naite gṛhān brahmasutā hyāvasan ūrdhvaretasaḥ
maitreya uvāca
(anuṣṭup) sanakādyā nāradaśca ṛbhurhaṃso'ruṇiryatiḥ .
naite gṛhān brahmasutā hyāvasan ūrdhvaretasaḥ
||1||(अनुष्टुप्) सनकाद्या नारदश्च ऋभुर्हंसोऽरुणिर्यतिः ।
नैते गृहान् ब्रह्मसुता ह्यावसन् ऊर्ध्वरेतसः
mṛṣādharmasya bhāryāsīd dambhaṃ māyāṃ ca śatruhan .
asūta mithunaṃ tattu nirṛtirjagṛhe'prajaḥ
||2||मृषाधर्मस्य भार्यासीद् दम्भं मायां च शत्रुहन् ।
असूत मिथुनं तत्तु निर्ऋतिर्जगृहेऽप्रजः
tayoḥ samabhavallobho nikṛtiśca mahāmate .
tābhyāṃ krodhaśca hiṃsā ca yadduruktiḥ svasā kaliḥ
||3||तयोः समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते ।
ताभ्यां क्रोधश्च हिंसा च यद्दुरुक्तिः स्वसा कलिः
duruktau kalirādhatta bhayaṃ mṛtyuṃ ca sattama .
tayośca mithunaṃ jajñe yātanā nirayastathā
||4||दुरुक्तौ कलिराधत्त भयं मृत्युं च सत्तम ।
तयोश्च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस्तथा
saṅgraheṇa mayā''khyātaḥ pratisargastavānagha .
triḥ śrutvaitatpumān puṇyaṃ vidhunotyātmano malam
||5||सङ्ग्रहेण मयाऽऽख्यातः प्रतिसर्गस्तवानघ ।
त्रिः श्रुत्वैतत्पुमान् पुण्यं विधुनोत्यात्मनो मलम्
athātaḥ kīrtaye vaṃśaṃ puṇyakīrteḥ kurūdvaha .
svāyambhuvasyāpi manoḥ hareraṃśāṃśajanmanaḥ
||6||अथातः कीर्तये वंशं पुण्यकीर्तेः कुरूद्वह ।
स्वायम्भुवस्यापि मनोः हरेरंशांशजन्मनः
priyavratottānapādau śatarūpāpateḥ sutau .
vāsudevasya kalayā rakṣāyāṃ jagataḥ sthitau
||7||प्रियव्रतोत्तानपादौ शतरूपापतेः सुतौ ।
वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ
jāye uttānapādasya sunītiḥ surucistayoḥ .
suruciḥ preyasī patyuḥ netarā yatsuto dhruvaḥ
||8||जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरुचिस्तयोः ।
सुरुचिः प्रेयसी पत्युः नेतरा यत्सुतो ध्रुवः
ekadā suruceḥ putraṃ aṅkamāropya lālayan .
uttamaṃ nārurukṣantaṃ dhruvaṃ rājābhyanandata
||9||एकदा सुरुचेः पुत्रं अङ्कमारोप्य लालयन् ।
उत्तमं नारुरुक्षन्तं ध्रुवं राजाभ्यनन्दत
tathā cikīrṣamāṇaṃ taṃ sapatnyāstanayaṃ dhruvam .
suruciḥ śṛṇvato rājñaḥ serṣyamāhātigarvitā
||10||तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास्तनयं ध्रुवम् ।
सुरुचिः शृण्वतो राज्ञः सेर्ष्यमाहातिगर्विता
na vatsa nṛpaterdhiṣṇyaṃ bhavān āroḍhumarhati .
na gṛhīto mayā yattvaṃ kukṣau api nṛpātmajaḥ
||11||न वत्स नृपतेर्धिष्ण्यं भवान् आरोढुमर्हति ।
न गृहीतो मया यत्त्वं कुक्षौ अपि नृपात्मजः
bālo'si bata nātmānaṃ anyastrīgarbhasambhṛtam .
nūnaṃ veda bhavān yasya durlabhe'rthe manorathaḥ
||12||बालोऽसि बत नात्मानं अन्यस्त्रीगर्भसम्भृतम् ।
नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभेऽर्थे मनोरथः
tapasā''rādhya puruṣaṃ tasyaivānugraheṇa me .
