upayeme bhramiṃ nāma tatsutau kalpavatsarau
maitreya uvāca
(anuṣṭup) prajāpaterduhitaraṃ śiśumārasya vai dhruvaḥ .
upayeme bhramiṃ nāma tatsutau kalpavatsarau
||1||(अनुष्टुप्) प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः ।
उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ
ilāyāmapi bhāryāyāṃ vāyoḥ putryāṃ mahābalaḥ .
putraṃ utkalanāmānaṃ yoṣid ratnamajījanat
||2||इलायामपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महाबलः ।
पुत्रं उत्कलनामानं योषिद् रत्नमजीजनत्
uttamastvakṛtodvāho mṛgayāyāṃ balīyasā .
hataḥ puṇyajanenādrau tanmātāsya gatiṃ gatā
||3||उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा ।
हतः पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता
dhruvo bhrātṛvadhaṃ śrutvā kopāmarṣaśucārpitaḥ .
jaitraṃ syandanamāsthāya gataḥ puṇyajanālayam
||4||ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पितः ।
जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गतः पुण्यजनालयम्
gatvodīcīṃ diśaṃ rājā rudrānucarasevitām .
dadarśa himavaddroṇyāṃ purīṃ guhyakasaṃkulām
||5||गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् ।
ददर्श हिमवद्द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसंकुलाम्
dadhmau śaṅkhaṃ bṛhadbāhuḥ khaṃ diśaścānunādayan .
yenodvignadṛśaḥ kṣattaḥ upadevyo'trasanbhṛśam
||6||दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहुः खं दिशश्चानुनादयन् ।
येनोद्विग्नदृशः क्षत्तः उपदेव्योऽत्रसन्भृशम्
tato niṣkramya balina upadevamahābhaṭāḥ .
asahantaḥ tanninādaṃ abhipeturudāyudhāḥ
||7||ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटाः ।
असहन्तः तन्निनादं अभिपेतुरुदायुधाः
sa tān āpatato vīra ugradhanvā mahārathaḥ .
ekaikaṃ yugapatsarvān ahan bāṇaistribhistribhiḥ
||8||स तान् आपततो वीर उग्रधन्वा महारथः ।
एकैकं युगपत्सर्वान् अहन् बाणैस्त्रिभिस्त्रिभिः
te vai lalāṭalagnaistaiḥ iṣubhiḥ sarva eva hi .
matvā nirastamātmānaṃ āśaṃsankarma tasya tat
||9||ते वै ललाटलग्नैस्तैः इषुभिः सर्व एव हि ।
मत्वा निरस्तमात्मानं आशंसन्कर्म तस्य तत्
te'pi cāmumamṛṣyantaḥ pādasparśamivoragāḥ .
śarairavidhyan yugapad dviguṇaṃ pracikīrṣavaḥ
||10||तेऽपि चामुममृष्यन्तः पादस्पर्शमिवोरगाः ।
शरैरविध्यन् युगपद् द्विगुणं प्रचिकीर्षवः
tataḥ parighanistriṃśaiḥ prāsaśūlaparaśvadhaiḥ .
śaktyṛṣṭibhirbhuśuṇḍībhiḥ citravājaiḥ śarairapi
||11||ततः परिघनिस्त्रिंशैः प्रासशूलपरश्वधैः ।
शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिः चित्रवाजैः शरैरपि
abhyavarṣan prakupitāḥ sarathaṃ sahasārathim .
icchantaḥ tatpratīkartuṃ ayutānāṃ trayodaśa
||12||अभ्यवर्षन् प्रकुपिताः सरथं सहसारथिम् ।
इच्छन्तः तत्प्रतीकर्तुं अयुतानां त्रयोदश
auttānapādiḥ sa tadā śastravarṣeṇa bhūriṇā .
na evādṛśyatācchanna āsāreṇa yathā giriḥ
||13||औत्तानपादिः स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा ।
न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरिः
hāhākārastadaivāsīt siddhānāṃ divi paśyatām .
hato'yaṃ mānavaḥ sūryo magnaḥ puṇyajanārṇave
||14||हाहाकारस्तदैवासीत् सिद्धानां दिवि पश्यताम् ।
हतोऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्यजनार्णवे
nadatsu yātudhāneṣu jayakāśiṣvatho mṛdhe .
udatiṣṭhad rathastasya nīhārādiva bhāskaraḥ
||15||नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे ।
उदतिष्ठद् रथस्तस्य नीहारादिव भास्करः
dhanurvisphūrjayandivyaṃ dviṣatāṃ khedamudvahan .
astraughaṃ vyadhamadbāṇaiḥ ghanānīkamivānilaḥ
||16||धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन् ।
अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैः घनानीकमिवानिलः
tasya te cāpanirmuktā bhittvā varmāṇi rakṣasām .
kāyān āviviśustigmā girīn aśanayo yathā
||17||तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् ।
कायान् आविविशुस्तिग्मा गिरीन् अशनयो यथा
bhallaiḥ sañchidyamānānāṃ śirobhiścārukuṇḍalaiḥ .
