asti vā na veti hovāca| yad eva te kiṃ ca pitu svaṃ, tasya sarvasya purā sūryasyodetoś śiraś chinddhi| sā vaiva sā vā neti| sa ha tathā chettum upacakrame| te hocur - adṛpad yavakrīr, vibadhnāmeti| neti ha pitovāca| deveṣito vai me putraḥ karoti| eṣa eva tad veda yad atra śreya iti| tad dha badhiro grāme takṣā pratiṣidhyamānaṃ na śuśrāva| tasya ha ghnan pareyāya| sa ha - ko nu no janas tṛṇeḍhīti| sa evāsya prajaghānety eke| ghnantam evainaṃ sūryo 'bhyudiyāya| tasyodite sa eva gandharvaḥ prajaghānety eke| yathā ha tu mamāra tathāsa| śaśvad dhāsya sa eva gandharvaḥ prajaghāna
tad u ha mauṇḍibho 'nubudhyovāca - saṃminuta me sadohavirdhāne, yājayata mā brāhmaṇāḥ| amṛta ha vai sa brāhmaṇo 'anuvyāhārīti| tasya ha tathā cakruḥ| tad u ha saumastaṃbir anubudhyājagāma| sa ha tathaivāstāvaṃ pratiniṣasāda| tasya hāyaṃ pūṣā rayir bhaga ity etā eva pratipadaś cakruḥ| sa hovāca - na vai kilāyaṃ rājanyabandhur imaṃ yajñakratuṃ vidāṃcakāra| na vai kila me 'nenoktena putram avadhīt| etāvad vāva kila tyasya putrasyāyur abhūd iti| taṃ ha tac chaśāpa - mariṣyaty ahāyaṃ rājanyabandhuḥ, paro ime mauṇḍibhā bhaviṣyantīti| ta ete parābhūtā gotamā bruvāṇāś caranti| tasya vā etasya tarat sa mandī dhāvatīty eva pratipado bhavanti taradvatīḥ| tasmād aśvo 'dhvānaṃ tariṣṭaḥ| dhāvadvatīr bhavanti| tasmād aśvo 'dhvānaṃ dhāvan samuśnate| samayy ekaṃ padaṃ bhavati| tasmād aśva ekaikaṃ pādam udaṃkan tiṣṭhati
tasya catasṛṣu bahiṣpavamānaṃ bhavati| catuṣpādā vā aśvā santaś catuśśaphāḥ| te ye catuṣpādāḥ paśavaś catuśśaphās tān evaitenāvarunddhe| aṣṭāsv - aṣṭāsv ājyāni| aṣṭāśaphā vai paśavaḥ| te 'ṣṭāśaphāḥ paśavaś tān evaitenāvarunddhe| dvādaśo mādhyaṃdinaḥ| dvādaśākṣarā vai jagatī| paśavo jagatī| yat kṣudraṃ paśūnāṃ taj jāgatam| tad evaitenāvarunddhe| saviṃśa ārbhavaḥ pavamānaḥ| dve vā ete daśadaśinyau virājau yad viṃśatiḥ| viṃśatipratiṣṭhānā vai paśavo vairājāḥ| te ye viṃśatipratiṣṭhānāḥ paśavo vairājās tān evaitenāvarunddhe| caturviṃśam agniṣṭomasāma| catuṣpādā vai paśavo vairājāḥ| te ye catuṣpādāḥ paśavo vairājās tān evaitenāvarunddhe| atho caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsareṇaivainat -
- tat parigṛhyaitasmin dvitīye 'hann ālabhante| tad etad ekaviṃśaṃ dvitīyam ahar bhavaty ekastomam| dvādaśa māsāḥ, pañcacartavas, traya ime lokā, asāv āditya ekaviṃśaḥ| yathā ha vai dṛḍhā medhī nihataivam ekaviṃśa stomānām| tasminn etān paśūn ālabhante - hastinaṃ paramaṃ pluṣim avamam| tān paryagnikṛtvaikān labhanta, ud ekān sṛjante| brahma vā agniḥ| brahmaṇaivaināṃs tat paryagnikṛtvaikān labhanta, ud ekān sṛjante| tasya mahānāmnyaḥ pṛṣṭhaṃ bhavanti| no hy etān anyan mahānāmnībhyaḥ pṛṣṭhaṃ paśūn udyantum arhati| tās saptapadā bhavanti - sapta vai grāmyāḥ paśavo - grāmyāṇām evaṃ paśūnām avaruddhayai| ati saptamaṃ padaṃ bhavaty āraṇyānām eva paśūnām avaruddhayai| tasya pārthuraśmaṃ brahmasāma bhavaty athakāreṇa samṛddham| athag athag