athaitās saṃsṛpa iṣṭayo bhavanti| varuṇasya ha vai suṣvāṇasya ṣoḍaśatayair āpo bhargaṃ niraghnan| tad imāṃ daśam apatat| tac caturdhābhavad - bhṛgus turīyaṃ sarasvatī turīyaṃ daśapeyas turīyaṃ śrāyantīyaṃ turīyam| tasmād etasya yajñasya bhārgavo hotā bhavati, sarasvatīr āpo 'bhiṣecanīyā, daśapeyo yajña, śrāyantīyaṃ brahmasāma| te devā abruvann etedaṃ bhargam anuvindāmeti| ta etās saṃsṛpa iṣṭīr apaśyan| tābhir enad anu samasarpan| yad anu samasarpaṃs tat saṃsṛpāṃ saṃsṛptvam| tad viṣṇunaiva devatayā daśamyām anvavindan| tasmād etasya yajñasya vaiṣṇavaṃ daśamaṃ havir nirūpyate| daśamyāṃ hy anvavindan| daśamīṃ prasṛto bhavati| daśamyāṃ hy anvavindan| daśa camasā bhavanti| daśamyāṃ hy anvavindan| daśa daśa camasam anu prasṛptā bhavanti| daśamyāṃ hy anvavindan| yo daśapuruṣaṃ somapīthād avyavacchinnas sa bhakṣasya kartā| daśamyāṃ hy anvavindan| tad anuvidyāgninā paryaindhata| maruto yaṃ śrāyantīyenainad aśrīṇaṃs, tac chrāyantīyasya śrīyantīyatvam| tasya yajñāyajñīyasyarkṣu bahiṣpavamānaṃ bhavati| agnir vai yajñāyajñīyasyarcaḥ| agninaivainat tat parīndhate
śrāyantīyaṃ brahmasāma| sam evainat tac chrīṇanti| yajñāyajñīyam anuṣṭupsu prohanti| vāg vai yajñāyajñīyam| vāg anuṣṭup| vācaivainat tat samṛddhayanti| vāravantīyam agniṣṭomasāma| indriyaṃ vai vīryaṃ vāravantīyam| indriyeṇaivainat tad vīryeṇa samṛddhayanti| saptadaśastomo bhavati - prajāpatir vai saptadaśaḥ| prajāpatir naṣṭasyānuvettā - sa yo naṣṭasyānuvettā tenedaṃ bhargam anuvindāmeti| agniṣṭomo yajñas - saṃvatsaro vā eṣa yad agniṣṭomas - saṃvatsareṇaivaināṃs tat parigṛhyātmasv adadhata| tasminn etā yathārūpaṃ dakṣiṇā nīyante - srag udgātū, rukmo hotuḥ, prākāśāv adhvaryor, dvādaśa paṣṭhauhīr brahmaṇe, dhenur maitrāvaruṇāya, ṛṣabho brāhmaṇācchaṃsine, vāsasī neṣṭāpotro, sthūra yavācitam acchāvākāya, anaḍvān agnīdhaḥ| tad yat srag udgātur bhavati - sauryā vai srak - saurya udgātā tat tatsalakṣma kriyate
sā paṭaraṇī bhavati| paṭarīva hy asāv ādityaḥ| atha yad rukmo hotur bhavati, trīṇi vā etāni samyañci sandhīyante| rukma āhavanīyo 'sāv ādityaḥ| tad yad etāni samyañci sandhīyante samṛddhyā eva| sam asmā ṛdhyate ya evaṃ veda| atha yat prākāśāv adhvaryor bhavato rūpeṇentatām āhvayantīti vā āhuḥ| atho yad eva tau prakāśaiva caratas tat tatsalakṣma kriyate| atha yad dvādaśa paṣṭhauhīr brahmaṇe bhavanti - prajananaṃ vai paṣṭhauhīḥ - prajananaṃ brahmā tat tatsalakṣma kriyate| atha yad dhenur maitrāvaruṇāya bhavati - payasyā vai dhenuḥ - payasyābhājasau mitrāvaruṇau tat tatsalakṣma kriyate| atha yad ṛṣabho brāhmaṇācchaṃsine bhavaty - aindro vai brāhmaṇācchaṃsy - aindra ṛṣabhas tat tatsalakṣma kriyate| atha yad vāsasī neṣṭāpotror bhavato - mārute vai vāsasī - mārutau neṣṭāpotārau tat tatsalakṣma kriyate| atho bhūmā vai maruto, bhūmā tantubhir vāsaḥ| atha yat sthūr yavācitam acchāvākāya bhavati, dhīteva ha vā eṣā hotrāyātayāmnī yad acchāvākīyā| tām etair eva yavair āpyāyayanti| tat sthūri bhavati kṣemasya rūpam| hotrā anuvimucyāntā iti| atha yad anaḍvān agnīdhe bhavati - vahati vā anaḍvān, vahtya agnir devebhyo havis - tat tatsalakṣma kriyate| tad yad etā yathārūpaṃ dakṣiṇā nīyante samṛddhyā eva| sam asmā ṛdhyate ya evaṃ veda
