥ .
girayo himavadvatsā nānādhātūn svasānuṣu
||25||वटवत्सा वनस्पतयः पृथग्रसमयं पयः ।
गिरयो हिमवद्वत्सा नानाधातून् स्वसानुषु
sarve svamukhyavatsena sve sve pātre pṛthakpayaḥ .
sarvakāmadughāṃ pṛthvīṃ duduhuḥ pṛthubhāvitām
||26||सर्वे स्वमुख्यवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक्पयः ।
सर्वकामदुघां पृथ्वीं दुदुहुः पृथुभाविताम्
evaṃ pṛthvādayaḥ pṛthvīṃ annādāḥ svannamātmanaḥ .
dohavatsādibhedena kṣīrabhedaṃ kurūdvaha
||27||एवं पृथ्वादयः पृथ्वीं अन्नादाः स्वन्नमात्मनः ।
दोहवत्सादिभेदेन क्षीरभेदं कुरूद्वह
tato mahīpatiḥ prītaḥ sarvakāmadughāṃ pṛthuḥ .
duhitṛtve cakāremāṃ premṇā duhitṛvatsalaḥ
||28||ततो महीपतिः प्रीतः सर्वकामदुघां पृथुः ।
दुहितृत्वे चकारेमां प्रेम्णा दुहितृवत्सलः
cūrṇayansvadhanuṣkoṭyā girikūṭāni rājarāṭ .
bhūmaṇḍalaṃ idaṃ vainyaḥ prāyaścakre samaṃ vibhuḥ
||29||चूर्णयन्स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट् ।
भूमण्डलं इदं वैन्यः प्रायश्चक्रे समं विभुः
athāsmin bhagavān vainyaḥ prajānāṃ vṛttidaḥ pitā .
nivāsān kalpayāṃ cakre tatra tatra yathārhataḥ
||30||अथास्मिन् भगवान् वैन्यः प्रजानां वृत्तिदः पिता ।
निवासान् कल्पयां चक्रे तत्र तत्र यथार्हतः
grāmānpuraḥ pattanāni durgāṇi vividhāni ca .
ghoṣān vrajān saśibirān ākarān kheṭakharvaṭān
||31||ग्रामान्पुरः पत्तनानि दुर्गाणि विविधानि च ।
घोषान् व्रजान् सशिबिरान् आकरान् खेटखर्वटान्
prākpṛthoriha naivaiṣā puragrāmādikalpanā .
yathāsukhaṃ vasanti sma tatra tatrākutobhayāḥ
||32||प्राक्पृथोरिह नैवैषा पुरग्रामादिकल्पना ।
यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्राकुतोभयाः
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe aṣṭādaśo'dhyāyaḥ .. 18 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre IV/Chapitre 18