garbhe tvaṃ sādhayātmānaṃ yadīcchasi nṛpāsanam
||13||तपसाऽऽराध्य पुरुषं तस्यैवानुग्रहेण मे ।
गर्भे त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम्
maitreya uvāca
mātuḥ sapatnyāḥ sa duruktividdhaḥ śvasan ruṣā daṇḍahato yathāhiḥ .
hitvā miṣantaṃ pitaraṃ sannavācaṃ jagāma mātuḥ prarudan sakāśam
||14||मातुः सपत्न्याः स दुरुक्तिविद्धः श्वसन् रुषा दण्डहतो यथाहिः ।
हित्वा मिषन्तं पितरं सन्नवाचं जगाम मातुः प्ररुदन् सकाशम्
taṃ niḥśvasantaṃ sphuritādharoṣṭhaṃ sunītirutsaṅga udūhya bālam .
niśamya tatpauramukhānnitāntaṃ sā vivyathe yadgaditaṃ sapatnyā
||15||तं निःश्वसन्तं स्फुरिताधरोष्ठं सुनीतिरुत्सङ्ग उदूह्य बालम् ।
निशम्य तत्पौरमुखान्नितान्तं सा विव्यथे यद्गदितं सपत्न्या
sotsṛjya dhairyaṃ vilalāpa śoka dāvāgninā dāvalateva bālā .
vākyaṃ sapatnyāḥ smaratī saroja śriyā dṛśā bāṣpakalāmuvāha
||16||सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक दावाग्निना दावलतेव बाला ।
वाक्यं सपत्न्याः स्मरती सरोज श्रिया दृशा बाष्पकलामुवाह
dīrghaṃ śvasantī vṛjinasya pāraṃ apaśyatī bālakamāha bālā .
māmaṅgalaṃ tāta pareṣu maṃsthā bhuṅkte jano yatparaduḥkhadastat
||17||दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पारं अपश्यती बालकमाह बाला ।
मामङ्गलं तात परेषु मंस्था भुङ्क्ते जनो यत्परदुःखदस्तत्
satyaṃ surucyābhihitaṃ bhavānme yad durbhagāyā udare gṛhītaḥ .
stanyena vṛddhaśca vilajjate yāṃ bhāryeti vā voḍhumiḍaspatirmām
||18||सत्यं सुरुच्याभिहितं भवान्मे यद् दुर्भगाया उदरे गृहीतः ।
स्तन्येन वृद्धश्च विलज्जते यां भार्येति वा वोढुमिडस्पतिर्माम्
ātiṣṭha tattāta vimatsarastvaṃ uktaṃ samātrāpi yadavyalīkam .
ārādhayādhokṣajapādapadmaṃ yadīcchase'dhyāsanamuttamo yathā
||19||आतिष्ठ तत्तात विमत्सरस्त्वं उक्तं समात्रापि यदव्यलीकम् ।
आराधयाधोक्षजपादपद्मं यदीच्छसेऽध्यासनमुत्तमो यथा
yasyāṅghripadmaṃ paricarya viśva vibhāvanāyāttaguṇābhipatteḥ .
ajo'dhyatiṣṭhatkhalu pārameṣṭhyaṃ padaṃ jitātmaśvasanābhivandyam
||20||यस्याङ्घ्रिपद्मं परिचर्य विश्व विभावनायात्तगुणाभिपत्तेः ।
अजोऽध्यतिष्ठत्खलु पारमेष्ठ्यं पदं जितात्मश्वसनाभिवन्द्यम्
tathā manurvo bhagavānpitāmaho yamekamatyā purudakṣiṇairmakhaiḥ .
iṣṭvābhipede duravāpamanyato bhaumaṃ sukhaṃ divyamathāpavargyam
||21||तथा मनुर्वो भगवान्पितामहो यमेकमत्या पुरुदक्षिणैर्मखैः ।
इष्ट्वाभिपेदे दुरवापमन्यतो भौमं सुखं दिव्यमथापवर्ग्यम्
tameva vatsāśraya bhṛtyavatsalaṃ mumukṣubhirmṛgyapadābjapaddhatim .
