avadhārya viriñcasya nirvyalīkāmṛtaṃ vacaḥ
maitreya uvāca
avadhārya viriñcasya nirvyalīkāmṛtaṃ vacaḥ .
prahasya premagarbheṇa tadapāṅgena so'grahīt
||1||अवधार्य विरिञ्चस्य निर्व्यलीकामृतं वचः ।
प्रहस्य प्रेमगर्भेण तदपाङ्गेन सोऽग्रहीत्
tataḥ sapatnaṃ mukhataḥ carantaṃ akutobhayam .
jaghānotpatya gadayā hanau asuramakṣajaḥ
||2||ततः सपत्नं मुखतः चरन्तं अकुतोभयम् ।
जघानोत्पत्य गदया हनौ असुरमक्षजः
sā hatā tena gadayā vihatā bhagavatkarāt .
vighūrṇita apatad reje tadadbhutaṃ ivābhavat
||3||सा हता तेन गदया विहता भगवत्करात् ।
विघूर्णित अपतद् रेजे तदद्भुतं इवाभवत्
sa tadā labdhatīrtho'pi na babādhe nirāyudham .
mānayan sa mṛdhe dharmaṃ viṣvaksenaṃ prakopayan
||4||स तदा लब्धतीर्थोऽपि न बबाधे निरायुधम् ।
मानयन् स मृधे धर्मं विष्वक्सेनं प्रकोपयन्
gadāyāṃ apaviddhāyāṃ hāhākāre vinirgate .
mānayāmāsa tad dharmaṃ sunābhaṃ cāsmaradvibhuḥ
||5||गदायां अपविद्धायां हाहाकारे विनिर्गते ।
मानयामास तद् धर्मं सुनाभं चास्मरद्विभुः
taṃ vyagracakraṃ ditiputrādhamena svapārṣadamukhyena viṣajjamānam .
citrā vāco'tadvidāṃ khecarāṇāṃ tatrāsmāsan svasti te'muṃ jahīti
||6||तं व्यग्रचक्रं दितिपुत्राधमेन स्वपार्षदमुख्येन विषज्जमानम् ।
चित्रा वाचोऽतद्विदां खेचराणां तत्रास्मासन् स्वस्ति तेऽमुं जहीति
sa taṃ niśāmyāttarathāṅgamagrato vyavasthitaṃ padmapalāśalocanam .
vilokya cāmarṣa pariplutendriyo ruṣā svadantacchadamādaśacchvasan
||7||स तं निशाम्यात्तरथाङ्गमग्रतो व्यवस्थितं पद्मपलाशलोचनम् ।
विलोक्य चामर्ष परिप्लुतेन्द्रियो रुषा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन्
(anuṣṭup) karāladaṃṣṭraścakṣurbhyāṃ sañcakṣāṇo dahanniva .
abhiplutya svagadayā hato'sītyāhanad harim
||8||(अनुष्टुप्) करालदंष्ट्रश्चक्षुर्भ्यां सञ्चक्षाणो दहन्निव ।
अभिप्लुत्य स्वगदया हतोऽसीत्याहनद् हरिम्
padā savyena tāṃ sādho bhagavān yajñasūkaraḥ .
līlayā miṣataḥ śatroḥ prāharad vātaraṃhasam
||9||पदा सव्येन तां साधो भगवान् यज्ञसूकरः ।
लीलया मिषतः शत्रोः प्राहरद् वातरंहसम्
āha cāyudhamādhatsva ghaṭasva tvaṃ jigīṣasi .
ityuktaḥ sa tadā bhūyaḥ tāḍayan vyanadad bhṛśam
||10||आह चायुधमाधत्स्व घटस्व त्वं जिगीषसि ।
इत्युक्तः स तदा भूयः ताडयन् व्यनदद् भृशम्
tāṃ sa āpatatīṃ vīkṣya bhagavān samavasthitaḥ .
jagrāha līlayā prāptāṃ garutmāniva pannagīm
||11||तां स आपततीं वीक्ष्य भगवान् समवस्थितः ।
जग्राह लीलया प्राप्तां गरुत्मानिव पन्नगीम्
svapauruṣe pratihate hatamāno mahāsuraḥ .
naicchadgadāṃ dīyamānāṃ hariṇā vigataprabhaḥ
||12||स्वपौरुषे प्रतिहते हतमानो महासुरः ।
नैच्छद्गदां दीयमानां हरिणा विगतप्रभः
jagrāha triśikhaṃ śūlaṃ jvalajjvalanalolupam .
yajñāya dhṛtarūpāya viprāyābhicaran yathā
||13||जग्राह त्रिशिखं शूलं ज्वलज्ज्वलनलोलुपम् ।
यज्ञाय धृतरूपाय विप्रायाभिचरन् यथा
tadojasā daityamahābhaṭārpitaṃ cakāsadantaḥkha udīrṇadīdhiti .
cakreṇa ciccheda niśātaneminā hariryathā tārkṣyapatatramujjhitam
||14||तदोजसा दैत्यमहाभटार्पितं चकासदन्तःख उदीर्णदीधिति ।
चक्रेण चिच्छेद निशातनेमिना हरिर्यथा तार्क्ष्यपतत्रमुज्झितम्
vṛkṇe svaśūle bahudhāriṇā hareḥ pratyetya vistīrṇamuro vibhūtimat .
