- tāni vā etāni rauhiṇakāni nāma| etair vai devā svargaṃ lokam ārohan| yad arohaṃs tasmād rohiṇakāni| tasmād vayam anvaham evāgniṣṭomasāmāni kurmaḥ| atha vartanyau bahadrathantare| etābhyāṃ ha vā eṣa etad vartate| tasmād vayam atirātra ubhe bṛhadrathantare kurmaḥ - kṛtsnaṃ nas sāma yuktaṃ yajñaṃ vahat, kṛtsnena sāmnodṛcam aśnavāmahā iti| atha gatiḥ| yaś caivāsāv āditye puruṣo yaś cāyam adhy ātman tad etat prajāpatyayanam ity evopāsitavyam| etena vā ayanena prajāpatir imām ṛddhim ārdhnod imāṃ vyaṣṭiṃ vyāśnuta| tad yām eva prajāpatir ṛddhim ārdhnod yā vyaṣṭiṃ vyāśnuta, tām evarddhim ṛdhnoti tāṃ vyaṣṭiṃ vyaśnute ya evaṃ veda
eṣa vāva dīkṣito ya eṣa tapati| sa eṣa indriyaṃ śraiṣṭhyam abhi dīkṣitaḥ| tasya ye 'rvāñco raśmayas tāni śmaśrūṇi, ya ūrdhvās te keśāḥ| ahorātre eva kṛṣṇājinasya rūpam| ahar eva śuklasya rūpaṃ, rātriḥ kṛṣṇasya| atha yad etan maṇḍalaṃ tā āpas tad annaṃ tad amṛtam| tasminn etasmin maṇḍale tejomayaś chandomayaḥ puruṣaḥ| sa prāṇas, sa indras, sa prajāpatis, sa dīkṣitaḥ| tad etad dīkṣayaiva saṃgṛhītam| tata ābhyaḥ prajābhyo 'nnādyaṃ visṛjate| tasyemā eva diśaḥ patnaya āsan| taṃ hemās tisro diśo 'ticeruḥ. iyaṃ haivāsyānuvratatamāsa yeyaṃ dakṣiṇā dik| tasmād eṣa etām evābhyupāvartate| yady apy uttarata udety athaitām evābhyupāvartate| tasmād yāsya priyā jāyā syāt tāṃ dakṣiṇārdhyāṃ kuryāt
prathamāṃ saṃnahyati, prathamāṃ vācayati, prathamāṃ pūrṇapātra āgacchaty, anantaritāḥ patnaya stha| udag u yajñīyaṃ karma saṃtiṣṭhate| iti nv adhidevatam| athādhyātmam| ayam eva dīkṣito yo 'yaṃ cakṣuṣi puruṣaḥ| tasya yāny arvāñci pakṣāṇi tāni śmaśrūṇi, yāny ūrdhvāni te keśāḥ| yad eva śuklaṃ ca kṛṣṇaṃ ca tat kṛṣṇājinasya rūpam| śuklam eva śuklasya rūpaṃ, kṛṣṇaṃ kṛṣṇasya| atha yad etan maṇḍalaṃ tā āpas tad annaṃ tad amṛtam| tasminn etasmin maṇḍale tejomayaś chandomayaḥ puruṣaḥ| sa prāṇas, sa indras, sa prajāpatis, sa dīkṣitaḥ| sa haivaṃvid dīkṣamāṇo, yathaivaiṣa etad indriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyam abhi dīkṣita, evam evendriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyam abhi dīkṣito bhavati| tasmād u haivaṃvidi dīkṣita īśvaro rāṣṭrāṇi samutkampitoḥ kṣāmarandhra iva hi samābhavati| evaṃ hy etad indriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyam abhi dīkṣito bhavati| tasmād u sarvam evābhivadty - ācāryaṃ pitaraṃ kṣatriyam| evaṃ hy etad indriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyam abhi dīkṣito bhavati
vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ vadati| annaṃ vai vicakṣaṇam| annavatīm eva tad vācaṃ vadati| vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ vadati| somo vai vicakṣaṇaḥ| annam u vai somaḥ. annavatīm eva tad vācaṃ vadati| vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ vadati| prāṇo vai vicakṣaṇaḥ| tasya vāg eva mithunam| mithunavatīm eva tad vācaṃ vadati| vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ vadati| annaṃ vai vicakṣaṇam| annena hīmāḥ prajā vipaśyanti| tata ābhyaḥ prajābhyo 'nnādyaṃ prayacchati| sa yadāsmai vrataṃ prayacchet, sarvam eva vratayet -- sarvasyānnādyasyāvaruddhyai| yady u pariśiṃṣyād, vratapradaṃ brūyād - aśāna vā piba veti| yady u vrataprado 'nucchiṣṭāśī vā syāt pari vā śiṃṣyāt, tad adbhir abhyukṣya chāyāyāṃ niṣektavai brūyāt| tad oṣadhībhir abhisaṃchādayitavai brūyāt| tad oṣadhīnāṃ mūlāny upasiñcati| varṣukaḥ parjanyo bhavati yatraivaṃ vidvān dīkṣate| dīkṣitā udaśuśrūṣann itīhāhuḥ| sa yadā dīkṣaṇīyeṣṭis saṃtiṣṭheta, yadainam adhvaryur abhyañjayed yadā saṃpavayed athaitam ādityam upatiṣṭheta tvaṃ devatā dīkṣitāsi| sā dīkṣamāṇasyendriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyaṃ yaśa ādatse| mā ma indriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyaṃ yaśa ādithāḥ| tava dīkṣām anu dīkṣa iti| tasyaiṣā devatā dīkṣamāṇasyendriyaṃ jyaiṣṭhyai śraiṣṭhyaṃ yaśo nādatte
tam adhvaryur abhyajya prapādyaudgrahaṇāni juhoti| yad audgrahṇāni juhoti yad asmā audumbaradaṇḍaṃ prayacchaty athaitam āhavanīyam upatiṣṭheta vācā me vāg dīkṣatām agnaye samaṣṭavā u, prāṇena me prāṇo dīkṣatāṃ vāyave samaṣṭavā u, cakṣuṣā me cakṣur dīkṣatāṃ sūryāya samaṣṭavā u, manasā me mano dīkṣatāṃ prajāpataye samaṣṭavā v iti| tad etābhir anārtābhir devatābhir imā svā devatā dīkṣayati| athāha agnir dīkṣitaḥ, pṛthivī dīkṣā, sā mā dīkṣā dīkṣeta, tayā dīkṣayā dīkṣe| vāyur dīkṣito, 'ntarikṣaṃ dīkṣā, sā mā dīkṣā dīkṣeta, tayā dīkṣayā dīkṣe| ādityo dīkṣito, dyaur dīkṣā, sā mā dīkṣā dīkṣeta, tayā dīkṣayā dīkṣe| prajāpatir dīkṣito, mano dīkṣā, sā mā dīkṣā dīkṣeta, tayā dīkṣayā dīkṣe| vācaṃ ma ṛco 'nu dīkṣantāṃ, mano yajūṃṣi, prāṇaṃ sāmāni| śraddhāṃ me somo rājānu dīkṣatām| ṛcā dīkṣe, yajuṣā dīkṣe, sāmnā dīkṣe, pṛthivyā dīkṣe, 'ntarikṣeṇa dīkṣe, divā dīkṣa ity atra kṛtsno dīkṣitaḥ| atha yasyādīkṣitā ime lokā adīkṣitāni chandāṃsy adīkṣitas somo rājā --