ananyabhāve nijadharmabhāvite manasyavasthāpya bhajasva pūruṣam
||22||तमेव वत्साश्रय भृत्यवत्सलं मुमुक्षुभिर्मृग्यपदाब्जपद्धतिम् ।
अनन्यभावे निजधर्मभाविते मनस्यवस्थाप्य भजस्व पूरुषम्
nānyaṃ tataḥ padmapalāśalocanād duḥkhacchidaṃ te mṛgayāmi kañcana .
yo mṛgyate hastagṛhītapadmayā śriyetarairaṅga vimṛgyamāṇayā
||23||नान्यं ततः पद्मपलाशलोचनाद् दुःखच्छिदं ते मृगयामि कञ्चन ।
यो मृग्यते हस्तगृहीतपद्मया श्रियेतरैरङ्ग विमृग्यमाणया
maitreya uvāca
(anuṣṭup) evaṃ sañjalpitaṃ mātuḥ ākarṇyārthāgamaṃ vacaḥ .
sanniyamyātmanā''tmānaṃ niścakrāma pituḥ purāt
||24||(अनुष्टुप्) एवं सञ्जल्पितं मातुः आकर्ण्यार्थागमं वचः ।
सन्नियम्यात्मनाऽऽत्मानं निश्चक्राम पितुः पुरात्
nāradastadupākarṇya jñātvā tasya cikīrṣitam .
spṛṣṭvā mūrdhanyaghaghnena pāṇinā prāha vismitaḥ
||25||नारदस्तदुपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम् ।
स्पृष्ट्वा मूर्धन्यघघ्नेन पाणिना प्राह विस्मितः
aho tejaḥ kṣatriyāṇāṃ mānabhaṅgamamṛṣyatām .
bālo'pyayaṃ hṛdā dhatte yatsamāturasadvacaḥ
||26||अहो तेजः क्षत्रियाणां मानभङ्गममृष्यताम् ।
बालोऽप्ययं हृदा धत्ते यत्समातुरसद्वचः
nārada uvāca
nādhunāpyavamānaṃ te sammānaṃ vāpi putraka .
lakṣayāmaḥ kumārasya saktasya krīḍanādiṣu
||27||नाधुनाप्यवमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक ।
लक्षयामः कुमारस्य सक्तस्य क्रीडनादिषु
vikalpe vidyamāne'pi na hyasantoṣahetavaḥ .
puṃso mohamṛte bhinnā yalloke nijakarmabhiḥ
||28||विकल्पे विद्यमानेऽपि न ह्यसन्तोषहेतवः ।
पुंसो मोहमृते भिन्ना यल्लोके निजकर्मभिः
parituṣyet tatastāta tāvanmātreṇa pūruṣaḥ .
daivopasāditaṃ yāvad vīkṣyeśvaragatiṃ budhaḥ
||29||परितुष्येत् ततस्तात तावन्मात्रेण पूरुषः ।
दैवोपसादितं यावद् वीक्ष्येश्वरगतिं बुधः
atha mātropadiṣṭena yogenāvarurutsasi .
yatprasādaṃ sa vai puṃsāṃ durārādhyo mato mama
||30||अथ मात्रोपदिष्टेन योगेनावरुरुत्ससि ।
यत्प्रसादं स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम
munayaḥ padavīṃ yasya niḥsaṅgenorujanmabhiḥ .
na vidurmṛgayanto'pi tīvrayogasamādhinā
||31||मुनयः पदवीं यस्य निःसङ्गेनोरुजन्मभिः ।
न विदुर्मृगयन्तोऽपि तीव्रयोगसमाधिना
ato nivartatāmeṣa nirbandhastava niṣphalaḥ .
yatiṣyati bhavān kāle śreyasāṃ samupasthite
||32||अतो निवर्ततामेष निर्बन्धस्तव निष्फलः ।
यतिष्यति भवान् काले श्रेयसां समुपस्थिते
yasya yad daivavihitaṃ sa tena sukhaduḥkhayoḥ .