pravṛddharoṣaḥ sa kaṭhoramuṣṭinā nadan prahṛtyāntaradhīyatāsuraḥ
||15||वृक्णे स्वशूले बहुधारिणा हरेः प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् ।
प्रवृद्धरोषः स कठोरमुष्टिना नदन् प्रहृत्यान्तरधीयतासुरः
tenetthamāhataḥ kṣattaḥ bhagavān ādisūkaraḥ .
nākampata manākkvāpi srajā hata iva dvipaḥ
||16||तेनेत्थमाहतः क्षत्तः भगवान् आदिसूकरः ।
नाकम्पत मनाक्क्वापि स्रजा हत इव द्विपः
athorudhāsṛjan māyāṃ yogamāyeśvare harau .
yāṃ vilokya prajāstrastā menire'syopasaṃyamam
||17||अथोरुधासृजन् मायां योगमायेश्वरे हरौ ।
यां विलोक्य प्रजास्त्रस्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम्
pravavurvāyavaścaṇḍāḥ tamaḥ pāṃsavamairayan .
digbhyo nipeturgrāvāṇaḥ kṣepaṇaiḥ prahitā iva
||18||प्रववुर्वायवश्चण्डाः तमः पांसवमैरयन् ।
दिग्भ्यो निपेतुर्ग्रावाणः क्षेपणैः प्रहिता इव
dyaurnaṣṭabhagaṇābhraughaiḥ savidyut stanayitnubhiḥ .
varṣadbhiḥ pūyakeśāsṛg viṇmūtrāsthīni cāsakṛt
||19||द्यौर्नष्टभगणाभ्रौघैः सविद्युत् स्तनयित्नुभिः ।
वर्षद्भिः पूयकेशासृग् विण्मूत्रास्थीनि चासकृत्
girayaḥ pratyadṛśyanta nānāyudhamuco'nagha .
digvāsaso yātudhānyaḥ śūlinyo muktamūrdhajāḥ
||20||गिरयः प्रत्यदृश्यन्त नानायुधमुचोऽनघ ।
दिग्वाससो यातुधान्यः शूलिन्यो मुक्तमूर्धजाः
bahubhiryakṣarakṣobhiḥ pattyaśva rathakuñjaraiḥ .
ātatāyibhirutsṛṣṭā hiṃsrā vāco'tivaiśasāḥ
||21||बहुभिर्यक्षरक्षोभिः पत्त्यश्व रथकुञ्जरैः ।
आततायिभिरुत्सृष्टा हिंस्रा वाचोऽतिवैशसाः
prāduṣkṛtānāṃ māyānāṃ āsurīṇāṃ vināśayat .
sudarśanāstraṃ bhagavān prāyuṅkta dayitaṃ tripāt
||22||प्रादुष्कृतानां मायानां आसुरीणां विनाशयत् ।
सुदर्शनास्त्रं भगवान् प्रायुङ्क्त दयितं त्रिपात्
tadā diteḥ samabhavat sahasā hṛdi vepathuḥ .
smarantyā bhartuḥ ādeśaṃ stanāt ca asṛk prasusruve
||23||तदा दितेः समभवत् सहसा हृदि वेपथुः ।
स्मरन्त्या भर्तुः आदेशं स्तनात् च असृक् प्रसुस्रुवे
vinaṣṭāsu svamāyāsu bhūyaścāvrajya keśavam .
ruṣopagūhamāno'muṃ dadṛśe'vasthitaṃ bahiḥ
||24||विनष्टासु स्वमायासु भूयश्चाव्रज्य केशवम् ।
रुषोपगूहमानोऽमुं ददृशेऽवस्थितं बहिः
taṃ muṣṭibhirvinighnantaṃ vajrasāraiḥ adhokṣajaḥ .
kareṇa karṇamūle'han yathā tvāṣṭraṃ marutpatiḥ
||25||तं मुष्टिभिर्विनिघ्नन्तं वज्रसारैः अधोक्षजः ।
करेण कर्णमूलेऽहन् यथा त्वाष्ट्रं मरुत्पतिः
sa āhato viśvajitā hyavajñayā paribhramadgātra udastalocanaḥ .
viśīrṇabāhvaṅghriśiroruho'patad yathā nagendro lulito nabhasvatā
||26||स आहतो विश्वजिता ह्यवज्ञया परिभ्रमद्गात्र उदस्तलोचनः ।
विशीर्णबाह्वङ्घ्रिशिरोरुहोऽपतद् यथा नगेन्द्रो लुलितो नभस्वता
kṣitau śayānaṃ tamakuṇṭhavarcasaṃ karāladaṃṣṭraṃ paridaṣṭadacchadam .
ajādayo vīkṣya śaśaṃsurāgatā aho imaṃ ko nu labheta saṃsthitim
||27||क्षितौ शयानं तमकुण्ठवर्चसं करालदंष्ट्रं परिदष्टदच्छदम् ।
अजादयो वीक्ष्य शशंसुरागता अहो इमं को नु लभेत संस्थितिम्
yaṃ yogino yogasamādhinā raho dhyāyanti liṅgādasato mumukṣayā .
