द्वितीयकाण्डे पञ्चमः प्रपाठकः
द्वितीयकाण्डे पञ्चमः प्रपाठकः
सौम्यं बभ्रुं लोमशं पिङ्गलम् आलभेत पशुकामः सौमीर् वा ओषधय ओषधयः पशवो यत् सौम्यः प्रत्यक्षम् एवास्मै पशुम् आलभते लोमशो भवत्य् एतद् वै पुष्ट्या रूपं पुष्टिम् एवावरुन्द्धे बभ्रुः पिङ्गलो भवति सोमस्य रूपं समृद्ध्यै यस् त्रैतानाम् उत्तमो जायेत तं सौमापौष्णम् आलभेत पशुकामः सोमो वै रेतोधाः पूषा पशूनां प्रजनयिता सोम एवास्मै रेतो दधाति पूषा पशून् प्रजनयति स्तनं वा एतेषाम् द्वा अभिजायेते ऊर्जं तृतीय ऊर्ग् वै पशव ऊर्जैवास्मा ऊर्जं पशून् आप्त्वावरुन्द्धे त्रिर् वा एषा संवत्सरस्यान्यान् पशून् परिविजायत एतद् वै पुष्ट्या रूपं पुष्टिम् एवावरुन्द्धे भागिनीर् वा अन्याः प्रजा अभागा अन्या यद् औदुम्बरो यूपो भवत्य् उभयीर् एवैना भागिनीः करोति मासिमासि वा एषो ऽवान्तरम् अन्येभ्यो वनस्पतिभ्यः पच्यत एतद् वै पुष्ट्या रूपं पुष्टिम् एवावरुन्द्धे प्राजापत्यं तूपरम् आलभेत पशुकामः प्राजापत्या वै पशवः प्रजापतिः पशूनां प्रजनयिता तम् एव भागधेयेनोपासरत् सो ऽस्मै पशून् प्रजनयति योनिर् वै प्रजापतिर् योनेर् एव प्रजायते सर्वेषां वा एष पशूनां रूपाणि प्रति पुरुषस्येव श्मश्रूण्य् अश्वस्येव शिरो गर्दभस्येव कर्णौ शुन इव लोमानि गोर् इव पूर्वौ पादव् अवेर् इवापरव् अजः खलु वै सर्वाण्य् एव पशूनां रूपाण्य् आप्त्वावरुन्द्धे सर्वाण्य् एनं पशूनां रूपाण्य् उपतिष्ठन्ते हिरण्यगर्भवत्याघारो याः प्रजापतेः सामिधेनीस् ताः सामिधेनीर् याः प्रजापतेर् आप्रियस् ता आप्रियो हिरण्यं देयं सशुक्रत्वाय तार्प्यं देयं सयोनित्वायाधीवासो देयो यज्ञस्य तेन रूपाण्य् आप्त्वावरुन्द्ध एतेन वा उपकेरू रराध ऋध्नोति य एतेन यजते द्वादशधा ह त्वै स प्रतिशित्रं परिजहार तत्र द्वादशद्वादश वरान् ददौ यद् द्वादश दीयन्ते तस्यैषा प्रतिमा श्वेतं वायवा आलभेत भूतिकामं याजयेद् वायुर् वै देवानाम् ओजिष्ठः क्षेपिष्ठः स एनं भूत्यै निनयति तद् आहुर् अधृता देवतेश्वरा निर्मृज ईश्वरैनम् आर्तिं निनेतोर् इति तद् अति सैवैनं भूत्यै निनयति श्वेतं वायवे नियुत्वता आलभेत ग्रामकामं याजयेद् वायुर् वा इमाः प्रजा नस्योता इत्थं चेत्थं च नेनीयते यद् वायवे वायुर् एवास्मै नस्योतां विशं निनयति नियुत्वती याज्यानुवाक्ये भवतो ग्रामम् अस्मिन् दाधार श्वेतो भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै श्वेतं वायवे नियुत्वता आलभेतामयाविनं याजयेत् प्राणो वै वायुः प्राणो हि वा एतस्यापक्रान्तो ऽथैतस्यामयति यद् वायवे वायुर् एवास्मै प्राणं निनयति नियुत्वती याज्यानुवाक्ये भवतः