godhūmorvarā vedir bhavati| sā hi purākṛtā bhavati| godhūmānām uttaravediḥ parokṣatāyai| khalevalā yūpasphyāgro bhavaty aindraḥ| vijityai saha paśū ālabhante samaṣṭyai| strīgaus somakrayaṇī bhavati parokṣatāyai| kuṃbhyā vasatīvaryo bhavanti yaḥ purejānas tasya gṛhebhyaḥ| tā hi purāgṛhītā bhavanti| sarpiṣmantam aśitvā nipadyate| yam evāmuṃ dīkṣaṇīyam aśnāti sa evāsya so 'śito bhavati| priyāyai jāyāyā antaroru śete nipadyamānaḥ| tasyam evāsya tad dhiraṇyam mukha ādhāya śete| satyaṃ vai hiraṇyam| satyam evāsya tad uditaṃ bhavati| rajataṃ bhavati parokṣatāyai| val̤avā śvetā dakṣiṇā bhavati parokṣatāyai| aśvatarīrathas somapravāko bhavati traipadaṃ paramaṃ parokṣatāyai| tasmin dadhidṛtar upāvahito bhavati| tasya yat sarpis saṃpatati tad ājyakuṃbhe 'vāsyanti| tad dhi sadyojam ivādhyardhakrośe 'dhyardhakrośa ṛtvijo vinihitā bhavanti| ta enaṃ prātar upasametya yājayanti| sa juhvat trira nimīlayati trir vīkṣate| tā eva dīkṣopasadaḥ| sa vā eṣo 'ṣṭādaśapavamāno bhavati| parokṣaṃ trivṛt| agniṣṭomayajñā vā ādityā ukthyayajñā aṃgirasaḥ| sa eṣa ukthyo nidānena sann agniṣṭomaḥ pratyāhriyate kṣipratāyai| athaiṣa caturviṃśapavamāno bhavati| parokṣaṃ trivṛd u eva| sa vā eṣo 'tirātro nidānena san ṣoḍaśīmān vā agniṣṭomaḥ pratyāhriyate kṣipratāyai
athaiṣa parikrīḥ| khaṇḍikaś ca haudbhāriḥ keśī ca dārbhyaḥ pāñcāleṣu paspṛdhāte| sa ha khaṇḍikaḥ keśinam abhiprajighāya| sadyaḥkriyā vai syo yakṣyata iti| atha haitena procya bhrātṛvyāya yajante| tasya haite brāhmaṇā āsur - ahīnā āśvatthiḥ, keśī sātyakāmir, gaṅginā rāhakṣito, luśākapiḥ khārgalir iti| te hainam upasameyuḥ. sa ha dhyāyan niṣasāda| taṃ hocuḥ - kiṃ nu rājanyo dhdhāyatīti| sa hovāca - na hi me dhyeyam| yūyaṃ brāhmaṇā anubrūtha - ādityāś cāṅgirasaś ca svarge loke 'spardhanta| ta ādityāḥ pūrve svargaṃ lokam agacchann ahīyantāṅgirasa iti| sa ya etena procya bhrātṛvyāya yajate, sa eva bhavati, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati
tam u vai māyaṃ khaṇḍiko 'bhiprāhaiṣīt - sadyaḥkriyā vai syo yakṣyata iti| sa eva nūnaṃ bhaviṣyati, parā syo bhaviṣyatītya evaitad dhyāyāmīti| taṃ hocuḥ parikrīra iti vā ayaṃ yajñakratur asti| tena tvā yājayāmeti| tatheti| tena hainaṃ yājayāṃcakruḥ| tasya vā etasya tṛcasya tṛcasyaikaikayā stuvanti| brahma vai prathamā stotriyā, kṣatraṃ dvitīyā, viṭ tṛtīyā| avalambha u ha vai brahmaṇaḥ| kṣatraṃ ca viṭ ca| kṣatraṃ co ha vai viśaṃ cānu bhrātṛvyalokaḥ| sa ye dve avaciccheda, bhrātṛvyalokam eva tad avaciccheda| ātmā vai prathamā stotriyā, jāyā dvitīyā, prajā tṛtīyā| avalamba u ha vā ātmano jāyā ca prajā ca| jāyāṃ co ha vai prajāṃ cānu bhrātṛvyalokaḥ| sa ye dve avaciccheda, bhrātṛvyalokam eva tad avaciccheda
