मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Dvitīya kāṇḍam, Khaṇḍas 91–100

3

Text not present in the current transcription for khaṇḍikā 95.

Khaṇḍikā 91

athaitau satrājitpṛtanājitau| devāsurā vai saṃvatsare prajāpatāv aspardhantaiṣu ca lokeṣu| te devā akāmayanta - jayema pṛtanām iti| ta etaṃ pṛtanājitaṃ yajñam apaśyan| tam āharan| tenāyajanta| tato vai te tāṃ pṛtanām ajayan| yat pṛtanāma ajayaṃs tat pṛtanājitaḥ pṛtanājittvam| jayati pṛtanāṃ dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ ya evaṃ veda| sa caturviṃśo bhavati| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsarād evaināṃs tad ajayan| tasya rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati| idaṃ vai rathantaram| asmād evaināṃs tal lokād ajayan| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti| dvādaśa māsās saṃvatsaraḥ| māsaśa evaināṃs tat saṃvatsarād ajayan| tasya caturviṃśati stutaśastrāṇi bhavanti| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| ardhamāsaśa evaināṃs tat saṃvatsarād ajayan

Khaṇḍikā 92

te jitāḥ pañcaviṃśam eva pitaraṃ prajāpatiṃ prāpadyantāmuṃ ca lokam| tān akāmayantāta enān satrā jayemeti| ta etaṃ satrājitaṃ yajñam apaśyan| tam āharan| tenāyajanta| tata enān satrājayan| yat satrājayaṃs tat satrājitas satrājittvam| satrā dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ jayati ya evaṃ veda| sa pañcaviṃśo bhavati| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| prajāpatiḥ pañcaviṃśaḥ| saṃvatsarād evaināṃs tat prajāpater ajayan| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti| dvādaśa māsās saṃvatsaraḥ| māsaśa evaināṃs tat saṃvatsarād ajayan. tasya caturviṃśati stuśastrāṇi bhavanti| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| abhi pūrvam evaināṃs tad ardhamāsaśas saṃvatsarād ajayan| tato vai devā abhavan parāsurāḥ| bhavaty ātmanā parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda

Khaṇḍikā 93

atho āhuḥ prajākāma eva prajāpatir etaṃ pṛtanājitaṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajateti| tasya dve aṣṭāśītiśate stotriyā bhavanti| tan nyūnam| nyūnāt prajananam| dve hi te striyā ūne yataḥ sā prajāyate| tat tat prajananaṃ kriyate| sa caturviṃśo bhavati| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaraḥ prajananaṃ kriyate| tasya rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati| prajananaṃ vai rathantaram| tat tat prajananaṃ kriyate| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti| dvādaśa māsās saṃvatsaraḥ| saṃvatsaraḥ prajananam| tat tat prajananaṃ kriyate| tasya caturviṃśati stutaśastrāṇi bhavanti| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaraḥ prajananam| tat tad abhipūrvaṃ prajananaṃ kriyate| pra prajayā paśubhir jāyate ya evaṃ veda| tāḥ prajanyākāmayatānnavatīr ma imāḥ prajā syur iti| sa etaṃ satrājitaṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajata| sa pañcaviṃśo bhavati| caturviṃśatyardhamāso vai saṃvatsaraḥ| annādyaṃ pañcaviṃśī| annādyam evābhyas tat pañcaviṃśyā prāyacchat| tasya trīṇi śatāni stotryā bhavanti| sā virāṭ| annaṃ virāṭ| etad evābhyas tad annādyaṃ prāyacchat| tā asyānnavatī prajā abhavan| sa yaḥ kāmayeta bahubhiḥ prajayā paśubhiḥ prajāyeyānnavatīr ma imāḥ prajā syur iti, sa etābhyāṃ yajeta| bahur eva prajayā paśubhiḥ prajāyate 'nnavatīr asya prajā bhavanti

Khaṇḍikā 94

athaiṣa virāṭ svarājau| bhrātarāv etena yajñena yajeyātām| yau kāmayeyātāṃ rājyaṃ nv anyataro gacchet svārājyam anyatara iti, sa vā eṣa virājaṃ cānuṣṭubhaṃ cābhisaṃpadyate| etad dha vai rājyaṃ yad virāṭ| athaitat svārājyaṃ yad anuṣṭup| virājaiva kanīyān rājyaṃ gacchati, anuṣṭubhā jyāyān svārājyaṃ lokam | tasyobhe bṛhadrathantare sāmanī bhavataḥ| etad dha vai rājyaṃ yad rathantaram| athaitat svārājyaṃ yad bṛhat| rathantareṇaiva kanīyān rājyaṃ gacchati| bṛhatā jyāyān svarājyaṃ lokam| tasya trīṇi trivṛnti stotrāṇi bhavanti, trīṇi pañcadaśāni, trīṇi saptadaśāni, trīṇy ekaviṃśāni| trivṛdbhir eva kanīyān rājyaṃ gacchati, pañcadaśair jyāyān svārājyaṃ lokam| saptadaśair eva kanīyān rājyaṃ gacchatya, ekaviṃśair jyāyān svārājyaṃ lokam