प्राणम् अस्मिन् दाधार श्वेतो भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै श्वेतं वायवे नियुत्वता आलभेत पशुकामं याजयेत् प्राणो वै वायुः प्राणं वा एतत् पशवः प्रतिधावन्ति यद् वर्षेषु वातं प्रतिजिघ्रति यद् वायवे वायुर् एवास्मै पशून् निनयति नियुत्वती याज्यानुवाक्ये भवतः पशून् अस्मिन् दाधार श्वेतो भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै
॥२.५.१॥वै : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: खलु। ब्: खलु वै। म्३: खलु वा
स्वर्भानुर् वा आसुरः सूर्यं तमसाविध्यत् तस्य देवास् तमो ऽपाघ्नन् यत् प्रथमं तमो ऽपाघ्नन्त् साविः कृष्णाभवद् यद् द्वितीयं सा लोहिनी यत् तृतीयं सा बलक्षी यद् अध्यस्ताद् अपाकृन्तत् साविर् वशाभवत् ते ऽब्रुवन् देवपशुम् इमं कामायालभामहा इत्य् अथ वा इयं तर्ह्य् ऋक्षासीद् अलोमिका ते ऽब्रुवंस् तस्मै कामायालभामहै यथास्याम् ओषधयश् च वनस्पतयश् च जायन्ता इति तां वै तस्मै कामायालभन्त ततो ऽस्याम् ओषधयश् च वनस्पतयश् चाजायन्त यः प्रजाकामो वा पशुकामो वा स्यात् स एताम् अविं वशाम् आलभेत प्र प्रजया च पशुभिश् च जायते ऽथो आहुर् यः प्रथमस् तमस्य् अपहते सूर्यस्य रश्मिर् यूपस्य चषाले ऽवातनोत् साविर् वशाभवद् इति तद् उभयेनैव देवपशुर् आलभ्यते यद्य् अस्यास् तज् जन्म यदि वेतरं तत् कामायकामायैवाविर् वशालभ्यते आग्नेयम् अजम् आलभेत वारुणं पेत्वं भूतिकामं याजयेद् आग्नेयानि वै पुरुषस्यास्थानि वारुणं मांसम् आग्नेयेनैवास्याग्नेयं निष्क्रीणाति वारुणेन वारुणं भवत्य् एव सारस्वतीं मेषीम् आलभेत यो वाचो गृहीत वाग् वै सरस्वती वाचैवास्य वाचं भिषज्यत्य् अपन्नदती भवति सर्वत्वायानधिस्कन्ना समृद्ध्यै श्वेता मल्हा आलभेत ब्रह्मवर्चसकाम आग्नेयीं बार्हस्पत्यां सौरीं वसन्ताग्नेयीं प्रावृषि बार्हस्पत्यां शिशिरे सौरीं यद् आग्नेयी तेजस् तयावरुन्न्धे यद् बार्हस्पत्या ब्रह्मवर्चसं तया यत् सौरी रुचं तया त्रिवृद् वावास्मा एतत् समृद्धं ब्रह्मवर्चसं दधाति संवत्सरं पर्यालभ्यन्ते संवत्सरेण वा अनाप्तम् आप्यते संवत्सरेणैवास्मा आप्त्वा तेजो ब्रह्मवर्चसं दधाति श्वेता भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै वायव्याम् अजाम् आलभेत सारस्वतीं मेषीम् अदित्या अजाम् अभिशस्यमानं याजयेद् वायुर् वा एतस्याश्लीलं गन्धं जनता अनुविहरति यम् अभिशंसन्त्य् एष हीदं सर्वम् उपगछति यद् वायवे वायुर् एवास्य तं गन्धं सुरभिम् अकः सो ऽस्य सुरभिर् गन्धो जनता अनुवितिष्ठते वाचा वा एतम् अभिशंसन्ति यम् अभिशंसन्ति वाक् सरस्वती यत् सारस्वती वाचैवैषां वाचं शमयत्य् अप्रतिष्ठितो वा एष यम् अभिशंसन्तीयं वा अदितिर् इयं प्रतिष्ठा यद् आदित्यास्याम् एव प्रतितिष्ठतीन्द्रियेण वा एष वीर्येण व्यृध्यते यम् अभिशंसन्तीन्द्रियं वीर्यं गर्भो यद् गर्भिणीर् भवन्तीन्द्रियेणैवैनं वीर्येण समर्धयन्ति