-- taṃ sakāmam abhyaśnuvīta| atha haivaṃvid dīkṣamāṇa eva sarvān kāmān upāpnoti| tasmād dīkṣāsu na rājānaṃ pariveviṣyāt| yadvrato hy evaiṣa bhavati tadvratā ime lokās tadvratāni chandāṃsi tadvratas somo rājā| athāha bhūr bhuva svas supoṣaḥ poṣais suvīro vīrais suprajaḥ prajayāsam iti| tad etām aparimitām āśiṣam anta āśāste tapo me pratiṣṭheti| tat tapaḥ pratiṣṭhāṃ kurute| śraddhā me 'kṣitir iti tac chraddhām akṣitiṃ kurute| satyaṃ me gṛhapatir ity eṣa vai satyam| satyaṃ ya eṣa tapati| saiṣānārtā devatā| tad etām anārtāṃ devatāṃ gṛhapatiṃ kurute| sa vā eṣa suvrataḥ| yad dhy eṣā khalā syāt sarvam idaṃ pradahet| tasmād gṛhapatis suvrata syāt| sa yad v adīkṣitavrataṃ cared apāpavadyaṃ vā pāpaṃ vaden mithunaṃ vā cared anyad vā mithyākuryād etam evādityam etais sarvair japair upatiṣṭheta| tato haiva dīkṣitaḥ| sa vā eṣa etarhy adīkṣitaḥ| yad v evāsmin dīkṣate yaśa āsīt tad v evāsminn apy etarhi yaśaḥ| tad āhus - sa vādya dīkṣeta sa vānyaṃ dīkṣayed, ya etasya dīkṣitayaśasasya vyavacchittiṃ vidyād iti| kṛṣṇājinaṃ vāva dīkṣitayaśasam| etad dhi sarveṣāṃ vedānāṃ rūpam| yāni śuklāni tāni sāmnāṃ rūpaṃ, yāni kṛṣṇāṇi tāny ṛcām| yadi vetarathā yāny eva babhrūṇīva harīṇi tāni yajuṣām| tasmād yady apy enaddrukto vaste didṛkṣanta evainam| etad dhy asmin dīkṣitayaśasaṃ bhavati
te ye sakṛṣṇājinā apo 'bhyavayanti, ya etasmād dīkṣitayaśasād avacchidyante, te sarvam ātmānaṃ praplāvya pāpmanā sahodāyanti| sa yadāvabhṛtheṣṭis saṃtiṣṭhetāthonmucya kṛṣṇājinam adbhir abhyukṣed indriyāj jyaiṣṭhyāc chraiṣṭhyān mā yoṣam iti| atha yam arātiṃ manyate, tasmai prayacchati| athāpa ācāmati bhakṣasyāvabhṛtho 'si, bhakṣaṇasyāvabhṛtho 'si, bhakṣitasyāvabhṛtho 'sīti| sa yad evātrarjīṣe kiṃ cit saktaṃ bhavati, tasyaiṣa bhakṣaḥ| athāpaḥ praviśati| nyañcanaṃ vā etat prapadanaṃ yad āpaḥ| nyañcanam evaitat prapadanaṃ prapadyate pāpmano 'nanvavāyāya| yady āpa syanderan, pratisrotaṃ gāheta pāpmānaṃ me nirvahān iti| sarvā u ha tvā āpa syandante| yā u ha sthāvarā avācīs tā syandante, 'vāñcam evāsya tāḥ pāpmānaṃ nirvahanti| anyo 'nyasya jāyāpatī pṛṣṭhaṃ pradhāvataḥ| vajro vā āpaḥ| vajreṇaiva tat sarvaṃ pāpmānam apahanāte| atho dvandvam eva tan mithunaṃ prajananaṃ kurvāte, prajātyai| snātvā kṣipra udeyāt, kṣipre pāpmano vyāvṛttyā iti
