athetare viśvajitam eva sarvapṛṣṭhaṃ pitaraṃ prajāpatiṃ prāpadyanta| tato vai te nikṛtya mṛtyum amṛtā abhavan| nikṛtya haiva mṛtyum amṛto bhavati, ya evaṃ veda| athaite 'gniṣṭomā eva daśāhāni bhavanti| etebhyo ha vai sāmabhyaḥ prajāpatis somapīthaṃ pradadau| tāni vā etāni prattasomapīthāny apahatapāpmāni sāmāni| apahatya pāpmānaṃ śreyān bhavati, ya evaṃ veda| etāny u ha vai sāmāni kāmānāṃ pūrṇāni| yathā dṛtisv āsikta syād dadhno vā ghṛtasya vā madhuno vaivam etāni sāmāni kāmānāṃ pūrṇāni| etāny u ha sma vai tat kuṃsthaḥ kālāśabhir upagāyati -- aruṇān sadam ukṣann aśvān kāṣṭhāto yathā| pūrṇān parisrutaḥ kumbhāñ janamejayasādana|| iti| yaṃ ha vā etais sāmabhiḥ kāmaṃ kāmayate tam evāvarunddhe| athaitāni dvādaśāhasya daśāhāni bhavanti| etāny u ha vai vīryavanty ahāni yāni dvādaśāhasya| tad yāni vīryavanty ahāni tair na stutam asad iti| tāny u nānā stomā vahanti| eṣā ha vā ahnāṃ samṛddhir yad enāni nānā stomā vahanti| sā yaivāhnāṃ samṛddhis saivaiṣā kriyate
athaiṣa kusurvindadaśarātraḥ| tasya trayas trivṛto 'gniṣṭomās trayaḥ pañcadaśā ukthyās trayas saptadaśā ukthyā jyotir atirātro, yaḥ kāmayeta tejasvī brahmavarcasy ojasvī vīryāvān annādaḥ pratitiṣṭheyam iti, sa etena yajeta| tejo vai brahmavarcasaṃ trivṛt stoma, ojo vīryaṃ pañcadaśo, 'nnaṃ saptadaśaḥ, pratiṣṭhā jyotir atirātra, ṛdhnoti hainenaitān kāmān ya etasmin kāmāḥ| ato jyotiṣṭome 'tirātre śrutas taṃ kāmam ṛdhnavāni yo daśarātra iti| etaṃ ha sma vai tat prasṛptau brāhmaṇau samūdāte - kaṃ nu somya yajñakratuṃ prasṛptau sva iti| tayor hānyatara uvāca - yadi nvā idam evāpy aha śvo bhavitāgniṣṭomā eva tarhi daśo eva tvayi nūnam ahāny āsiṣyāvahā iti| taṃ haitaṃ tāv agniṣṭomam eva menāte ya hy evāmī agniṣṭomasya stomās ta evaite|| athaiṣo 'bhrir ubhayataḥkṣṇūḥ --
--tasya trivṛd agniṣṭomaḥ purastād bhavati, trivṛd agniṣṭoma upariṣṭād, aṣṭāv ukthyāḥ saptadaśā madhye| annādyakāmo haitena yajeta| agnir vai pūrvas trivṛd, āditya uttaraḥ| agnir vā asya lokasyābhrir, ādityo 'muṣya| athaitad annam eva yajeta| aṣṭāv ukthyās saptadaśā madhye| ayam evāsmā agnir ita etad annādyaṃ radty ādityo 'muto vṛṣṭiṃ prayacchati| tā asmā etad ubhayato 'nnādaṃ radato 'nnādo ha bhavati, ya evaṃ veda| atho āhuḥ - paśukāma evainena yajeteti| tasyāgniṣṭomāva abhito bhavata, ukthyā madhye| brahma vā agniṣṭomaḥ, paśava ukthāni| brahmaṇaiva tad ubhayataḥ paśūn parigṛhṇīte 'parāvāpāya| nāsya vittaṃ paropyate, ya evaṃ veda|| atha yasyaitasyordhvaṣ ṣaḍaha, ūrdhvas tryaho, jyotir atirātra, svargakāmo haitena yajeta| ūrdhvā ete stomā bhavanty - ūrdhvo vai svargo loka, svargasyaiva lokasya samaṣṭyai|| atha yasyaitasya jyotir gaur āyur atirātro jyotir gaur āyur atirātro jyotir atirātro, yaḥ kāmayeta jyotiṣmato lokān jayeyam iti, sa etena yajeta| catvāry u ha vai devānām āviṣṭamānāv atijyotīṃṣy - agniḥ pṛthivyām, ādityo divi, candramā nakṣatreṣu, vidyud apsu| etān eva jyotiṣmato lokān jayati ya evaṃ vidvān etena yajñakratunā yajate, ya u cainam evaṃ veda, ya u cainam evaṃ veda
