niśamyātmabhuvā gītaṃ kāraṇaṃ śaṅkayojjhitāḥ
maitreya uvāca
niśamyātmabhuvā gītaṃ kāraṇaṃ śaṅkayojjhitāḥ .
tataḥ sarve nyavartanta tridivāya divaukasaḥ
||1||निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिताः ।
ततः सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकसः
ditistu bharturādeśād apatyapariśaṅkinī .
pūrṇe varṣaśate sādhvī putrau prasuṣuve yamau
||2||दितिस्तु भर्तुरादेशाद् अपत्यपरिशङ्किनी ।
पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ
utpātā bahavastatra nipeturjāyamānayoḥ .
divi bhuvyantarikṣe ca lokasya uru bhayāvahāḥ
||3||उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयोः ।
दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्य उरु भयावहाः
sahācalā bhuvaśceluḥ diśaḥ sarvāḥ prajajvaluḥ .
sa ulkāśca aśanayaḥ petuḥ, ketavaścārtihetavaḥ
||4||सहाचला भुवश्चेलुः दिशः सर्वाः प्रजज्वलुः ।
स उल्काश्च अशनयः पेतुः, केतवश्चार्तिहेतवः
vavau vāyuḥ suduḥsparśaḥ phūtkārānīrayanmuhuḥ .
unmūlayan nagapatīn vātyānīko rajodhvajaḥ
||5||ववौ वायुः सुदुःस्पर्शः फूत्कारानीरयन्मुहुः ।
उन्मूलयन् नगपतीन् वात्यानीको रजोध्वजः
uddhasat taḍidambhoda ghaṭayā naṣṭabhāgaṇe .
vyomni praviṣṭatamasā na sma vyādṛśyate padam
||6||उद्धसत् तडिदम्भोद घटया नष्टभागणे ।
व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्यादृश्यते पदम्
cukrośa vimanā vārdhirudūrmiḥ kṣubhitodaraḥ .
sodapānāśca saritaḥ cukṣubhuḥ śuṣkapaṅkajāḥ
||7||चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मिः क्षुभितोदरः ।
सोदपानाश्च सरितः चुक्षुभुः शुष्कपङ्कजाः
muhuḥ paridhayo'bhūvan sarāhvoḥ śaśisūryayoḥ .
nirghātā rathanirhrādā vivarebhyaḥ prajajñire
||8||मुहुः परिधयोऽभूवन् सराह्वोः शशिसूर्ययोः ।
निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्यः प्रजज्ञिरे
antargrāmeṣu mukhato vamantyo vahnimulbaṇam .
sṛgāla ulūka ṭaṅkāraiḥ praṇeduḥ aśivaṃ śivāḥ
||9||अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् ।
सृगाल उलूक टङ्कारैः प्रणेदुः अशिवं शिवाः
saṅgītavad rodanavad unnamayya śirodharām .
vyamuñcan vividhā vāco grāmasiṃhāḥ tatastataḥ
||10||सङ्गीतवद् रोदनवद् उन्नमय्य शिरोधराम् ।
व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहाः ततस्ततः
kharāśca karkaśaiḥ kṣattaḥ khurairghnanto dharātalam .
khārkāra rabhasā mattāḥ paryadhāvan varūthaśaḥ
||11||खराश्च कर्कशैः क्षत्तः खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् ।
खार्कार रभसा मत्ताः पर्यधावन् वरूथशः
rudanto rāsabhatrastā nīḍād udapatankhagāḥ .
ghoṣe'raṇye ca paśavaḥ śakṛn mūtramakurvata
||12||रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडाद् उदपतन्खगाः ।
घोषेऽरण्ये च पशवः शकृन् मूत्रमकुर्वत
gāvaḥ atrasan asṛgdohāḥ toyadāḥ pūyavarṣiṇaḥ .
vyarudan devaliṅgāni drumāḥ peturvinānilam
||13||गावः अत्रसन् असृग्दोहाः तोयदाः पूयवर्षिणः ।
व्यरुदन् देवलिङ्गानि द्रुमाः पेतुर्विनानिलम्
grahān puṇyatamānanye bhagaṇāṃścāpi dīpitāḥ .
aticeruḥ vakragatyā yuyudhuśca parasparam
||14||ग्रहान् पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिताः ।
अतिचेरुः वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम्
dṛṣṭvā anyāṃśca mahotpātān atat-tattvavidaḥ prajāḥ .
brahmaputrān ṛte bhītā menire viśvasaṃplavam
||15||दृष्ट्वा अन्यांश्च महोत्पातान् अतत्-तत्त्वविदः प्रजाः ।
ब्रह्मपुत्रान् ऋते भीता मेनिरे विश्वसंप्लवम्
tau ādidaityau sahasā vyajyamāna ātmapauruṣau .
vavṛdhāte'śmasāreṇa kāyena adripatī iva
||16||तौ आदिदैत्यौ सहसा व्यज्यमान आत्मपौरुषौ ।
ववृधातेऽश्मसारेण कायेन अद्रिपती इव
divispṛśau hemakirīṭakoṭibhiḥ niruddhakāṣṭhau sphuradaṅgadābhujau .
