atha ha smāhāryakacit sarvam evaitad ahaś caturviṃśaṃ kāryam| ekam evaitat stotraṃ pañcaviṃśaṃ kuryuḥ| abhyāroho vā eṣa ekasya stotrasya yat sarvaṃ pañcaviṃśaṃ kurvanti| tathaitat stotram anabhyārūḍhaṃ bhavatīti| tad u hovāca śāṭyāyaniḥ kartapatyam evaitad yan nvāvaikasyai stotriyāyai chidyate yad dvābhyāṃ yat tisṛbhyaḥ| tasya nv eva prāyaścittiṃ vindanti vā na vā 'tha kiṃ yad ekādaśabhyaś chidyate| ko tasya prāyaścittiḥ| ekadevatyaṃ vā etad ahaḥ prājāpatyam eva| prajāpatiṃ vaivaitenāhnā parivaiviṣati| tasmāt sarvam evaitad ahaḥ pañcaviṃśaṃ kāryam iti| tasya trīṇi śatāni stotriyā bhavanti dvāṣaṣṭiś ca| tato yāni hi trīṇi śatāni virāṭ sā| atha yā ṣaṣṭir ūdhas tat| atha ye dve stanāv eva tāv etasyaivāhno dohāya
suṣamiddho na ā vahety āprīr ājyaṃ bhavati| yatra ha vai kva cāprīr ājyaṃ prajāpater eva tat| prajāpatim eva tenāprīṇanti| tā naś śaktaṃ pārthivasyeti maitrāvaruṇam| tadvad aha bhavati| aniruktam u vai prājāpatyam| prājāpatye 'haṃs tat tatsalakṣma kriyate| maha indro ya ojasety aindraṃ bhavati| niṣkasya haitan maṇe rūpam| tasmān niṣkaṃ maṇiṃ sraja purastād bibhrati| tad id āsa bhuvaneṣu jyeṣṭham iti rathasya haitad rūpam| tasmāt tam abhihāyaiva tiṣṭhanti| maha stavāno adriva iti hastino haitad rūpam| tasmāt taṃ pārśvata ivādhirohanti| tāni vā etāni mahadrūpāṇi saṃpadyante| mahadrūpo vai prajāpatiḥ| prājāpatyaṃ mahāvrataṃ tat tatsalakṣma kriyate| upa hainam etāni rūpāṇy akrītāni tiṣṭhante ya evaṃ veda| iyaṃ vām asya manmana ity aindrāgnaṃ bhavati| indrāgnī pūrvyastutir abhrād vṛṣṭir ivājanīti vā āhur jātam | jāyanta u etenāhnā| yathā ha vā idam āṇḍān nirbhidyerann evam evaitasmād ahno nirbhidyante| śṛṇutaṃ jaritur havam indrāgnī vanataṃ giraḥ| īśānā pipyataṃ dhiyaḥ|| mā pāpatvāya no narendrāgnī mābhiśastaye| mā no rīradhataṃ nide|| iti pāpmana evaiṣopahati(tiḥ)
uccā te jātam andhaseti mādhyaṃdinasya pavamānasyāndhasvatīr gāyatryo bhavanti prājāpatyāḥ. prājāpatye 'haṃs tat tatsalakṣma kriyate| tāsu gāyatram uktabrāhmaṇam| athāmahīyavaṃ prājāpatyaṃ sāma prājāpatye 'han kriyate| ahar eva tadrūpeṇa samṛddhayanti| tenaibhyas samṛddhena svāyāṃ janatāyām ardhukaṃ bhavati| atha dohādohīyaṃ dugdhyā eva, etasyāhno dohāya| atha hariśrīrnidhanam. śrīr vai hariśrīrnidhanam| etena vā indras sarveṣāṃ devānāṃ śriyam agacchat| śriyam evaitena gacchanti| tā daśa stotriyā gāyatryāṃ saṃpadyante| daśākṣarā virāṭ| annaṃ virāṭ| mukhaṃ gāyatrī chandasām| mukhata evaitad ātmano 'nnādyaṃ dadhate| punānas soma dhārayety ubhayarūpā bṛhatī bhavati| eṣā ha vā ubhe sāmanī udyayāma | tasmād etāṃ kurvanty eva bṛhatsāmnaḥ kurvanti rathantarasāmnaḥ| ā pṛchyena sadhasthena pratnena varuṇena ca| pibācyud indra tvaṃ somam ṛcor garbhe adhyāhitaḥ|| iti yatra ha vai kva caiṣā bṛhatī kriyate na haiva tasyendra īśeta taṃ nāgacchet