avabhṛthād udetya śmaśrūṇy eva vapate na keśān| śrīr vai śiraḥ| śira u ha vai suṣvāṇasya śrīr gacchati| sa yat purā saṃvatsarāt keśān vapeta śriyam eva vapeta na keśān| atha yad upariṣṭāt saṃvatsarasya keśān vapate saṃvatsareṇaiva tad ātman śriyaṃ parigṛhya keśān eva vapate, na śriyam| tasmād upariṣṭād eva vapeta| so 'tirātro bhavati| etad vai keśānāṃ rūpaṃ yad atirātraḥ| ye śuklā ahnas te rūpaṃ, ye kṛṣṇā rātrye te| tasmād atirātro bhavati| tasyaite pratilomā bhavanti| tadā śreyāṃsaṃ vā eṣo 'bhyārohati yas sūyata iti| tasyaikaviṃśaṃ prātassavanaṃ bhati| dvādaśa māsāḥ, pañcartavas, traya ime lokā, asāv āditya ekaviṃśaḥ| eṣa vai varuṇaḥ| varuṇasava eṣa etarhy abhyārohati yo vai śreyāṃsam abhyāruhyāthāsmai na nihnute| yayā vai sa tam ārtyā kāmayate tayainaṃ nihnoti| tad yad ete pratilomā stomā bhavanti nihnavānā evaitad apavijānānāḥ punar arvñca stomā āyanti| yo vai śreyāṃsam abhyāruhyāthāsmai nihnute vyehi māpakramīr iti vai sa tam āha tad yad āśvināḥ kratavaḥ punar ūrdhvā udyanti yathā nihnavānaṃ brūyād vyehi māpakramīr iti tādṛk tat| tasya rathantaraṃ mādhyaṃdine bhavati| iyaṃ vai rathantaram| asyām evaitat pratitiṣṭhati
athaiṣa dvirātraḥ| prajākāmo haitena yajeta| tasyobhaye stomā bhavanty, ayujaś ca yugmantaś ca - etad vai daivyaṃ mithunaṃ prajananaṃ yad ubhaye stomās - tad yad daivyaṃ mithunaṃ prajananaṃ tan mā prajanayād iti| tasyobhe bṛhadrathantare sāmanī bhavata - etad vai daivyaṃ mithunaṃ prajananaṃ yad ubhe bṛhadrathantare - tad yad daivyaṃ mithunaṃ prajananaṃ tan mā pranayatād iti| tasya pañcaviṃśaṃ brahmasāma bhavati| puruṣo vai pañcaviṃśaḥ| yajamānakāmo vā eṣa yad brahmasāma| prajām eva tat puruṣatāṃ gamayati| tasya sapta ca śatāni viṃśatiś ca stotryā bhavanti| tāvantas saṃvatsarasyāhorātrāḥ| ahorātrā vā idaṃ sarvaṃ prajanayanti| te ya idaṃ sarvaṃ prajanayanti te ya idaṃ sarvaṃ prajanayanti te mā prajanayād iti
athaiṣa triṣṭomo 'gniṣṭomaḥ| pratiṣṭhākāmo haitam āhareta| tad āhuḥ preva vā eṣo 'smāl lokāc cyavate yas sūyata iti| tad yat triṣṭomo bhavati - trayo vā ime lokā - eṣv eva tal lokeṣu pratitiṣṭhati| atho haiṣa dhṛtir eva nāma yajñakratuḥ| tasya rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati| tena haitenābhipratāraṇo rājā neje| dvirātrāntaṃ haiva cakre| tam u ha brāhmaṇa uvāca parā kuravaḥ kurukṣetraṃ jeṣyante| prajām evāharata, na kṣetrāṇīti| ta ete kuravaḥ kurukṣetraṃ parājitya caranti, salvā ete kurukṣetre| sa vā eṣa kṣetrāṇām eva dhṛtvā hriyate yat triṣṭomo 'gniṣṭomaḥ
