te satisado ha vā anye satrasado 'nye| satyevānye sīdanti satram anya āsate| te haiva satisado ya evaṃ vidvāṃso dīkṣante| etāsu hi devatāsu sati sīdanto yanti| te ha te sarvaṃ pāpmānam apaghnate| atha ya ete śikhācchinnāḥ prasarpam icchamānā āveṣṭante te haiva satrasadaḥ| ya evaṃ vidvāṃsam upavadati yathaitā devatā ṛtvānīyād evaṃ nety etāsu hy evainaṃ devatāsu prapannam etāsu vasantam upavadati tasya haitasya naiva kā canārtir asti ya evaṃ veda| ya evainam upavadati sa ārtim ārcchati| tāni vā etāni saṃvatsarasya daśaivāhāny - atirātrāv ārambhaṇīyamahāvratīye ahanī pṛṣṭhyābhiplavau viśvajidabhijitau svarasāmānaś ca viṣuvāṃś ca| pravatir ha kauśānteyaḥ kusurvindasyauddālaker brahmacāry āsa| taṃ hovācāṃ somya sūtaputra, kati te pitā saṃvatsarasyāhāny amanyateti| daśeti hovāca| daśa vāveti hovāca - daśākṣarā virāḍ, annaṃ virāḍ, vairājo yajñaḥ| katy evāmanyateti| naveti hovāca| nava vāveti hovāca| nava vai puruṣe prāṇāḥ| prāṇair u yajñas tāyate| katy evāmanyateti | aṣṭāv iti hovāca| aṣṭau vāveti hovāca| aṣṭākṣarā gāyatrī| gāyatro yajñaḥ| katy evāmanyateti| sapteti hovāca| sapta vāveti hovāca| sapta vai chandāṃsi, chandobhir yajñas tāyate| katy evāmanyateti| ṣaḍ iti hovāca| ṣaḍ vāveti hovāca| ṣaḍ vā ṛtavas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaro yajñaḥ| katy evāmanyateti| pañceti hovāca| pañca vāveti hovāca| pāṃkto yajñaḥ| pāṃktāḥ paśavaḥ| paśavo yajñaḥ| katy evāmanyateti| catvārīti hovāca| catvāri vāveti hovāca| catasro diśaś , catuṣpadāḥ paśavaś, catvāri chandāṃsi yajñavāhaḥ - gāyatrī triṣṭub jagaty anuṣṭup| katy evāmanyateti| trīṇīti hovāca| trīṇi vāveti hovāca| triṣavaṇo yajñas, trayaḥ prāṇāpānavyānās, traya ime lokāḥ| katya evāmanyateti | dve iti hovāca| dve vāveti hovāca| ahorātrāv eveti| dvāv imau lokāv āviṣṭamāv iva, dvau prāṇāpānau, dvipāt puruṣaḥ| katy evāmanyateti| ekam iti hovāca| ekaṃ vāveti hovāca| ahar eveti| tad idam ahar abhūd, aha śvo bhavitā| tad etad ahar ahar ity eva procyate| sā haiṣā saṃvatsarasya pratiṣṭhā yad ahaḥ| sa yo hāsyaitāṃ pratiṣṭhāṃ veda, pratitiṣṭhati| eṣo evāsyaikatā| sa yo hāsyaitām ekatāṃ vedaikadhā hainaṃ bhūtvā śrīs sacate| tad āhur bhūtaṃ bhūyā3bhaviṣyā3d iti| bhūtam eva bhūyo bhaviṣyata iti brūyāt| bhūtā ime lokā bhūto 'yam agnir vāyur asāv āditya indraś candramāḥ| ete vai bhūtasya bhaviṣyataś ceśate| tasmād bhūtam eva bhūyo bhaviṣyata iti
athaiṣa vaiśvānaraḥ prāyaṇīyo 'tirātraḥ| tasyaiṣordhvā klṛpti svargyā| tasya rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati, vāmadevyaṃ maitrāvaruṇasāma, bṛhad ārbhave pavamāne| idaṃ vai rathantaram, antarikṣaṃ vāmadevyam, ada eva bṛhat| saiṣordhvā kalṛpti svargyā| tayā haitayā klṛptyordhvaṃ svargaṃ lokaṃ rohanti| atho haiṣām etad eva sāma klṛptaṃ kṛtsnaṃ yuktaṃ yajñaṃ vahati