gāṃ kaṃpayantau caraṇaiḥ pade pade kaṭyā sukāñcyārkamatītya tasthatuḥ
||17||दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभिः निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ ।
गां कंपयन्तौ चरणैः पदे पदे कट्या सुकाञ्च्यार्कमतीत्य तस्थतुः
prajāpatirnāma tayorakārṣīd yaḥ prāk svadehādyamayorajāyata .
taṃ vai hiraṇyakaśipuṃ viduḥ prajā yaṃ taṃ hiraṇyākṣamasūta sāgrataḥ
||18||प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद् यः प्राक् स्वदेहाद्यमयोरजायत ।
तं वै हिरण्यकशिपुं विदुः प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रतः
cakre hiraṇyakaśipuḥ dorbhyāṃ brahmavareṇa ca .
vaśe sapālān lokān trīn akutomṛtyuruddhataḥ
||19||चक्रे हिरण्यकशिपुः दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च ।
वशे सपालान् लोकान् त्रीन् अकुतोमृत्युरुद्धतः
hiraṇyākṣo anujastasya priyaḥ prītikṛdanvaham .
gadāpāṇirdivaṃ yāto yuyutsuḥ mṛgayan raṇam
||20||हिरण्याक्षो अनुजस्तस्य प्रियः प्रीतिकृदन्वहम् ।
गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुः मृगयन् रणम्
taṃ vīkṣya duḥsahajavaṃ raṇat kāñcana nūpuram .
vaijayantyā srajā juṣṭaṃ aṃsa nyasta mahāgadam
||21||तं वीक्ष्य दुःसहजवं रणत् काञ्चन नूपुरम् ।
वैजयन्त्या स्रजा जुष्टं अंस न्यस्त महागदम्
manovīryavara utsiktaṃ asṛṇyaṃ akutobhayam .
bhītā nililyire devāḥ tārkṣya trastaḥ ivāhayaḥ
||22||मनोवीर्यवर उत्सिक्तं असृण्यं अकुतोभयम् ।
भीता निलिल्यिरे देवाः तार्क्ष्य त्रस्तः इवाहयः
sa vai tirohitān dṛṣṭvā mahasā svena daityarāṭ .
sa-indrān devagaṇān kṣībān apaśyan vyanadadbhṛśam
||23||स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् ।
स-इन्द्रान् देवगणान् क्षीबान् अपश्यन् व्यनदद्भृशम्
tato nivṛttaḥ krīḍiṣyan gambhīraṃ bhīmanisvanam .
vijagāhe mahāsattvo vārdhiṃ matta iva dvipaḥ
||24||ततो निवृत्तः क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिस्वनम् ।
विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विपः
tasminpraviṣṭe varuṇasya sainikā yādogaṇāḥ sannadhiyaḥ sasādhvasāḥ .
ahanyamānā api tasya varcasā pradharṣitā dūrataraṃ pradudruvuḥ
||25||तस्मिन्प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणाः सन्नधियः ससाध्वसाः ।
अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवुः
sa varṣapūgān udadhau mahābalaḥ caran mahormīn śvasaneritānmuhuḥ .
maurvyābhijaghne gadayā vibhāvarīṃ āsedivān tāta purīṃ pracetasaḥ
||26||स वर्षपूगान् उदधौ महाबलः चरन् महोर्मीन् श्वसनेरितान्मुहुः ।
मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरीं आसेदिवान् तात पुरीं प्रचेतसः
tatropalabhyāsuralokapālakaṃ yādogaṇānāṃ ṛṣabhaṃ pracetasam .
smayan pralabdhuṃ praṇipatya nīcavat jagāda me dehyadhirāja saṃyugam
||27||तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानां ऋषभं प्रचेतसम् ।
स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचवत् जगाद मे देह्यधिराज संयुगम्
tvaṃ lokapālo'dhipatirbṛhacchravā vīryāpaho durmadavīramāninām .
vijitya loke'khiladaityadānavān yad rājasūyena purāyajatprabho
||28||त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् ।
विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद् राजसूयेन पुरायजत्प्रभो
sa evaṃ utsikta madena vidviṣā dṛḍhaṃ pralabdho bhagavān apāṃ patiḥ .
roṣaṃ samutthaṃ śamayan svayā dhiyā vyavocadaṅgopaśamaṃ gatā vayam
||29||स एवं उत्सिक्त मदेन विद्विषा दृढं प्रलब्धो भगवान् अपां पतिः ।
रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम्
paśyāmi nānyaṃ puruṣāt purātanād yaḥ saṃyuge tvāṃ raṇamārgakovidam .
ārādhayiṣyati asurarṣabhehi taṃ manasvino yaṃ gṛṇate bhavādṛśāḥ
||30||पश्यामि नान्यं पुरुषात् पुरातनाद् यः संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् ।
आराधयिष्यति असुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवादृशाः
taṃ vīramārādabhipadya vismayaḥ śayiṣyase vīraśaye śvabhirvṛtaḥ .
yastvadvidhānāṃ asatāṃ praśāntaye rūpāṇi dhatte sadanugrahecchayā
||31||तं वीरमारादभिपद्य विस्मयः शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृतः ।
यस्त्वद्विधानां असतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe saptadaśo'dhyāyaḥ .. 17 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre III/Chapitre 17