tato vai sa khaṇḍikaṃ niḥsārayāṃcakāra| tato vai keśī dārbhyo 'bhavat, parā khaṇḍikaḥ| bhavaty ātmanā parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati, ya evaṃ veda| tasya tisṛṣu bahiṣpavamānaṃ bhavati, catasṛṣv ājyāni, pañcasu mādhyaṃdinaḥ pavamānaś, catasṛṣu pṛṣṭhāni, saptasv ārbhavaḥ pavamāna, ekasyām agniṣṭomasāma| tāśa caturviṃśati stotryās saṃpadyante| caturviṃśatyardhamāsam saṃvatsaraḥ| saṃvatsarād eva tat khaṇḍikam audbhāriṃ keśī dārbhyo nunude, saṃvatsarād antariyāya| saṃvatsarād eva dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ nudate, saṃvatsarād antareti, ya evaṃ veda
athaiṣa ekatrikaḥ| prajananakāmo haitena yajeta| prajāpatir vā akāmayata - bahuḥ prajayā paśubhiḥ prajāyeyemāṃ vyaṣṭiṃ vyaśnuvīyeti| sa etaṃ yajñam apaśyat| tam āharat| tenāyajata| sa aikṣata kena stuvīyeti| sa ātmānam apaśyat| tenāstuta| sa aikṣata kena nveva stuvīyeti| sa prāṇāpānavyānān apaśyat| tair astuta| sa ātmanā sa prāṇāpānavyānais sa ātmanā sa prāṇāpānavyānais sa evam eva viparyāsaṃ yajñaṃ samasthāpayat| tato vai sa bahuḥ prajayā paśubhiḥ prajāyatemāṃ vyaṣṭiṃ vyāśnuta yāsyeyam| bahur eva prajayā paśubhiḥ prajāyata imāṃ vyaṣṭiṃ vyaśnute ya evaṃ veda
tena haitenodaraś śāṇḍilya iyakṣāñcakre| tasya ha manasy evāsa - ekatrikeṇa yajeyeti| na ha tu kasmai canovāca| atha hāsya jāyā gandharviṇy āsa| tāṃ hāyaṃ gandharva upanyeyāya| tāṃ hovācaikatrika iti vai yajñakratur dāruṇa ivāsti| tena vai te patir yakṣyata iti| sā heyaṃ patiṃ papapraccha - ekatrika iti vai yajñakratur dāruṇa ivāsti| satyaṃ tvaṃ tena yakṣyasā3 iti| sa hovāca - yad aham idam vaiva kasmai canāvocaṃ, manasy eva me 'bhūt, kas ta idam avocada iti| yo māyaṃ gandharva upanyaitīti| taṃ vai tvaṃ pṛcchatād iti hovāca| yaṣṭavyaṃ tenā3, na yaṣṭavyā3m iti| taṃ ha papraccha - yaṣṭavyaṃ tenā3, na yaṣṭavyā3m iti| sa hovāca - yathā vā enaṃ sa vedaivam enaṃ vayaṃ vidmaḥ| anyatara iti vā enaṃ sa vedānyatara iti vā enaṃ sa vedānyatara ity enaṃ vayaṃ vidmaḥ| yas tv asyetthaṃ stotraṃ vidyāt, sa enena yajeteti, yathainenādaḥ prajāpatis tuṣṭuve| teno ha sa nopadadharṣeṣṭum
śaśvad dhodaraś śāṇḍilyas tenaiva paṇāyyatāṃ jagāma yad asya manasy evāsaikatrikeṇa yajeyeti| sa vā eṣo 'nyatara iva yajñakratus supaṇāyyo vaineneṣṭvā bhavati supāpīyān vā| tasyaikasyāṃ bahiṣpavamānaṃ saṃpadyate upāsmai gāyatā nara iti| tisṛṣu mādhyaṃdinaḥ pavamāno - gāyatram eva gāyatryām , utsedhas satobṛhatyām, saivel̤ā, tan nidhanam, auśanam eva triṣṭubhi| etasyām ārbhavaḥ pavamāno 'yā rucā hariṇyā punāna iti| etasyām aticchandasi gāyatrapārśvam| sa eva svaras tan nidhanam. saptapadā bhavati| sapta vai chandāṃsi| atichandā vai sarvāṇi chandāṃsy abhibhavati| tad asya tat sarvāṇy eva chandāṃsy upetāni bhavanti| tad āhuḥ pañcanidhanam eva vāmadevyaṃ kāryam| pañcachandā ārbhavaḥ pavamānas saptasāmā| yad aha pañcanidhanāni, tena chandāṃsi prativibhavati| yad u vai saptapadā tena sāmāny atreva vibhavatīti| tad u vā āhur gāyatrapārśvam eva kāryam| sa eva svaras, tan nidhanam| ātmā vai svaraḥ, prajā nidhanam| etad eva samṛddhataram iva yad gāyatrapārśvam| tasmād gāyatrapārśvam eva kāryam iti| tāś caturviṃśati stotryās saṃpadyante| caturviṃśatyardhamāsas saṃvatsaraḥ| saṃvatsaraḥ prajananam| sa yaḥ prajananaṃ sa mā prajanayād iti