tasya gāyatram eva hiṃkāro, rathantaraṃ prastāvo, vāmadevyam udgītho, bṛhat pratihāro, yajñāyajñīyaṃ nidhanam| ekaikam u ha vā eteṣāṃ svargasya lokasyeśe| aśnute svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda| atho haitad evārkyam, etan mahāvratam| tasya gāyatram eva śiro, bṛhadrathantare pakṣau, vāmadevyam ātmā, yajñāyajñīyaṃ puccham| sa yāvad arkyavatā mahāvratavatāvarunddhe tāvad avarunddhe ya evaṃ veda| atho haiṣāyuṣyaiva klṛptiḥ| āyur vai gāyatraṃ, viśvāyū rathantaraṃ, samāyur vāmadevyaṃ, sarvāyur bṛhad, atyāyur yajñāyajñīyam| āyuṣmanto ha bhavanty enayā tuṣṭuvānāḥ| atho haiṣām etāny eva pañca jyotīṃṣīddhāny eṣu lokeṣu dīpyante - 'gniḥ pṛthivyāṃ, vāyur antarikṣa, ādityo divi, candramā nakṣatreṣu, vidyud apsu| agnir eva rathantarasya, vāyur vāmadevyasya, ādityo bṛhataś, candramā gāyatrasya, vidyud yajñāyajñīyasya| āpo hi yajñāyajñīyam| etāny eva pañca jyotīṃṣīddhāny eṣu lokeṣu dīpyante
tasya vā etasyāgniṣṭomasya sokthakasya dve trayaḥ pañcāśe śate stotriyā bhavanti| atha rātres saha rāthantareṇa sandhinaikānnanavatiśataṃ stotriyā bhavanti| trīṇi tāni puṃso 'tiriktāni yais sa prajanayati, dve te striyā ūne yatas sā prajāyate| puṃso vā etad rūpaṃ yad aha, striyai rātriḥ| tad idaṃ puṃso 'tiriktam amuṣmin rātryā ūne dadhāti mithunatvāya prajanananāya| pra mithunena jāyate ya evaṃ veda| atha ye dve stotrye 'tiricyete āṇḍāv eva tāv atiricyete| te bṛhdrathantare yukte yajñaṃ vahataḥ| sa yatra ṣoḍaśinaṃ kuryur arśo vaiṣāṃ jāyeta vardhma vā| yad dhy eteṣu triṣu puṃso 'tirikteṣūpa caturthaṃ jāyeta, arśo vāsyājani vardhma veti vā brūyuḥ| evam eva yat striyai jāyeta| sa yo 'tra ṣoḍaśinaṃ kurvāṇān brūyād arśo vaiṣāṃ janiṣyate vardhma veti tathā haiva syuḥ| tasmād atra ṣoḍaśī na kāryaḥ
sa vā eṣo 'tirātra ṛte ṣoḍaśina ekaviṃśatiṃ caikaviṃśān saṃpadyata ekāṃ ca stotryām| tato ya ekaviṃśatir ekaviṃśā āditya eva saḥ| ādityasya vā amuṣya lokasyaiśvaryam ādhipatyam| gacchaty amuṣya lokasyaiśvaryam ādhipatyaṃ ya evaṃ veda| sa yad atra ṣoḍaśinaṃ kuryur dvāviṃśatiś caikaviṃśās saṃpadyerann ekā ca stotryā| saṃpadaṃ lobhayet| sa u evaikānnapañcāśataṃ trivṛto 'bhisaṃpadyata ekāṃ ca stotryām| tato ya ekānnapañcāśataṃ trivṛto 'grir eva saḥ| agner vā asya lokasyaiśvaryaṃm ādhipatyam| gacchaty asya lokasyaiśvaryam ādhipatyaṃ ya evaṃ veda| sa yad atra ṣoḍaśinaṃ kuryur ekapañcāśac ca trivṛtas saṃpadyeraṃś catasraś ca stotryāḥ| saṃpadaṃ lobhayeyuḥ| naivetarāṃ saṃpadam upapadyata netarām| devatīrthaṃ vā etad yad eṣa vaiśvānaraḥ prāyaṇīyo 'tirātraḥ| tasminn eṣa sthāṇuḥ kriyate yat ṣoḍaśī| vairājo vai ṣoḍaśī, virāji virāji pratiṣṭhitaḥ| sa yatraivaitaṃ virājaṃ saṃpadyamānaṃ manyeta tad evaitena stotavyam
athaitac caturviṃśam ārambhaṇīyam ahaḥ| tasyaiṣordhvā klṛpti svargyā| tasya rathantaraṃ mādhyandine bhavaty, atha dairghaśravasam, atha naudhasam| idaṃ vai rathantaram| antarikṣaṃ dairghaśravasam| vāmadaivyaṃ hy etan nidhānena| ada eva naudhasam| bṛhato hy eṣā tanūḥ| saiṣordhvā klṛpti svargyā| tayā haitayā klṛptyordhvā eva svargaṃ lokaṃ rohanti| tasya haitasyāhna eke rathantaram eva pṛṣṭhaṃ kurvanti, yathaivātirātrasya rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati tathā| parāṅ vai svargo lokaḥ| parāñca etaṃ svargaṃ lokaṃ rohāma| pratyavarohas sa yad rathantaraṃ mādhyandine syāt| athaivam apratyavarūḍham iti vadantaḥ| tad u ha tat parāṅ ivānāyuṣyam iva| sa ya enāṃs tathā cakruṣo 'nuvyāhared iti veti vā bhaviṣyantīti, tathā haiva syuḥ| tasmād u bṛhad eva pṛṣṭhaṃ syān, mādhyandine rathantaram| tasyaiṣā tanūḥ| saiṣā samīcī klṛpti svargyā
