मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Dvitīya kāṇḍam, Khaṇḍas 311–320

3
Khaṇḍikā 311

athaite 'ṣṭarātrāḥ| bṛhaspatir vā akāmayata - tejasvī brahmavarcasī syāṃ, yaśo deveṣu gaccheyam iti| sa etam aṣṭarātraṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajata| tato vai sa tejasvī brahmavarcasy abhavad, yaśo deveṣva agacchat| yaśo hy eṣa tad agacchad yad eṣāṃ purodhām āśnuta| tejasvī brahmavarcasī bhavati yaśo deveṣu gacchati, ya evaṃ veda| atho āhur - āyuṣkāma evainena yajeteti| prāṇo vai gāyatrī| gāyatrīm eṣa yajño 'bhisaṃpannaḥ| tasmād u hainenāyuṣkāmo yajeta| atho āhuḥ paśukāma evainena yajeteti| aṣṭākṣarā vai gāyatrī| aṣṭāśaphāḥ paśavaḥ| paśavo gāyatrī| gāyatrīm eṣa yajño 'bhi saṃpannaḥ| tasmād u hainena paśukāmo yajeta| prajāpatir vā akāmayata - asmāl lokād amuṃ lokaṃ gaccheyam iti| sa etam aṣṭarātraṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajata| tato vai so 'smāl lokād amuṃ lokam āṣṭa| yad asmāl lokād amuṃ lokam āṣṭa, tad aṣṭarātrāṇām aṣṭarātratvam| aṣṭe hāsmāl lokād amuṃ lokaṃ, ya evaṃ veda| tad āhuḥ - kim anv aṣṭarātra iti| diśa iti brūyāt| diśo ha vā anva aṣṭarātraḥ| catasro diśaś catvāro 'vāntaradeśāḥ| ūrdhvā diṅ navamī| aṣṭāv etāny ahāni bhavanti, rātrir navamī| diśa evaitenardhnoti, dikṣu pratiṣṭhāya svargaṃ lokam eti

Khaṇḍikā 312

atha yasyaitasya jyotir agniṣṭomaḥ, pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho, jyotir agniṣṭomo, yaḥ kāmayeta tejasvī brahmavarcasy asmin loke syāṃ, gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, tejasvī brahmavarcasya amuṣmin loke syām iti, sa etena yajeta| tad yat purastāj jyotir agniṣṭomo bhavati - tejo vai brahmavarcasaṃ jyotir agniṣṭomas - tenaivāsmin loke tejasvī brahmavarcasī bhavati| pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati - svargo vai lokaḥ pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaha - svargam evaitena lokaṃ gacchati| jyotir agniṣṭoma upariṣṭād bhavati - tejo vai brahmavarcasaṃ jyotir agniṣṭomas - tenaivāmuṣmin loke tejasvī brahmavarcasī bhavati|| atha yasyaitasya jyotir atirātraḥ, pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho, jyotir atirātro, yaḥ kāmayeta praty asmin loke tiṣṭheyaṃ, gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, praty amuṣmin loke tiṣṭheyam iti, sa etena yajeta| tad yat purastāj jyotir atirātro bhavaty - eṣā vai kṛtsnā pratiṣṭhā yaj jyotir atirātras - tenaivāsmin loke pratitiṣṭhati| pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati - svargo vai lokaḥ pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaha - svargam evaitena lokaṃ gacchati| jyotir atirātra upariṣṭād bhavaty - eṣā vai kṛtsnā pratiṣṭhā yaj jyotir atirātras - tenaivāmuṣmin loke pratitiṣṭhati

