tad āhur naudhasam evaitasyāhno brahmasāma kāryam iti| tad dha tat pakṣam anuvadati| rathantaram eva śyaitam eva kāryam iti| tad u ha tat pakṣam evānuvadati| bṛhad eva pañcanidhanam eva vāmadevyaṃ kāryam iti| ātmānaṃ haiva tad anuvadati| śrāyantīyam eva kāryam iti| na ha vai kiṃ cana śrāyantīyam anuvadati| mahāvaiṣṭambham eva kāryam| tad diṅnidhanaṃ bhavati| diśo vai pṛṣṭhāni| iyam eva prācī dig rathantaram iyaṃ bṛhad iyaṃ vairūpam iyaṃ vairājam amūr maha nāmnīr imā revatayaḥ| digbhyo vā etasmā annādyaṃ haranti| digbhyo vā asmā annādyaṃ hriyate ya evaṃ veda| atho haiṣām etenaiva sarvāṇi pṛṣṭhāni brahmasāmavanti bhavanti| tasmād u haitat sāmaitasmād ahno nāntarityam| tad u satobṛhatīṣu bhavaty utkrāntyā evānapabhraṃśāya
tad āhur ilāndam evaitasyāhno agniṣṭomasāma kāryam iti| tasyaiṣā kalyāṇy eva praśaṃsā| atiricyate yad vyavacchindyurā(?)maṇīya tad yad adaḥ pakṣam| ilāndaṃ tad ārbhavasya pavamānasyānuṣṭubhi kāryaṃ, yad abhyuditaṃ tan ned antarayāmeti| vāravantīyam eva kāryam iti| tasyaiṣā kalyāṇy eva praśaṃsā| niṣiddham iva tu yāvad dhaiva kṛtvo yajate tāvad bubhūṣati tāvat kāmayate -- śreyān syāṃ śreyān syām iti| tad ārbhavasyaiva pavamānasya gāyatryāṃ kāryaṃ, yad abhyuditaṃ tan ned antarayāmeti| tad u vā āhur yad vāvānyā vāṅ nātivadati tad etasyāhno 'gniṣṭomasāma kāryam| yajñāyajñīyaṃ vāvānyā vāṅ nātivadati| vāg vai yajñāyajñīyam| kuto hi vāg vācam ativadiṣyati| tasmād etasyāhno yajñāyajñīyam evāgniṣṭomasāma kāryam iti| athaitac catustriṃśa - saṃmitam anuṣṭubhi kurvanti| trayastriṃśad vai devatāḥ| prajāpatiś catustriṃśaḥ| saprajāpatikā evaitena devā ṛdhnuvanti| atha yad ārambhaṇīye 'haṃs trayastriṃśatsaṃmitam bhavati devatā eva tenardhnuvanti| athaitena saprajāpatikā evaitena devatā antata ṛddhvāptvottiṣṭhanti
tad āhuḥ kāṃ devatāṃ dīkṣamāṇā anuniṣīdanti kām anūttiṣṭhantīti| sa brūyād agniṃ devatānāṃ dīkṣamāṇā anuniṣīdanty ādityam anūttiṣṭhantīti| tasmād dīkṣitān sata āhur āsata iti, yady api te śayīrann athottiṣṭheyuḥ| agnir hi devānām āsīnānāṃ śreṣṭhaḥ| agnidevatyā hi tarhi bhavanti| tasmād utthitān sata āhur udasthur iti, yady api ta āsīrann atho śayīran| ādityo hi devānām utthitānāṃ śreṣṭhaḥ| ādityadevatyā ha tarhi bhavanti| tad āhuḥ ke bhūtvottiṣṭhantīti| sa brūyān manuṣyā bhūtā dīkṣante devā bhūtvottiṣṭhantīti| ta etad ṛgretasaṃ yajūretasaṃ brahmaṇi yonau reto dadhato yanti| agnāv eva tad āhutībhir abhijuhvato yanti| tasmād dīkṣopasatsu vīva glāyanti| taruṇam iva tarhi reto bhavati| tasmād u strī durhṛdinī vīva glāyati| taruṇam iva hi tarhi reto bhavati| tān stutiśastrais trir vardhayanto 'bhiśṛṇvanto yanti| tasmād garbhā anaśnatas saṃbhavanti