satram athaiṣa trayodaśarātraḥ| asau vā ādityas sadṛṅṅ evānyair devair āsīd anenāgninā vāyunā candramasānyair devaiḥ| so 'kāmayata sarveṣāṃ devānāṃ śraiṣṭhyaṃ gaccheyaṃ, trayodaśo māso bhūtvedaṃ sarvam abhyāroheyam iti| sa etaṃ trayodaśarātram apaśyat| tam upait| tato vai sa sarveṣāṃ devānāṃ śraiṣṭhyam agacchat, trayodaśo māso bhūtvedaṃ sarvam abhyārohat| saṃvatsaro vā idaṃ sarvam| ta eva sarve stomās, tāni sarvāṇi pṛṣṭhāni, tāni sarvāṇi chandāṃsi, tāni sarvāṇi savanāni, te sarve devās, te sarve lokās, te sarve kāmāḥ| sa dvādaśabhir evāhobhir dvādaśa māsān āptvā trayodaśenaivāhnā trayodaśo māso bhūtvedaṃ sarvam abhyārohat| te ya evaṃ vidvāṃsas trayodaśarātram upayanty etam evardhnuvanty etasya salokatāṃ gacchanti
māsyaṃ vā etat satram| tena yarddhis saivarddhiḥ| māso ha khalu vai punaḥ punaḥ palyayamānas saṃvatsaram āpnoti| saṃvatsaraṃ vā etat ītsanti saṃvatsaram īpsanti yad yajante yat satram āsate| na hi kiṃ cana bahis saṃvatsarād asti| svārājyaṃ vā etā rātrayo yac caturdaśa| sapta parastād ahāni saptāvastāt| atha yo madhye lokas sa svarāṭ sa svargo lokaḥ| tad bradhnasya viṣṭapaṃ gacchanti, tat svārājyaṃ gacchanti| tad anyasyānanuyānā bhavanti| tā vā etā rātrayas saṃpadyante virājaṃ ca gāyatrīṃ ca| ete ha khalu vai chandasāṃ vīryavattame yad virāṭ ca gāyatrī ca| te ye chandasāṃ vīryavattame tayor ṛdhnavāma, tayoḥ pratitiṣṭhāma, tābhyāṃ na stutam asad iti| upo virājaṃ gacchanti| tad u virājo 'nnādyasyaiśvaryam ādhipatyaṃ gacchanti| dvyūnā virāṭ, dve te striyā ūne yatas sā prajāyate, teno prajananam| vaiśvānaraḥ prāyaṇīyo 'tirātro bhavati| vaiśvānaraprāyaṇā hy ahīnās somāḥ
athaiṣa pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati| śrīr vai pṛṣṭhāni, varṣma vai pṛṣṭhāni| tac chriyaṃ varṣma pṛṣṭhāni rohanti| tad u satriṇo bhavanti| tad āhu - śreyāṃsaṃ vā ete 'bhyārohanti, ya etaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍaham upayantīti| tad yat parastāt pratyaṅ pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati, nihnavāyaivānārtyai śivatvāya śāntyai| tat tv etasya paricakṣate yad ārabhamāṇā evaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍaham ārabhante vaiśvānara udayanīyo 'tirātro bhavati| vaiśvānarodayanā hy ahīnās somāḥ|| athaite jyotir gaur āyur iti stomā bhavanti| ete ha vai śivāś śāntāḥ pathyā stomā ye jyotir gaur āyur iti| te ye śivāś śāntāḥ pathyā stomās tair na stutam asad iti| ta u virājaṃ saṃpannāḥ| tad u virājam annādyam ārabhante| yo vai śreyāṃsam asaṃvidyopādhirohaty ud vai sa taṃ hiṃste| yayā vai sa tam ārtyā kāmayate tayainaṃ ninayati| atha ya enam anu saṃvidam anu samāt sadyo vādhirohati na vai sa tam uddhiṃste| tad yad ete jyotir gaur āyur iti stomā bhavanti, yathā śreyāṃsam anu saṃvidam anu samāt sadyo vādhirohet tādṛk tat
athaiṣa pṛṣṭhyaṣ ṣaḍaho bhavati| śrīr vai pṛṣṭhāni| varṣma vai pṛṣṭhāni| tac chriyaṃ varṣma pṛṣṭhāni rohanti, tad u satriṇo bhavanti| tad āhur agram iva vā ete rohanti ya etaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍaham upayantīti| yo vai mahāvṛkṣasyāgraṃ rūḍhvā pratyavaroḍhuṃ na veda bhaṃgaṃ vai sa nyetya ava vā hi padyate tad vaivopari śuṣyati| tad yat parastāt pratyaṅ tryaho bhavati, nihnavāyaivānārtyai śivatvāya śāntyai| jyotiṣo 'dhy ahna uttiṣṭhanti, prajñātāj jyaiṣṭhyāt stomāt prajñāte jyaiṣṭhye stome pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti - dvādaśa māsās saṃvatsaraḥ| saṃvatsaro jyaiṣṭhyaṃ , tasya bhrātṛvyo nāsty - abhrātṛvye jyaiṣṭhye stome pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti| vaiśvānara udayanīyo 'tirātro bhavati| vaiśvānarodayanā hy ahīnās somāḥ