itīva hya aśvo dhāvati| atho puthur vāva raśmir aśvaṃ yantum arhati| tad u pāṃktaṃ bhavati| pāṃktaṃ hi mahānāmnīnāṃ brahmasāma| tasyaikaviṃśatir yūpā bhavany ekaviṃśatyaratnayaḥ| no hy etān anekaviṃśatir yūpāḥ paśūn udyantum arhanti| ṣaḍ bailvā dvādaśa khādirāḥ pautudravāv abhito - 'gner vā etac charīraṃ yat pūtudru - rājjudāla ekaviṃśatiḥ| so 'gniṣṭhaḥ| prajāpatir vā eṣa vṛkṣāṇāṃ yad rājjudālaḥ| tasya yāni phalāni śiśnāny eva tāni| atha ya śleṣmā reta eva tat| prajāpatir vai pitā, ādityaḥ putraḥ| sarvastomo 'tirātro bhavati, sarveṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyai| sarvaṃ hīdaṃ stomā eva| atho yān imān nānekaikān stomān upāgāma tān sārdham ṛddhvā teṣu pratiṣṭhāyodṛcam aśnavāmahā iti
athaiṣa dra. māśa [https://sa.wikisource.org/s/ep8 13.5.4.19]govinataś chandomapavamānaḥ| paśukāmo haitena yajeta| tasyobhaye stomā bhavanty ayujaś ca yugmantaś ca| tad ye ha vā ayuja stomās tān grāmyāḥ paśavo 'nv, atha ye yugmantas tān āraṇyāḥ| paśavo vai chandomāḥ| sa yo haivaṃ vidvāñ chandomapavamānena yajeta ubhayān eva paśūn avarunddhe ye ca grāmyā ye cāraṇyāḥ| athaitad ekaviṃśapṛṣṭhaṃ dvitīyam ahar bhavati| yaivāsāv ekaviṃśasya praśaṃsā na upāptāsad iti| tad evaitasya brāhmaṇam| tasminn etam aśvaṃ medhyam ālabhante| yad v evaitad ekaviṃśapṛṣṭhaṃ tasmād govinataḥ| trayastriṃśaṃ punarabhyāvarti tṛtīyasyāhno bhavati| trayastriṃśad vai devatās, trayastriṃśad devalokāḥ| tān evaitad antata āptvābhyārohanti| atha yasyaitasya pañcadaśo 'gniṣṭomaḥ, pañcadaśa ukthyaḥ, pañcadaśo 'tirātra iti| kṣatrakāmo haitena yajeta| kṣatram aśvaḥ, kṣatraṃ pañcadaśaḥ, kṣatraṃ yajñaḥ| eṣa tat tatsalakṣma kriyate| tena haitenarṣabho yājñatura īje śvaitno rājaikarāṭkāmaḥ| sa heṣṭvaikarāḍ āsa śvitnānām| sa ya śrīkāma syāt sa etena yajeta| kṣatraṃ śrīḥ| kṣatrayajña eṣaḥ| aśnute śriyam
atha yasyaitasya trivṛd ahaḥ pañcadaśī rātris, trivṛd ahaḥ pañcadaśī rātris, trivṛd ahaḥ pañcadaśī rātri, svargakāmo haitena yajeta| datvaś ca ha sautemanaso mitravic ca daṃṣṭradyumnas, tau ha pratidarśasya vaibhāvatasya śvaitnasya rājño brahmacāriṇāv āsatuḥ| tayor ha mitravid daṃṣṭradyumna ācāryakarma cakāra| gā ha sma rakṣati| atha hetaro 'dhyāyam eva cacāra| tau ha sma sāyaṃ samāgatyānyonyam āhatur - āhara somyānūkte hastaṃ nidhāsyāva; āhara somya sucarite hastaṃ nidhāsyāva iti| atha ha datvaṃ sautemanasam ācāryo 'nuśaśāsa| tau ha sāyaṃ samāgatyānyonyam āhatur - āhara somyānūkte hastaṃ nidhārayāva; āhara somya sucarite hastaṃ nidhāsyāva iti| neti hovāca| ati vā ahaṃ tvad amukhya, ācāryapraśiṣṭo vā aham asmīti| sa ha tāṃ rātrim apriyaviddha uvāsa| śvoha bhūte gā anviyāya| taṃ ha gaur īkṣitvaiva vijajñāv - apriyaṃ vā asyeti
