tuṣṭuvustuṣṭamanasaḥ tad vāg amṛtasevayā
maitreya uvāca
(anuṣṭup) iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ gāyakā municoditāḥ .
tuṣṭuvustuṣṭamanasaḥ tad vāg amṛtasevayā
||1||(अनुष्टुप्) इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिताः ।
तुष्टुवुस्तुष्टमनसः तद् वाग् अमृतसेवया
nālaṃ vayaṃ te mahimānuvarṇane yo devavaryo'vatatāra māyayā .
venāṅgajātasya ca pauruṣāṇi te vācaspatīnāmapi babhramurdhiyaḥ
||2||नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया ।
वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धियः
athāpyudāraśravasaḥ pṛthorhareḥ kalāvatārasya kathāmṛtādṛtāḥ .
yathopadeśaṃ munibhiḥ pracoditāḥ ślāghyāni karmāṇi vayaṃ vitanmahi
||3||अथाप्युदारश्रवसः पृथोर्हरेः कलावतारस्य कथामृतादृताः ।
यथोपदेशं मुनिभिः प्रचोदिताः श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि
(anuṣṭup) eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho lokaṃ dharme'nuvartayan .
goptā ca dharmasetūnāṃ śāstā tatparipanthinām
||4||(अनुष्टुप्) एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् ।
गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम्
eṣa vai lokapālānāṃ bibhartyekastanau tanūḥ .
kāle kāle yathābhāgaṃ lokayoḥ ubhayorhitam
||5||एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनूः ।
काले काले यथाभागं लोकयोः उभयोर्हितम्
vasu kāla upādatte kāle cāyaṃ vimuñcati .
samaḥ sarveṣu bhūteṣu pratapan sūryavadvibhuḥ
||6||वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति ।
समः सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभुः
titikṣatyakramaṃ vainya uparyākramatāmapi .
bhūtānāṃ karuṇaḥ śaśvad ārtānāṃ kṣitivṛttimān
||7||तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि ।
भूतानां करुणः शश्वद् आर्तानां क्षितिवृत्तिमान्
deve'varṣatyasau devo naradevavapurhariḥ .
kṛcchraprāṇāḥ prajā hyeṣa rakṣiṣyati añjasendravat
||8||देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरिः ।
कृच्छ्रप्राणाः प्रजा ह्येष रक्षिष्यति अञ्जसेन्द्रवत्
āpyāyayatyasau lokaṃ vadanāmṛtamūrtinā .
sānurāgāvalokena viśadasmitacāruṇā
||9||आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना ।
सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा
avyaktavartmaiṣa nigūḍhakāryo gambhīravedhā upaguptavittaḥ .
anantamāhātmyaguṇaikadhāmā pṛthuḥ pracetā iva saṃvṛtātmā
||10||अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्यो गम्भीरवेधा उपगुप्तवित्तः ।
अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामा पृथुः प्रचेता इव संवृतात्मा
(anuṣṭup) durāsado durviṣaha āsanno'pi vidūravat .
naivābhibhavituṃ śakyo venāraṇyutthito'nalaḥ
||11||(अनुष्टुप्) दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् ।
नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनलः
antarbahiśca bhūtānāṃ paśyan karmāṇi cāraṇaiḥ .
udāsīna ivādhyakṣo vāyurātmeva dehinām
||12||अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणैः ।
उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम्
nādaṇḍyaṃ daṇḍayatyeṣa sutamātmadviṣāmapi .
daṇḍayatyātmajamapi daṇḍyaṃ dharmapathe sthitaḥ
||13||नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि ।
दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थितः
asyāpratihataṃ cakraṃ pṛthorāmānasācalāt .
vartate bhagavānarko yāvattapati gogaṇaiḥ
||14||अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् ।
वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणैः
rañjayiṣyati yallokaṃ ayaṃ ātmaviceṣṭitaiḥ .
atha amuṃ āhū rājānaṃ manorañjanakaiḥ prajāḥ
||15||रञ्जयिष्यति यल्लोकं अयं आत्मविचेष्टितैः ।
अथ अमुं आहू राजानं मनोरञ्जनकैः प्रजाः
dṛḍhavrataḥ satyasandho brahmaṇyo vṛddhasevakaḥ .
śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ mānado dīnavatsalaḥ
||16||दृढव्रतः सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवकः ।
शरण्यः सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सलः
mātṛbhaktiḥ parastrīṣu patnyāmardha ivātmanaḥ .
prajāsu pitṛvat snigdhaḥ kiṅkaro brahmavādinām
||17||मातृभक्तिः परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मनः ।
प्रजासु पितृवत् स्निग्धः किङ्करो ब्रह्मवादिनाम्
dehināṃ ātmavatpreṣṭhaḥ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ .
muktasaṅgaprasaṅgo'yaṃ daṇḍapāṇiḥ asādhuṣu
||18||देहिनां आत्मवत्प्रेष्ठः सुहृदां नन्दिवर्धनः ।
मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिः असाधुषु
ayaṃ tu sākṣādbhagavān tryadhīśaḥ kūṭastha ātmā kalayāvatīrṇaḥ .
yasmin avidyāracitaṃ nirarthakaṃ paśyanti nānātvamapi pratītam
||19||अयं तु साक्षाद्भगवान् त्र्यधीशः कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्णः ।
यस्मिन् अविद्यारचितं निरर्थकं पश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम्
ayaṃ bhuvo maṇḍalamodayādreḥ goptaikavīro naradevanāthaḥ .
āsthāya jaitraṃ rathamāttacāpaḥ paryasyate dakṣiṇato yathārkaḥ
||20||अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रेः गोप्तैकवीरो नरदेवनाथः ।
आस्थाय जैत्रं रथमात्तचापः पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्कः
asmai nṛpālāḥ kila tatra tatra baliṃ hariṣyanti salokapālāḥ .
maṃsyanta eṣāṃ striya ādirājaṃ cakrāyudhaṃ tadyaśa uddharantyaḥ
||21||अस्मै नृपालाः किल तत्र तत्र बलिं हरिष्यन्ति सलोकपालाः ।
मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजं चक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्यः
ayaṃ mahīṃ gāṃ duduhe'dhirājaḥ prajāpatirvṛttikaraḥ prajānām .
yo līlayādrīn svaśarāsakoṭyā bhindan samāṃ gāmakarodyathendraḥ
||22||अयं महीं गां दुदुहेऽधिराजः प्रजापतिर्वृत्तिकरः प्रजानाम् ।
यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्या भिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्रः
visphūrjayannājagavaṃ dhanuḥ svayaṃ yadācaratkṣmāmaviṣahyamājau .
tadā nililyurdiśi diśyasanto lāṅgūlamudyamya yathā mṛgendraḥ
||23||विस्फूर्जयन्नाजगवं धनुः स्वयं यदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ ।
तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तो लाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्रः
eṣo'śvamedhān śatamājahāra sarasvatī prādurabhāvi yatra .
ahāraṣīdyasya hayaṃ purandaraḥ śatakratuścarame vartamāne
||24||एषोऽश्वमेधान् शतमाजहार सरस्वती प्रादुरभावि यत्र ।
अहारषीद्यस्य हयं पुरन्दरः शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने
eṣa svasadmopavane sametya sanatkumāraṃ bhagavantamekam .
ārādhya bhaktyālabhatāmalaṃ tad jñānaṃ yato brahma paraṃ vidanti
||25||एष स्वसद्मोपवने समेत्य सनत्कुमारं भगवन्तमेकम् ।
आराध्य भक्त्यालभतामलं तद् ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति
(anuṣṭup) tatra tatra girastāstā iti viśrutavikramaḥ .
śroṣyatyātmāśritā gāthāḥ pṛthuḥ pṛthuparākramaḥ
||26||(अनुष्टुप्) तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रमः ।
श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथाः पृथुः पृथुपराक्रमः
diśo vijityāpratiruddhacakraḥ svatejasotpāṭitalokaśalyaḥ .
surāsurendrairupagīyamāna mahānubhāvo bhavitā patirbhuvaḥ
||27||दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्रः स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्यः ।
सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमान महानुभावो भविता पतिर्भुवः
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe ṣoḍaśo'dhyāyaḥ .. 16 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre IV/Chapitre 16