ātmānaṃ toṣayan dehī tamasaḥ pāramṛcchati
||33||यस्य यद् दैवविहितं स तेन सुखदुःखयोः ।
आत्मानं तोषयन् देही तमसः पारमृच्छति
guṇādhikānmudaṃ lipsed anukrośaṃ guṇādhamāt .
maitrīṃ samānādanvicchet na tāpairabhibhūyate
||34||गुणाधिकान्मुदं लिप्सेद् अनुक्रोशं गुणाधमात् ।
मैत्रीं समानादन्विच्छेत् न तापैरभिभूयते
dhruva uvāca
so'yaṃ śamo bhagavatā sukhaduḥkhahatātmanām .
darśitaḥ kṛpayā puṃsāṃ durdarśo'smadvidhaistu yaḥ
||35||सोऽयं शमो भगवता सुखदुःखहतात्मनाम् ।
दर्शितः कृपया पुंसां दुर्दर्शोऽस्मद्विधैस्तु यः
athāpi me'vinītasya kṣāttraṃ ghoramupeyuṣaḥ .
surucyā durvacobāṇaiḥ na bhinne śrayate hṛdi
||36||अथापि मेऽविनीतस्य क्षात्त्रं घोरमुपेयुषः ।
सुरुच्या दुर्वचोबाणैः न भिन्ने श्रयते हृदि
padaṃ tribhuvanotkṛṣṭaṃ jigīṣoḥ sādhu vartma me .
brūhi asmat pitṛbhirbrahman anyairapyanadhiṣṭhitam
||37||पदं त्रिभुवनोत्कृष्टं जिगीषोः साधु वर्त्म मे ।
ब्रूहि अस्मत् पितृभिर्ब्रह्मन् अन्यैरप्यनधिष्ठितम्
nūnaṃ bhavān bhagavato yo'ṅgajaḥ parameṣṭhinaḥ .
vitudannaṭate vīṇāṃ hitāya jagato'rkavat
||38||नूनं भवान् भगवतो योऽङ्गजः परमेष्ठिनः ।
वितुदन्नटते वीणां हिताय जगतोऽर्कवत्
maitreya uvāca
ityudāhṛtamākarṇya bhagavān nāradastadā .
prītaḥ pratyāha taṃ bālaṃ sadvākyaṃ anukampayā
||39||इत्युदाहृतमाकर्ण्य भगवान् नारदस्तदा ।
प्रीतः प्रत्याह तं बालं सद्वाक्यं अनुकम्पया
nārada uvāca
jananyābhihitaḥ panthāḥ sa vai niḥśreyasasya te .
bhagavān vāsudevastaṃ bhaja taṃ pravaṇātmanā
||40||जनन्याभिहितः पन्थाः स वै निःश्रेयसस्य ते ।
भगवान् वासुदेवस्तं भज तं प्रवणात्मना
dharmārthakāmamokṣākhyaṃ ya icchet śreya ātmanaḥ .
ekaṃ hyeva harestatra kāraṇaṃ pādasevanam
||41||धर्मार्थकाममोक्षाख्यं य इच्छेत् श्रेय आत्मनः ।
एकं ह्येव हरेस्तत्र कारणं पादसेवनम्
tattāta gaccha bhadraṃ te yamunāyāstaṭaṃ śuci .
puṇyaṃ madhuvanaṃ yatra sānnidhyaṃ nityadā hareḥ
||42||तत्तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास्तटं शुचि ।
पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरेः
snātvānusavanaṃ tasmin kālindyāḥ salile śive .
kṛtvocitāni nivasan ātmanaḥ kalpitāsanaḥ
||43||स्नात्वानुसवनं तस्मिन् कालिन्द्याः सलिले शिवे ।
कृत्वोचितानि निवसन् आत्मनः कल्पितासनः
prāṇāyāmena trivṛtā prāṇendriyamanomalam .