॥२.५.२॥ऽवातनोत् : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: वातनोत्
देवाश् च वा असुराश् चास्पर्धन्त ते वै समावद् एव यज्ञे कुर्वाणा आयन् यद् एव देवा अकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत ते न व्यावृतम् अगछंस् ते देवा एतं वामनं पशुम् अपश्यंस् तं वैष्णवम् आलभन्त ततो विष्णुर् इमांल् लोकान् उदजयत् ततो देवा असुरान् एभ्यो लोकेभ्यः प्राणुदन्त ततो देवा अभवन् परासुरा यः सपत्नवान् भ्रातृव्यवान् वा स्यात् स एतं वामनं वैष्णवम् आलभेतातो वै विष्णुर् इमांल् लोकान् उदजयद् विष्णोर् एवोज्जितिम् अन्व् इमांल् लोकान् उज्जयति प्रैभ्यो लोकेभ्यो भ्रातृव्यं नुदते विषम इवालभेत विषमान् इव हीमांल् लोकान् देवा उदजयन् निमान् एव लोकान् उज्जयतीन्द्रो वै वृत्रम् अहन् स प्राङ् अपद्यत स पद्यमाना इन्द्रं सप्तभिर् भोगैः पर्यगृह्णात् तस्माद् विष्वञ्चः पशवो व्युदायन् मूर्धतो वैदेहीर् उदायंस् तस्मात् तासां पुरो जन्म पुर ओकस् तासां जघनत ऋषभो वैदेहो ऽनूदैत् तम् अचायद् अयं वाव मास्माद् अंहसो मुञ्चेद् इति तम् ऐन्द्रम् आलभेताग्नेयं तु पूर्वम् अजम् आलभत स वा अग्निनैव वृत्रस्य भोगान् अपिदह्याथैन्द्रेणेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन्न् अधत्त यः पाप्मना तमसा गृहीतो मन्येत स एतम् ऐन्द्रम् ऋषभम् आलभेताग्नेयं तु पूर्वम् अजम् आलभेताग्निनैव पाप्मनो भोगान् अपिदह्याथैन्द्रेणेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन् धत्त इन्द्रो वै वलम् अपावृणोत् ततः सहस्रम् उदैत् तस्य सहस्रस्याग्रतः कुभ्र उदैत् तस्माद् एतं साहस्री लक्ष्मीर् इत्य् आहुर् यश् च वेद यश् च नाथो आहुर् इमं वा एष लोकं पश्यन्न् अभ्युदैत् स समैषत् स एष समीषितः कुभ्र इति तम् ऐन्द्रम् आलभेत पशुकाम ऐन्द्रा वै पशव इन्द्रः पशूनां प्रजनयिता तम् एव भागधेयेनोपासरत् सो ऽस्मै पशून् प्रजनयति स यदा सहस्रं पशून् गछेद् अथैतं वामनं वैष्णवम् आलभेतैतस्मिन् वै तत् सहस्रं प्रत्यतिष्ठत् स तिर्यङ् व्यैषत् तस्माद् एष तिर्यङ्ङ् इव वीषित एतेन वै स तत् सहस्रं पर्यगृह्णात् तत् सहस्रस्य वा एष परिगृहीत्या अविक्षोभाय देवाश् च वै पितरश् चास्मिंल् लोक आसंस् तद् यत् किञ्च देवानां स्वम् आसीत् तद् यमो ऽयुवत ते देवाः प्रजापतिम् एवोपाधावन् स प्रजापतिर् एतौ मिथुनौ पशू