tasya bṛhat pṛṣṭhaṃ bhavati, vāmadevyaṃ maitrāvaruṇasāma, śyaitaṃ brahmasāma| ado vai bṛhad, antarikṣaṃ vāmadevyam, idam eva śyaitam| rathantarasyaiṣā tanūḥ| saiṣā samīcī klṛpti svargyā| tayā haitayā klṛptyā samyañca eva svargaṃ lokaṃ rohanti| samyañco vai prāṇāpānavyānāḥ| ā ca parā ca saṃcaranty ayātayāmānaḥ| āyuṣmanto ha bhavanty enayā tuṣṭuvānāḥ| tasya dvayāni stotrāṇi bhavanti - caturviṃśāny ekāni ṣaṭtriśāny ekāni| tato yāni caturviṃśāni - caturviṃśatyardhamāso vai saṃvatsaro - ardhamāsaśa eva tais saṃvatsaram āpnuvanti| atha yāni ṣaṭtriṃśāni - ṣaṭtriśadakṣarā vai bṛhatī| bṛhatī svargo lokas sāmrājyaṃ - bṛhatyām eva tat svarge loke sāmrājye pratitiṣṭhanto yanti| atho haiṣām etenaiva ṣaṭtriṃśena stome parvaśas saṃvatsara ārabdho bhavati| dvādaśa vai saṃtsarasya paurṇamāsīr dvādaśāṣṭakā dvādaśāmāvāsyāḥ| tad evaitena ṣaḍtriṃśena stomena parvaśas saṃvatsaram ārabhante
tasyaitau ślokāv - ayujo yuktāḥ pravahanty agre tato yugmanto anusaṃvahanti| ta ekachandobhis saṃvatsarā dvādaśa parisarpanti māsaḥ|| dvādaśasya māsa uttame 'han ṣaṭtriṃśaṃ ha dadhrire vyāvṛt| ekaṃ tato yugmabhir vyayuñjatādhy anya āyan suvar anye parāyan|| iti| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti| tenāgniṣṭomaḥ| tāny u eva dvādaśa santi pañcadaśa caturviṃśāni stotrāṇi bhavanti| tenokthyaḥ| sa vā eṣo 'gniṣṭomas sann ukthya, ukthyas sann agniṣṭomaḥ| ubhau ha tau kāmāv upāpnoti yaś cāgniṣṭome yaśa cokthye ya evaṃ veda
athaite jyotir gaur āyur iti stomā bhavanti| gaur āyu skandat| tato jyotir ajāyata| ayaṃ vai loka āyur, asau gaur, idam vāntarikṣaṃ jyotiḥ| tam etaṃ purastād akurvātāṃ yathā putram evam| ito vā ayam ūrdhvo loko 'rvāṅ asāv amutaḥ| tad idam enayoḥ purastāj jyotiḥ paryūḍham| tena paśyāmaḥ| tau yogam upaprayantāv antam abhi jyotir vyudauhatām| sa yathā pitarau putraṃ pūrvaṃ yantaṃ paścād anviyātāṃ tādṛk | tad etan mithunī stomā bhavanti yad yujyante| madhye vai jāyāpatyoḥ putraś śete| tau yathā mithunībhaviṣyantāv itthād vetthād vā putraṃ parihareyātāṃ tādṛg evaitat| ta eta ūnātiriktā mithunāḥ prajanaya stomāḥ
atha ha vai paṇayo nāmāsurā devānāṃ gorakṣā āsuḥ| tābhir ahāpātasthuḥ| tā ha rasāyāṃ nirudhya valenāpidadhuḥ| te devā aliklavam ūcus suparṇemā no gā anviccheti| tatheti| sa hānuprapapāta| tā hānvājagāma rasāyām antar valenāpihitāḥ| tasmai hānvāgatāya sarpiḥ kṣīram āmikṣām dadhīty etad upanidadhuḥ| tasya ha suhita āsa| taṃ hocus suparṇaiṣa eva te balir bhaviṣyaty etad annaṃ mā naḥ pravoca iti| sa ha punar āpapāta| taṃ hocus suparṇāvido gā iti| kā kīrtiś cid gavām iti hovāca| eṣaiva kīrtir gavām iti tasya hendro galam utpīl̤ayann uvāca goṣv evāhaṃ kila tavoṣuṣo mukham iti| sa ha dadhidrapsaṃ vāmikṣāṃ vodāsa| so 'yaṃ babhūva yo 'yaṃ vasantā bhūmikapaṭhur jāyate| taṃ ha tac chaśāpāślīlaṃ jālma te jīvanaṃ bhūyād yo no gā anuvidya tā na prāvoca iti| tasya haitad grāmasya jaghanārdhe yat pāpiṣṭhaṃ taj jīvanam