athaite pañcarātrāḥ| pañca vai jayāḥ| pañcabhir vai vyāhṛtibhir idaṃ devā ajayan| tad yāvatedaṃ devā ajayaṃs tāvatā jayānīti| pāṃkto yajñaḥ| yāvatī yajñasya mātrā tām āpnavānīti| pāṃktāḥ paśavaḥ| yāvatī paśūnāṃ mātrā tāvatā mā paśavo 'varuddhā upatiṣṭhāntā iti| pāṃktam annādyam| yāvaty annādyasya mātrā tāvatā mānnādyam avaruddham upatiṣṭhātā iti| pañcaitāny ahāni bhavanti| pañcartavas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaraḥ prajāpatir yajñaḥ| saṃvatsaram evaitena prajāpatiṃ yajñam āpnoti| devāsurā aspardhanta| te naiva daṇḍair neṣubhir vyajayanta| te 'bruvan - na vai daṇḍair neṣubhir vijayāmahe| vācy eva vāva no brahman vijayo 'stv iti| ta aikṣanta - yatare no yatarān pūrve 'bhivyāhariṣyanti, teṣāṃ kṣeṣyata iti| te devā asurān abruvan - yūyaṃ pūrve brūdhvam iti| yūyam id vā ity asurā devān| te devā etad vāco mithunam apaśyan
eko 'smākam iti devā abruvata, ekāsmākam ity asurāḥ| mana eva devā abruvata, vācam asurāḥ| te devā manasaiva vācam asurāṇām avṛñjata| tasmād yan manasādhigacchati, tad vācā vadati| dvāv asmākam iti devā abruvata, dve asmākam ity asurāḥ| prāṇāpānāv eva devā abruvata, ahorātre asurāḥ| te devāḥ prāṇāpānābhyām evāhorātre asurāṇām avṛñjata| tasmāj jyog jīvan bahūny ahorātrāṇy avanayati| trayo 'smākam iti devā abruvata, tisro 'smākam ity asurāḥ| imān eva trīn lokān devā abruvata, tisro vidyā asurāḥ| te devā ebhir eva lokais tisro vidyā asurāṇām avṛñjata| tasmād etā vidyā eṣv eva lokeṣu procyante| catvāro 'smākam iti devā abruvan, catasro 'smākam ity asurāḥ| catuṣpada eva paśūn devā abruvata, catasro diśo 'surāḥ| te devā catuṣpādbhir eva paśubhiś catasro diśo 'surāṇām avṛñjata| tasmād yāṃ kāṃ cana diśaṃ paśumān ayati, sarvām eva jitāṃ klṛptāṃ pratiṣṭhitām anveti| pañcāsmākam iti devā ṛtūn evābruvan| athāsurā na prāvindan| na hi pañci kiṃ canāsti| te 'surā ārambham avindantaḥ pañca pañcety eva vadantaḥ parājayan| tato vai devā abhavan, parāsurāḥ| bhavaty ātmanā , parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati, ya evaṃ veda
jitir vā etā vyāhṛtayaḥ| jitiḥ pañcarātraḥ| jayati jayati ya evaṃ veda| sā vā eṣā sarvasyānyā jitis sarvasyānyā parājitiḥ| sarvaṃ vā etena devā asurān ajayan| sarvam asurāḥ parājayanta| sarvam eva dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ jayati, sarvam asya dviṣan bhrātṛvyaḥ parājayate, ya evaṃ veda| athaite santatā bhavanti| yathā ha vai dārūṇi vadhreṇa santatāni rathasya vānaso vaivaṃ stomaiḥ pañcarātras santataḥ| prāṇā ha khalu vai stomāḥ| prāṇaiḥ puruṣas santataḥ| saṃ ha tāyate ya evaṃ veda| tasya dvau -dvau stomau yuktāv ahar vahataḥ| dvau - dvau vai yuktānāṃ vahiṣṭhau| yuktena tatra gacchati yatra jigamiṣati