अपश्यद् ऋषभं च वशां च ता आलभत वैष्णववारुणीं तु पूर्वां वशाम् आलभत तान् वै वरुणेनैव ग्राहयित्वा विष्णुना यज्ञेन प्राणुदताथैन्द्रं देवेष्व् आलभत तेनैष्व् इन्द्रियाणि वीर्याण्य् आप्त्वादधाद् यः सपत्नवान् भ्रातृव्यवान् वा स्यात् स एतौ मिथुनौ पशू आलभेत ऋषभं च वशां च वैष्णववारुणीं तु पूर्वां वशाम् आलभेत वरुणेनैवैनान् ग्राहयित्वा विष्णुना यज्ञेन प्रणुदते ऽथैन्द्रेणेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन् धत्ते
॥२.५.३॥सावित्रं पुनरुत्सृष्टम् आलभेत यः पुरा पुण्यः सन् पश्चा पापत्वं गछेत् सविता वै श्रियः प्रसविता तम् एव भागधेयेनोपासरत् स एनं श्रियै प्रसुवति पापो वा एष पुरा सन् पश्चा श्रियम् अश्नुते यः पुरानड्वान्त् सन् पश्चोक्षत्वं गछति यथैष श्रियम् अश्नुत एवम् एवैनं श्रियं गमयत्य् ओषधीभ्यो वेहतम् आलभेत प्रजाकाम ओषधीनां वा एषा प्रियैता वा एतां सूतोः परिबाधन्त ओषधयः खलु वा एतस्य प्रजाम् अपगूहन्ति यो ऽलं प्रजायै सन् प्रजां न विन्दते ता एव भागधेयेनोपासरत् ता अस्मै प्रजां पुनर् ददत्य् आपो वा ओषधय आपो ह त्व् एवासत् खनन्ति ता अस्मै प्रजां खनन्ति द्यावापृथिवीये धेनू सम्मातरा आलभेतान्नकामो यद् ध्य् असौ वर्षति तद् अस्यां प्रतितिष्ठति द्यावापृथिवी वा अन्नस्येशाते ते एव भागधेयेनोपासरत् ते अस्मा अन्नाद्यं प्रयछतः स वत्सं वायवा आलभेत वायुर् वा अनयोर् वत्सो वायुर् इमे प्रदापयति प्रत्ते ह वा इमे दुहे य एवं वेदैन्द्रीं सूतवशाम् आलभेत राजन्यं भूतिकामं याजयेद् एतस्या वा अधीन्द्रो ऽजायत स जायमान एतं योनिं निरवर्तयत् सा सूतवशाभवद् अथो आहुर् एतद् एव सकृद् इन्द्रियं वीर्यं तेजो जनयित्वा नापरं सूता आशंसत सा सूतवशाभवद् इतीन्द्रियेण वा एष वीर्येण व्यृध्यते यो ऽलं भूत्यै सन् न भवत्य् ऐन्द्री भवतीन्द्रियम् अस्मिन् दधात्य् अथ यस् तं विन्देद् यं सूत्वा सूतवशा भवति तम् ऐन्द्रम् आलभेत तेजस्कामस् तद् एवेन्द्रियं वीर्यं तेज आप्नोति सारस्वतीं धेनुष्टरीम् आलभेत यः क्षेत्रे पशुषु वा विवदेत वाग् वै सरस्वती वाचैवैषां वाचं वृङ्क्ते धेनुर् वा एषा सती न दुहे तर्यम् एवैषां वाचं करोति द्यावापृथिवीयां धेनुं पर्यारिणीम् आलभेत यो राजन्यो ऽभ्यर्धो विशश् चरेद् द्यावापृथिवीभ्यां हि वा एष निर्भक्तो ऽथैषो ऽभ्यर्धो विशश् चरति द्यावापृथिवी एवैनं विशि प्रतिष्ठापयतः पर्यारिणी भवति पर्यारीव ह्य् एतद् राष्ट्रं यद् अभ्यर्धो विशश् चरति द्यावापृथिवी एवैनं विशि प्रतिष्ठाप्य स श्वो भूते वत्सं वायवा आलभेत वायुर् वा अनयोर् वत्सो वायुर् इमौ क्षयौ विशं च प्रदापयति प्रत्तौ ह वा इमौ क्षयौ विशं च दुहे य एवं वेद
