te rudragītena hariṃ siddhimāpuḥ pratoṣya kām
vidura uvāca
(anuṣṭup) ye tvayābhihitā brahman sutāḥ prācīnabarhiṣaḥ .
te rudragītena hariṃ siddhimāpuḥ pratoṣya kām
||1||(अनुष्टुप्) ये त्वयाभिहिता ब्रह्मन् सुताः प्राचीनबर्हिषः ।
ते रुद्रगीतेन हरिं सिद्धिमापुः प्रतोष्य काम्
kiṃ bārhaspatyeha paratra vātha kaivalyanāthapriyapārśvavartinaḥ .
āsādya devaṃ giriśaṃ yadṛcchayā prāpuḥ paraṃ nūnamatha pracetasaḥ
||2||किं बार्हस्पत्येह परत्र वाथ कैवल्यनाथप्रियपार्श्ववर्तिनः ।
आसाद्य देवं गिरिशं यदृच्छया प्रापुः परं नूनमथ प्रचेतसः
maitreya uvāca
(anuṣṭup) pracetaso'ntarudadhau piturādeśakāriṇaḥ .
apayajñena tapasā purañjanaṇam atoṣayan
||3||(अनुष्टुप्) प्रचेतसोऽन्तरुदधौ पितुरादेशकारिणः ।
अपयज्ञेन तपसा पुरञ्जनणम् अतोषयन्
daśavarṣasahasrānte puruṣastu sanātanaḥ .
teṣāṃ āvirabhūt kṛcchraṃ śāntena śamayan rucā
||4||दशवर्षसहस्रान्ते पुरुषस्तु सनातनः ।
तेषां आविरभूत् कृच्छ्रं शान्तेन शमयन् रुचा
suparṇaskandhamārūḍho meruśrūṅgamivāmbudaḥ .
pītavāsā maṇigrīvaḥ kurvan vitimirā diśaḥ
||5||सुपर्णस्कन्धमारूढो मेरुश्रूङ्गमिवाम्बुदः ।
पीतवासा मणिग्रीवः कुर्वन् वितिमिरा दिशः
kāśiṣṇunā kanakavarṇavibhūṣaṇena bhrājatkapolavadano vilasatkirīṭaḥ .
aṣṭāyudhairanucarairmunibhiḥ surendraiḥ āsevito garuḍakinnaragītakīrtiḥ
||6||काशिष्णुना कनकवर्णविभूषणेन भ्राजत्कपोलवदनो विलसत्किरीटः ।
अष्टायुधैरनुचरैर्मुनिभिः सुरेन्द्रैः आसेवितो गरुडकिन्नरगीतकीर्तिः
pīnāyatāṣṭabhujamaṇḍala madhyalakṣmyā spardhacchriyā parivṛto vanamālayā''dyaḥ .
barhiṣmataḥ puruṣa āha sutān prapannān parjanyanādarutayā saghṛṇāvalokaḥ
||7||पीनायताष्टभुजमण्डल मध्यलक्ष्म्या स्पर्धच्छ्रिया परिवृतो वनमालयाऽऽद्यः ।
बर्हिष्मतः पुरुष आह सुतान् प्रपन्नान् पर्जन्यनादरुतया सघृणावलोकः
śrībhagavānuvāca
(anuṣṭup) varaṃ vṛṇīdhvaṃ bhadraṃ vo yūyaṃ me nṛpanandanāḥ .
sauhārdenāpṛthagdharmāḥ tuṣṭo'haṃ sauhṛdena vaḥ
||8||(अनुष्टुप्) वरं वृणीध्वं भद्रं वो यूयं मे नृपनन्दनाः ।
सौहार्देनापृथग्धर्माः तुष्टोऽहं सौहृदेन वः
yo'nusmarati sandhyāyāṃ yuṣmān anudinaṃ naraḥ .