Khaṇḍikā 313

ata yasyaitasya jyotir agniṣṭomaḥ, pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho, jyotir atirātro, ya- kāmayeta tejasvī brahmavarcasy asmin loke syāṃ, gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, praty amuṣmin loke tiṣṭheyam iti, sa etena yajeta| tad yat purastāj jyotir agniṣṭomo bhavati - tejo vai brahmavarcasaṃ jyotir agniṣṭomas - tenaivāsmin loke tejasvī brahmavarcasī bhavati| pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati - svargo vai lokaḥ pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaha - svargam evaitena lokaṃ gacchati| jyotir atirātra upariṣṭād bhavaty - eṣā vai kṛtsnā pratiṣṭhā yaj jyotir atirātras - tenaivāmuṣmin loke pratitiṣṭhati|| atha yasyaitasya jyotir atirātraḥ, pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho, jyotir agniṣṭomo, yaḥ kāmayeta praty asmin loke tiṣṭheyaṃ, gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, tejasvī brahmavarcasy amuṣmin loke syām iti, sa etena yajeta| tad yat purastāj jyotir atirātro bhavaty - eṣā vai ktsnā pratiṣṭhā yaj jyotir atirātras - tenaivāsmin loke pratitiṣṭhati| pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati - svargo vai lokaḥ pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaha - svargam evaitena lokaṃ gacchati| jyotir agniṣṭoma upariṣṭād bhavati - tejo vai brahmavarcasaṃ jyotir agniṣṭomas - tenaivāmuṣmin loke tejasvī brahmavarcasī bhavati

Khaṇḍikā 314

athaiṣa pṛṣṭhyaṣ ṣaḍahaḥ, pañcaviṃśaṃ mahāvrataṃ, sarvastomo 'tirātraḥ| annādyakāmo haitena yajeta| tad āhur - na purā saṃvatsarān mahāvratam upetyam iti| tad yat pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavaty - ṛtavo vai pṛṣṭhāni| saṃvatsara ṛtavaḥ| saṃvatsaraḥ kṛtsnam annādyaṃ pacati - saṃvatsarābhijitam eva tad annādyam upayanti| pañcaviṃśaṃ mahāvratam - annaṃ vai pañcaviṃśam - annādyasyaivāvaruddhyai| sarvastomo 'tirātro bhavati, sarveṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyai| sarvaṃ hīdaṃ stomā eva| atho yān imān ekaikān stomān upāgāma, tān sārdham ṛddhvā teṣu pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti|| atha yasyaitasya pṛṣṭhyasya ṣaḍahasya stomāś, caturviṃśam ahar, viśvajit sarvapṛṣṭho 'tirātro, yaḥ kāmayeta parokṣopetaṃ me mahāvrataṃ syād iti, sa etena yajeta| tad yac caturviṃśam ahar bhavati, tenaivāsya parokṣopetaṃ mahāvrataṃ bhavati| yad v eva tatra hiṃkāro vā prastāvo vā pratihāro vā kiṃ cid bhavati, tenaivāsya pañcaviṃśy upāptā bhavati| viśvajit sarvapṛṣṭho 'tirātro bhavati| śrīr vai varṣma pṛṣṭhāni| śriyam eva tad varṣma pṛṣṭhāny abhyārohanti

Khaṇḍikā 315

atha yasyaitasya pṛṣṭhyasya ṣaḍahasya jyotir agniṣṭomo madhye bhavati, jyotir atirātra upariṣṭād, yaḥ kāmayeta ā me brahmavarcasī prajāyāṃ jāyeteti, sa etena yajeta| ātmā vai pṛṣṭhyaṣ ṣaḍahaḥ| tejo brahmavarcasaṃ jyotir agniṣṭomaḥ| madhyata u vā ātmanaḥ prajananam| prajananaṃ tad yan madhye jyotir agniṣṭomo bhavati| madhyata evaitad ātmano jyotir dhatte| ā hāsya brahmavarcasī prajāyāṃ jāyate| jyotir atirātra upariṣṭād - etad vai prajñātaṃ devatīrthaṃ yaj jyotir atirātraḥ - prajñātena devatīrthenāriṣṭenāriṣṭa udṛcam aśnavāmahā iti|| atha yasyaitasya viśvajidabhijitāv agniṣṭomāv abhito bhavata ubhayato jyotiṣ ṣaḍaho madhye, paśukāmo haitena yajeta| catvāra ete madhya ukthyā bhavanti| paśavo vā ukthāni| teṣāṃ sahasraṃ stotryāḥ| catvāra u vaite 'gniṣṭomā abhito bhavanti| brahma vai jyotir agniṣṭomaḥ| brahmaṇaiva tad ubhayataḥ paśūn parigṛhṇīte 'parāvāpāya| nāsya vittaṃ paropyate ya evaṃ veda| īśvaro ha tu yādṛśa eva san yajate tādṛṅ bhavitoḥ| sa yadaivāntagata iva śriyai manyetātha hainena yajeta| iṣṭvā haiva svargaṃ lokam eti