Khaṇḍikā 96

tad āhur - bhūtasyaivaiṣa yajño na bubhūṣataḥ| prajananī stomo virājaṃ cānuṣṭubhaṃ cābhisaṃpadyate| saṃpannam iva vā etac chandaḥ pūrṇam iva prajananaṃ yad virāṭ| anta u vā eṣa chandasāṃ yat anuṣṭub iti| tad u vā āhur - ubhayor evaiṣa yajño bhūtasya ca bubhūṣataś ceti| tasyaite trivṛtpañcadaśā stomā bhavanti saptadaśaikaviṃśā ūnātiriktā mithunāḥ prajanayaḥ| ūnam anyasyātiriktam anyasya| ūnātiriktād vi mithunāt prajāḥ paśavaḥ prajāyante| trivṛc ca pañcadaśaś ca tan mithunaṃ prajananam| sapdaśaś caikaviṃśaś ca tan mithunaṃ prajananam| tad yan mithunaṃ prajananaṃ tan mā prajanayād iti| atho yad ubhe bṛhadrathantare sāmanī bhavata - etad vai daivyaṃ mithunaṃ prajananaṃ yad ubhe bṛhadrathantare - tad yad daivyaṃ mithunaṃ prajananaṃ tan mā prajanayād iti| anena hatvāpa prajananatamo yad virājam abhisaṃpadyate| annaṃ vai virāṭ| aśitād vai retas sicyate| retasaḥ prajāḥ prajāyante| atho yad anuṣṭubham abhisaṃpadyata - ānuṣṭubho vai prajāpatiḥ, prajāpatiḥ prajananaṃ - sa yaḥ prajananaṃ sa mā prajanayād iti||95|| tasya yuvaṃ hi stha svaḥpatī ity eṣo pratipat kāryā| eṣā vai dvayos saṃyajamānayoḥ pratipat| tad u vā āhuḥ pavasva vāco agriya, upāsmai gāyatā nara ity ete eva pratipadau kārye| ete vāva dvayoḥ pratipadau kārye iti| tasminn etāni sāmāny avakalpayanti gauṣūktāśvasūkte hāviṣmata - hāviṣkṛte| ye dve dve sāmanī yāni dvayos saṃyajamānayos sāmāni tāni| tasya virāṭ - svarājam ārbhavasya pavamānasyānuṣṭubhi kurvanti| virāṭ- svarājo hy eṣa yajñaḥ| stomam eva samṛddhayanti

Khaṇḍikā 97

athaiṣa jyeṣṭhayajñaḥ| yo jyaiṣṭhyakāma syāt sa etena yajeta| sa vā eṣo 'ṣṭāv ekaviṃśān abhisaṃpadyate| dvādaśa māsāḥ, pañcartavas, traya ime lokā, asāv āditya ekaviṃśaḥ| eṣa u ha vā agraṃ jyaiṣṭhyam| sa yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ sa māgraṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| tasya saptadaśāḥ pavamānā bhavanti| prajāpatir vai saptadaśaḥ| prajāpatir vā agraṃ jyaiṣṭhyam| so yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ sa māgraṃ jyaiṣṭhayaṃ gamayād iti| tasyottarāvanti stotrāṇi bhavanti| uttarāvatīm evainaṃ tac chriyam uttarāvantaṃ svargaṃ lokaṃ gamayanti| tasya bṛhat pṛṣṭhaṃ bhavati| śrīr vai bṛhaj jyaiṣṭhyam| ado vai bṛhad ado vai jyaiṣṭhyam| tad enaṃ tac chriyām eva madhyato jyaiṣṭhye pratiṣṭhāpayanti| tasya dvādaśa stotrāṇi bhavanti| dvādaśa māsās saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro vā agraṃ jyaiṣṭhyam| sa yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ sa māgraṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| tasya caturviṃśati stutaśastrāṇi bhavanti| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaro vā agraṃ jyaiṣṭhyam| sa yo 'graṃ jyaiṣṭhyaṃ gamayād iti| sa yo jyeṣṭho jyaiṣṭhineyas samagriya syāt, sa etena yajeta gacchati jyaiṣṭhyaṃ, na jyaiṣṭhyād avarohati