śanairvyudasyābhidhyāyen manasā guruṇā gurum
||44||प्राणायामेन त्रिवृता प्राणेन्द्रियमनोमलम् ।
शनैर्व्युदस्याभिध्यायेन् मनसा गुरुणा गुरुम्
prasādābhimukhaṃ śaśvat prasannavadanekṣaṇam .
sunāsaṃ subhruvaṃ cāru kapolaṃ surasundaram
||45||प्रसादाभिमुखं शश्वत् प्रसन्नवदनेक्षणम् ।
सुनासं सुभ्रुवं चारु कपोलं सुरसुन्दरम्
taruṇaṃ ramaṇīyāṅgaṃ aruṇoṣṭhekṣaṇādharam .
praṇatāśrayaṇaṃ nṛmṇaṃ śaraṇyaṃ karuṇārṇavam
||46||तरुणं रमणीयाङ्गं अरुणोष्ठेक्षणाधरम् ।
प्रणताश्रयणं नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम्
śrīvatsāṅkaṃ ghanaśyāmaṃ puruṣaṃ vanamālinam .
śaṅkhacakragadāpadmaiḥ abhivyaktacaturbhujam
||47||श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं पुरुषं वनमालिनम् ।
शङ्खचक्रगदापद्मैः अभिव्यक्तचतुर्भुजम्
kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ keyūravalayānvitam .
kaustubhābharaṇagrīvaṃ pītakauśeyavāsasam
||48||किरीटिनं कुण्डलिनं केयूरवलयान्वितम् ।
कौस्तुभाभरणग्रीवं पीतकौशेयवाससम्
kāñcīkalāpaparyastaṃ lasatkāñcana nūpuram .
darśanīyatamaṃ śāntaṃ manonayanavardhanam
||49||काञ्चीकलापपर्यस्तं लसत्काञ्चन नूपुरम् ।
दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम्
padbhyāṃ nakhamaṇiśreṇyā vilasadbhyāṃ samarcatām .
hṛtpadmakarṇikādhiṣṇyaṃ ākramyāt manyavasthitam
||50||पद्भ्यां नखमणिश्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम् ।
हृत्पद्मकर्णिकाधिष्ण्यं आक्रम्यात् मन्यवस्थितम्
smayamānaṃ abhidhyāyet sānurāgāvalokanam .
niyatenaikabhūtena manasā varadarṣabham
||51||स्मयमानं अभिध्यायेत् सानुरागावलोकनम् ।
नियतेनैकभूतेन मनसा वरदर्षभम्
evaṃ bhagavato rūpaṃ subhadraṃ dhyāyato manaḥ .
nirvṛtyā parayā tūrṇaṃ sampannaṃ na nivartate
||52||एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः ।
निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते
japaśca paramo guhyaḥ śrūyatāṃ me nṛpātmaja .
yaṃ saptarātraṃ prapaṭhan pumān paśyati khecarān
||53||जपश्च परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृपात्मज ।
यं सप्तरात्रं प्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान्
oṃ namo bhagavate vāsudevāya .
mantreṇānena devasya kuryād dravyamayīṃ budhaḥ .
saparyāṃ vividhairdravyaiḥ deśakālavibhāgavit
||54||ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद् द्रव्यमयीं बुधः ।
सपर्यां विविधैर्द्रव्यैः देशकालविभागवित्
salilaiḥ śucibhirmālyaiḥ vanyairmūlaphalādibhiḥ .
śastāṅkurāṃśukaiścārcet tulasyā priyayā prabhum
||55||सलिलैः शुचिभिर्माल्यैः वन्यैर्मूलफलादिभिः ।
शस्ताङ्कुरांशुकैश्चार्चेत् तुलस्या प्रियया प्रभुम्
labdhvā dravyamayīmarcāṃ kṣityambvādiṣu vārcayet .
ābhṛtātmā muniḥ śānto yatavāṅmitavanyabhuk
||56||लब्ध्वा द्रव्यमयीमर्चां क्षित्यम्ब्वादिषु वार्चयेत् ।
आभृतात्मा मुनिः शान्तो यतवाङ्मितवन्यभुक्
svecchāvatāracaritaiḥ acintyanijamāyayā .
kariṣyati uttamaślokaḥ tad dhyāyed hṛdayaṅgamam
||57||स्वेच्छावतारचरितैः अचिन्त्यनिजमायया ।
करिष्यति उत्तमश्लोकः तद् ध्यायेद् हृदयङ्गमम्
paricaryā bhagavato yāvatyaḥ pūrvasevitāḥ .
tā maṃtrahṛdayenaiva prayuñjyān maṃtramūrtaye
||58||परिचर्या भगवतो यावत्यः पूर्वसेविताः ।
ता मंत्रहृदयेनैव प्रयुञ्ज्यान् मंत्रमूर्तये
evaṃ kāyena manasā vacasā ca manogatam .
paricaryamāṇo bhagavān bhaktimatparicaryayā
||59||एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम् ।
परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत्परिचर्यया
puṃsāṃ amāyināṃ samyak bhajatāṃ bhāvavardhanaḥ .