atha yasyaitasya jyotir gaur āyur iti tryahaḥ pañcaviṃśaṃ mahāvrataṃ sarvastomo 'tirātro, 'nnādyakāmo haitena yajeta| tad āhur - na purā saṃvatsarān mahāvratam upetyam iti| tad yaj jyotir gaur āyur iti tryaho bhavaty - ayaṃ vai loko jyotir, ayaṃ gaur, asāv āyuḥ| ime vai lokā ṛtavas saṃvatsaraḥ| ṛtavas saṃvatsaraḥ kṛtsnam annādyaṃ pacati - saṃvatsararābhijitam eva tad annādyam upayanti| pañcaviṃśaṃ mahāvratam - annaṃ vai pañcaviṃśam - annādyasyaivāvaruddhyai| sarvastomo 'tirātro bhavati, sarveṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyai| sarvaṃ hīdaṃ stomā eva| atho yān imān ekaikān stomān upāgāma tān sārdham ṛddhvā teṣu pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti| atha yasyaitasya trivṛt pañcadaśas saptadaśa iti tryahaḥ pañcaviṃśaṃ mahāvrataṃ sarvastomo 'tirātro, 'nnādyakāma u evaitena yajeta| tad āhur na purā saṃvatsarān mahāvratam upetyam iti| tad yat trivṛt pañcadaśaś saptadaśa iti tryaho bhavaty - ayaṃ vai lokas trivṛd, ayaṃ pañcadaśo, 'sau saptadaśaḥ| ime vai lokā ṛtavas saṃvatsaraḥ| ṛtavas saṃvatsaraḥ kṛtsnam annādyaṃ pacati - saṃvatsarābhijitam eva tad annādyam upayanti| pañcaviṃśaṃ mahāvratam - annaṃ vai pañcaviṃśam - annādyasyaivāvaruddhyai| sarvastomo 'tirātro bhavati, sarveṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyai| sarvaṃ hīdaṃ stomā eva| atho yān imān ekaikān stomān upāgāma tān sārdham ṛddhyā teṣu pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti
atha yasyaitasya jyotir gaur āyur iti tryahaśa caturviṃśam ahas sarvastomo 'tirātro, yaḥ kāmayeta parokṣopetaṃ me mahāvrataṃ syād iti, sa etena yajeta| tad yac caturviṃśam ahar bhavati, tenaivāsya parokṣopetaṃ mahāvrataṃ bhavati| yad v eva tatra hiṃkāro vā prastāvo vā pratihāro vā kiñcid bhavati tenaivāsya pañcaviṃśy upāptā bhavati| sarvastomo 'tirātro bhavati, sarveṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyai| sarvaṃ hīdaṃ stomā eva| atho yān imān ekaikān stomān upāgāma tān sārdham ṛddhvā teṣu pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti|| atha yasyaitasya trivṛt pañcadaśas saptadaśa iti tryahaś, caturviṃśam ahar, jyotir atirātro, ya u eva kāmayeta parokṣopetaṃ me mahāvrataṃ syād iti, sa etana yajeta| tad yac caturviṃśam ahar bhavati, tenaivāsya parokṣopetaṃ mahāvrataṃ bhavati| yad v eva tatra hiṃkāro vā prastāvo vā pratihāro vā kiñcid bhavati, tenaivāsya pañcaviṃśy upāptā bhavati| jyotir atirātra - etad vai prajñātaṃ devatīrthaṃ yaj jyotir atirātraḥ - prajñātena devatīrthenāriṣṭa udṛcam aśnavāmahā iti