ūrubhirhematālābhaiḥ dorbhirvalayavalgubhiḥ
||18||भल्लैः सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलैः ।
ऊरुभिर्हेमतालाभैः दोर्भिर्वलयवल्गुभिः
hārakeyūramukuṭaiḥ uṣṇīṣaiśca mahādhanaiḥ .
āstṛtāstā raṇabhuvo rejurvīramanoharāḥ
||19||हारकेयूरमुकुटैः उष्णीषैश्च महाधनैः ।
आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहराः
hatāvaśiṣṭā itare raṇājirād rakṣogaṇāḥ kṣatriyavaryasāyakaiḥ .
prāyo vivṛkṇāvayavā vidudruvuḥ mṛgendravikrīḍitayūthapā iva
||20||हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद् रक्षोगणाः क्षत्रियवर्यसायकैः ।
प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवुः मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव
apaśyamānaḥ sa tadātatāyinaṃ mahāmṛdhe kañcana mānavottamaḥ .
purīṃ didṛkṣannapi nāviśad dviṣāṃ na māyināṃ veda cikīrṣitaṃ janaḥ
||21||अपश्यमानः स तदाततायिनं महामृधे कञ्चन मानवोत्तमः ।
पुरीं दिदृक्षन्नपि नाविशद् द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः
iti bruvaṃścitrarathaḥ svasārathiṃ yattaḥ pareṣāṃ pratiyogaśaṅkitaḥ .
śuśrāva śabdaṃ jaladheriveritaṃ nabhasvato dikṣu rajo'nvadṛśyata
||22||इति ब्रुवंश्चित्ररथः स्वसारथिं यत्तः परेषां प्रतियोगशङ्कितः ।
शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजोऽन्वदृश्यत
(anuṣṭup) kṣaṇenācchāditaṃ vyoma ghanānīkena sarvataḥ .
visphurattaḍitā dikṣu trāsayat stanayitnunā
||23||(अनुष्टुप्) क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वतः ।
विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत् स्तनयित्नुना
vavṛṣū rudhiraughāsṛk pūyaviṇmūtramedasaḥ .
nipeturgaganādasya kabandhānyagrato'nagha
||24||ववृषू रुधिरौघासृक् पूयविण्मूत्रमेदसः ।
निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्यग्रतोऽनघ
tataḥ khe'dṛśyata giriḥ nipetuḥ sarvatodiśam .
gadāparighanistriṃśa musalāḥ sāśmavarṣiṇaḥ
||25||ततः खेऽदृश्यत गिरिः निपेतुः सर्वतोदिशम् ।
गदापरिघनिस्त्रिंश मुसलाः साश्मवर्षिणः
ahayo'śaniniḥśvāsā vamanto'gniṃ ruṣākṣibhiḥ .
abhyadhāvan gajā mattāḥ siṃhavyāghrāśca yūthaśaḥ
||26||अहयोऽशनिनिःश्वासा वमन्तोऽग्निं रुषाक्षिभिः ।
अभ्यधावन् गजा मत्ताः सिंहव्याघ्राश्च यूथशः
samudra ūrmibhirbhīmaḥ plāvayan sarvato bhuvam .
āsasāda mahāhrādaḥ kalpānta iva bhīṣaṇaḥ
||27||समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः प्लावयन् सर्वतो भुवम् ।
आससाद महाह्रादः कल्पान्त इव भीषणः
evaṃvidhānyanekāni trāsanānyamanasvinām .
sasṛjustigmagataya āsuryā māyayāsurāḥ
||28||एवंविधान्यनेकानि त्रासनान्यमनस्विनाम् ।
ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुराः
dhruve prayuktāmasuraiḥ tāṃ māyāmatidustarām .
niśamya tasya munayaḥ śamāśaṃsan samāgatāḥ
||29||ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैः तां मायामतिदुस्तराम् ।
निशम्य तस्य मुनयः शमाशंसन् समागताः
munaya ūcuḥ
auttānapāda bhagavān tava śārṅgadhanvā devaḥ kṣiṇotvavanatārtiharo vipakṣān .
yannāmadheyamabhidhāya niśamya cāddhā loko'ñjasā tarati dustaramaṅga mṛtyum
||30||औत्तानपाद भगवान् तव शार्ङ्गधन्वा देवः क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान् ।
यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा लोकोऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम्
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe daśamo'dhyāyaḥ .. 10 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre IV/Chapitre 10