dvitīyakāṇḍe daśamaḥ prapāṭhakaḥ
dvitīyakāṇḍe daśamaḥ prapāṭhakaḥ
anyāṃs te asmat tapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhava
||2.10.1||agnis tigmena śociṣā yāsad viśvaṃ ny atriṇam |
agnir no vanate rayim ||
ya imā viśvā bhuvanāni juhvad ṛṣir hotā nyasīdat pitā naḥ |
sa āśiṣā draviṇam ichamānaḥ prathamachad avaraṃ āviveśa ||
kiṃ svid vanaṃ ka u sa vṛkṣa āsīd yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ |
manīṣiṇo manasā pṛchated u tad yad adhyatiṣṭhad bhuvanāni dhārayan ||
kiṃ svid āsīd adhiṣṭhānam ārambhaṇaṃ katamat svit kathāsīt |
yato bhūmiṃ janayan viśvakarmā vi dyām aurṇon mahinā viśvacakṣāḥ |
yo viśvacakṣur uta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt |
saṃ bāhubhyām adhamat saṃ patatrair dyāvābhūmī janayan deva ekaḥ ||
yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmann utemā |
śikṣā sakhibhyo haviṣā svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanvaṃ juṣāṇaḥ ||
viśvakarman haviṣā vardhanena trātāram indram akṛṇor avadhyam |
tasmai viśaḥ samanamanta daivīr ayam ugro vihavyo yathāsat ||
viśvakarman haviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva pṛthivīm uta dyām |
muhyantv anye abhito janāsa ihāsmākaṃ maghavā sūrir astu ||
vācaspatiṃ viśvakarmāṇam ūtaye manoyujaṃ vāje adyāhuvema |
sa no nediṣṭhā havanā jujoṣa viśvaśambhūr avase sādhukarmā
||2.10.2||cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtam ene ajanan namnamāne |
yaded antā adadṛhanta pūrvā ād id dyāvāpṛthivī aprathetām ||
viśvakarmā vimame yo vihāyā dhartā vidhartā paramota sandṛk |
teṣām iṣṭāni sam iṣā madanti yatrā saptaṛṣīn para ekam āhuḥ |
ta āyajanta draviṇā sam asminn ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā |
asūrtā sūrte rajasi niṣattā ye bhūtāni samakṛṇvann imāni ||
yo naḥ pitā janitā yo vidhartā yo naḥ sato abhy ā saj jajāna |
yo devānāṃ nāmadhā eka eva taṃ sampraśnaṃ bhuvanā yanty anyā ||
paro divaḥ para enā pṛthivyāḥ paro devebhyo asuraṃ yad asti |
kaṃ svid garbhaṃ prathamaṃ dadhrā āpo yatra devāḥ samagachanta sarve |
tam id garbhaṃ prathamaṃ dadhrā āpo yatra devāḥ samapaśyanta viśve |
ajasya nābhā adhy ekam arpitaṃ yasmin viśvā bhuvanādhi tasthuḥ ||
viśvakarmā ced ajaniṣṭa deva ād id gandharvo abhavad dvitīyaḥ |
tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnām apāṃ garbhaṃ vyadadhuḥ purutrā ||
na taṃ vidātha ya imā jajānānyad yuṣmākam antaraṃ babhūva |
nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaś caranti
||2.10.3||ud enam uttaraṃ nayāgne ghṛtenāhuta |
sam enaṃ varcasā sṛja prajayā ca bahuṃ kṛdhi ||
indremaṃ prataraṃ naya sajātānām asad vaśī ||
rāyaspoṣeṇa saṃsṛja devebhyo bhāgadā asat ||
yasya kurmo gṛhe havis tam agne vardhayā tvam |
tasmai devā adhibruvann ayaṃ ca brahmaṇaspatiḥ ||
āśuḥ śiśāno vṛṣabho na yudhmo ghanāghanaḥ kṣobhanaś carṣaṇīnām |
saṅkrandano 'nimiṣa ekavīraḥ śataṃ senā ajayat sākam indraḥ ||
saṅkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā |
tad indreṇa jayata tat sahadhvaṃ yudho narā iṣuhastena vṛṣṇā ||
sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhir vaśī saṃsṛṣṭāsu yutsv indro gaṇeṣu |
saṃsṛṣṭhajit somapā bāhuśardhy ·rdhvadhanvā pratihitābhir astā ||
bṛhaspate paridīyā rathena rakṣohāmitraṃ apabādhamānaḥ |
prabhañjant senāḥ pramṛṇo yudhā jayann asmākam edhy avitā rathānām ||
abhi gotrāṇi sahasā gāhamāna ādāyo vīraḥ śatamanyur indraḥ |
duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍ ayodhyo 'smākaṃ senā avatu pra yutsu ||