tasya bhrātṛṣvātmasāmyaṃ tathā bhūteṣu sauhṛdam
||9||योऽनुस्मरति सन्ध्यायां युष्मान् अनुदिनं नरः ।
तस्य भ्रातृष्वात्मसाम्यं तथा भूतेषु सौहृदम्
ye tu māṃ rudragītena sāyaṃ prātaḥ samāhitāḥ .
stuvantyahaṃ kāmavarān dāsye prajñāṃ ca śobhanām
||10||ये तु मां रुद्रगीतेन सायं प्रातः समाहिताः ।
स्तुवन्त्यहं कामवरान् दास्ये प्रज्ञां च शोभनाम्
yadyūyaṃ piturādeśaṃ agrahīṣṭa mudānvitāḥ .
atho va uśatī kīrtiḥ lokānanu bhaviṣyati
||11||यद्यूयं पितुरादेशं अग्रहीष्ट मुदान्विताः ।
अथो व उशती कीर्तिः लोकाननु भविष्यति
bhavitā viśrutaḥ putro 'navamo brahmaṇo guṇaiḥ .
ya etāṃ ātmavīryeṇa trilokīṃ pūrayiṣyati
||12||भविता विश्रुतः पुत्रो ऽनवमो ब्रह्मणो गुणैः ।
य एतां आत्मवीर्येण त्रिलोकीं पूरयिष्यति
kaṇḍoḥ pramlocayā labdhā kanyā kamalalocanā .
tāṃ cāpaviddhāṃ jagṛhuḥ bhūruhā nṛpanandanāḥ
||13||कण्डोः प्रम्लोचया लब्धा कन्या कमललोचना ।
तां चापविद्धां जगृहुः भूरुहा नृपनन्दनाः
kṣutkṣāmāyā mukhe rājā somaḥ pīyūṣavarṣiṇīm .
deśinīṃ rodamānāyā nidadhe sa dayānvitaḥ
||14||क्षुत्क्षामाया मुखे राजा सोमः पीयूषवर्षिणीम् ।
देशिनीं रोदमानाया निदधे स दयान्वितः
prajāvisarga ādiṣṭāḥ pitrā māṃ anuvartatā .
tatra kanyāṃ varārohāṃ tāṃ udvahata mā ciram
||15||प्रजाविसर्ग आदिष्टाः पित्रा मां अनुवर्तता ।
तत्र कन्यां वरारोहां तां उद्वहत मा चिरम्
apṛthagdharmaśīlānāṃ sarveṣāṃ vaḥ sumadhyamā .
apṛthagdharmaśīleyaṃ bhūyāt patnyarpitāśayā
||16||अपृथग्धर्मशीलानां सर्वेषां वः सुमध्यमा ।
अपृथग्धर्मशीलेयं भूयात् पत्न्यर्पिताशया
divyavarṣasahasrāṇāṃ sahasramahataujasaḥ .
bhaumān bhokṣyatha bhogān vai divyān cānugrahānmama
||17||दिव्यवर्षसहस्राणां सहस्रमहतौजसः ।
भौमान् भोक्ष्यथ भोगान् वै दिव्यान् चानुग्रहान्मम
atha mayyanapāyinyā bhaktyā pakvaguṇāśayāḥ .
upayāsyatha maddhāma nirvidya nirayādataḥ
||18||अथ मय्यनपायिन्या भक्त्या पक्वगुणाशयाः ।
उपयास्यथ मद्धाम निर्विद्य निरयादतः
gṛheṣvāviśatāṃ cāpi puṃsāṃ kuśalakarmaṇām .
mad vārtāyātayāmānāṃ na bandhāya gṛhā matāḥ
||19||गृहेष्वाविशतां चापि पुंसां कुशलकर्मणाम् ।
मद् वार्तायातयामानां न बन्धाय गृहा मताः
navyavad hṛdaye yajjño brahmaitadbrahmavādibhiḥ .