ta ṛṅmayā yajurmayās sāmamayā brahmamayā hiraṇmayā amṛtās saṃbhavanti| ṛṅmayo ha vai yajurmayas sāmamayo brahmamayo hiraṇmayo 'mṛtas saṃbhavati, ṛṅmayāny asyāsthāni bhavanti ya evaṃ veda| tān udgātā purastāt saṃvatsarasya janayitvā hotre prayacchati| tān hotā sūktais sūte| tat sūktānāṃ sūktatvam| tāñ chastraiḥ praśāsti| tac chastrāṇāṃ śastratvam| tān ukthair utthāpayati| tad ukthānāṃ ukthatvam| tebhya etad devyaṃ madhv aśītīr annādyaṃ prayacchati| madhu hāsyāsmiṃś ca loke 'muṣmiṃś cānnaṃ bhavati ya evaṃ veda| akṣareṇākṣareṇo hāsmai vidyās sarvān kāmān duhre| tasmāt saṃvatsara eva śasyaṃ saṃvatsare procyam| tasmād brāhmaṇo hato na stāyādbhavati| tasmād retas siktaṃ na stāyādbhavati| tasmād u haivaṃ vidvān na stāyādbhavati| aśītibhir vai devā imān lokān imān adhvan āśnuvata| tad aśītīnām aśītitvam| tisṛbhir evemaṃ lokam āśnuvata, tisṛbhir antarikṣaṃ, tisṛbhir amuṃ, catasṛbhir eva diśa āśnuvata, catasṛbhir avāntaradeśān, ekayāmūm ūrdhvā, dvānavāśītayo 'bhavan| nava prāṇāḥ| aśnute prāṇān| saprāṇas saṃbhavati| sarvam āyur eti| nākāmo mriyate
athaiṣaudumbarī rājāsandī| tasyai bṛhadrathantare pūrvau pādau, vairūpavairāje aparau, śākvararaivate anūcyāni, ṛcaḥ prācīnam ātānā, yajūṃṣi tiraścīnaṃ , sāmāny āstaraṇaṃ, vākovākyam atīrokā, śrīr upabarhaṇam| tasyai prajāpatiś ca bṛhaspatiśa ca pūrvau pādāv adhārayetāṃ, somaś ca varuṇaś cāparau| tasyām etam ādityam abhyaṣiñcanta| vasavo rājyāya rudrā vairājyāyādityā svārājyāya viśve devās sāmrājyāya marutas sārvavaśyāya sādhyāś cāptyāś ca pārameṣṭhyāya| tan na haitāvat kayācana devatayā jitaṃ yāvad ādityena| ye hi sutā devānām āsaṃs ta enam asuvata| tasmin diśo apitvam aicchanta yathā rājani vijitiny apitvam icchanta evam| tā abravīt -- pradānaṃ me prayacchateti| seyaṃ prācī dik prāyacchan mad udayety ahaś ca satyaṃ ca| mām abhy udayety ūrdhvā dik prāyacchat kṣatraṃ ca rāṣṭraṃ ca| mām abhy apakrāmeti dakṣiṇā dik prāyacchad annaṃ ca rathaṃ ca| mām abhy apakrāmety udīcī dik prāyacchad rūpaṃ ca varṇaṃ ca| samayā mām ayety antarikṣaṃ prāyacchat prakāśaṃ cāsaṃbādhaṃ ca| mām abhy astam ayeti pratīcī dik prāyacchad ṛtaṃ ca rātriṃ ca| anu mām ā tapeti pṛthivī prāyacchat --
-- kṣemaṃ ca vimokaṃ ca| atha hāpa śreyasīr menire| tāḥ prati tvā vayam ātapāma iti yātrāṃ ca prayāṃ ca prāyacchan| adbhira ha vā eṣa etad ety apām evāyanena| tāsām etāsām ūrdhvāś chāyāḥ, prati hainaṃ tad ātapanti| sa evam etā diśa upāpnoti| asyai prācyai diśa udeti| abhy udetīmām ūrdhvāṃ diśam| ṣaḍ itthaṃ māsa eti, ṣaḍ ittha(m)| samayāntarikṣam eti| abhy astam etīmām aparāṃ diśam| anv imāṃ pṛthivīm ātapati| tad yathā patir jāyā anusaṃcared evam evainā eṣa etad anusaṃcarati| sa aikṣatāham evedaṃ sarvaṃ saṃvṛṇajā iti| sa vaśam eva diva ādatta, kṣatraṃ nakṣatrāṇām, ātmānam antarikṣasya, rūpaṃ vāyor, ājñāṃ manuṣyāṇāṃ, cakṣaḥ paśūnām, ūrjam apāṃ, rasam oṣadhīnāṃ, carathaṃ vanaspatīnāṃ, śiśnaṃ vayasām, arciṣam agner, hṛdayaṃ pṛthivyai, gandhaṃ hiraṇyasya, stanayitnuṃ vācas, saṅgamaṃ pitṝṇāṃ, bhāṃ candramasaḥ| tad yad eteṣāṃ bhūtānām ādatta, tad ādityasyādityatvam| sa ya etad evaṃ vedaiṣa evādityo bhūtvaitasyāṃ rājāsandyām āste