unnetar un mā nayety āha| viṣṇur vā unnetā| yajño vai viṣṇuḥ| yajña evainaṃ tat sarvasmāt pāpmano vimucyonnayati| ud vayaṃ tamasas pari suvaḥ paśyanto jyotir uttaram| devaṃ devatrā sūryam aganma jyotir uttamam|| ity etāṃ japann udaiti| etad vai jyotir uttamaṃ ya eṣa tapati| saiṣānārtā devatā| tad etām anārtāṃ devatām ārabhyodaiti| audumbarīr ārdrās sapalāśās samidhaḥ kurvata edho 'sy edhiṣīmahīti| gatvāhavanīye samidham abhyādadhāti samid asi, tejo 'si, tejo mayi dhehi, svāheti| abhyādhāyopatiṣṭhate apo 'nv acāryaṃ rasena samasṛkṣmahi| payasvaṃ agna āgamaṃ taṃ mā saṃsṛja varcasā|| iti| evam eva patnī gārhapatye 'bhyādhāyopatiṣṭhate| ājyasthālīṃ sasruvām ādāyottareṇāgnīdhraṃ ca sadaś ca parītyāpareṇa gārhapatyam upaviśyopasthe kṛṣṇājinam ādhāya caturgṛhītam ājyaṃ gṛhītvā juhoti mayīndriyaṃ jyaiṣṭhyaṃ śraiṣṭhyam agnir dadhātu svāheti| sa yad evāsmin dīkṣite yaśo bhavati, tad asminn utthite yaśo bhavati| tat kṛṣṇājinaṃ nātipādayet, srugavadhānaṃ vainat kurvīta, haviṣo vādhipeṣaṇaṃ, punardīkṣāyai vainan nidadhīta| eṣā vai kaiśinī dīkṣā| etāṃ ha keśī dārbhyo dīkṣām upaniṣasāda
mtyuprajāpatī yad ayajetāṃ, tau yajñābhyām evāspardhetām| atha ha tarhi yajñāyudhāny āsur yathemāny etarhīṣṭīṣv āyudhāni| tad yad yajñe stūyate yac chasyate yat pracaryate, sā prajāpates senāsa| atha yad vīṇāyāṃ gīyate yan nṛtyate yad vṛthācaryate, sā mṛtyos senāsa| tayor ha samāvatyāc eva sene āsatur -- yāvaty evetarasya tāvatītarasya| tau ha jyog evāvijayamānau ceratur bahūny eva varṣāṇi| sa prajāpatir akāmayat - jayeyaṃ mṛtyum iti| sa etāṃ yajñe saṃpadam apaśyad etat saṃkhyānam| tena mṛtyum ajayat| tasya parājitasya rājāśucyat| sa pratyaṅ patitvā patnīśālāṃ prāpadyata| tasmāt patnībhya haya ca yas saṃpadāsuta ity asuta iti haitan, na hi so 'sūyata| tasya yāni stutaśastrāṇy āsan yad evaitad vīṇāyāṃ gīyate yan nṛtyate yad vṛthācaryate, tāny eva tāni --
--atha yo yūpa āsīd, ya evaiṣa vīṇāyai daṇḍas, sa eva saḥ| atha yā raśanā āsan, yāny evaitāni vīṇāyā upavāṇāni, tā eva tāḥ| atha yo droṇakalaśa āsīd, yaivaiṣā vīṇāyai sūnā, sa eva saḥ| atha yad adhiṣavaṇaṃ carmāsīd, yad evaitad vīṇāyai carma, tad eva tat| atha ya uparavā āsan, ya evaite vīṇāyā ākāśās, ta eva te| atha ye grāvāṇa āsan, yāny evaitāni vīṇāyai vādanāni, ta eva te| atha yāni sapta caturuttarāṇi chandāṃsy āsan, yā evaitās sapta vīṇāyai tantryas, tāny eva tāni| atha ye daśarātre stomā āsan, yā evaitā daśāṃgulayas ta eva te| tad āhur - netarhi saṃsavo 'sti| yo hi dvitīyo yajña āsīd, aśucyat saḥ| eka eva yajñaḥ| prajāpatir yajña eveti