dakṣaśāpaḥ
vidura uvāca
(anuṣṭup) bhave śīlavatāṃ śreṣṭhe dakṣo duhitṛvatsalaḥ .
vidveṣaṃ akarot kasmād anādṛtyātmajāṃ satīm
||1||(अनुष्टुप्) भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सलः ।
विद्वेषं अकरोत् कस्माद् अनादृत्यात्मजां सतीम्
kastaṃ carācaraguruṃ nirvairaṃ śāntavigraham .
ātmārāmaṃ kathaṃ dveṣṭi jagato daivataṃ mahat
||2||कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम् ।
आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत्
etadākhyāhi me brahman jāmātuḥ śvaśurasya ca .
vidveṣastu yataḥ prāṇān tatyaje dustyajānsatī
||3||एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् जामातुः श्वशुरस्य च ।
विद्वेषस्तु यतः प्राणान् तत्यजे दुस्त्यजान्सती
maitreya uvāca
purā viśvasṛjāṃ satre sametāḥ paramarṣayaḥ .
tathāmaragaṇāḥ sarve sānugā munayo'gnayaḥ
||4||पुरा विश्वसृजां सत्रे समेताः परमर्षयः ।
तथामरगणाः सर्वे सानुगा मुनयोऽग्नयः
tatra praviṣṭamṛṣayo dṛṣṭvārkamiva rociṣā .
bhrājamānaṃ vitimiraṃ kurvantaṃ tanmahatsadaḥ
||5||तत्र प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव रोचिषा ।
भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सदः
udatiṣṭhan sadasyāste svadhiṣṇyebhyaḥ sahāgnayaḥ .
ṛte viriñcaṃ śarvaṃ ca tadbhāsākṣiptacetasaḥ
||6||उदतिष्ठन् सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्यः सहाग्नयः ।
ऋते विरिञ्चं शर्वं च तद्भासाक्षिप्तचेतसः
sadasaspatibhirdakṣo bhagavān sādhu satkṛtaḥ .
ajaṃ lokaguruṃ natvā niṣasāda tadājñayā
||7||सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान् साधु सत्कृतः ।
अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया
prāṅniṣaṇṇaṃ mṛḍaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyat tad anādṛtaḥ .
uvāca vāmaṃ cakṣurbhyāṃ abhivīkṣya dahanniva
||8||प्राङ्निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत् तद् अनादृतः ।
उवाच वामं चक्षुर्भ्यां अभिवीक्ष्य दहन्निव
śrūyatāṃ brahmarṣayo me sahadevāḥ sahāgnayaḥ .
sādhūnāṃ bruvato vṛttaṃ na ajñānāt na ca matsarāt
||9||श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सहदेवाः सहाग्नयः ।
साधूनां ब्रुवतो वृत्तं न अज्ञानात् न च मत्सरात्
ayaṃ tu lokapālānāṃ yaśoghno nirapatrapaḥ .
sadbhiḥ ācaritaḥ panthā yena stabdhena dūṣitaḥ
||10||अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रपः ।
सद्भिः आचरितः पन्था येन स्तब्धेन दूषितः
eṣa me śiṣyatāṃ prāpto yanme duhituragrahīt .
pāṇiṃ viprāgnimukhataḥ sāvitryā iva sādhuvat
||11||एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुरग्रहीत् ।
पाणिं विप्राग्निमुखतः सावित्र्या इव साधुवत्
gṛhītvā mṛgaśāvākṣyāḥ pāṇiṃ markaṭalocanaḥ .
pratyutthānābhivādārhe vācāpyakṛta nocitam
||12||गृहीत्वा मृगशावाक्ष्याः पाणिं मर्कटलोचनः ।
प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्यकृत नोचितम्
luptakriyāyāśucaye mānine bhinnasetave .
anicchannapyadāṃ bālāṃ śūdrāyevośatīṃ giram
||13||लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे ।
अनिच्छन्नप्यदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम्
pretāvāseṣu ghoreṣu pretairbhūtagaṇairvṛtaḥ .
aṭatu unmattavat nagno vyuptakeśo hasan rudan
||14||प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृतः ।
अटतु उन्मत्तवत् नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन्
citābhasmakṛtasnānaḥ pretasraṅ asthibhūṣaṇaḥ .
śivāpadeśo hyaśivo matto mattajanapriyaḥ .
patiḥ pramathanāthānāṃ tamomātrātmakātmanām
||15||चिताभस्मकृतस्नानः प्रेतस्रङ् अस्थिभूषणः ।
शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रियः ।
पतिः प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम्
tasmā unmādanāthāya naṣṭaśaucāya durhṛde .
dattā bata mayā sādhvī codite parameṣṭhinā
||16||तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे ।
दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना
maitreya uvāca
vinindyaivaṃ sa giriśaṃ apratīpamavasthitam .
dakṣo'thāpa upaspṛśya kruddhaḥ śaptuṃ pracakrame
||17||विनिन्द्यैवं स गिरिशं अप्रतीपमवस्थितम् ।
दक्षोऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्धः शप्तुं प्रचक्रमे
ayaṃ tu devayajana indropendrādibhirbhavaḥ .
