tadevamākarṇya jaleśabhāṣitaṃ mahāmanāstad vigaṇayya durmadaḥ
maitreya uvāca
tadevamākarṇya jaleśabhāṣitaṃ mahāmanāstad vigaṇayya durmadaḥ .
harerviditvā gatimaṅga nāradād rasātalaṃ nirviviśe tvarānvitaḥ
||1||तदेवमाकर्ण्य जलेशभाषितं महामनास्तद् विगणय्य दुर्मदः ।
हरेर्विदित्वा गतिमङ्ग नारदाद् रसातलं निर्विविशे त्वरान्वितः
dadarśa tatrābhijitaṃ dharādharaṃ pronnīyamāna avaniṃ agradaṃṣṭrayā .
muṣṇantamakṣṇā svaruco'ruṇaśriyā jahāsa cāho vanagocaro mṛgaḥ
||2||ददर्श तत्राभिजितं धराधरं प्रोन्नीयमान अवनिं अग्रदंष्ट्रया ।
मुष्णन्तमक्ष्णा स्वरुचोऽरुणश्रिया जहास चाहो वनगोचरो मृगः
āhainamehyajña mahīṃ vimuñca no rasaukasāṃ viśvasṛjeyamarpitā .
na svasti yāsyasyanayā mamekṣataḥ surādhamāsāditasūkarākṛte
||3||आहैनमेह्यज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्वसृजेयमर्पिता ।
न स्वस्ति यास्यस्यनया ममेक्षतः सुराधमासादितसूकराकृते
tvaṃ naḥ sapatnaiḥ abhavāya kiṃ bhṛto yo māyayā hantyasurān parokṣajit .
tvāṃ yogamāyābalamalpapauruṣaṃ saṃsthāpya mūḍha pramṛje suhṛcchucaḥ
||4||त्वं नः सपत्नैः अभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्यसुरान् परोक्षजित् ।
त्वां योगमायाबलमल्पपौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्छुचः
tvayi saṃsthite gadayā śīrṇaśīrṣaṇi asmadbhujacyutayā ye ca tubhyam .
baliṃ haranti ṛṣayo ye ca devāḥ svayaṃ sarve na bhaviṣyantyamūlāḥ
||5||त्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्षणि अस्मद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम् ।
बलिं हरन्ति ऋषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्यमूलाः
sa tudyamāno'riduruktatomaraiḥ daṃṣṭrāgragāṃ gāṃ upalakṣya bhītām .
todaṃ mṛṣan niragād ambumadhyād grāhāhataḥ sakareṇuryathebhaḥ
||6||स तुद्यमानोऽरिदुरुक्ततोमरैः दंष्ट्राग्रगां गां उपलक्ष्य भीताम् ।
तोदं मृषन् निरगाद् अम्बुमध्याद् ग्राहाहतः सकरेणुर्यथेभः
taṃ niḥsarantaṃ salilād anudruto hiraṇyakeśo dviradaṃ yathā jhaṣaḥ .
karāladaṃṣṭro'śaninisvano'bravīd gatahriyāṃ kiṃ tvasatāṃ vigarhitam
||7||तं निःसरन्तं सलिलाद् अनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झषः ।
करालदंष्ट्रोऽशनिनिस्वनोऽब्रवीद् गतह्रियां किं त्वसतां विगर्हितम्
sa gāṃ udastāt salilasya gocare vinyasya tasyāṃ adadhāt svasattvam .
abhiṣṭuto viśvasṛjā prasūnaiḥ āpūryamāṇo vibudhaiḥ paśyato'reḥ
||8||स गां उदस्तात् सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्यां अदधात् स्वसत्त्वम् ।
अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनैः आपूर्यमाणो विबुधैः पश्यतोऽरेः
parānuṣaktaṃ tapanīyopakalpaṃ mahāgadaṃ kāñcanacitradaṃśam .
marmāṇyabhīkṣṇaṃ pratudantaṃ duruktaiḥ pracaṇḍamanyuḥ prahasan taṃ babhāṣe
||9||परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महागदं काञ्चनचित्रदंशम् ।
मर्माण्यभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्डमन्युः प्रहसन् तं बभाषे
śrībhagavānuvāca
satyaṃ vayaṃ bho vanagocarā mṛgā yuṣmadvidhānmṛgaye grāmasiṃhān .
na mṛtyupāśaiḥ pratimuktasya vīrā vikatthanaṃ tava gṛhṇantyabhadra
||10||सत्यं वयं भो वनगोचरा मृगा युष्मद्विधान्मृगये ग्रामसिंहान् ।
न मृत्युपाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्यभद्र
ete vayaṃ nyāsaharā rasaukasāṃ gatahriyo gadayā drāvitāste .
tiṣṭhāmahe'thāpi kathañcidājau stheyaṃ kva yāmo balinotpādya vairam
||11||एते वयं न्यासहरा रसौकसां गतह्रियो गदया द्रावितास्ते ।
तिष्ठामहेऽथापि कथञ्चिदाजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम्
tvaṃ pad-rathānāṃ kila yūthapādhipo ghaṭasva no'svastaya āśvanūhaḥ .
saṃsthāpya cāsmān pramṛjāśru svakānāṃ yaḥ svāṃ pratijñāṃ nātipipartyasabhyaḥ
||12||त्वं पद्-रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नोऽस्वस्तय आश्वनूहः ।
संस्थाप्य चास्मान् प्रमृजाश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्यसभ्यः
maitreya uvāca
so'dhikṣipto bhagavatā pralabdhaśca ruṣā bhṛśam .