atha yasyaitasya jyotiṣī agniṣṭomāv abhito bhavato, goāyuṣī ukthyāv antarau, jyotir atirātro madhye, prajananakāmo haitena yajeta| etad vai kṛtsnaṃ prajananaṃ yaj jyotir atirātraḥ| madhyata u vā ātmanaḥ prajananam| tad yan madhye jyotir atirātro bhavati, madhya evaitad ātmanaḥ prajananaṃ dhatte, bahur bhavati, prajāyate| goāyuṣī ukthyāv antarau bhavataḥ| paśavo vā ukthāni| tayoḥ pañcaśatāni stotriyāḥ| paśubhir eva tad ubhayataḥ prajāṃ parigṛhṇīte| jyotiṣī agniṣṭomāv abhito bhavataḥ| brahma vai jyotir agniṣṭomaḥ| brahmaṇaiva tad ubhayataḥ prajāṃ paśūn parigṛhṇīte 'parāvāpāya| nāsya vittaṃ paropyate ya evaṃ veda|| atha yasyaitasya jyotiṣī atirātrāv abhito bhavato, goāyuṣī ukthyāv antarau, jyotir agniṣṭomo madhye, yaḥ kāmayetā me brahamavarcasī prajāyāṃ jāyeteti, sa etena yajeta| tejo vai brahmavarcaso jyotir agniṣṭomaḥ| madhyata u vā ātmanaḥ prajananam| tad yan madhye jyotir agniṣṭomo bhavati, madhyata evaitad ātmano jyotir dhatte, ā hāsya brahmavarcasī prajāyāṃ jāyate| goāyuṣī ukthyāv antarau bhavataḥ| paśavo vā ukthāni| tayoḥ pañcaśatāni stotriyāḥ| paśubhir eva tad ubhayato brahmavarcasinīṃ prajāṃ parigṛhṇīte| jyotiṣī atirātrāv abhito bhavataḥ| imau vai lokāv atirātrau| ābhyām evaital lokābhyām ubhayataḥ prajāṃ paśūn parigṛhṇīte 'parāvāpāya| nāsya vittaṃ paropyate ya evaṃ veda
athaite ṣaḍrātrāḥ| maruto vā akāmayantaujiṣṭhā baliṣṭhā bhūyiṣṭhā vīryavattamā devānāṃ syāma, jayema svargaṃ lokam iti| ta etaṃ ṣaḍrātraṃ yajñam apaśyan| tam āharan| tenāyajanta| tato vai ta ojiṣṭhā baliṣṭhā bhūyiṣṭhā vīryavattamā devānām āsann, ajayan svargaṃ lokam| ojiṣṭho baliṣṭho bhūyiṣṭho vīryavattama svānāṃ bhavati, jayati svargaṃ lokaṃ, ya evaṃ veda| pṛṣṭhyena ṣaḍahena yanti| śrīr vai varṣma pṛṣṭhāni| ojasaiva tad vīryeṇa yanti| svargo vai lokaḥ pṛṣṭhāni| svargam eva tal lokaṃ rohanto yanti| teṣāṃ sarasvatyā upamajjane dīkṣā| dakṣiṇe tīre dīkṣante
cakravatī sadohavirdhāne bhavata, ulūkhalabudhno yūpa, utkrāntyā anapabhraṃśāya| yad dhi te tatra kurvāṇā ivāsīrann, apabhraṃśo haiṣāṃ saḥ| śamyāparāsaṃ yanti| ete ha va svargasya lokasya vikramā yac chamyāparāsāḥ| svargasyaiva tal lokasya vikramān kramamāṇā yanti| ghnanta ākrośanto yanti| etad vai balasya rūpamaṃ yad dhatam ākruṣṭam| sarasvatyā yanti| vāg vai sarasvatī| vāg u devayānaḥ panthāḥ| devayānenaiva tat pathā yanti| pratīpaṃ yanti| pratīpam iva vai svargo lokaḥ| svargam eva tal lokaṃ pratipadyante| prāñ ca udañ ca yanti| prāṅ iva ha vā idaṃ svargo lokaḥ| svargam eva tal lokaṃ rohanto yanti| ā prakṣāt prāsravaṇād yanti| eṣa u ha vai vāco 'nto yat prakṣaḥ prāsravaṇaḥ| yatro ha vai vāco 'ntas, tat svargo lokaḥ| svargam evaital lokaṃ gacchanti