na ha brūyāt -- sattram āsiṣya iti| śramiṣyāmīty eva vaktavyam| dve ha vāva devate sattram āsāte prāṇāpānāv eva| tayos so 'bhyārohaḥ| tad yat tāv idaṃ sattrāyete tasmāt tau sattrasadau| tasmād u śramiṣyāmīty eva vaktavyam| tasyaiṣa ślokaḥ -- saptarṣayaḥ pratihitās subhūte sapta paśyanti bahudhā niviṣṭau| saptaitaṃ lokam upayanty āpo 'svapnajau sattrasadau yatra devā|| iti| saptarṣayaḥ pratihitās subhūta iti puruṣo vai subhūtam| ta ime saptarṣayaḥ pratihitāḥ prāṇā eva| sapta paśyanti bahudhā niviṣṭāv iti bahudhā hy etau niviṣṭau paśyanti yat prāṇāpānau| saptaitaṃ lokam upayanty āpa itīmā dvayīr āpa imā dvayīr imā ekā imā dvayīr avācīḥ| asvapnajau sattrasadau yatra devā ity ete eva te devate| sa ya etad evaṃ veda --
--yadi ca sa ha sattram āste yadi ca nātha hāsyāsitam eva sattraṃ bhavati| ya u evaṃ vidvāñ chramam upaparaity ete evāsya devate bhāgās sattram āsāte so 'nārtas saṃvatsarasyodṛcaṃ gacchati| asāv eva saṃvatsaro yo 'sau tapati| tasya yad bhāti tat saṃvad, yan madhye kṛṣṇaṃ maṇḍalaṃ tat sara ity adhidevatam| athādhyātmam| ayam eva saṃvatsaro yo 'yaṃ cakṣuṣi puruṣaḥ| tasya yac chuklaṃ tat saṃvad, yan madhye kṛṣṇaṃ maṇḍalaṃ tat saraḥ| tasyaiṣa ślokaḥ -- mad evodeti sūryo 'staṃ mad u ca gacchati| māṃ sarve devā anvāyattā mām u nātyeti kiṃ cana|| iti. mad evodeti sūrya ity evaṃvido ha vāva sūrya udeti| astaṃ mad u ca gacchatīty evaṃvido ha vāvāstam eti| māṃ sarve devā anvāyattā ity evaṃvidaṃ ha vāva sarve devā anvāyattā| mām u nātyeti kiṃ canety evaṃvidaṃ ha vāva na kiṃ canātyeti
tad āhuḥ kiṃ saṃvat kiṃ saraṃ kim ayanam iti| sa brūyāt trayy eva vidyā saṃvat| tāṃ hi sarve devās saṃvāntāḥ| ahorātre eva saraḥ| te hīdaṃ sarvaṃ sarataḥ| āditya evāyanam| sa hy eṣu lokeṣv eti| ity adhidevatam| athādhyātmam| annam eva saṃvat| tad dhīdaṃ sarvaṃ saṃvāntam| vāg eva saraḥ| vācā hi puruṣas sarati| prāṇa evāyanam. sa hy asmn sarvasminn eti| sa ya evam etad adhidevataṃ cādhyātmaṃ ca saṃvatsarāyaṇaṃ vedānārta eva saṃvatsarasyodṛcaṃ gacchati| tad āhuḥ kathaṃ saṃvatsara ekacchandā bārhato bhavatīti--
--ahobhir iti brūyāt| katham ahobhir iti| atirātrāv, ārambhaṇīya mahāvratīye ahanī, pṛṣṭhyābhiplāvāv, abhiji(t), traya svarasāmānaḥ, pratyañcas traya svarasāmāno, viśvajid, goāyuṣī, daśarātro, vaiṣuvatam eva saptatriṃśam etasmin svarge loke 'dhyūḍham| tasyaiṣa ślokaḥ -- tāṃ viṃśati(s) saptaśatāni cāhu(ṣ) ṣaṭtriṃśinīṃ bṛhatīṃ kalpamānām| sānuṣṭub bhūtvā paśubhis sayonir devān pitṝn dadate manuṣyāṃś ca|| iti| tāṃ viṃśatis saptaśatāni cāhur ity ahorātrā eva te| ṣaṭtriṃśinīṃ bṛhatīṃ kalpamānām ity evaṃ ha tad ahobhi(ṣ) ṣaṭtriṃśinī bṛhatī kalpate| sānuṣṭub bhūtvā paśubhis sayonir itīyam eva dig gām āharad iyam aśvam iyam ajām iyam avim| anuṣṭubhe vā etasyai satyai diśaś śulkam āharann ity evaṃ ha tat| devān pitṝn dadate manuṣyāṃś ceti| vāga vā anuṣṭup| vāco vā idaṃ sarvaṃ yatam| evaṃ vai saṃvatsara ekacchandā bārhato bhavatīti