atha vā atas saṃkhyānasyaiva| tasya vā etasya saṃvatsarasya sapta viṃśatiśatāny ahorātrāṇāṃ bhavanti| tā navāśītayaḥ| athāsya savanānām aśītiś ca sahasraṃ ca trīṇi ca| tāvantaḥ pavamānāḥ| tad etac chlokenābhigītam -- aṣṭāv etā navatayo bhavanty ahorātrāṇāṃ parivatsarasya| aśītir asmin savanāni trīṇi ca sahasraṃ ca , pavamānāś ca sarve|| iti| athāsya stutaśastrāṇāṃ ṣaṣṭiśate ca dve daśa ca sahasrāṇi| athāsmin dhiṣṇiyā ya agnayo vihriyante daśa caiva sahasrāṇy aṣṭau ca śatāni triṃśataṃ ca| tad etac chlokenābhigītam -- ṣaṣṭiśate dve māsi pṛṣṭhe stuśastrāṇām ā śataṃ cā śatāni| daśa sahasrāṇi śatāny aṣṭau saṃvatsare dhiṣṇiyās triṃśataṃ ca|| iti
tāvanti tārakanakṣatrāṇi tāvanti jyotīṃṣi tāvanto 'rkāḥ| āpnoti ha vā etāni tārakanakṣatrāṇy āpnoti jyotīṃṣy āpnoty arkān ya evaṃ veda| athāsya stotryāṇāṃ navatiś ca sahasrāṇi trīṇi ca śatāni ṣaṇṇavatiś ca| tad etac chlokenābhigītam -- stotryā asya navatis sahasrā trī ca śatā navatiś copa ṣaṭ ca| tābhis saṃstuto vivasāna eti bhūtaṃ bhaviṣyad bhuvanaṃ prajāpatiḥ|| iti| athāsya padānāṃ catvāri ca sahasrā triṃśaṃ cāyutāni sapta śatāni pañcāśataṃ padāni| tad etac chlokenābhigītam - catvāri sahasrā triṃśaṃ cāyutāni sapta śatāni pañcāśataṃ padāni| saṃvatsarasya kavibhi stutasyaitāvatī madhyamā devamātrā|| iti
athāsyākṣarāṇām ayutam ekaṃ prayutāni ṣaṣṭir niyute dve nava cākṣarāṇi sapta sahasrāṇi daśato daśa| tad etac chlokenābhigītam -- ayutam ekaṃ prayutāni ṣaṣṭir niyute dve nava cākṣarāṇi| sapta sahasrāṇi daśato daśaitāvān ātmā paramaḥ prajāpateḥ|| iti| tad etad anantaṃ yat saṃkhyānam| tad etad amṛtaṃ yat saṃkhyānam| sa eṣa sukṛtas so yat saṃkhyānam| atha yad asaṃkhyānaṃ martyaṃ tat| tasmād u sam eva cakṣīta| sā haiṣā devānāṃ senā yat saṃkhyānam| manuṣyasenayā vāva nu taṃ stṛṇute yaṃ tistīrṣate| tādṛg iha taṃ stṛṇavā taṃ yaṃ devasenayā tistīrṣātā iti| athaite trayaḥ panthānas sukṛtā devayānā akṣayyaḥ padyakmyaś ca| te vidvāṃso 'bhivahanti brāhmaṇaṃ yatra mṛtyur bhavaty annam asya| tad etac chlokenābhigītam -- trayaḥ panthānas sukṛtā devayānā akṣayyaḥ padyakmyaś ca| te vidvāṃso 'bhivahanti brāhmaṇaṃ yatra mṛtyur bhavaty annam asya|| akṣaraśaḥ paccho 'mṛtaṃ lihānāḥ --
--suvar āyan devatā devasattrāt| tapasā karma kavayo 'nugatya āhnāya mṛtyum ati medhayāyan|| vijānanto dahanto yanti śokam manīṣiṇo yad apakṣāḥ patanti| yatrāmṛtaṃ vidyate nota mṛtyus tatra vidvāṃsaḥ kavayaḥ kṣiyanti|| evaṃvidvāṃso yajamānam ṛtvijo lokān paśūn abhi kāmān vahanti| sa yajñeṣu stutaśastram aśnute 'kṣayyā yasya bhavanty ṛtvijo 'dhvaryur hotota sāmagaḥ| tasmai chandāṃsi madhudhārāḥ kṣaranti| sa yajñeṣu stutaśastram aśnute 'kṣayyā yasya bhavanty ṛtvijo 'dhvaryur hotota sāmagaḥ| tasmai chandāṃsy amṛtakulyā abhivahanti ūrmiṇī stotraśastrair iti