tāsu rauravaṃ prajñātam agniṣṭomasāma ned antarayāmety [https://sa.wikisource.org/s/2gt8 athārkapuṣpam] -- annaṃ vā arkaḥ| tasyaitat puṣpaṃ yad āraṇyam| tad dhy araṇye jāyata -- āraṇyasyaivānnādyasyāvaruddhyai| athābhīśavaṃ tṛptyā eva| tarpayanty evainam etena| atha pañcaviṃśatyakṣaranidhanam āṅgirasam| aṅgiraso vā ṛddhikāmās tapo 'tapyanta| ta etat sāmāpaśyan| tenāstuvata| tato vai te sarva evārdhnuvan| sarve haivardhnuvanti ya evaṃ vidvāṃsa etena sāmnā stuvate| tat pañcaviṃśatyakṣaranidhanaṃ bhavati| pañcaviṃśo vai prajāpatiḥ| prājāpatyaṃ mahāvrataṃ tat tatsalakṣma kriyate| atha naudhasaṃ prajñātaṃ brahmasāma| prajñātaṃ brahmasāma ned antarayāmety atha pṛśni -- annaṃ vai pṛśni -- annādyasyaivāvaruddhyai| atha [https://sa.wikisource.org/s/2i86 rauhiṇakam]| etena vai prajāpatir ekaśaphānāṃ paśūnāṃ kāmam ārohat| tad yat kāmam ārohat tad rauhiṇakasya rauhiṇakatvam| kāmaṃ paśūnāṃ rohati ya evaṃ veda| yathā ha vā ima āraṇyāḥ paśavo mṛgā evam ete 'gra ekaśaphāḥ paśava āsuḥ| tān etair eva rauhiṇakasya kiṭakiṭākārairākūtyai tvā kāmāya tvā samṛdhe tvā kikkiṭā te manaḥ prajāpataye svāhā kikkiṭā te cakṣussūryāya svāhā kikkiṭā te śrotraṃ dyāvāpṛthivībhyām̐ svāhā kikkiṭā te vācam̐ sarasvatyai svāhā kikkiṭā te prāṇaṃ vātāya svāhā || kāṭha [https://sa.wikisource.org/s/1tjx 13, 11], taisaṃ [https://sa.wikisource.org/s/1e25 3.4.2.1], kikkiṭākāraṃ juhoti kikkiṭākāreṇa vai grāmyāḥ paśavo ramante prāraṇyāḥ patanti yat kikkiṭākāraṃ juhoti grāmyāṇām paśūnāṃ dhṛtyai - taisaṃ [https://sa.wikisource.org/s/1e25 3.4.3.5] grāmam upānayat| tat trayodaśanidhanaṃ bhavati trayodaśasya māsa upāptyai| tad vā aśītibhis saṃpannam| āśayanty evainam etena| atha dairghaśravasam -- annaṃ vai dairghaśravasam -- annādyasyaivāvaruddhyai| atha samantam, samantāḥ prajāpaśubhir asāmeti| atha yaudhājayaṃ triṇidhanaṃ, savanānāṃ klṛptyai| athauśanam antyaṃ sāma| antyena sāmnāntyaṃ svargaṃ lokam aśnavāmahā iti
tad āhus tavaśśāvyam evaitasyāhnaḥ pṛṣṭhaṃ kāryam iti| tasyaiṣā kalyāṇy eva praśaṃsā, na tv evāsmin dvau saṃpādayataḥ| vāmadevyam evaity āhuḥ| vāmadevyaṃ hi (?)| tad dha vai pratyakṣaṃ vāmadevyaṃ yad rājanam| tasya prāṇena prastauti| ṛcā vai vāmadevyasya prastauti| prāṇenaitasya hiṃ hiṃ hiṃ prāṇo 'sad iti vai hiṃkurvanti| yathā ha vai vayasa āśaya evaṃ rājanasya vāmadevyam| prajāpatir vai pitādityaḥ putraḥ| prajāpatir vāmadevyam ādityo rājanam| tasmād eṣa etayor ābhāvattaraṃ tapati| etad dhy asmāt tejo nirbhinnam| tad vā aśītibhis saṃpannam| ekaikasyāṃ stotriyāyāṃ dve dve aśītyau saṃpadyete| tāḥ pañcāśad aśītayas saṃpadyante| dve ha vā aśītyāv ahaś caiva rātriś ca| tābhyām enam āśayanti| āśayanty evainam etābhyām| tasya yan nidhanaṃ pṛṣṭhāny eva tāni