athaiṣa bṛhaspatisavaḥ| prajāpatiḥ prajās sasṛjānas sa vyasraṃsata| so 'nnaṃ bhūto 'śayat| tasya sarve devā mamatvina āsan - mama mameti| te 'bruvan - vīdaṃ bhajāmahā iti| tasya vibhāge na samapādayan| te 'bruvan - ājim asyāyāmeti| ta ājim āyan| sa bṛhaspatir ājisaraṇaṃ panthānam apaśyat| sa pūrvaḥ parītya rathena vṛtvātiṣṭhat| te devās tan nāvindan yenātyasariṣyan| śaśvad dha vāvān eva rathayānāya tāvān ājir āsa| tato vai sa tam ājim udajayat| yad bṛhaspatir udajayat, tasmād bṛhaspatisavaḥ| tam ājim ujjigivāṃsam indro 'bravīt - puras tvā dadhe| mām anena yajñena yājayeti| tatheti| taṃ puro 'dhatta| tenainam ayājayat| tato vā indras sarveṣāṃ devānāṃ śraiṣṭhyam agacchat| gacchati svānāṃ śraiṣṭhyaṃ ya evaṃ veda| sa vā eṣa dvayor eva yajño - brāhmaṇasya caiva rājanyasya ca| yad bṛhaspatir udajayat, tena brāhmaṇasya| yad indro 'yajata, teno rājanyasya| sa u hendrasyaivaikasya purohita āsa, netareṣāṃ devānām| so 'kāmayata - sarveṣāṃ devānāṃ purodhāṃ gaccheyam iti| sa etenaiva yajñenāyajata| tato vai sa sarveṣāṃ devānāṃ purodhām agacchat| bṛhaspatir vai devānāṃ purohitaḥ
sa trivṛd rathantarasāmā bhavati| brahma vai trivad, brahma rathantaram| brahmaṇā vāva sa tad brahmavarcasam ārdhnot| brahmaṇaiva brahmavarcasam ṛdhnoti ya evaṃ veda| tasya trayastriṃśad dakṣiṇā bhavati| trayastriṃśad vai devatāḥ| devatānām eva purodhām āśnuta| aśvaś catustriṃśaḥ| prajāpater vā etad rūpaṃ yad aśvaḥ. saprajāpatikānām eva tena devatānāṃ purodhām āśnuta| tasyaitā yathāpūrvam anusavanaṃ dakṣiṇā dadāty - aṣṭau prātassavane dadāty, ekādaśa mādhyaṃdine savane, dvādaśa tṛtīyasavane, 'nūbaṃdhyāyām ekām, udavasānīyāyām ekām| anusavanam aśvaṃ tṛtīyaśaḥ| tad yā aṣṭau prātassavane dadāty - aṣṭau vasava - vasūnām eva purodhām āśnuta| atha yā ekādaśa mādhyaṃdine savana - ekādaśa rudrā - rudrāṇām eva tena purodhām āśnuta| atha yā dvādaśa tṛtīyasavane - dvādaśādityā - ādityānām eva tena purodhām āśnuta| atha yām anūbaṃdhyāyām ekāṃ - mitrāvaruṇayor eva tena purodhām āśnuta| atha yām udavasānīyāyām ekāṃ - karma karma me dakṣiṇāvad asad iti| atha yam anusavanam aśvaṃ tṛtīyaśaḥ - prajāpater eva tena purodhām āśnuta
tad āhur - manasaiva prātassavane dadyān, manasā tṛtīyasavane, mādhyaṃdina eva savane dadyād iti| tad u vā āhur - atīrthaṃ vai prātassavanaṃ dakṣiṇānām, atīrthaṃ tṛtīyasavanam| mādhyaṃdina eva savane dadyāt| tad eva tīrthaṃ, tad āyatanam| naivetarayoḥ savanayor manasā cana dadad ādriyateti| brahmaṇe 'śvaṃ dadāti| brahmaṇo hy evaikaṃ dakṣiṇā| tad yadā mādhyaṃdinīyāś camasāḥ pratiṣṭherann atha jaghanenāhavanīyaṃ prācīnagrīvaṃ kṛṣṇājinam upastṛṇīteti brūyād udīcīnagrīvaṃ vā| tad yajamāna āste| sa hutānāṃ camasānām unmārṣṭi - devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ sarasvatyai tvā vāco yantur yantreṇa bṛhaspates tvā sāmrājyena brahmaṇābhiṣiṃcāmīti| mukhaṃ vimārṣṭi| sa somābhiṣiktas tejasvī brahmavarcasī bhavati| trir utkrośanti - trayo vā ime lokā - eṣv evāsya tal lokeṣu śrutiṃ dadhati