Khaṇḍikā 98

athaiṣa durāśaḥ| paurṇamāsena haviṣeṣṭvā ādityāya caruṃ nirvapati| tasmiñ chatamānaṃ hiraṇyaṃ dadāti suvarṇaṃ candramase 'parāhṇe| tasmiñ chatamānaṃ hiraṇyaṃ dadāti rajatam| sa evam etau pūrvāhṇāparāhṇāv etam aparapakṣaṃ yajate| tasyām amāvāsyāyāṃ dīkṣopariṣṭāt sutyā| tad vā etat sūryācandramasor evāyanam| sūryācandramasau vā akāmayetām| samānena yajñena samānīm ṛddhim ṛddhanuyāva| ahar eva nāv anyataro 'bhijayed, rātrim anyatara iti| tāv etaṃ yajñam apaśyatām| tam āharatāma| tenāyajetām| tato vai tau samānena yajñena samānīm ṛddhim ārdhnutām| ahar evainayor anyataro 'bhyajayad, rātrim anyataraḥ| eṣā ha vā enayoḥ samāny ṛddhir, yat samāne loke pūrvāhṇāparāhṇau yajate| ahar vai pūrvapakṣo, rātrir aparapakṣo - 'horātrayor evābhijityai| bṛhadrathantare bhavataḥ| ahar vai bṛhad, rātrī rathantaram - ahorātrayor evābhijityai| rajatasuvarṇe bhavataḥ| ahar vai suvarṇaṃ, rātrī rajatam - ahorātrayor evābhijityai| śatamāne bhavataḥ| śatāyur vai puruṣaḥ śatendriyaḥ śatavīryas -- tasyaivendriyasya vīryasyāvaruddhyai

Khaṇḍikā 99

saptadaśa stomo bhavati| prajāpatir vai saptadaśa| prajāpati svargasya lokasyābhinayitā| sa mā svargaṃ lokam abhinayād iti| tasya śatam anaḍvāho dakṣiṇā bhavanti| śatāyur vai puruṣaḥ śatendriyaḥ śatavīryas - tasyaivendriyasya vīryasyāvaruddhyai| sarve vahnayo bhavanti| vahninā hi tatra gacchati yatra jigamiṣati| sarve varā bhavanti| vara iva vai svargo loka svargasyaiva lokasyarddhyai| etad anyad dadyād anyathānya stotre stotre saptadaśa saptadaśa niṣkān dadyāt| devāsurā yajñe 'spardhanta| te yad yad eva devā yajñe 'kurvata, tat tad v evāsurā anvakurvata| te devā abruvan - yad d vāva vayaṃ yajñe kurmahe, tat tan no 'surā anukurvate| eta, hiraṇyasomena yajāmahā iti| atha ha tarhi deveṣv eva hiraṇyam āsa, nāsureṣu| saṃvṛktaṃ ha devair asurāṇāṃ hiraṇyam āsa| te hiraṇyasomenāyajanta| te stotre stotre saptadaśa saptadaśa niṣkān adaduḥ| tad eṣām asurā nodāśnuvata| te 'bruvan -- durāśaṃ batedaṃ devā akrateti| tad eva durāśasya durāśatvam| tato vai devā abhavan, parāsurāḥ| bhavaty ātmanā, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda| tasya śukracandre ādiṣṭasāmanī pavamānayor bhavataḥ| sūryācandramasor hy eṣa yajñaḥ| stomam eva tadrūpeṇa samardhayanti

Khaṇḍikā 100

athaiṣo 'pacitiḥ| prajāpatiḥ prajā asṛjata| tā enaṃ sṛṣṭā nāpācāyan| so 'kāmata - apacitim āsu prajāsu gaccheyam iti| sa etaṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajata| tato vai taṃ tā apācāyan| indram u vai devā nāpācāyan| sa prajāpatim upādhāvat - na vai meme devā apacāyantīti| tasmā etam apacitiṃ yajñaṃ vyadadhāt| tam āharat| tenāyajata| tato vai taṃ devā apācāyan| darbham u ha vai śātānīkiṃ pāñcālā rājānaṃ santaṃ nāpacāyāṃcakruḥ| api ha smainaṃ kumārā darbha darbheti hvayanti| tasya haitau brāhmaṇāv āsatur ahīnā āśvatthiḥ keśī sātyakāmir iti| tau hainam upasameyatuḥ| sa ha dhyāyan niṣasāda| taṃ hocatuḥ| kiṃ nu rājanyo dhyāyatīti| sa hovāca - na hi me dhyeyam| pāñcālā vai meme rājānaṃ santaṃ nāpacāyanty, api mā kumārā darbha darbheti hvayanti| tad evaitad dhyāyāmīti| taṃ hocatur - apacitir iti vā ayaṃ yajñakratur asti, tena tvā yājayāveti| tatheti| tena hainaṃ yājayāṃcakratuḥ| sa haiṣu tathāmātram apicitiṃ jagāma, yad apy etarhi pāñcālā darbhān kuśā ity evācakṣate