ekaikam u ha vā eteṣām akṣarāṇāṃ yāvatīyaṃ pṛthivī tāvat| ūrjo 'nnādyasya madhuno 'mṛtasya kāmasya - kāmasya pūrṇaṃ pibdamānaṃ tiṣṭhati| tad dhaivaṃvidvān brāhmaṇas sahasraṃ - sahasraṃ devayugāny upajīvati| tad yad āpyate 'thetarad upasaṃkrāmaty athetarat punar ākhyāyate| tasmād u haivaṃvide brāhmaṇāya ditsanty asyorjo 'nnādyasya madhuno 'mṛtasya kāmasya - kāmasya lipsāmahā iti| yathā ha vā idaṃ kṣetrapādaṃ vā kṣetrarajjuṃ vāvakriyāsata evam evaivaṃvido brāhmaṇāl lokam avakrīṇate| sa yathā kraye paryavete kṣetriṇam eva kṣetrāṇy apiyanty evaṃ lokinam eva lokā apiyanti| sa yad dha vā apy evaṃvidvān brāhmaṇaḥ pūrṇāṃ pṛthivīṃ pratigṛhṇīyād, ekam eva tasyākṣaraṃ jyāyaḥ| tasmād u haivaṃvidvān brāhmaṇo dadyāc caiva pratigṛhṇīyāt
janako ha vaideho bahudakṣiṇena yajñeneje| te tad u ha kurupañcālānāṃ brāhmaṇā abhisamājagmuḥ| sa ha sahasraṃ gavām avarundhāna uvāca - brāhmaṇā etā vo, yo brahmiṣṭhas sa udajatām iti| sa hovāca vājasaneyo, 'rvācīr etās somyeti| taṃ hocus tvaṃ nu no brahmiṣṭho 'sī3 iti| sa hovāca namo vo brahmiṣṭhāyāstu| gokāmā eva vayaṃ sma ati| te hocuḥ ko na imaṃ prakṣyatīti| sa hovāca vidagdhaś śākalyo 'ham ati| taṃ ha puraskṛteyeyuḥ| taṃ ha pratikhyāyāyantam uvāca tvāṃ svic chākalya brāhmaṇā ulmukāvakṣayaṇam akratā3 iti| sa hovāca - yadi tenolmukāvakṣayaṇaṃ smaḥ prakṣyāmo nvai tvām iti| taṃ ha papraccha kati devā yājñavalkyeti| sa hovāca trayaś ca triṃśac ca, trayaś ca trī ca śatā, trayaś ca trī ca sahasrā, yāvanto nividābhyāhūtā iti| om iti hovāca
katy eva devā iti| traya iti| om iti hovāca| katya eva devā iti| dvāv iti| om iti hovāca| katy eva devā iti| eka iti| (om iti hovāca| katame trayaś ca triṃśac ca, trayaś ca trī ca śatā, trayaś ca trī ca sahasreti)| mahimāna evaiṣāṃ ta iti hovāca| trayastriṃśad vāveti| katame trayastriṃśad iti| aṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityā indraś caiva prajāpatiś ca trayastriṃśāv iti| katame vasava iti| agniś ca pṛthivī ca vāyuś cāntarikṣaṃ cādityaś ca dyauś ca candramāś ca nakṣatrāṇi caite vasavaḥ| eteṣu hīdaṃ sarvaṃ vasu hitam iti| tasmād vasava iti| katame rudrā iti daśa puruṣe prāṇā iti hovāca| ātmaikādaśaḥ| te yadotkrāmanto yanty atha rodayanti| tasmād rudrā iti| katama ādityā iti| dvādaśa māsās saṃvatsara iti hovāca| eta ādityāḥ| ete hīdaṃ sarvam ādadānā yanti| tasmād ādityā iti| katame traya iti| ima eva lokā iti| katamau dvāv iti| ahorātrāv iti| katama indraḥ, katamaḥ prajāpatir iti| vāg evendro, manaḥ prajāpatir iti| katamaikā devateti| prāṇa iti| sa hovācānatipraśnyāṃ vai mā devatām atyaprākṣīḥ, puraitāvatithyā martāsi| na te śarīrāṇi cana gṛhān prāpsyantīti| tad dha vai tathaivāsa| sa ha tathaiva mamāra| tasya hāpahāriṇo 'nantareṇa śarīrāṇy apajahrur anyan manyamānāḥ| tasmād u ha nopavadet| api hy evaṃvit paro bhavatīti