sā hovāca - veda vai yat te 'priyam| mā te 'priyaṃ bhūt| ehy ahaṃ tubhyaṃ devayānaṃ panthānaṃ vakṣyāmīti| tatheti| taṃ hāsmā uvāca| tau ha sāyaṃ samājagmatuḥ| sa hovāca - datvehīdam, ācāryapraśiṣṭo brūṣe| paśyasi tvaṃ devayānaṃ panthānam iti| neti hovāca| atha vā ahaṃ paśyāmīti| taṃ vai me brūhīti| tatheti| taṃ hāsmā uvāca| tasmād u ha rājanyabandhur eva brāhmaṇāt suhṛdayataraḥ| sa ha datvaḥ sautemanasa uvāca - paśyasi vai tvaṃ devayānaṃ panthānam, ehi svargaṃ lokam ayāveti
neti hovāca| dānena vā vai śrameṇa vaitaṃ prajānann eti| hanta nu dadāva vā śrāmyāva veti| sa ha mitravid daṃṣṭradyumno goāyurbhyām eva saṃvatsaram iyāya| sa hopariṣṭād eva saṃvatsarasya svargaṃ lokam iyāya| atha ha datvas sautemanasa etenaiva trirātreṇeṣṭvā svargaṃ lokam iyāya| tena haiteneṣṭvaiva svargaṃ lokam eti| eteno eva hiraṇyadan veda īje dvandvakāmaḥ| yad idam go aśvaṃ hastihiraṇyam ajāvikaṃ vrīhiyavās tilamāṣā iti, tad dhāsya bahva āsa| sa yo haivaṃ vidvān etena dvandvakāmo yajate, bahu haivāsyaitad bhavati
athaiṣo 'ntarvasuḥ| khaṇḍikaś ca haudbhāriḥ keśī ca dārbhyaḥ pāñcāleṣu paspṛdhāte| sa ha khaṇḍikaḥ keśinam abhibabhūva| sa ha keśī khaṇḍikena nibāḍha uccaiḥśravasaṃ kauvayeyaṃ jagāma kauravyaṃ rājānāṃ mātur bhrātaram| taṃ hovāca - yajñaṃ me vidhehīti| tatheti hovāca| kathaṃ te vidhāsyāmi| yathāsmin loka ṛdhnotī3, yathā ho amuṣmī3n iti| yathāsminn iti hovāca| sa hovācota nu sa yajñaṃ pṛcchati yo yajñassahayaṃ na vedeti| kathā heti| amuṣmai hy eva lokāya yajño nāsmā iti| neti hovāca| khaṇḍiko vai tyam audbhārir abhyabhūt| sa yathā tam abhibhavāmy evaṃ me vidhehīti| tasmā etam antarvasuṃ vidadhau| sarvastomo 'gniṣṭomaḥ| ita - ūrdhva - chandomavidhaṃ madhyamam ahaś - caturviṃśaṃ prātassavanaṃ, catuścatvāriṃśaṃ mādhyaṃdinaṃ savanam, aṣṭācatvāriṃśaṃ tṛtīyasavanam| sarvastomo 'tirātraḥ parastāt pratyaṅ| brahma vai caturviṃśa, kṣatraṃ catuścatvāriṃśo, viḍ aṣṭācatvāriṃśaḥ| saṃvatsaro vai sarvastomaḥ| tam etābhyām eva sarvastomābhyām etāṃ trayīṃ viśaṃ parigṛhyātman dadhe| tasyai ha śriyaṃ jagāma
tato vai sa khaṇḍikaṃ nissārayāṃcakāra| tato vai keśī dārbhyo 'bhavat, parā khaṇḍikaḥ| bhavaty ātmanā, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati, ya evaṃ veda| sa ya śrīkāma syāt, sa etena yajeta| etābhyām eva sarvastomābhyām etāṃ trayīṃ viśaṃ parigṛhyātman dhatte| tasyai ha śriyaṃ gacchati| athaiṣa parākaḥ| svargakāmo haitena yajeta| tasya parāñcy eva stotrāṇi bhavanti, parāñci śastrāṇi, parāñci pṛṣṭhāni, parācīr viṣṭutayaḥ, parāṅ eva sarvo bhavati| tena haitenoccaiḥśravāḥ kauveyāya īje sthaviro rājā kauravyaḥ| sa heṣṭvaiva svargaṃ lokam iyāya| tena haiteneṣṭvaiva svargaṃ lokam eti| atha yasyaitasya jyotir agniṣṭomo jyotir ukthyo jyotir atirātra iti brahmavarcasakāmo haitena yajeta| jyotir iva ha vai sa bhāti yo brahmavarcasam ṛdhnoti| ṛdhnoti hainena brahmavarcasaṃ, brahmavarcasī bhavati| atha yasyaitasya saptadaśo 'gniṣṭomas, saptadaśa ukthyas, saptadaśo 'tirātra iti prajāpater aśvamedhaḥ| prajananakāmo haitena yajeta| atha yasyaitasyaikaviṃśo 'gniṣṭoma, ekaviṃśa ukthya, ekaviṃśo 'tirātra ity ādityasyāśvamedhaḥ| svargakāmo haitena yajeta