athaitā dvādaśāhavatīr bhavanti - devasatraṃ ha khalu vā etat prajāpatisatraṃ yad dvādaśāhaḥ| etena vai satreṇa prajāpatir ārdhnot - tad yena satreṇa prajāpatir ārdhnot tenardhnavāmeti| tad āhuḥ - kiṃ varṣma satrāṇām iti| dvādaśāha iti brūyāt| dvādaśāho ha vai varṣma satrāṇāṃ, na hy anyasmin satre catuścatvāriṃśa stomo 'sti, nāṣṭācatvāriṃśaḥ| tad yad varṣma satrāṇāṃ tan upetam asad iti| iheva ca ha khalu vā eta iheva ca vācaṃ viprayuñjate ye yajante ye satram āsate| tān daśamenaivāhnā saṃpādayanti saṃpannāyai no vāco vikṛṣṭāyai pratiṣṭhitāyā udṛcam aśnavāmahā iti| ekeno ca satreṇa dve satre upayanti dvādaśāhaṃ ca caturdaśarātre ca| vaiśvānara udayanīyo 'tirātro bhavati| vaiśvānarodayanā hy ahīnās somāḥ
māsyaṃ vā etat satram | tena yarddhis saivarddhiḥ| māso ha khalu vai punaḥ punaḥ palyayamānas saṃvatsaram āpnoti| saṃvatsaraṃ vā etad ītsanti saṃvatsaram īpsanti yad yajante yat satram āsate| na hi kiṃ cana bahis saṃvatsarād asti| svārājyaṃ vā etā rātrayo yat pañcadaśa| sapta parastād ahāni saptāvastāt| atha yan madhye 'has tad svarāṭ, sa svargo lokaḥ| tad bradhnasya viṣṭapaṃ gacchanti, tat svārājyaṃ gacchanti, tad anyasyānanuyānā bhavanti| vajro ha khalu vā eṣa yat pañcadaśarātraḥ| pañcadaśarātreṇa vai vajreṇa devā asurān abhyabhavan| te ye pāpmagṛhītā iva manyeraṃs ta etam eva pañcadaśarātram upeyuḥ| pañcadaśarātreṇaiva vajreṇa dviṣantaṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyam abhibhūyottiṣṭhanti| tad u hovāca yāmano bhrātalāyano yām ahaṃ sarasvatīṃ pañcadaśarātreṇa vajreṇājayaṃ kas tasyām ud anyo 'vasātum arhati| vajreṇa vā aham etām ajayam| durapajayyaṃ vai vajrajitam iti| tā vā etā rātrayas saṃpadyante virājaṃ ca gāyatrīṃ ca| etaṃ ha khalu vai chandasāṃ vīryavattame yad virāṭ ca gāyatrī ca| te ye chandasāṃ vīryavattame tayor ṛdhnavāma, tayoḥ pratitiṣṭhāma, tābhyāṃ na stutam asad iti| upo virājaṃ gacchanti| tad u virājo 'nnādyasyaiśvaryam ādhipatyaṃ gacchanti| eko virāḍ, ūnaṃ tat striyai yatas sā prajāyate, teno prajananam| vaiśvānaraḥ prāyaṇīyo 'tirātro bhavati| vaiśvānaraprāyaṇā hy ahīnās somāḥ
athaite jyotir gaur āyur iti stomā bhavanti| ete ha vai śivāś śāntāḥ pathyā stomā ye jyotir gaur āyur iti| te ye śivās śāntāḥ pathyā stomās tair na stutam asad iti| ta u virājaṃ saṃpannāḥ| tad u virājam annādyam ārabhante| yo vai śreyāṃsam asaṃvidyopādhirohaty ud vai sa taṃ hiṃste| yayā vai sa tam ārtyā kāmayate tayainaṃ ninayati| atha ya enam anu saṃvidam anu samāt sadyo vādhirohati na vai sa tam uddhiṃsate| tad yad ete jyotir gaur āyur iti stomā bhavanti yathā śreyāṃsam anu saṃvidam anu samāt sadyo vādhirohet tādṛk tat| athaiṣa trivṛd agniṣṭud agniṣṭomo bhavati| brahma vai trivṛt| kṣatraṃ pṛṣṭhyaṣ ṣaḍahaḥ| tad yat purastāt pṛṣṭhyasya ṣaḍahasyāgniṣṭutam upayanti brahmaiva tat kṣatrasya purastād dadhāti| tasmād brāhmaṇaḥ kṣatriyasya purohitaḥ| ekenopa satreṇa dve satre upayanti dvādaśāhaṃ ca daśarātraṃ ca | vaiśvānara udayanīyo 'tirātro bhavati| vaiśvānarodayanā hy ahīnās somāḥ