brahma ca ha vai subrahma caiṣu lokeṣv āsatur asmin bhuvane| tatas subrahmoccakrāma| asau vā ādityo brahmātho vāg eva subrahma| te devā ihaiva vedyā antarvedi yajñena brahma paryagṛhṇan| tad idam apy etarhi vedyā antarvedi yajñena brahma parigṛhītam| tad āhur yad anyā hotrā antarvedi kurvanty atha kathaṃ subrahmaṇyo bahirvedi karotīti| sa brūyād eṣa vedyā ātmā yad utkara, etat pratyakṣaṃ brahma yat subrahmaṇyā| yad utkaram āsthāya subrahmaṇyām āhvayati tenāsyāntarvedi kṛtaṃ bhavatīti| subrahmaṇyoṃ subrahmaṇyoṃ subrahmaṇyom iti trir āha| vāg vai subrahmaṇyā| tad etāṃ vācaṃ prathamata ārabhate. atho brahma vāg, rasa oṃkāraḥ| tām etāṃ vācaṃ rasena prīṇāti| tad dhaitad eka oṃ subrahmaṇyety āhvayanti --
--prāṇo hy agre 'tha vāg iti| tad dha tan na tathā| yathā madhv āsicya lājān āvapet, tad anyadheva syāt, tādṛk tat| tasmāt subrahmaṇyom ity evāhvayet| indrāgaccheti| indram eva tad yajña āhvayati| hariva āgaccheti| haribhyām āyāhīti vāvainaṃ tad āha| prāṇāpānau vāsya harī| tau hīdaṃ sarvaṃ hartārau harata| atho ahorātrau vāsya harī| tau hīdaṃ sarvaṃ hartārau harataḥ| medhātither meṣeti| medhātither ha meṣo bhūtvā rājānaṃ papau| vṛṣaṇaśvasya mena iti| vṛṣaṇaśvasya ha menā bhūtvā maghavā kula uvāsa| gaurāvaskandinn iti| tato haiva gauro bhūtvārṇavam avacaskanda| ahalyāyai jāreti| ahalyāyai ha maitreyyai jāra āsa| kauśika brāhmaṇa kauśika bruvāṇeti| yad dha vā asurair mahāsaṃgrāmaṃ saṃyete tad dha vedān nirācakāra| tān ha viśvāmitrād adhijage| tato haiva kauśika ūce| atha ha vā eke kauśika brāhmaṇa gautam bruvāṇety āhvayanti --
--tad u ha vā āruṇinaiva yaśasvinopajñātam| tasmād u tasyāśāṃ neyāt| tasmāt kauśika brāhmaṇa kauśika bruvāṇety evāhvayet| devā brahmāṇa āgacchatāgacchateti devāṃśa caiva tad brāhmaṇāṃś ca samāmantrayante| te hāsmai samāmantritās sumatim icchante| tasmād u ha samāmantrya māparādhnuyān, nen mopavadād iti| tad āhuḥ - kiṃchandas subrahmaṇyeti| triṣṭub iti brūyāt| aindrī hi triṣṭub iti| tad āhuḥ - kiṃdevatyā subrahmaṇyeti| aindrīti brūyāt| indraṃ hy enayāhvayatīti| atho ha brūyād vaiśvadevīti| viśvān hy enayā devān āhvayatīti| tad āhur - yad anyā hotrā stotravatyaś śastravatyo 'tha kva subrahmaṇyāyai stotraṃ kva śastram iti| sa brūyād etasyām evaitat sarvaṃ yad ṛk sāma yajuḥ| tenāsya subrahmaṇyā stotravatī śastravatī bhavatīti| tad āhuḥ - kim iva svit subrahaṇyarg iva svī3t sāmevā3 utāho yajur ivā3 iti| sa brūyān naivaiṣarṅ na yajur na sāma| sarvam ivaiva| sarvam iva hy eva brahmeti| atha yāṃ krīte rājani subrahmaṇyām āhvayati yām etāṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsūtkare tiṣṭhan subrahmaṇyām āhvayati saiveyam| atho yat prāyaṇaṃ tad udayanam asad iti| atho āgata evedras, taṃ mā nirvocāmeti| eṣā ha vai dhenuḥ pañcavatsā pañcapadā| yad dha vā idam āhuḥ pāṃktāḥ paśava ity etad dha tat| tāṃ ha vā eke yathādevatām āhvayanti| sarvāgneyīm agniṣṭuta, aindrīm indrastomasya, vaiśvadevīṃ vaiśvadevasya, aniruktām aniruktasya| tad u ha śaśvan na tathā| no hi brahmaṇo vyāpādo 'sti| yathānipatitam evāhvayed yathānipatitam evāhvayet