tayā vibhraṃśitajñānā duruktairmarma paspṛśuḥ
uddhava uvāca
(anuṣṭup) atha te tadanujñātā bhuktvā pītvā ca vāruṇīm .
tayā vibhraṃśitajñānā duruktairmarma paspṛśuḥ
||1||(अनुष्टुप्) अथ ते तदनुज्ञाता भुक्त्वा पीत्वा च वारुणीम् ।
तया विभ्रंशितज्ञाना दुरुक्तैर्मर्म पस्पृशुः
teṣāṃ maireyadoṣeṇa viṣamīkṛtacetasām .
nimlocati ravāvāsīt veṇūnāmiva mardanam
||2||तेषां मैरेयदोषेण विषमीकृतचेतसाम् ।
निम्लोचति रवावासीत् वेणूनामिव मर्दनम्
bhagavān svātmamāyāyā gatiṃ tāṃ avalokya saḥ .
sarasvatīṃ upaspṛśya vṛkṣamūlamupāviśat
||3||भगवान् स्वात्ममायाया गतिं तां अवलोक्य सः ।
सरस्वतीं उपस्पृश्य वृक्षमूलमुपाविशत्
ahaṃ cokto bhagavatā prapannārtihareṇa ha .
badarīṃ tvaṃ prayāhīti svakulaṃ sañjihīrṣuṇā
||4||अहं चोक्तो भगवता प्रपन्नार्तिहरेण ह ।
बदरीं त्वं प्रयाहीति स्वकुलं सञ्जिहीर्षुणा
athāpi tadabhipretaṃ jānan ahaṃ arindama .
pṛṣṭhato'nvagamaṃ bhartuḥ pādaviśleṣaṇākṣamaḥ
||5||अथापि तदभिप्रेतं जानन् अहं अरिन्दम ।
पृष्ठतोऽन्वगमं भर्तुः पादविश्लेषणाक्षमः
adrākṣamekamāsīnaṃ vicinvan dayitaṃ patim .
śrīniketaṃ sarasvatyāṃ kṛtaketamaketanam
||6||अद्राक्षमेकमासीनं विचिन्वन् दयितं पतिम् ।
श्रीनिकेतं सरस्वत्यां कृतकेतमकेतनम्
śyāmāvadātaṃ virajaṃ praśāntāruṇalocanam .
dorbhiścaturbhiḥ viditaṃ pītakauśāmbareṇa ca
||7||श्यामावदातं विरजं प्रशान्तारुणलोचनम् ।
दोर्भिश्चतुर्भिः विदितं पीतकौशाम्बरेण च
vāma ūrau avadhiśritya dakṣiṇāṅghrisaroruham .
apāśritārbhakāśvatthaṃ akṛśaṃ tyaktapippalam
||8||वाम ऊरौ अवधिश्रित्य दक्षिणाङ्घ्रिसरोरुहम् ।
अपाश्रितार्भकाश्वत्थं अकृशं त्यक्तपिप्पलम्
tasmin mahābhāgavato dvaipāyanasuhṛtsakhā .
lokān anucaran siddha āsasāda yadṛcchayā
||9||तस्मिन् महाभागवतो द्वैपायनसुहृत्सखा ।
लोकान् अनुचरन् सिद्ध आससाद यदृच्छया
tasyānuraktasya munermukundaḥ pramodabhāvānatakandharasya .
āśrṛṇvato māṃ anurāgahāsa samīkṣayā viśramayan uvāca
||10||तस्यानुरक्तस्य मुनेर्मुकुन्दः प्रमोदभावानतकन्धरस्य ।
आश्रृण्वतो मां अनुरागहास समीक्षया विश्रमयन् उवाच
śrībhagavānuvāca
vedāhamantarmanasīpsitaṃ te dadāmi yattad duravāpamanyaiḥ .
satre purā viśvasṛjāṃ vasūnāṃ matsiddhikāmena vaso tvayeṣṭaḥ
||11||वेदाहमन्तर्मनसीप्सितं ते ददामि यत्तद् दुरवापमन्यैः ।
सत्रे पुरा विश्वसृजां वसूनां मत्सिद्धिकामेन वसो त्वयेष्टः
sa eṣa sādho caramo bhavānāṃ āsāditaste madanugraho yat .
yanmāṃ nṛlokān raha utsṛjantaṃ diṣṭyā dadṛśvān viśadānuvṛttyā
||12||स एष साधो चरमो भवानां आसादितस्ते मदनुग्रहो यत् ।
यन्मां नृलोकान् रह उत्सृजन्तं दिष्ट्या ददृश्वान् विशदानुवृत्त्या
purā mayā proktamajāya nābhye padme niṣaṇṇāya mamādisarge .