Khaṇḍikā 316

athaite navarātrāḥ| tejaskāmo haitena yajeta yan navarātraḥ| tejo vai trivṛt stomaḥ| trivṛtam eṣa stomaṃ yajño 'bhisaṃpannaḥ| tasmād u hainena tejaskāmo yajeta| atho āhur - brahmavarcasakāma evainena yajeteti| brahma vai trivṛt stomaḥ| trivṛtam eṣa stomaṃ yajño 'bhisaṃpannaḥ| tasmād u hainena brahmavarcasakāmo yajeta| atho āhur - āyuṣkāma evainena yajeteti| prāṇo vai trivṛt stomaḥ| navaitāny ahāni bhavanti, rātrir daśamī| nava puruṣe prāṇā, nābhir daśamī| prāṇān evaitenābhijayati, prāṇān āpnoti| tad āhuḥ - kim anu navarātra iti| diśa iti brūyāt| diśo ha vā anu navarātraḥ| catasro diśaś catvāro 'vāntaradeśā, ūrdhvā diṅ navamy, arvācī daśamī| diśa evaitenardhnoti| dikṣu pratiṣṭhāya svargaṃ lokam eti

Khaṇḍikā 317

atha yasyaitasya jyotir gaur āyur iti tryaho, jyotir gaura āyur iti tryaho, jyotir gaur āyur atirātro, yaḥ kāmayeta anantarhitān imān lokān abhyāroheyam iti, sa etena yajeta| tad yaj jyotir gaur āyur iti tryaho bhavaty - ayaṃ vai loko jyotir, ayaṃ gaur, asāv āyur - anantarhitān evaitenemān lokān abhyārohati| atirātrāv anuttamas tryaho bhavati| evaṃvidhā iva vā ime lokā - agniṣṭoma ivāyaṃ loka, ukthya ivāyam, atirātra ivāsau| tad yathāvidhā ime lokā evam evainān etad abhyārohann eti|| atha yasyaitasya jyotir gaur āyur atirātro jyotir gaura āyur atirātro jyotir gaur āyur atirātro, ya u eva kāmayeta anantarhitān imān lokān abhyāroheyam iti sa etena yajeta| tad yaj jyotir gaur āyur atirātro bhavaty - ayaṃ vai loko jyotir, ayaṃ gaur, asāv āyur - antarhitān evaitenemān lokān abhyārohati| atirātravantas tryahā bhavanti| atho evaṃvidhā iva vā ime lokā - agniṣṭoma ivāyaṃ loka, ukthya ivāyam, atirātra ivāsau| tad yathāvidhā ime lokā, evam evainān etad abhyārohann eti

