athaite vrātyastomāḥ| divyā vai vrātyā vrātyām adhāvayan budhena sthapatinā| ta ete vrātyā ārchann imaṃ vaiva yo 'yaṃ pavata īśānaṃ vā devam| tān yajñasyārtyāvidhyat| te svargaṃ lokaṃ na prājānan| te 'kāmayanta - pra svargaṃ lokaṃ jānīyāmeti| te prajāpatim evopādhāvan| tebhya etaṃ vrātyastomaṃ yajñaṃ vyadadhāt| tam āharan| tenāyajanta| tato vai te svargaṃ lokaṃ prājānan| muhyantīva vā ete ye vrātyāṃ dhāvayanti| tad yad vrātyastomena yajante svargasyaiva lokasyānukhyātyai| tasya dvātriṃśāḥ pavamānā bhavanti| dvātriśadakṣarānuṣṭup| vāg anuṣṭup| vāco vā ete vyṛdhyante ye vrātyāṃ dhāvayanti| tad yad dvātriṃśāḥ pavamānāḥ bhavanti, vācaiva tat samṛdhyante| anuṣṭup pratipad bhavati| vāg vā anuṣṭup| vāco vā ete vyṛdhyante, ye vrātyāṃ dhāvayanti
vācā hy apūtam amedhyaṃ vadanti| teṣām indriyaṃ vīryaṃ vāco 'pakrāmati| tad yad anuṣṭup pratipad bhavati, abhipūrvam eva tad vācā samṛdhyante| so vā arbudasyarkṣu bhavati| arbudo vai sarpa etābhir mṛtāṃ tvacam apāhata| mriyanta iva vā ete ye vrātyāṃ dhāvayanti| uta hi sthaviratarasyānta āhanasyaṃ vadanti| mṛtām evaitābhis tvacam apaghnate
so vā āgneyī bhavati| agnir vai lokānāṃ prajñapayitā| sa yo lokānāṃ prajñapayitā sa no lokān prajñapayād iti| na hi te agne tanvai krūraṃ viveda martya iti yad iha krūram aśāntam acāriṣma tad etayāpahanāmahā iti| kapir babhasti tejanaṃ punar jarāyu gaur iveti punar evaitayāpiyanti| agne viśvebhir agnibhir iti vaiśvāgnam ājyaṃ bhavati| agnayo vai viśve devāḥ| viśvān eva tena devān apiyanti| tad ānuṣṭubhaṃ bhavati savanamukhe - savanamukhe vācā samṛdhyāmahā iti| tat trivṛd bhavati| brahma vai trivṛt| brahmaṇo vā ete vyṛdhyante ye vrātyāṃ dhāvayanti| rājaputrā iti hy enān ācakṣate| tad yat trivṛd bhavati brahmaṇaiva tat samṛddhyante| pañcadaśaṃ maitrāvaruṇasya| kṣatraṃ vai pañcadaśaḥ| apabhraṃśo ha vai brahmaṇaḥ kṣatram| kṣatreṇaiva tat samṛdhyante| ṣoḍaśam acchāvākasya| indriyaṃ vai vīryaṃ ṣoḍaśī| indriyeṇaiva tad vīryeṇa samaddhyante
athaite uṣṇikkakubhau mādhyaṃdinaṃ savanam abhi pratyāharanti| prajā vai chandasāṃ uṣṇikkakubhau| tayor bṛhato mārutasya sāmanī bhavataḥ| dyautāne vā devasāme| chandāṃsi vai svargo lokaḥ| sa yathā priyaṃ putram ārabhya yācet, sakhā vā sakhāyam anusaṃvidam, evam evaitat sarvāṇi chandāṃsya ārabhya madhyato viyanti| tayor anyatarasyāṃ brahmasāma| brahma vai brahmasāma| yajamānakāmo vā eṣa yad brahmasāma| sva eva tad āyatane yajamānaṃ kāmais samṛddhayanti| saptadaśaṃ hotuḥ pṛṣṭhaṃ bhavati| prajāpatir vai saptadaśaḥ| prajāpatim evaitan madhyato viyanti| ekaviṃśaṃ maitrāvaruṇasya| dvādaśa māsāḥ, pañcartavas, traya ime lokā, asāv āditya ekaviṃśaḥ| etam evaitan madhyato viyanti| triṇavaṃ brāhmaṇācchaṃsinaḥ| triṇavā ime lokāḥ| imān evaital lokān madhyato viyanti| ṣoḍaśam acchāvākasya| indriyaṃ vai vīryaṃ ṣoḍaśī| indriyeṇaiva tad vīryeṇa samṛdhyante| ṣoḍaśam u evādo 'cchāvākasya| tad dvātriṃśat| dvātriṃśadakṣarānuṣṭup| yo 'nuṣṭubhi kāmas sa na upāpto 'sad iti