saha bhāgaṃ na labhatāṃ devairdevagaṇādhamaḥ
||18||अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भवः ।
सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधमः
niṣidhyamānaḥ sa sadasyamukhyaiḥ dakṣo giritrāya visṛjya śāpam .
tasmād viniṣkramya vivṛddhamanyuḥ jagāma kauravya nijaṃ niketanam
||19||निषिध्यमानः स सदस्यमुख्यैः दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् ।
तस्माद् विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्युः जगाम कौरव्य निजं निकेतनम्
vijñāya śāpaṃ giriśānugāgraṇīḥ nandīśvaro roṣakaṣāyadūṣitaḥ .
dakṣāya śāpaṃ visasarja dāruṇaṃ ye cānvamodan tadavācyatāṃ dvijāḥ
||20||विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणीः नन्दीश्वरो रोषकषायदूषितः ।
दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदन् तदवाच्यतां द्विजाः
(anuṣṭup) ya etanmartyamuddiśya bhagavatyapratidruhi .
druhyatyajñaḥ pṛthagdṛṣṭiḥ tattvato vimukho bhavet
||21||(अनुष्टुप्) य एतन्मर्त्यमुद्दिश्य भगवत्यप्रतिद्रुहि ।
द्रुह्यत्यज्ञः पृथग्दृष्टिः तत्त्वतो विमुखो भवेत्
gṛheṣu kūṭadharmeṣu sakto grāmyasukhecchayā .
karmatantraṃ vitanute vedavādavipannadhīḥ
||22||गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया ।
कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधीः
buddhyā parābhidhyāyinyā vismṛtātmagatiḥ paśuḥ .
strīkāmaḥ so'stvatitarāṃ dakṣo bastamukho'cirāt
||23||बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगतिः पशुः ।
स्त्रीकामः सोऽस्त्वतितरां दक्षो बस्तमुखोऽचिरात्
vidyābuddhiḥ avidyāyāṃ karmamayyāmasau jaḍaḥ .
saṃsarantviha ye cāmuṃ anu śarvāvamāninam
||24||विद्याबुद्धिः अविद्यायां कर्ममय्यामसौ जडः ।
संसरन्त्विह ये चामुं अनु शर्वावमानिनम्
giraḥ śrutāyāḥ puṣpiṇyā madhugandhena bhūriṇā .
mathnā conmathitātmānaḥ sammuhyantu haradviṣaḥ
||25||गिरः श्रुतायाः पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा ।
मथ्ना चोन्मथितात्मानः सम्मुह्यन्तु हरद्विषः
sarvabhakṣā dvijā vṛttyai dhṛtavidyātapovratāḥ .
vittadehendriyārāmā yācakā vicarantviha
||26||सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्यातपोव्रताः ।
वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह
tasyaivaṃ vadataḥ śāpaṃ śrutvā dvijakulāya vai .
bhṛguḥ pratyasṛjacchāpaṃ brahmadaṇḍaṃ duratyayam
||27||तस्यैवं वदतः शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै ।
भृगुः प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम्
bhavavratadharā ye ca ye ca tān samanuvratāḥ .
pāṣaṇḍinaste bhavantu sacchāstraparipanthinaḥ
||28||भवव्रतधरा ये च ये च तान् समनुव्रताः ।
पाषण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिनः
naṣṭaśaucā mūḍhadhiyo jaṭābhasmāsthidhāriṇaḥ .
viśantu śivadīkṣāyāṃ yatra daivaṃ surāsavam
||29||नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिणः ।
विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम्
brahma ca brāhmaṇāṃścaiva yadyūyaṃ parinindatha .
setuṃ vidhāraṇaṃ puṃsāṃ ataḥ pāṣaṇḍamāśritāḥ
||30||ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ ।
सेतुं विधारणं पुंसां अतः पाषण्डमाश्रिताः
eṣa eva hi lokānāṃ śivaḥ panthāḥ sanātanaḥ .
yaṃ pūrve cānusantasthuḥ yatpramāṇaṃ janārdanaḥ
||31||एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातनः ।
यं पूर्वे चानुसन्तस्थुः यत्प्रमाणं जनार्दनः
tadbrahma paramaṃ śuddhaṃ satāṃ vartma sanātanam .
vigarhya yāta pāṣaṇḍaṃ daivaṃ vo yatra bhūtarāṭ
||32||तद्ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् ।
विगर्ह्य यात पाषण्डं दैवं वो यत्र भूतराट्
maitreya uvāca
tasyaivaṃ vadataḥ śāpaṃ bhṛgoḥ sa bhagavānbhavaḥ .
niścakrāma tataḥ kiñcit vimanā iva sānugaḥ
||33||तस्यैवं वदतः शापं भृगोः स भगवान्भवः ।
निश्चक्राम ततः किञ्चित् विमना इव सानुगः
te'pi viśvasṛjaḥ satraṃ sahasraparivatsarān .
saṃvidhāya maheṣvāsa yatrejya ṛṣabho hariḥ
||34||तेऽपि विश्वसृजः सत्रं सहस्रपरिवत्सरान् ।
संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरिः
āplutyāvabhṛthaṃ yatra gaṅgā yamunayānvitā .
virajenātmanā sarve svaṃ svaṃ dhāma yayustataḥ
||35||आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता ।
विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्ततः
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe dakṣaśāpo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ .. 2 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre IV/Chapitre 2