jñānaṃ paraṃ manmahimāvabhāsaṃ yatsūrayo bhāgavataṃ vadanti
||13||पुरा मया प्रोक्तमजाय नाभ्ये पद्मे निषण्णाय ममादिसर्गे ।
ज्ञानं परं मन्महिमावभासं यत्सूरयो भागवतं वदन्ति
ityādṛtoktaḥ paramasya puṃsaḥ pratikṣaṇānugrahabhājano'ham .
snehottharomā skhalitākṣarastaṃ muñcañchucaḥ prāñjalirābabhāṣe
||14||इत्यादृतोक्तः परमस्य पुंसः प्रतिक्षणानुग्रहभाजनोऽहम् ।
स्नेहोत्थरोमा स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चञ्छुचः प्राञ्जलिराबभाषे
ko nvīśa te pādasarojabhājāṃ sudurlabho'rtheṣu caturṣvapīha .
tathāpi nāhaṃ pravṛṇomi bhūman bhavatpadāmbhoja niṣevaṇotsukaḥ
||15||को न्वीश ते पादसरोजभाजां सुदुर्लभोऽर्थेषु चतुर्ष्वपीह ।
तथापि नाहं प्रवृणोमि भूमन् भवत्पदाम्भोज निषेवणोत्सुकः
karmāṇyanīhasya bhavo'bhavasya te durgāśrayo'thāribhayātpalāyanam .
kālātmano yatpramadāyutāśrayaḥ svātman rateḥ khidyati dhīrvidāmiha
||16||कर्माण्यनीहस्य भवोऽभवस्य ते दुर्गाश्रयोऽथारिभयात्पलायनम् ।
कालात्मनो यत्प्रमदायुताश्रयः स्वात्मन् रतेः खिद्यति धीर्विदामिह
mantreṣu māṃ vā upahūya yattvaṃ akuṇṭhitākhaṇḍasadātmabodhaḥ .
pṛccheḥ prabho mugdha ivāpramattaḥ tanno mano mohayatīva deva
||17||मन्त्रेषु मां वा उपहूय यत्त्वं अकुण्ठिताखण्डसदात्मबोधः ।
पृच्छेः प्रभो मुग्ध इवाप्रमत्तः तन्नो मनो मोहयतीव देव
jñānaṃ paraṃ svātmarahaḥprakāśaṃ provāca kasmai bhagavān samagram .
api kṣamaṃ no grahaṇāya bhartaḥ vadāñjasā yad vṛjinaṃ tarema
||18||ज्ञानं परं स्वात्मरहःप्रकाशं प्रोवाच कस्मै भगवान् समग्रम् ।
अपि क्षमं नो ग्रहणाय भर्तः वदाञ्जसा यद् वृजिनं तरेम
(anuṣṭup) ityāveditahārdāya mahyaṃ sa bhagavān paraḥ .
ādideśa aravindākṣa ātmanaḥ paramāṃ sthitim
||19||(अनुष्टुप्) इत्यावेदितहार्दाय मह्यं स भगवान् परः ।
आदिदेश अरविन्दाक्ष आत्मनः परमां स्थितिम्
sa evaṃ ārādhitapādatīrthād adhītatattvātmavibodhamārgaḥ .
praṇamya pādau parivṛtya devaṃ ihāgato'haṃ virahāturātmā
||20||स एवं आराधितपादतीर्थाद् अधीततत्त्वात्मविबोधमार्गः ।
प्रणम्य पादौ परिवृत्य देवं इहागतोऽहं विरहातुरात्मा
(anuṣṭup) so'haṃ taddarśanāhlāda viyogārtiyutaḥ prabho .
gamiṣye dayitaṃ tasya badaryāśramamaṇḍalam
||21||(अनुष्टुप्) सोऽहं तद्दर्शनाह्लाद वियोगार्तियुतः प्रभो ।
गमिष्ये दयितं तस्य बदर्याश्रममण्डलम्
yatra nārāyaṇo devo naraśca bhagavān ṛṣiḥ .
mṛdu tīvraṃ tapo dīrghaṃ tepāte lokabhāvanau
||22||यत्र नारायणो देवो नरश्च भगवान् ऋषिः ।
मृदु तीव्रं तपो दीर्घं तेपाते लोकभावनौ
śrīśuka uvāca
iti uddhavād upākarṇya suhṛdāṃ duḥsahaṃ vadham .
jñānenāśamayat kṣattā śokaṃ utpatitaṃ budhaḥ
||23||इति उद्धवाद् उपाकर्ण्य सुहृदां दुःसहं वधम् ।
ज्ञानेनाशमयत् क्षत्ता शोकं उत्पतितं बुधः
sa taṃ mahābhāgavataṃ vrajantaṃ kauravarṣabhaḥ .
viśrambhād abhyadhattedaṃ mukhyaṃ kṛṣṇaparigrahe
||24||स तं महाभागवतं व्रजन्तं कौरवर्षभः ।
विश्रम्भाद् अभ्यधत्तेदं मुख्यं कृष्णपरिग्रहे
vidura uvāca
jñānaṃ paraṃ svātmarahaḥprakāśaṃ yadāha yogeśvara īśvaraste .