athaitā nadaṃ va odatīnām ity uṣṇihābhājanam ārbhave pavamāne kriyante| tās saptākṣarapadā bhavanti| sapta prāṇāḥ| prāṇair eva tat samṛdhyamānā yanti| prāṇeṣu pratitiṣṭhanti| uta hy ahiṃsyaṃ brāhmaṇaṃ hiṃsanti śrotriyaṃ vā gṛhamedhinaṃ vā | tad yat saptākṣarapadā bhavanti prāṇair eva tat samṛdhyante| tāś catuṣpadā bhavanti pratiṣṭhāyai| catuṣpadīva pratyaṣṭhād iti vā āhuḥ| supratiṣṭhitaṃ tāsv abhīvartaḥ| vāg vā abhīvartaḥ| vāco vā ete vyṛdhyante ye vrātyāṃ dhāvayanti| tad yad abhīvarto bhavati vācaiva tat samṛdhyante| agna ā yāhy agnibhir ity agniṣṭomasāma bhavati| agnayo vai sarve devāḥ| sarvān eva tena devān apiyanti| tat trayastriṃśaṃ bhavati| trayastriṃśad vai sarvā devatāḥ| sarvāsv evaitad devatāsu yajñasyāntataḥ pratitiṣṭhanti
tāḥ keśinīr bhavanti| ūrjo napātaṃ ghṛtakeśam īmahe 'gniṃ yajñeṣu pūrvyam iti keśair iva hy ete caranti| athaiṣa kuṣītagṛhapatīnām eṣīkapāvānāṃ ṣoḍaśapavamānaḥ| indriyaṃ vai vīryaṃ ṣoḍaśī| ārabhamāṇā evendriyeṇa vīryeṇa samṛdhyāmahā iti| trīṇi pañcadaśāny ājyāni bhavanti| kṣatraṃ vai paṃcadaśaḥ| kṣatreṇaiva tat samṛdhyante| ṣoḍaśam acchāvākasya| indriyaṃ vai vīryaṃ ṣoḍaśī| indriyeṇaiva tad vīryeṇa samṛdhyante| ṣoḍaśo mādhyaṃdinaḥ| dvātriṃśad dvātriṃśadakṣarānuṣṭup| yo 'nuṣṭubhi kāmas sa na upāpto 'sad iti| trīṇi saptadaśāni pṛṣṭhāni bhavanti| prajāpatir vai saptadaśaḥ| prajāpatinaiva tat samṛdhyante| ṣoḍaśam acchāvākasya| indriyaṃ vai vīryaṃ ṣoḍaśī| indriyeṇaiva tad vīryeṇa samṛdhyante| ṣoḍaśa ārbhavaḥ| tad dvātriṃśad dvātriṃśadakṣarānuṣṭup| yo 'nuṣṭubhi kāmas sa na upāpto 'sad iti| ekaviṃśam agniṣṭomasāma| dvādaśa māsāḥ, pañcartavas, traya ime lokā, asāv āditya ekaviṃśaḥ| etasya vā ete salokatāṃ gacachanti etam abhyārohanti
athaiṣa kaniṣṭhānām agrakāmāṇām| tasya trivṛtas sataś caturviṃśaṃ bahiṣpavamānam| te ye kaniṣṭhā agrakāmā syus ta etena yajeran| tad yat trivṛtas sataś caturviṃśaṃ bahiṣpavamānaṃ bhavati - caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaro vā agraṃ jyaiṣṭhyaṃ - sa yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ sa no 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| sa trivṛd bhavati| trivṛd vai stomānām agraṃ jẏaiṣṭhayam| sa yo 'graṃ jẏaiṣṭhyaṃ sa no 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| sa gāyatrīṣu bhavati| gāyatrī vai chandasām agraṃ jyaiṣṭhyam| sā yāgraṃ jyaiṣṭhyaṃ sā no 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| tasya rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati| rathantaraṃ vai pṛṣṭhānām agraṃ jyaiṣṭhyam| tad yad agraṃ jẏaiṣṭhyaṃ tan no 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti| dvādaśa māsās saṃvatsaraḥ| saṃvatsaro vā agraṃ jyaiṣṭhyam| sa yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ sa no 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| tasya caturviṃśati stutaśastrāṇi bhavanti| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaro vā agraṃ jyaiṣṭhyam| sa yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ sa no 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| gacchanti ha kaniṣṭhās santo jyeṣṭhatām