Khaṇḍikā 318

trayo ha vā eṣāṃ lokānāṃ viṣuvanto - agnir vā asya lokasya viṣuvān, vāyur antarikṣasya, ādityo divaḥ| tān evaitenātitarati| tryanīko bhavaty aindro vijityai| tryanīkena vai devasadanena devā asurān ajayan| tasmād yā apy etarhi tryanīkā senā bhavati jayaty eva| tad tathā tryanīkayā senayā jeṣyantyopapreyād, evam evaitena jeṣyan svargaṃ lokam upapraiti, jayati svargaṃ lokaṃ, ya evaṃ veda|| atha yasyaitasya jyotir atirātraḥ, pṛṣṭhyaṣ ṣaḍahaḥ, pañcaviṃśaṃ mahāvrataṃ, jyotir atirātro, 'nnādyakāmo haitena yajeta| tad āhur - na purā saṃvatsarān mahāvratam upetyam iti| tad yat pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavaty - ṛtavo vai pṛṣṭhāni| saṃvatsara ṛtavaḥ| saṃvatsaraḥ kṛtsnam annādyaṃ pacati - saṃvatsarābhijitam eva tad annādyam upayanti| pañcaviṃśaṃ mahāvratam - annaṃ vai pañcaviṃśam - annādyasyaivāvaruddhyai| jyotir atirātra - etad vai prajñātaṃ devatīrthaṃ yaj jyotir atirātraḥ - prajñātena devatīrthenāriṣṭa udṛcam aśnavā iti

Khaṇḍikā 319

tad v etasya paricakṣate - yad enat satram eva manyante, satraṃ ha smaitat puropayanti| anena ha tvāva satriyāś ca dakṣiṇāvantaś ca stomā vijñāyante| ubhayato 'tirātrā eva satriyā, anyatarato 'tirātrā dakṣiṇāvantaḥ| sa ya enena dakṣiṇāvatā yajeta purastād agniṣṭomaṃ kṛtvā yajeta|| atha yasyaitasya pṛṣṭhyasya ṣaḍahasya stomāḥ pañcame 'hani mahāvrataṃ, viśvajitstomo 'tirātraḥ| iheva ca ha khalu vā eta iheva ca vācaṃ viprayuñjate ye yajante ye satram āsate| tān daśamenaivāhnā saṃpādayanti saṃpannāyai vāco vikṛṣṭāyai pratiṣṭhitāyai mahāvratam upetam asad iti| annaṃ vai mahāvratam| annādyasyaivāvaruddhyai| viśvajitstomo 'tirātro bhavati| parāṅ iva ha vā eṣa svargam eva lokam abhinirmṛṣṭo yad viśvajitstomo atirātraḥ| parāṅ evaitena svargaṃ lokam eti| tad yac caturthastoma ekaviṃśo bhavati - pratiṣṭhā vā ekaviṃśas - tenaivāsyāṃ pratitiṣṭhati

Khaṇḍikā 320

atha yasyaitasya pṛṣṭhyasya ṣaḍahasya jyotir gaur āyur iti madhye tryaho bhavati, prajananakāmo haitena yajeta| ātmā vai pṛṣṭhyaṣ ṣaḍahaḥ| prajananam ete stomāḥ| tad yan madhye jyotir gaur āyur iti tryaho bhavati, madhyata evaitad ātmanaḥ prajananaṃ dhatte, bahur bhavati, prajāyate|| atha yasyaitasyordhvaṣ ṣaḍahaḥ pratyaṅ tryaho, yaḥ kāmayeta gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, praty asmin loke tiṣṭheyam iti, sa etena yajeta| ṣaḍahenaiveta ūrdhvaṃ svargaṃ lokaṃ gacchati, praty evāmutas tryaheṇāvarohati| gacchati svargaṃ lokaṃ, praty asmin loke tiṣṭhati| atho ha veda yo asāv āsaṃ so 'yam asmīti punar haivāsmin loka ājāyate|| atha yasyaitasyordhvas tryahaḥ, pratyaṅ ṣaḍaho, ya u eva kāmayeta gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, praty asmin loke tiṣṭheyam iti, sa etena yajeta| tryaheṇaiveta ūrdhvaṃ svargaṃ lokaṃ gacchati, praty evāmutaṣ ṣaḍahenāvarohati| gacchati svargaṃ lokaṃ praty asmin loke tiṣṭhati| atho ha veda yo 'sāv āsaṃ so 'yam asmīti| punar haivāsmin loka ājāyate|| atha yasyaitasyordhvaṣ ṣaḍaha ūrdhvas tryaha, svargakāmo haitena yajeta| ūrdhvā ete stomā bhavanty - ūrdhvo vai svargo loka - svargasyaiva lokasya samaṣṭyai