na muhyanti na śocanti na hṛṣyanti yato gatāḥ
||20||नव्यवद् हृदये यज्ज्ञो ब्रह्मैतद्ब्रह्मवादिभिः ।
न मुह्यन्ति न शोचन्ति न हृष्यन्ति यतो गताः
maitreya uvāca
evaṃ bruvāṇaṃ puruṣārthabhājanaṃ janārdanaṃ prāñjalayaḥ pracetasaḥ .
taddarśanadhvastatamorajomalā girāgṛṇan gadgadayā suhṛttamam
||21||एवं ब्रुवाणं पुरुषार्थभाजनं जनार्दनं प्राञ्जलयः प्रचेतसः ।
तद्दर्शनध्वस्ततमोरजोमला गिरागृणन् गद्गदया सुहृत्तमम्
pracetasa ūcuḥ
namo namaḥ kleśavināśanāya nirūpitodāraguṇāhvayāya .
manovacovegapurojavāya sarvākṣamārgairagatādhvane namaḥ
||22||नमो नमः क्लेशविनाशनाय निरूपितोदारगुणाह्वयाय ।
मनोवचोवेगपुरोजवाय सर्वाक्षमार्गैरगताध्वने नमः
śuddhāya śāntāya namaḥ svaniṣṭhayā manasyapārthaṃ vilasaddvayāya .
namo jagatsthānalayodayeṣu gṛhītamāyāguṇavigrahāya
||23||शुद्धाय शान्ताय नमः स्वनिष्ठया मनस्यपार्थं विलसद्द्वयाय ।
नमो जगत्स्थानलयोदयेषु गृहीतमायागुणविग्रहाय
(anuṣṭup) namo viśuddhasattvāya haraye harimedhase .
vāsudevāya kṛṣṇāya prabhave sarvasātvatām
||24||(अनुष्टुप्) नमो विशुद्धसत्त्वाय हरये हरिमेधसे ।
वासुदेवाय कृष्णाय प्रभवे सर्वसात्वताम्
namaḥ kamalanābhāya namaḥ kamalamāline .
namaḥ kamalapādāya namaste kamalekṣaṇa
||25||नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने ।
नमः कमलपादाय नमस्ते कमलेक्षण
namaḥ kamalakiñjalka piśaṅgāmalavāsase .
sarvabhūtanivāsāya namo'yuṅkṣmahi sākṣiṇe
||26||नमः कमलकिञ्जल्क पिशङ्गामलवाससे ।
सर्वभूतनिवासाय नमोऽयुङ्क्ष्महि साक्षिणे
rūpaṃ bhagavatā tvetad aśeṣakleśasaṅkṣayam .
āviṣkṛtaṃ naḥ kliṣṭānāṃ kiṃ anyad anukaṃpitam
||27||रूपं भगवता त्वेतद् अशेषक्लेशसङ्क्षयम् ।
आविष्कृतं नः क्लिष्टानां किं अन्यद् अनुकंपितम्
etāvattvaṃ hi vibhubhiḥ bhāvyaṃ dīneṣu vatsalaiḥ .
yadanusmaryate kāle svabuddhyābhadrarandhana
||28||एतावत्त्वं हि विभुभिः भाव्यं दीनेषु वत्सलैः ।
यदनुस्मर्यते काले स्वबुद्ध्याभद्ररन्धन
yenopaśāntirbhūtānāṃ kṣullakānāmapīhatām .
antarhito'ntarhṛdaye kasmānno veda nāśiṣaḥ
||29||येनोपशान्तिर्भूतानां क्षुल्लकानामपीहताम् ।
अन्तर्हितोऽन्तर्हृदये कस्मान्नो वेद नाशिषः
asau eva varo'smākaṃ īpsito jagataḥ pate .
