evaṃ āviṣkṛtāśeṣa guṇakarmodayo munim
maitreya uvāca
evaṃ āviṣkṛtāśeṣa guṇakarmodayo munim .
savrīḍa iva taṃ samrāḍ upāratamuvāca ha
||1||एवं आविष्कृताशेष गुणकर्मोदयो मुनिम् ।
सव्रीड इव तं सम्राड् उपारतमुवाच ह
manuruvāca
brahmāsṛjatsvamukhato yuṣmān ātmaparīpsayā .
chandomayastapovidyā yogayuktānalampaṭān
||2||ब्रह्मासृजत्स्वमुखतो युष्मान् आत्मपरीप्सया ।
छन्दोमयस्तपोविद्या योगयुक्तानलम्पटान्
tattrāṇāyāsṛjat cāsmān doḥ sahasrātsahasrapāt .
hṛdayaṃ tasya hi brahma kṣatramaṅgaṃ pracakṣate
||3||तत्त्राणायासृजत् चास्मान् दोः सहस्रात्सहस्रपात् ।
हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रमङ्गं प्रचक्षते
ato hyanyonyamātmānaṃ brahma kṣatraṃ ca rakṣataḥ .
rakṣati smāvyayo devaḥ sa yaḥ sadasadātmakaḥ
||4||अतो ह्यन्योन्यमात्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः ।
रक्षति स्माव्ययो देवः स यः सदसदात्मकः
tava sandarśanādeva cchinnā me sarvasaṃśayāḥ .
yatsvayaṃ bhagavān prītyā dharmamāha rirakṣiṣoḥ
||5||तव सन्दर्शनादेव च्छिन्ना मे सर्वसंशयाः ।
यत्स्वयं भगवान् प्रीत्या धर्ममाह रिरक्षिषोः
diṣṭyā me bhagavān dṛṣṭo durdarśo yo'kṛtātmanām .
diṣṭyā pādarajaḥ spṛṣṭaṃ śīrṣṇā me bhavataḥ śivam
||6||दिष्ट्या मे भगवान् दृष्टो दुर्दर्शो योऽकृतात्मनाम् ।
दिष्ट्या पादरजः स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवतः शिवम्
diṣṭyā tvayānuśiṣṭo'haṃ kṛtaścānugraho mahān .
apāvṛtaiḥ karṇarandhraiḥ juṣṭā diṣṭyośatīrgiraḥ
||7||दिष्ट्या त्वयानुशिष्टोऽहं कृतश्चानुग्रहो महान् ।
अपावृतैः कर्णरन्ध्रैः जुष्टा दिष्ट्योशतीर्गिरः
sa bhavān duhitṛsneha parikliṣṭātmano mama .
śrotumarhasi dīnasya śrāvitaṃ kṛpayā mune
||8||स भवान् दुहितृस्नेह परिक्लिष्टात्मनो मम ।
श्रोतुमर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने
priyavratottānapadoḥ svaseyaṃ duhitā mama .
anvicchati patiṃ yuktaṃ vayaḥśīlaguṇādibhiḥ
||9||प्रियव्रतोत्तानपदोः स्वसेयं दुहिता मम ।
अन्विच्छति पतिं युक्तं वयःशीलगुणादिभिः
yadā tu bhavataḥ śīla śrutarūpavayoguṇān .
aśṛṇot nāradād eṣā tvayyāsīt kṛtaniścayā
||10||यदा तु भवतः शील श्रुतरूपवयोगुणान् ।
अशृणोत् नारदाद् एषा त्वय्यासीत् कृतनिश्चया
tatpratīccha dvijāgryemāṃ śraddhayopahṛtāṃ mayā .
sarvātmanānurūpāṃ te gṛhamedhiṣu karmasu
||11||तत्प्रतीच्छ द्विजाग्र्येमां श्रद्धयोपहृतां मया ।
सर्वात्मनानुरूपां ते गृहमेधिषु कर्मसु
udyatasya hi kāmasya prativādo na śasyate .
api nirmuktasaṅgasya kāmaraktasya kiṃ punaḥ
||12||उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते ।
अपि निर्मुक्तसङ्गस्य कामरक्तस्य किं पुनः
ya udyatamanādṛtya kīnāśaṃ abhiyācate .
kṣīyate tadyaśaḥ sphītaṃ mānaścāvajñayā hataḥ
||13||य उद्यतमनादृत्य कीनाशं अभियाचते ।
क्षीयते तद्यशः स्फीतं मानश्चावज्ञया हतः
ahaṃ tvāśrṛṇavaṃ vidvan vivāhārthaṃ samudyatam .
atastvaṃ upakurvāṇaḥ prattāṃ pratigṛhāṇa me
||14||अहं त्वाश्रृणवं विद्वन् विवाहार्थं समुद्यतम् ।
अतस्त्वं उपकुर्वाणः प्रत्तां प्रतिगृहाण मे
ṛṣiruvāca
bāḍhamudvoḍhukāmo'haṃ aprattā ca tavātmajā .