śreyo diśatyabhimataṃ yaddharmādiṣu dehinām
||60||पुंसां अमायिनां सम्यक् भजतां भाववर्धनः ।
श्रेयो दिशत्यभिमतं यद्धर्मादिषु देहिनाम्
viraktaścendriyaratau bhaktiyogena bhūyasā .
taṃ nirantarabhāvena bhajetāddhā vimuktaye
||61||विरक्तश्चेन्द्रियरतौ भक्तियोगेन भूयसा ।
तं निरन्तरभावेन भजेताद्धा विमुक्तये
ityuktastaṃ parikramya praṇamya ca nṛpārbhakaḥ .
yayau madhuvanaṃ puṇyaṃ hareścaraṇacarcitam
||62||इत्युक्तस्तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृपार्भकः ।
ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश्चरणचर्चितम्
tapovanaṃ gate tasmin praviṣṭo'ntaḥpuraṃ muniḥ .
arhitārhaṇako rājñā sukhāsīna uvāca tam
||63||तपोवनं गते तस्मिन् प्रविष्टोऽन्तःपुरं मुनिः ।
अर्हितार्हणको राज्ञा सुखासीन उवाच तम्
nārada uvāca
rājan kiṃ dhyāyase dīrghaṃ mukhena pariśuṣyatā .
kiṃ vā na riṣyate kāmo dharmo vārthena saṃyutaḥ
||64||राजन् किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता ।
किं वा न रिष्यते कामो धर्मो वार्थेन संयुतः
rājovāca
suto me bālako brahman straiṇenā-karuṇātmanā .
nirvāsitaḥ pañcavarṣaḥ saha mātrā mahānkaviḥ
||65||सुतो मे बालको ब्रह्मन् स्त्रैणेना-करुणात्मना ।
निर्वासितः पञ्चवर्षः सह मात्रा महान्कविः
apyanāthaṃ vane brahman mā smādantyarbhakaṃ vṛkāḥ .
śrāntaṃ śayānaṃ kṣudhitaṃ parimlānamukhāmbujam
||66||अप्यनाथं वने ब्रह्मन् मा स्मादन्त्यर्भकं वृकाः ।
श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लानमुखाम्बुजम्
aho me bata daurātmyaṃ strījitasyopadhāraya .
yo'ṅkaṃ premṇā''rurukṣantaṃ nābhyanandamasattamaḥ
||67||अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्रीजितस्योपधारय ।
योऽङ्कं प्रेम्णाऽऽरुरुक्षन्तं नाभ्यनन्दमसत्तमः
nārada uvāca
mā mā śucaḥ svatanayaṃ devaguptaṃ viśāmpate .
tatprabhāvaṃ avijñāya prāvṛṅkte yadyaśo jagat
||68||मा मा शुचः स्वतनयं देवगुप्तं विशाम्पते ।
तत्प्रभावं अविज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद्यशो जगत्
suduṣkaraṃ karma kṛtvā lokapālairapi prabhuḥ .
aiṣyatyacirato rājan yaśo vipulayaṃstava
||69||सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोकपालैरपि प्रभुः ।
ऐष्यत्यचिरतो राजन् यशो विपुलयंस्तव
maitreya uvāca
iti devarṣiṇā proktaṃ viśrutya jagatīpatiḥ .
rājalakṣmīmanādṛtya putraṃ evānvacintayat
||70||इति देवर्षिणा प्रोक्तं विश्रुत्य जगतीपतिः ।
राजलक्ष्मीमनादृत्य पुत्रं एवान्वचिन्तयत्
tatrābhiṣiktaḥ prayataḥ tāṃ upoṣya vibhāvarīm .
samāhitaḥ paryacara dṛṣyādeśena pūruṣam
||71||तत्राभिषिक्तः प्रयतः तां उपोष्य विभावरीम् ।
समाहितः पर्यचर दृष्यादेशेन पूरुषम्
trirātrānte trirātrānte kapitthabadarāśanaḥ .