prasanno bhagavānyeṣāṃ apavargaḥ gururgatiḥ
||30||असौ एव वरोऽस्माकं ईप्सितो जगतः पते ।
प्रसन्नो भगवान्येषां अपवर्गः गुरुर्गतिः
varaṃ vṛṇīmahe'thāpi nātha tvatparataḥ parāt .
na hyantastvad vibhūtīnāṃ so'nanta iti gīyase
||31||वरं वृणीमहेऽथापि नाथ त्वत्परतः परात् ।
न ह्यन्तस्त्वद् विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे
pārijāte'ñjasā labdhe sāraṅgo'nyanna sevate .
tvadaṅghrimūlamāsādya sākṣātkiṃ kiṃ vṛṇīmahi
||32||पारिजातेऽञ्जसा लब्धे सारङ्गोऽन्यन्न सेवते ।
त्वदङ्घ्रिमूलमासाद्य साक्षात्किं किं वृणीमहि
yāvatte māyayā spṛṣṭā bhramāma iha karmabhiḥ .
tāvadbhavat prasaṅgānāṃ saṅgaḥ syānno bhave bhave
||33||यावत्ते मायया स्पृष्टा भ्रमाम इह कर्मभिः ।
तावद्भवत् प्रसङ्गानां सङ्गः स्यान्नो भवे भवे
tulayāma lavenāpi na svargaṃ na apunarbhavam .
bhagavat saṅgisaṅgasya martyānāṃ kimutāśiṣaḥ
||34||तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं न अपुनर्भवम् ।
भगवत् सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिषः
yatreḍyante kathā mṛṣṭāḥ tṛṣṇāyāḥ praśamo yataḥ .
nirvairaṃ yatra bhūteṣu nodvego yatra kaścana
||35||यत्रेड्यन्ते कथा मृष्टाः तृष्णायाः प्रशमो यतः ।
निर्वैरं यत्र भूतेषु नोद्वेगो यत्र कश्चन
yatra nārāyaṇaḥ sākṣād bhagavān nyāsināṃ gatiḥ .
saṃstūyate satkathāsu muktasaṅgaiḥ punaḥ punaḥ
||36||यत्र नारायणः साक्षाद् भगवान् न्यासिनां गतिः ।
संस्तूयते सत्कथासु मुक्तसङ्गैः पुनः पुनः
teṣāṃ vicaratāṃ padbhyāṃ tīrthānāṃ pāvanecchayā .
bhītasya kiṃ na roceta tāvakānāṃ samāgamaḥ
||37||तेषां विचरतां पद्भ्यां तीर्थानां पावनेच्छया ।
भीतस्य किं न रोचेत तावकानां समागमः
vayaṃ tu sākṣādbhagavan bhavasya priyasya sakhyuḥ kṣaṇasaṅgamena .
suduścikitsyasya bhavasya mṛtyoḥ bhiṣaktamaṃ tvādya gatiṃ gatāḥ sma
||38||वयं तु साक्षाद्भगवन् भवस्य प्रियस्य सख्युः क्षणसङ्गमेन ।
सुदुश्चिकित्स्यस्य भवस्य मृत्योः भिषक्तमं त्वाद्य गतिं गताः स्म
yannaḥ svadhītaṃ guravaḥ prasāditā viprāśca vṛddhāśca sadānuvṛttyā .
āryā natāḥ suhṛdo bhrātaraśca sarvāṇi bhūtānyanasūyayaiva
||39||यन्नः स्वधीतं गुरवः प्रसादिता विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या ।
आर्या नताः सुहृदो भ्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव
yannaḥ sutaptaṃ tapa etadīśa nirandhasāṃ kālamadabhramapsu .
sarvaṃ tadetatpuruṣasya bhūmno vṛṇīmahe te paritoṣaṇāya
||40||यन्नः सुतप्तं तप एतदीश निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु ।
सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो वृणीमहे ते परितोषणाय
manuḥ svayambhūrbhagavān bhavaśca ye'nye tapojñānaviśuddhasattvāḥ .