athaite nākasadaḥ| svargaṃ ha vai lokaṃ devā abhyāruruhuḥ| te svargaṃ lokaṃ gatvā sārdham evāvyavasitā āsan| te 'kāmayanta nāke svarge loke vyavasyemeti| ta etān nākasada stomān apaśyan| tān āharanta| tair ayajanta| tato vai te nāke svarge loke vyavāsyan| yan nāke svarge loke vyavāsyaṃs tan nākasadāṃ nākasattvam| vi ha vai nāke svarge loke vasyati ya evaṃ vedeti ha smāha jānaśruteyaḥ| atha ha smāha vaitasavyo(?) 'sminn evāgre loke prajāpatir devān asṛjateti| atha hema ūrdhvā lokāḥ kṛntatrāṇy avāsur arathayānā yathā vanākakṣā evam apraitāḥ| te devā akāmayanta svargaṃ lokam iyāmeti
te vasavaḥ prathama āyan| te tribhir eva trivṛdbhir imaṃ lokaṃ prāyuvann, ekena paṃcadaśenānvavāsyan| tribhir eva trivṛdbhir imam antarikṣaṃ lokaṃ prāyuvan| ekena saptadaśenānvavāsyan| tribhir eva trivṛdbhir amuṃ lokaṃ prāyuvan| ekenaikaviṃśenānvavāsyan| tad yathā ha vai paraśos tigma yathāgnir devatānām evam eṣa yat trivṛt stomaḥ| tad yathā paraśunā purastāt saṃvṛcyann iyād agninā paścāt samaṃ kurvann, evam eva tad vasavas trivṛtā stomenemān lokān prāyuvan| tad yad imān lokān prāyuvaṃs tasmād u haite prayuto nāmāpi stomāḥ| tad yathāgnidagdheṣu gevasyann iyād evam eva tad vasava āyan| tasmāt te parārdhyā devānām| te hi prathama āyan
atha rudrāḥ kṛtataraṃ panthānam apaśyan| ta ekenaiva trivṛtemaṃ lokaṃ prāyuvan| tribhiḥ pañcadaśair anvavāsyan| ekenaiva trivṛtemam antarikṣaṃ lokaṃ prāyuvan| tribhis saptadaśair anvavāsyan| ekenaiva trivṛtāmuṃ lokaṃ prāyuvan| tribhir ekaviṃśair anvavāsyan| tad yathā ha vai kṛtasya patho yat tat triviṣamam| tat paścāt samaṃ kurvann evam eva tad rudrā āyan| athādityāś caturbhir eva trivṛdbhiś caturbhiḥ pañcadaśais tribhis saptadaśais tribhir ekaviṃśair virāṭ svarājena pṛthag evāyan| triṇavenaiva maruta āyan| ojo vai vīryam| maruta ojo vīryam| triṇavas te 'ta ojasaiva vīryeṇāyan| trayastriṃśenaiva viśve devā āyan| te svargaṃ lokaṃ gatvā sārdham evāvyavasitā āsan| te 'kāmayanta vayam api nāke svarge loke sīdemeti
ta etaṃ viśve devās trayastriṃśaṃ stomam apaśyan| tam āharanta| tad āhuḥ katame viśve devā iti| etā eva pañca devatās saṃpadya eva viśve devā bhavantīti ha brūyāt| ta etena viśve devās trayastriṃśena stomena samayajanta| tat trayastriṃśad vai devatās, trayastriṃśad devalokāḥ. tato vai te nāke svarge loke 'sīdan| te 'bruvan na sadāma vai svarge loke nāka iti| yad abruvan na sadāma vai svarge loke nāka iti tan nākasadāṃ nākasattvam| vi ha vai nāke svarge loke sīdati ya evaṃ veda| teṣūbhe ubhesāmanī bhavata, ubhābhyāṃ hi tatra gacchati yatra jigamiṣati| teṣu yāni suvarnidhanāni yāni jyotirnidhanāni sāmāni tāny avakalpayanti svargyāṇi, svargasya lokasya samaṣṭyā, ahorūpāṇāṃ ca samṛddhyai