vaktuṃ bhavānno'rhati yaddhi viṣṇoḥ bhṛtyāḥ svabhṛtyārthakṛtaścaranti
||25||ज्ञानं परं स्वात्मरहःप्रकाशं यदाह योगेश्वर ईश्वरस्ते ।
वक्तुं भवान्नोऽर्हति यद्धि विष्णोः भृत्याः स्वभृत्यार्थकृतश्चरन्ति
uddhava uvāca
(anuṣṭup) nanu te tattvasaṃrādhya ṛṣiḥ kauṣāravo'nti me .
sākṣād bhagavatādiṣṭo martyalokaṃ jihāsatā
||26||(अनुष्टुप्) ननु ते तत्त्वसंराध्य ऋषिः कौषारवोऽन्ति मे ।
साक्षाद् भगवतादिष्टो मर्त्यलोकं जिहासता
śrīśuka uvāca
iti saha vidureṇa viśvamūrteḥ guṇakathayā sudhayā plāvitorutāpaḥ .
kṣaṇamiva puline yamasvasustāṃ samuṣita aupagavirniśāṃ tato'gāt
||27||इति सह विदुरेण विश्वमूर्तेः गुणकथया सुधया प्लावितोरुतापः ।
क्षणमिव पुलिने यमस्वसुस्तां समुषित औपगविर्निशां ततोऽगात्
rājovāca
nidhanamupagateṣu vṛṣṇibhojeṣu adhirathayūthapayūthapeṣu mukhyaḥ .
sa tu kathamavaśiṣṭa uddhavo yaddharirapi tatyaja ākṛtiṃ tryadhīśaḥ
||28||निधनमुपगतेषु वृष्णिभोजेषु अधिरथयूथपयूथपेषु मुख्यः ।
स तु कथमवशिष्ट उद्धवो यद्धरिरपि तत्यज आकृतिं त्र्यधीशः
śrīśuka uvāca
(anuṣṭup) brahmaśāpāpadeśena kālenāmoghavāñchitaḥ .
saṃhṛtya svakulaṃ sphītaṃ tyakṣyan dehamacintayat
||29||(अनुष्टुप्) ब्रह्मशापापदेशेन कालेनामोघवाञ्छितः ।
संहृत्य स्वकुलं स्फीतं त्यक्ष्यन् देहमचिन्तयत्
asmāt lokāduparate mayi jñānaṃ madāśrayam .
arhatyuddhava evāddhā sampratyātmavatāṃ varaḥ
||30||अस्मात् लोकादुपरते मयि ज्ञानं मदाश्रयम् ।
अर्हत्युद्धव एवाद्धा सम्प्रत्यात्मवतां वरः
noddhavo'ṇvapi mannyūno yadguṇairnārditaḥ prabhuḥ .
ato madvayunaṃ lokaṃ grāhayan iha tiṣṭhatu
||31||नोद्धवोऽण्वपि मन्न्यूनो यद्गुणैर्नार्दितः प्रभुः ।
अतो मद्वयुनं लोकं ग्राहयन् इह तिष्ठतु
evaṃ trilokaguruṇā sandiṣṭaḥ śabdayoninā .
badaryāśramamāsādya harimīje samādhinā
||32||एवं त्रिलोकगुरुणा सन्दिष्टः शब्दयोनिना ।
बदर्याश्रममासाद्य हरिमीजे समाधिना
viduro'pyuddhavāt śrutvā kṛṣṇasya paramātmanaḥ .
krīḍayopāttadehasya karmāṇi ślāghitāni ca
||33||विदुरोऽप्युद्धवात् श्रुत्वा कृष्णस्य परमात्मनः ।
क्रीडयोपात्तदेहस्य कर्माणि श्लाघितानि च
dehanyāsaṃ ca tasyaivaṃ dhīrāṇāṃ dhairyavardhanam .
anyeṣāṃ duṣkarataraṃ paśūnāṃ viklavātmanām
||34||देहन्यासं च तस्यैवं धीराणां धैर्यवर्धनम् ।
अन्येषां दुष्करतरं पशूनां विक्लवात्मनाम्
ātmānaṃ ca kuruśreṣṭha kṛṣṇena manasekṣitam .
dhyāyan gate bhāgavate ruroda premavihvalaḥ
||35||आत्मानं च कुरुश्रेष्ठ कृष्णेन मनसेक्षितम् ।
ध्यायन् गते भागवते रुरोद प्रेमविह्वलः
kālindyāḥ katibhiḥ siddha ahobhirbharatarṣabha .
prāpadyata svaḥsaritaṃ yatra mitrāsuto muniḥ
||36||कालिन्द्याः कतिभिः सिद्ध अहोभिर्भरतर्षभ ।
प्रापद्यत स्वःसरितं यत्र मित्रासुतो मुनिः
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe viduroddhavasaṃvāde caturtho'dhyāyaḥ .. 4 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre III/Chapitre 4