tasyaiṣa daityaṛṣabhaḥ padāhato mukhaṃ prapaśyan tanumutsasarja ha
||28||यं योगिनो योगसमाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गादसतो मुमुक्षया ।
तस्यैष दैत्यऋषभः पदाहतो मुखं प्रपश्यन् तनुमुत्ससर्ज ह
(anuṣṭup) etau tau pārṣadāvasya śāpād yātau asadgatim .
punaḥ katipayaiḥ sthānaṃ prapatsyete ha janmabhiḥ
||29||(अनुष्टुप्) एतौ तौ पार्षदावस्य शापाद् यातौ असद्गतिम् ।
पुनः कतिपयैः स्थानं प्रपत्स्येते ह जन्मभिः
devā ūcuḥ
namo namaste'khilayajñatantave sthitau gṛhītāmalasattvamūrtaye .
diṣṭyā hato'yaṃ jagatāmaruntudaḥ tvat pādabhaktyā vayamīśa nirvṛtāḥ
||30||नमो नमस्तेऽखिलयज्ञतन्तवे स्थितौ गृहीतामलसत्त्वमूर्तये ।
दिष्ट्या हतोऽयं जगतामरुन्तुदः त्वत् पादभक्त्या वयमीश निर्वृताः
maitreya uvāca
evaṃ hiraṇyākṣamasahyavikramaṃ sa sādayitvā harirādisūkaraḥ .
jagāma lokaṃ svamakhaṇḍitotsavaṃ samīḍitaḥ puṣkaraviṣṭarādibhiḥ
||31||एवं हिरण्याक्षमसह्यविक्रमं स सादयित्वा हरिरादिसूकरः ।
जगाम लोकं स्वमखण्डितोत्सवं समीडितः पुष्करविष्टरादिभिः
mayā yathānūktamavādi te hareḥ kṛtāvatārasya sumitra ceṣṭitam .
yathā hiraṇyākṣa udāravikramo mahāmṛdhe krīḍanavannirākṛtaḥ
||32||मया यथानूक्तमवादि ते हरेः कृतावतारस्य सुमित्र चेष्टितम् ।
यथा हिरण्याक्ष उदारविक्रमो महामृधे क्रीडनवन्निराकृतः
sūta uvāca
(anuṣṭup) iti kauṣāravākhyātāṃ āśrutya bhagavatkathām .
kṣattānandaṃ paraṃ lebhe mahābhāgavato dvija
||33||(अनुष्टुप्) इति कौषारवाख्यातां आश्रुत्य भगवत्कथाम् ।
क्षत्तानन्दं परं लेभे महाभागवतो द्विज
anyeṣāṃ puṇyaślokānāṃ uddāmayaśasāṃ satām .
upaśrutya bhavenmodaḥ śrīvatsāṅkasya kiṃ punaḥ
||34||अन्येषां पुण्यश्लोकानां उद्दामयशसां सताम् ।
उपश्रुत्य भवेन्मोदः श्रीवत्साङ्कस्य किं पुनः
yo gajendraṃ jhaṣagrastaṃ dhyāyantaṃ caraṇāmbujam .
krośantīnāṃ kareṇūnāṃ kṛcchrato'mocayaddrutam
||35||यो गजेन्द्रं झषग्रस्तं ध्यायन्तं चरणाम्बुजम् ।
क्रोशन्तीनां करेणूनां कृच्छ्रतोऽमोचयद्द्रुतम्
taṃ sukhārādhyamṛjubhiḥ ananyaśaraṇairnṛbhiḥ .
kṛtajñaḥ ko na seveta durārādhyaṃ asādhubhiḥ
||36||तं सुखाराध्यमृजुभिः अनन्यशरणैर्नृभिः ।
कृतज्ञः को न सेवेत दुराराध्यं असाधुभिः
yo vai hiraṇyākṣavadhaṃ mahādbhutaṃ vikrīḍitaṃ kāraṇasūkarātmanaḥ .
śrṛṇoti gāyatyanumodate'ñjasā vimucyate brahmavadhādapi dvijāḥ
||37||यो वै हिरण्याक्षवधं महाद्भुतं विक्रीडितं कारणसूकरात्मनः ।
श्रृणोति गायत्यनुमोदतेऽञ्जसा विमुच्यते ब्रह्मवधादपि द्विजाः
etan mahāpuṇyamalaṃ pavitraṃ dhanyaṃ yaśasyaṃ padamāyurāśiṣām .
prāṇendriyāṇāṃ yudhi śauryavardhanaṃ nārāyaṇo'nte gatiraṅga śrṛṇvatām
||38||एतन् महापुण्यमलं पवित्रं धन्यं यशस्यं पदमायुराशिषाम् ।
प्राणेन्द्रियाणां युधि शौर्यवर्धनं नारायणोऽन्ते गतिरङ्ग श्रृण्वताम्
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe ekonaviṃśo'dhyāyaḥ .. 19 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre III/Chapitre 19