balavijñāyaḥ sthaviraḥ pravīraḥ sahasvān vājī sahamāna ugraḥ |
abhivīro abhisatvā sahojij jaitram indra ratham ātiṣṭha govit ||
gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantam ajma pramṛṇantam ojasā |
imaṃ sajātā anuvīrayadhvam indraṃ sakhāyo anu saṃrabhadhvam ||
indra eṣāṃ netā bṛhaspatir dakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ |
devasenānām abhibhañjatīnāṃ jayantīnāṃ maruto yantu madhye ||
indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānāṃ marutāṃ śardha ugram |
mahāmanasāṃ bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatām udasthāt ||
asmākam indraḥ samṛteṣu dhvajeṣv asmākaṃ yā iṣavas tā jayantu |
asmākaṃ vīrā uttare bhavantv asmān u devā avatā bhareṣv ā
||2.10.4||ud u tvā ||
pañca diśo daivīr yajñam avantu devīr apāmatiṃ durmatiṃ bādhamānāḥ |
rāyaśpoṣe yajñapatim ābhajantī rāyaspoṣe adhi yajño asthāt ||
samiddhe agnā adhi māmahāna ukthapatrā īḍyo gṛbhītaḥ |
taptaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajantorjā yad yajñam aśamanta devāḥ ||
daivyāya dhātre deṣṭre devaśrīḥ śrīmanāḥ śatapāt |
parigṛhya yajñam āyan ||
harikeśaḥ sūryaraśmiḥ purastāt savitā jyotir udayaṃ ajasram |
tasya pūṣā prasave yāti vidvānt sampaśyan viśvā bhuvanāni gopāḥ ||
devā deveṣv adhvaryanto asthur vītaṃ śamitrā śamitaṃ yajadhyai |
turīyo yajño yatra havyam eti tato vākā āśiṣo no juṣantām ||
indraṃ viśvā avīvṛdhant samudravyacasaṃ giraḥ |
rathītamaṃ rathīnāṃ vājānāṃ satpatiṃ patim ||
vimāna eṣa divo madhya āsta āpapṛvān rodasī antarikṣam |
sa viśvācīr abhicaṣṭe ghṛtācīr antarā pūrvam aparaṃ ca ketum ||
ukṣā samudre aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yoniṃ pitur āviveśa |
madhye divo nihitaḥ pṛśnir aśmā vicakrame rajasas pāty antau ||
sumnahūr yajña ā ca vakṣad yakṣad agnir devo devaṃ ā ca vakṣat |
devahūr yajña ā ca vakṣad yakṣad agnir devo devaṃ ā ca vakṣat ||
vājasya mā prasaveneti dve
||2.10.5||kramadhvam agninā nākam ukhyaṃ hasteṣu bibhrataḥ |
divaḥ pṛṣṭhaṃ svar gatvā miśrā devebhir ādhvam ||
prācīm anu ||
agne prehi prathamo devāyatāṃ cakṣur devānām uta martyānām |
iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ saha svar yantu yajamānāḥ svasti ||
svar : fn emended| ed|: svar|
pṛthivyā aham ud antarikṣam āruham antarikṣād divam āruham |
divo nākasya pṛṣṭhāt svar jyotir agām aham ||
ud : fn emended| ed|: ud|
svar yanto nāpekṣantā ā dyāṃ rohanti rodasī |
yajñaṃ ye viśvatodhāraṃ suvidvāṃso vitenire ||
svar : fn emended| ed|: svar|
naktoṣāsāgne sahasrākṣa ||
suparṇo 'si garutmān pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda |
bhāsāntarikṣam āpṛṇa jyotiṣā divam uttabhāna tejasā diśā uddṛmha ||
ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastād agne svaṃ yonim āsīda sādhyā |
asmint sadhasthe adhy uttarasmin viśve devā yajamānaś ca sīdata ||
tāṃ savitur vareṇyasya citrām āhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām |
yām asya kaṇvo aduhat prapīnāṃ sahasradhārāṃ payasā mahīṃ gām ||
vidhema te parame janmann agne vidhema stomair avare sadhasthe |
yasmād yoner udārithā yajā taṃ pra tve samiddhe juhure havīṃṣi ||
preddho agne dīdihi puro no 'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha |
tāṃ śaśvantā upayanti vājāḥ ||
agne tam adya sapta te agne ||
citiṃ juhomi manasā yathā devā ihāgaman |
vītihotrā ṛtāvṛdhaḥ ||
samudrasya vo vayunasya patman juhomi viśvakarmaṇe |
viśvāhādābhyaṃ haviḥ
||2.10.6||