ātmavṛttyanusāreṇa māsaṃ ninye'rcayan harim
||72||त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते कपित्थबदराशनः ।
आत्मवृत्त्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन् हरिम्
dvitīyaṃ ca tathā māsaṃ ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe'rbhako dine .
tṛṇaparṇādibhiḥ śīrṇaiḥ kṛtānno'bhyarcayan vibhum
||73||द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठेऽर्भको दिने ।
तृणपर्णादिभिः शीर्णैः कृतान्नोऽभ्यर्चयन् विभुम्
tṛtīyaṃ cānayan māsaṃ navame navame'hani .
abbhakṣa uttamaślokaṃ upādhāvatsamādhinā
||74||तृतीयं चानयन् मासं नवमे नवमेऽहनि ।
अब्भक्ष उत्तमश्लोकं उपाधावत्समाधिना
caturthamapi vai māsaṃ dvādaśe dvādaśe'hani .
vāyubhakṣo jitaśvāso dhyāyan devamadhārayat
||75||चतुर्थमपि वै मासं द्वादशे द्वादशेऽहनि ।
वायुभक्षो जितश्वासो ध्यायन् देवमधारयत्
pañcame māsyanuprāpte jitaśvāso nṛpātmajaḥ .
dhyāyan brahma padaikena tasthau sthāṇurivācalaḥ
||76||पञ्चमे मास्यनुप्राप्ते जितश्वासो नृपात्मजः ।
ध्यायन् ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुरिवाचलः
sarvato mana ākṛṣya hṛdi bhūtendriyāśayam .
dhyāyan bhagavato rūpaṃ nādrākṣīt kiṃcanāparam
||77||सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् ।
ध्यायन् भगवतो रूपं नाद्राक्षीत् किंचनापरम्
ādhāraṃ mahadādīnāṃ pradhānapuruṣeśvaram .
brahma dhārayamāṇasya trayo lokāścakampire
||78||आधारं महदादीनां प्रधानपुरुषेश्वरम् ।
ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश्चकम्पिरे
yadaikapādena sa pārthivārbhakaḥ tasthau tadaṅguṣṭhanipīḍitā mahī .
nanāma tatrārdhamibhendradhiṣṭhitā tarīva savyetarataḥ pade pade
||79||यदैकपादेन स पार्थिवार्भकः तस्थौ तदङ्गुष्ठनिपीडिता मही ।
ननाम तत्रार्धमिभेन्द्रधिष्ठिता तरीव सव्येतरतः पदे पदे
tasmin abhidhyāyati viśvamātmano dvāraṃ nirudhyāsumananyayā dhiyā .
lokā nirucchvāsanipīḍitā bhṛśaṃ salokapālāḥ śaraṇaṃ yayurharim
||80||तस्मिन् अभिध्यायति विश्वमात्मनो द्वारं निरुध्यासुमनन्यया धिया ।
लोका निरुच्छ्वासनिपीडिता भृशं सलोकपालाः शरणं ययुर्हरिम्
devā ūcuḥ
naivaṃ vidāmo bhagavan prāṇarodhaṃ carācarasyākhilasattvadhāmnaḥ .
vidhehi tanno vṛjinādvimokṣaṃ prāptā vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ śaraṇyam
||81||नैवं विदामो भगवन् प्राणरोधं चराचरस्याखिलसत्त्वधाम्नः ।
विधेहि तन्नो वृजिनाद्विमोक्षं प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम्
śrībhagavānuvāca
mā bhaiṣṭa bālaṃ tapaso duratyayān nivartayiṣye pratiyāta svadhāma .
yato hi vaḥ prāṇanirodha āsīt auttānapādirmayi saṅgatātmā
||82||मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्ययान् निवर्तयिष्ये प्रतियात स्वधाम ।
यतो हि वः प्राणनिरोध आसीत् औत्तानपादिर्मयि सङ्गतात्मा
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe dhruvacarite aṣṭamo'dhyāyaḥ .. 8 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre IV/Chapitre 8