āvayoḥ anurūpo'sau ādyo vaivāhiko vidhiḥ
||15||बाढमुद्वोढुकामोऽहं अप्रत्ता च तवात्मजा ।
आवयोः अनुरूपोऽसौ आद्यो वैवाहिको विधिः
kāmaḥ sa bhūyān naradeva te'syāḥ putryāḥ samāmnāyavidhau pratītaḥ .
ka eva te tanayāṃ nādriyeta svayaiva kāntyā kṣipatīmiva śriyam
||16||कामः स भूयान् नरदेव तेऽस्याः पुत्र्याः समाम्नायविधौ प्रतीतः ।
क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या क्षिपतीमिव श्रियम्
yāṃ harmyapṛṣṭhe kvaṇadaṅghriśobhāṃ vikrīḍatīṃ kandukavihvalākṣīm .
viśvāvasurnyapatat svāt vimānāt vilokya sammohavimūḍhacetāḥ
||17||यां हर्म्यपृष्ठे क्वणदङ्घ्रिशोभां विक्रीडतीं कन्दुकविह्वलाक्षीम् ।
विश्वावसुर्न्यपतत् स्वात् विमानात् विलोक्य सम्मोहविमूढचेताः
tāṃ prārthayantīṃ lalanālalāmaṃ asevitaśrīcaraṇairadṛṣṭām .
vatsāṃ manoruccapadaḥ svasāraṃ ko nānumanyeta budho'bhiyātām
||18||तां प्रार्थयन्तीं ललनाललामं असेवितश्रीचरणैरदृष्टाम् ।
वत्सां मनोरुच्चपदः स्वसारं को नानुमन्येत बुधोऽभियाताम्
ato bhajiṣye samayena sādhvīṃ yāvattejo bibhṛyād ātmano me .
ato dharmān pāramahaṃsyamukhyān śuklaproktān bahu manye'vihiṃsrān
||19||अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत्तेजो बिभृयाद् आत्मनो मे ।
अतो धर्मान् पारमहंस्यमुख्यान् शुक्लप्रोक्तान् बहु मन्येऽविहिंस्रान्
yato'bhavadviśvamidaṃ vicitraṃ saṃsthāsyate yatra ca vāvatiṣṭhate .
prajāpatīnāṃ patireṣa mahyaṃ paraṃ pramāṇaṃ bhagavān anantaḥ
||20||यतोऽभवद्विश्वमिदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वावतिष्ठते ।
प्रजापतीनां पतिरेष मह्यं परं प्रमाणं भगवान् अनन्तः
maitreya uvāca
sa ugradhanvan iyadevābabhāṣe āsīcca tūṣṇīṃ aravindanābham .
dhiyopagṛhṇan smitaśobhitena mukhena ceto lulubhe devahūtyāḥ
||21||स उग्रधन्वन् इयदेवाबभाषे आसीच्च तूष्णीं अरविन्दनाभम् ।
धियोपगृह्णन् स्मितशोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्याः
(anuṣṭup) so'nu jñātvā vyavasitaṃ mahiṣyā duhituḥ sphuṭam .
tasmai guṇagaṇāḍhyāya dadau tulyāṃ praharṣitaḥ
||22||(अनुष्टुप्) सोऽनु ज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितुः स्फुटम् ।
तस्मै गुणगणाढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षितः
śatarūpā mahārājñī pāribarhān mahādhanān .
dampatyoḥ paryadāt prītyā bhūṣāvāsaḥ paricchadān
||23||शतरूपा महाराज्ञी पारिबर्हान् महाधनान् ।
दम्पत्योः पर्यदात् प्रीत्या भूषावासः परिच्छदान्
prattāṃ duhitaraṃ samrāṭ sadṛkṣāya gatavyathaḥ .
upaguhya ca bāhubhyāṃ autkaṇṭhyonmathitāśayaḥ
||24||प्रत्तां दुहितरं सम्राट् सदृक्षाय गतव्यथः ।
उपगुह्य च बाहुभ्यां औत्कण्ठ्योन्मथिताशयः
aśaknuvan tadvirahaṃ muñcan bāṣpakalāṃ muhuḥ .
āsiñcad amba vatseti netrodairduhituḥ śikhāḥ
||25||अशक्नुवन् तद्विरहं मुञ्चन् बाष्पकलां मुहुः ।
आसिञ्चद् अम्ब वत्सेति नेत्रोदैर्दुहितुः शिखाः
āmantrya taṃ munivaraṃ anujñātaḥ sahānugaḥ .
pratasthe rathamāruhya sabhāryaḥ svapuraṃ nṛpaḥ
||26||आमन्त्र्य तं मुनिवरं अनुज्ञातः सहानुगः ।
प्रतस्थे रथमारुह्य सभार्यः स्वपुरं नृपः
ubhayoḥ ṛṣikulyāyāḥ sarasvatyāḥ surodhasoḥ .