athaite cāturmāsyāḥ| prajāpatiḥ prajā asṛjata| tā asya sṛṣṭāḥ parābhavan| tad idaṃ sarīsṛpam abhavad yad anyat sarpebhyaḥ| sa dvitīyā asṛjata| tā asya paraivābhavan| te matsyā abhavan| sa tṛtīyā asṛjata| tā asya paraivābhavan| tāni vayāṃsy abhavan| sa aikṣata yā imās trayīḥ prajā asṛkṣy ṛte brahmaṇa ṛte 'nnādyād ṛte yajñāt parā tā abhūvan| hanto nvaiva brahmaṇo 'nnādyād yajñāt prajās sṛjā iti| so 'nnādyam ātmann adhatt| tad abhyastanayat| tat prāk praiṣat| tau stanāv abhavatām| yad abhyastanayat tat stanayo stanatvam| tad atyakṣarat| tat kṣīram abhavat| yad atyakṣarat tat kṣīrasya kṣīratvam| vrīhiyavau ha vāva sa tad ātman dadhe| tad etad vrīhiyavayoḥ kṣīram| sa aikṣatālaṃ vai tasmā asmi, sṛjeyet, tad annaṃ labheta yat sṛjeya, hanta sṛjā iti
sa etāṃś cāturmāsyān yajñān apaśyat| tān āharata| tair ayajata| tair imāḥ prajā asṛjata| yā imā stanavatīs tābhyo 'nnādyaṃ prāyacchat| tā asyānnavatīḥ prajā abhavan| sa yaḥ kāmayeta bahuḥ prajayā paśubhiḥ prajāyeyānnavatīr ma imāḥ prajā syur iti sa etair yajeta| bahur eva prajayā paśubhiḥ prajāyate, 'nnavatīr asya prajā bhavanti| tad eṣābhyanūcyate -- tisro ha prajā atyāyam īyur ny anyā arkam abhito viviśyuḥ| bṛhad dha tasthau rajaso vimāne pavamāno harita ā viveśa|| iti| tad yad āha tisro ha prajā atyāyam īyur iti yā eva tāḥ prajā atyāyam āyaṃs tā eva tāḥ| ny anyā arkam abhito viviśyur iti - agnir vā arkas - tam imāḥ prajā abhito viṣṭāḥ| bṛhad dha tasthau rajaso vimāne pavamāno harita ā viveśeti| diśo vai haritaḥ| tā ayaṃ vāyuḥ pavamāna āviṣṭa iti vājasaneyaḥ| athaikādaśākṣī| tisro ha prajā atyāyam īyur iti| yā eva tāḥ prajā atyāyam āyaṃs tā etāḥ| ny anyā arkam abhito viviśyur ity - annaṃ vā arkas - tad imāḥ prajā abhito viṣṭāḥ| bṛhad dha tasthau rajaso vimāna iti| mano vai bṛhat| tad idaṃ rajaso vimāne madhya ātmano hṛdayaṃ tat| pavamāno harita ā viviśeti| prajā vai haritaḥ| tā ayaṃ prāṇaḥ pavamāna āviṣṭa iti
so 'kāmayata vaiśvadevīḥ prajās sṛjeyeti| sa etaṃ vaiśvadevaṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajata| tena vaiśvadevīḥ prajā asṛjata| sa yaḥ kāmayeta vaiśvadevīḥ prajās sṛjeyeti sa etena yajeta| vaiśvadevīr eva prajās sṛjate| sa trivṛd rathantarasāmā bhavati| brahma vai trivṛt| brahma rathantaram| brahmaṇā vā enās tad asṛjata| brahmaṇaiva prajās sṛjate ya evaṃ veda| tasyāgneyaś ca bārhaspatyaś ca paśū bhavataḥ| brahma vā agniḥ| brahma bṛhaspatiḥ| brahmaṇā vā enās tad abhipūrvam asṛjata| brahmaṇaivābhipūrvaṃ prajās sṛjate ya evaṃ veda| tasya maitrāvaruṇy anūbandhyā bhavati| mitro vai yajñasya sviṣṭaṃ gṛhṇāti varuṇo duriṣṭam| tad yan maitrāvaruṇy anūbandhyā bhavati punar evāsmai mitro dadāti| sviṣṭam asmai varuṇaḥ karoti| dyāvāpṛthivyopālaṃbhyā bhavati| dyāvāpathivī vā aikṣetāṃ yad vā ayam idaṃ sṛjata āvaṃ vā ayam idaṃ pratiṣṭhe paśyan sṛjate hantāsmin bhāgadheyam icchāvahā iti| te 'smin bhāgadheyam aicchetām| tābhyām etāṃ dyāvāpṛthivyām upālaṃbhyām akalpayat| tad yad etā dyāvāpṛthivyopālaṃbhyā bhavati dyāvāpṛthivī evaitena bhāgadheyena niravadayanta| āgneyaḥ paśur - yajño vā agnir - ned yajñād agner ayāmeti