adṛṣṭapārā api yanmahimnaḥ stuvantyatho tvātmasamaṃ gṛṇīmaḥ
||41||मनुः स्वयम्भूर्भगवान् भवश्च येऽन्ये तपोज्ञानविशुद्धसत्त्वाः ।
अदृष्टपारा अपि यन्महिम्नः स्तुवन्त्यथो त्वात्मसमं गृणीमः
(anuṣṭup) namaḥ samāya śuddhāya puruṣāya parāya ca .
vāsudevāya sattvāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ
||42||(अनुष्टुप्) नमः समाय शुद्धाय पुरुषाय पराय च ।
वासुदेवाय सत्त्वाय तुभ्यं भगवते नमः
maitreya uvāca
iti pracetobhirabhiṣṭuto hariḥ prītastathetyāha śaraṇyavatsalaḥ .
anicchatāṃ yānam atṛptacakṣuṣāṃ yayau svadhāmānapavargavīryaḥ
||43||इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरिः प्रीतस्तथेत्याह शरण्यवत्सलः ।
अनिच्छतां यानम् अतृप्तचक्षुषां ययौ स्वधामानपवर्गवीर्यः
(anuṣṭup) atha niryāya salilāt pracetasa udanvataḥ .
vīkṣyākupyan drumaiśchannāṃ gāṃ gāṃ roddhum ivocchritaiḥ
||44||(अनुष्टुप्) अथ निर्याय सलिलात् प्रचेतस उदन्वतः ।
वीक्ष्याकुप्यन् द्रुमैश्छन्नां गां गां रोद्धुम् इवोच्छ्रितैः
tato'gnimārutau rājan amuñcanmukhato ruṣā .
mahīṃ nirvīrudhaṃ kartuṃ saṃvartaka ivātyaye
||45||ततोऽग्निमारुतौ राजन् अमुञ्चन्मुखतो रुषा ।
महीं निर्वीरुधं कर्तुं संवर्तक इवात्यये
bhasmasāt kriyamāṇān tān drumān vīkṣya pitāmahaḥ .
āgataḥ śamayāmāsa putrān barhiṣmato nayaiḥ
||46||भस्मसात् क्रियमाणान् तान् द्रुमान् वीक्ष्य पितामहः ।
आगतः शमयामास पुत्रान् बर्हिष्मतो नयैः
tatrāvaśiṣṭā ye vṛkṣā bhītā duhitaraṃ tadā .
ujjahruste pracetobhya upadiṣṭāḥ svayambhuvā
||47||तत्रावशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा ।
उज्जह्रुस्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टाः स्वयम्भुवा
te ca brahmaṇa ādeśān māriṣāmupayemire .
yasyāṃ mahadavajñānād ajanyajanayonijaḥ
||48||ते च ब्रह्मण आदेशान् मारिषामुपयेमिरे ।
यस्यां महदवज्ञानाद् अजन्यजनयोनिजः
cākṣuṣe tvantare prāpte prāksarge kālavidrute .
yaḥ sasarja prajā iṣṭāḥ sa dakṣo daivacoditaḥ
||49||चाक्षुषे त्वन्तरे प्राप्ते प्राक्सर्गे कालविद्रुते ।
यः ससर्ज प्रजा इष्टाः स दक्षो दैवचोदितः
yo jāyamānaḥ sarveṣāṃ tejastejasvināṃ rucā .
svayopādatta dākṣyācca karmaṇāṃ dakṣamabruvan
||50||यो जायमानः सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा ।
स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन्
taṃ prajāsargarakṣāyāṃ anādirabhiṣicya ca .
yuyoja yuyuje'nyāṃśca sa vai sarvaprajāpatīn
||51||तं प्रजासर्गरक्षायां अनादिरभिषिच्य च ।
युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन्
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ caturthaskandhe prācetase carite triṃśo'dhyāyaḥ .. 30 ..