ṛṣīṇāṃ upaśāntānāṃ paśyan āśramasampadaḥ
||27||उभयोः ऋषिकुल्यायाः सरस्वत्याः सुरोधसोः ।
ऋषीणां उपशान्तानां पश्यन् आश्रमसम्पदः
taṃ āyāntaṃ abhipretya brahmāvartātprajāḥ patim .
gītasaṃstutivāditraiḥ pratyudīyuḥ praharṣitāḥ
||28||तं आयान्तं अभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात्प्रजाः पतिम् ।
गीतसंस्तुतिवादित्रैः प्रत्युदीयुः प्रहर्षिताः
barhiṣmatī nāma purī sarvasaṃpat samanvitā .
nyapatanyatra romāṇi yajñasyāṅgaṃ vidhunvataḥ
||29||बर्हिष्मती नाम पुरी सर्वसंपत् समन्विता ।
न्यपतन्यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वतः
kuśāḥ kāśāsta evāsan śaśvaddharitavarcasaḥ .
ṛṣayo yaiḥ parābhāvya yajñaghnān yajñamījire
||30||कुशाः काशास्त एवासन् शश्वद्धरितवर्चसः ।
ऋषयो यैः पराभाव्य यज्ञघ्नान् यज्ञमीजिरे
kuśakāśamayaṃ barhiḥ āstīrya bhagavān manuḥ .
ayajad yajñapuruṣaṃ labdhā sthānaṃ yato bhuvam
||31||कुशकाशमयं बर्हिः आस्तीर्य भगवान् मनुः ।
अयजद् यज्ञपुरुषं लब्धा स्थानं यतो भुवम्
barhiṣmatīṃ nāma vibhuḥ yāṃ nirviśya samāvasat .
tasyāṃ praviṣṭo bhavanaṃ tāpatrayavināśanam
||32||बर्हिष्मतीं नाम विभुः यां निर्विश्य समावसत् ।
तस्यां प्रविष्टो भवनं तापत्रयविनाशनम्
sabhāryaḥ saprajaḥ kāmān bubhuje'nyāvirodhataḥ .
saṅgīyamānasatkīrtiḥ sastrībhiḥ suragāyakaiḥ .
pratyūṣeṣvanubaddhena hṛdā śrṛṇvan hareḥ kathāḥ
||33||सभार्यः सप्रजः कामान् बुभुजेऽन्याविरोधतः ।
सङ्गीयमानसत्कीर्तिः सस्त्रीभिः सुरगायकैः ।
प्रत्यूषेष्वनुबद्धेन हृदा श्रृण्वन् हरेः कथाः
niṣṇātaṃ yogamāyāsu muniṃ svāyambhuvaṃ manum .
yadābhraṃśayituṃ bhogā na śekurbhagavatparam
||34||निष्णातं योगमायासु मुनिं स्वायम्भुवं मनुम् ।
यदाभ्रंशयितुं भोगा न शेकुर्भगवत्परम्
ayātayāmāḥ tasyāsan yāmāḥ svāntarayāpanāḥ .
śrṛṇvato dhyāyato viṣṇoḥ kurvato bruvataḥ kathāḥ
||35||अयातयामाः तस्यासन् यामाः स्वान्तरयापनाः ।
श्रृण्वतो ध्यायतो विष्णोः कुर्वतो ब्रुवतः कथाः
sa evaṃ svāntaraṃ ninye yugānāṃ ekasaptatim .
vāsudevaprasaṅgena paribhūtagatitrayaḥ
||36||स एवं स्वान्तरं निन्ये युगानां एकसप्ततिम् ।
वासुदेवप्रसङ्गेन परिभूतगतित्रयः
śārīrā mānasā divyā vaiyāse ye ca mānuṣāḥ .
bhautikāśca kathaṃ kleśā bādhante harisaṃśrayam
||37||शारीरा मानसा दिव्या वैयासे ये च मानुषाः ।
भौतिकाश्च कथं क्लेशा बाधन्ते हरिसंश्रयम्
yaḥ pṛṣṭo munibhiḥ prāha dharmān nānāvidhān śubhān .
nṛṇāṃ varṇāśramāṇāṃ ca sarvabhūtahitaḥ sadā
||38||यः पृष्टो मुनिभिः प्राह धर्मान् नानाविधान् शुभान् ।
नृणां वर्णाश्रमाणां च सर्वभूतहितः सदा
etatte ādirājasya manoścaritamadbhutam .
varṇitaṃ varṇanīyasya tadapatyodayaṃ śrṛṇu
||39||एतत्ते आदिराजस्य मनोश्चरितमद्भुतम् ।
वर्णितं वर्णनीयस्य तदपत्योदयं श्रृणु
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe dvāviṃśo'dhyāyaḥ .. 22 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre III/Chapitre 22