ājahārolbaṇaṃ krodhaṃ krīḍyamāno'hirāḍiva
||13||सोऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश्च रुषा भृशम् ।
आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानोऽहिराडिव
sṛjan amarṣitaḥ śvāsān manyupracalitendriyaḥ .
āsādya tarasā daityo gadayā nyahanad harim
||14||सृजन् अमर्षितः श्वासान् मन्युप्रचलितेन्द्रियः ।
आसाद्य तरसा दैत्यो गदया न्यहनद् हरिम्
bhagavān tu gadāvegaṃ visṛṣṭaṃ ripuṇorasi .
avañcayat tiraścīno yogārūḍha ivāntakam
||15||भगवान् तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरसि ।
अवञ्चयत् तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम्
punargadāṃ svāṃ ādāya bhrāmayantaṃ abhīkṣṇaśaḥ .
abhyadhāvad hariḥ kruddhaḥ saṃrambhād daṣṭadacchadam
||16||पुनर्गदां स्वां आदाय भ्रामयन्तं अभीक्ष्णशः ।
अभ्यधावद् हरिः क्रुद्धः संरम्भाद् दष्टदच्छदम्
tataśca gadayārātiṃ dakṣiṇasyāṃ bhruvi prabhuḥ .
ājaghne sa tu tāṃ saumya gadayā kovido'hanat
||17||ततश्च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः ।
आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदोऽहनत्
evaṃ gadābhyāṃ gurvībhyāṃ haryakṣo harireva ca .
jigīṣayā susaṃrabdhau anyonyaṃ abhijaghnatuḥ
||18||एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिरेव च ।
जिगीषया सुसंरब्धौ अन्योन्यं अभिजघ्नतुः
tayoḥ spṛdhostigmagadāhatāṅgayoḥ kṣatāsravaghrāṇavivṛddhamanyvoḥ .
vicitramārgāṃścaratorjigīṣayā vyabhādilāyāmiva śuṣmiṇormṛdhaḥ
||19||तयोः स्पृधोस्तिग्मगदाहताङ्गयोः क्षतास्रवघ्राणविवृद्धमन्य्वोः ।
विचित्रमार्गांश्चरतोर्जिगीषया व्यभादिलायामिव शुष्मिणोर्मृधः
daityasya yajñāvayavasya māyā gṛhītavārāhatanormahātmanaḥ .
kauravya mahyāṃ dviṣatorvimardanaṃ didṛkṣurāgād ṛṣibhirvṛtaḥ svarāṭ
||20||दैत्यस्य यज्ञावयवस्य माया गृहीतवाराहतनोर्महात्मनः ।
कौरव्य मह्यां द्विषतोर्विमर्दनं दिदृक्षुरागाद् ऋषिभिर्वृतः स्वराट्
āsannaśauṇḍīramapetasādhvasaṃ kṛtapratīkāramahāryavikramam .
vilakṣya daityaṃ bhagavān sahasraṇīḥ jagāda nārāyaṇamādisūkaram
||21||आसन्नशौण्डीरमपेतसाध्वसं कृतप्रतीकारमहार्यविक्रमम् ।
विलक्ष्य दैत्यं भगवान् सहस्रणीः जगाद नारायणमादिसूकरम्
brahmovāca
eṣa te deva devānāṃ aṅghrimūlamupeyuṣām .
viprāṇāṃ saurabheyīṇāṃ bhūtānāṃ api anāgasām
||22||एष ते देव देवानां अङ्घ्रिमूलमुपेयुषाम् ।
विप्राणां सौरभेयीणां भूतानां अपि अनागसाम्
āgaskṛd bhayakṛd duṣkṛd asmad rāddhavaro'suraḥ .
anveṣan apratiratho lokān aṭati kaṇṭakaḥ
||23||आगस्कृद् भयकृद् दुष्कृद् अस्मद् राद्धवरोऽसुरः ।
अन्वेषन् अप्रतिरथो लोकान् अटति कण्टकः
mainaṃ māyāvinaṃ dṛptaṃ niraṅkuśamasattamam .
ākrīḍa bālavaddeva yathā''śīviṣamutthitam
||24||मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशमसत्तमम् ।
आक्रीड बालवद्देव यथाऽऽशीविषमुत्थितम्
na yāvadeṣa vardheta svāṃ velāṃ prāpya dāruṇaḥ .
svāṃ deva māyāṃ āsthāya tāvat jahyaghamacyuta
||25||न यावदेष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः ।
स्वां देव मायां आस्थाय तावत् जह्यघमच्युत
eṣā ghoratamā sandhyā lokacchambaṭkarī prabho .
upasarpati sarvātman surāṇāṃ jayamāvaha
||26||एषा घोरतमा सन्ध्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो ।
उपसर्पति सर्वात्मन् सुराणां जयमावह
adhunaiṣo'bhijinnāma yogo mauhūrtiko hyagāt .
śivāya nastvaṃ suhṛdāṃ āśu nistara dustaram
||27||अधुनैषोऽभिजिन्नाम योगो मौहूर्तिको ह्यगात् ।
शिवाय नस्त्वं सुहृदां आशु निस्तर दुस्तरम्
diṣṭyā tvāṃ vihitaṃ mṛtyuṃ ayaṃ āsāditaḥ svayam .
vikramyainaṃ mṛdhe hatvā lokān ādhehi śarmaṇi
||28||दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युं अयं आसादितः स्वयम् ।
विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकान् आधेहि शर्मणि
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe aṣṭādaśo'dhyāyaḥ .. 18 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre III/Chapitre 18