tena haitena maruto yata indrāgnī īkṣāṃcakrāte ime ced vā idaṃ samāpayanti, maruta evedaṃ sarvaṃ bhavantīti| tān ha satrapariveṣaṇaṃ sahasraṃ jigyatuḥ| tad dhaiṣāṃ vimāthīcakrire| pāpmānaṃ ha vā eṣāṃ tad vimethire| tasmād u ha vimāthyasya na lipseta, net pāpmano 'pabhajā iti| tayor ha vai te 'dyānyān arāthuḥ| te hottasthur - arātsmeti| teṣām etā udṛco - yat samāpayanti, saikā| yad eṣām mriyate saikā| yad daśa gāvaś śataṃ bhavanti, saikā| yac chataṃ gāvas sahasraṃ bhavanti, saikā| tena haitena purāyu sthūragṛhapatayaḥ| tāna ha trikartānāṃ vā salvānāṃ vā vyādhinīḥ paryutthāya jigyuḥ| tad dhaiṣāṃ gṛhapatiṃ jaghnuḥ| taṃ hemaṃ gṛhapatiṃ hatam abhitaḥ kṛpayamāṇā niṣeduḥ| tam u ha dhruvagopaḥ sāṃkāśinenaiva dravantaṃ nijajñau| sa āhavanīyād evordhva svargaṃ lokam ācakrame| sa hovāca - mā kṛpayadhvai| yaṃ vā imaṃ kṛpayadhve, 'yaṃ vai sa āhavanīyād evordhvaṃ svargaṃ lokam ākrāṃsteti| teṣāṃ yāṃs tatra jaghnus, te svargaṃ lokam īyuḥ| atha ye pariśiśiṣire, ta ima etarhi paṇāyyatarā iva sthūrāṇām| pāpagrāmatarā iva hi tataḥ purāsuḥ| tasmād u sthauryaṃ śamyāparāsinetya ākhyāpayanti
atha yasyaitasya viśvajid abhijitāv atirātrāv abhito bhavato, gaur āyur gaur āyur iti catvāra ukthyā madhye, paśukāmā haitad upeyuḥ| ayaṃ vai loko 'bhijid, asau viśvajit| athaite catvāro madhya ukthyā bhavanti| paśavo vā ukthāni| teṣāṃ sahasraṃ stotriyāḥ| anena caiva tal lokenāmunā cobhayata etān paśūna parigṛhṇīte, 'va paśūn rundhate| bahupaśavo ha bhavanti| etena ha vai tad enenendrāgnī marutaḥ sahasraṃ jigyatuḥ| agnir abhijid, indro viśvajit| athaite catvāro madhya ukthyā bhavanti| paśavo vā ukthāni| teṣāṃ sahasra stotriyā| etad dha vai tad indrāgnī ubhayatas sahasraṃ parigṛhyājahratuḥ| ābhyāṃ ca ha vā enaṃ tal lokābhyām indrāgnibhyāṃ cobhayataḥ paśavaḥ parigṛhītā upatiṣṭhante, ya evaṃ veda| teṣām u teṣāṃ parīṇad iti kurukṣetrasya jaghanārdhe saraskandantaṃ dīkṣāyai| te prāñco yanti samayā kurukṣetram| etad vai devānāṃ devayajanaṃ yat kṣetraṃ| devānām eva tad devayajanena yanti| teṣāṃ yamunāvabhṛthaḥ| eṣa vai svargo loko yad yamunā| svargam eva tal lokaṃ gacchanti|| atha yasyaitasyordhvas triyahaḥ pratyaṅ tryaho, yaḥ kāmayeta gaccheyaṃ svargaṃ lokaṃ, praty asmin loke tiṣṭheyam iti, sa etena yajeta| tryaheṇaiveta ūrdhva svargaṃ lokaṃ gacchati, praty evāmutas tryaheṇāvarohati| gacchati svargaṃ lokaṃ praty asmin loke tiṣṭhati| atho ha veda yo 'sāv āsaṃ so 'yam asmīti, punar haivāsmin loka ājāyate