vāg iti rathantaram| il̤eti vairūpam| tac chakvaryas tad revatayaḥ| svar iti vairājam| bṛhad iti bṛhat| bhā ity asau vā ādityaḥ| bhā ity etad evāsya nidhanam| etasya salomatām aśnute ya evaṃ veda| tad etat sarvāṇi pṛṣṭhāny abhivadaty etena sāmanidhanena| ta u vai pañca pañcaviṃśās sāmanidhanānāṃ saṃstutānāṃ saṃpadyante| tān u etān nidhanair eva hotānuśaṃsati| tad āhur ātmanāgre pratipadyam atha śīrṣṇā| ātmā vā agre 'tha śira iti| tad u ha tad yathā kartaṃ patet tādṛk tad yat pañcaviṃśād ātmanas trivṛc chiro 'bhi pratyavaroheyuḥ| śīrṣṇaiva pratipadyam| sarvā ha vā etad devatā stotraṃ pratyupatiṣṭhanti - mayā pratipatsyate mayā mayeti| sa yadi śīrṣṇā pratipadyeta yaiva śiraḥ pratipaddevatā bhavati tām eva tenardhnoti| yati pakṣeṇa yaiva pakṣaupratipaddevatā bhavati tām eva tenardhnoti| yadi pucchena yaiva pucchaṃ pratipaddevatā bhavati tām eva tenardhnoti| yady ātmanā yaivātmanaḥ pratipaddevatā bhavati tām eva tenardhnoti| antaritā itarā devatā bhavanti| sarvā u ha vai devatā(ś) śīrṣann eva - ime vai vasavaḥ
ime rudrā ima ādityā ime viśve devāḥ| ayam evāyaṃ loka idam antarikṣam ayam asau loka imā diśa śrotram idaṃ rathantaram idaṃ vāmadevyam idaṃ bṛhad idaṃ yajñāyajñīyam| tad etac chīrṣṇā pratipadyamānas sarvābhir devatābhis sarvair ebhir lokais sarvais sāmabhir anantarāyaṃ pratipadyate| sa yad ito 'nyenāṃgena pratipadyata yaiva tatpratipaddevatā syāt tām evardhnuyāt| antaritā itarā devatā syuḥ| athaitac chīrṣṇā pratipadyamānas sarvābhir eva devatābhir antarāyaṃ pratipadyate| atho haitad devatānāṃ priyaṃ yac chīrṣṇā pratipadyate sarvā no nāparātsīr iti
reto vā etad agre praviśati yad gāyatram| tato 'nyāny aṃgāni vikriyante| prāṇo vā eṣa praviśati yad gāyatram| tam anyāny aṃgāny upasaṃsīdanti| sa imān prāṇān ākāśān abhinirmanthati| prāṇo vai gāyatraḥ| gāyatraṃ śira eva| tadāyatano vai prāṇo yac chiraḥ| tasmāt trivṛtaiva śīrṣṇā pratipadyam atha pañcadaśena pakṣeṇātha saptaśenāthaikaviṃśena pucchenātha pañcaviṃśenātmanā| tad ūrdhvāḥ kīrtim ūrdhvā śriyam ūrdhvā svargaṃ lokaṃ rohanti| atho haiṣāṃ tair eva jyotiṣṭomasya stomaiś śivaiś śāntair etad ahaḥ pariṣṭutaṃ bhavati| atho haiṣām eta eva jyotiṣṭomasya stomāś śivāś śāntāḥ parimādbhājanaṃ bhavanti
tad etat sarvapṛṣṭhaṃ sarvastomam ahaḥ| tad yad etena sāmanidhanena sarvāṇi pṛṣṭhāny abhivadati tena sarvapṛṣṭham| atha yad ete jyotiṣṭomasya stomāś śivāś śāntāḥ parimādbhājanaṃ bhavanti tena sarvastomam| saṃpadā haiva triṇavatrayastriṃśau stomāv abhi padyate| sarvapṛṣṭhena hāsya sarvastomenaitenāhnā stutaṃ bhavati ya evaṃ veda| tena haitenaike 'pi tṛtīyaṃ kṛtvā stuvata ekaṃ vāvedaṃ sāmeti vadantaḥ| teṣāṃ ha teṣāma amuṣmin loke naiva śiraś cānyāni cāṃgāni vijñāyante
piṇḍāḥ piṇḍā iva hi bhavanty akratāḥ. yathāṅgam eva stotavyam| te haivāmuṣmin loke sāṅgās satanavo 'mṛtās saṃbhavanti| atha haike sakṛd eva śīrṣṇe hiṃkurvanti -- parāṅ etad yac chira iti vadantaḥ| tris trir itarebhyo 'ṅgebhyaḥ| te trayodaśa hiṃkārās saṃpadyante| evaṃ trayodaśasya māsa upāptir iti| tad u ha śaśvan na tathā| trir eva śīrṣṇe hiṃkurvantas tris trir itarebhyo 'ṅgebhyaḥ| te pañcadaśa hiṃkārās saṃpadyante| pañcadaśo vā indraḥ| aindraṃ mahāvrataṃ tat tatsalakṣma kriyate