॥२.५.४॥अग्नेयम् अजम् आलभेत सौम्यं बभ्रुम् ऋषभं पिङ्गलं भूतिकामं याजयेद् ऋद्ध्या एवाग्नेय इन्द्रियेण वा एष वीर्येण व्यृध्यते यो ऽलं भूत्यै सन् न भवति यत् सौम्यः स्वयैवास्मै देवतयेन्द्रियं वीर्यम् आप्त्वावरुन्द्धे भवत्य् एव बभ्रुः पिङ्गलो भवति सोमस्य रूपं समृद्ध्यै गोमृगं वायवा आलभेताभिशस्यमानं याजयेद् अपूतो वा एष यम् अभिशंसन्ति वायुर् वै देवानां पवित्रं वायुनैवैनं पवित्रेण पुनाति नेव वा एष ग्रामे नारण्ये यम् अभिशंसन्ति नेव खलु वा एष ग्राम्यः पशुर् नेवारण्यस् तस्माद् अस्यैष देवतया पशूनां समृद्ध ऐन्द्राग्नम् अनुसृष्टम् आलभेत यस्य पिता पितामहः सोमं न पिबेद् इन्द्रियेण वा एष वीर्येण व्यृध्यते यस्य पिता पितामहः सोमं न पिबति यद् ऐन्द्र इन्द्रियेणैवैनं वीर्येण समर्धयति देवताभिर् वा एष व्यृध्यते यस्य पिता पितामहः सोमं न पिबति यद् आग्नेयो ऽग्निर् वै सर्वा देवता देवताभिर् एवैनं समर्धयत्य् अनुसृष्टो भवत्य् अनुसृष्ट इव ह्य् एतस्य सोमपीथो यस्य पिता पितामहः सोमं न पिबति तस्माद् अस्यैष देवतया पशूनां समृद्धस् त्वाष्ट्रम् अवलिप्तम् आलभेत पशुकामस् त्वाष्ट्रा वै पशवस् त्वष्टा पशूनां प्रजनयिता तम् एव भागधेयेनोपासरत् सो ऽस्मै पशून् प्रजनयति सौमापौष्णं नपुंसकम् आलभेत पण्डकं याजयेद् यत्र तू भूमेर् जायेत तत् प्रजिज्ञासेतात्र वा एतस्य जायमानस्येन्द्रियं वीर्यम् अपाक्रामत् तद् एवास्मा इन्द्रियं वीर्यम् आप्त्वा दधाति सोमश् च वा एतस्य पूषा च जायमानस्येन्द्रियं वीर्यम् अयुवेताम् इयं वै पूषौषधयः सोमो यत् सौमापौष्णः स्वयैवास्मै देवतयेन्द्रियं वीर्यम् आप्त्वावरुन्द्धे भवत्य् एव यान्य् अनवदानीयानि तैर् नैरृतैः पूर्वैः प्रचरन्ति निरृतिगृहीता वा एषा स्त्री या पुंरूपा निरृतिगृहीत एष पुमान् यः स्त्रीरूपो निरृत्या एवैनं तेन मुञ्चति न वै नैरृत्याहुतिर् अग्निम् आनशे यद् अङ्गारेषु जुहोति तत् स्विद् अग्नौ जुहोति तद् उ न यत्र वा अद इन्द्रो वृषणश्वस्य मेनासीत् तद् एनं निरृतिः पाप्मागृह्णात् स यं पाप्मानम् अपाहत स नपुंसको ऽभवद् यः पाप्मना तमसा गृहीतो मन्येत स एतम् ऐन्द्रं नपुंसकम् आलभेत येनैवेन्द्रः पाप्मानम् अपाहत तेन पाप्मानम् अपहते ऽथैन्द्रेणेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन् धत्ते प्रजापतिः पशून् असृजत स वा एतम् एवाग्रे नपुंसकम् असृजत तं पशवो ऽन्वसृज्यन्ताथो आहुर् एतम् एवाग्रे सृष्टं त्वष्ट्रे च पत्नीभ्यश् च नपुंसकम् आलभत तेन प्रजा असृजतेति यः प्रजाकामो वा पशुकामो वा स्यात् स एतं त्वष्ट्रे च पत्नीभ्यश् च नपुंसकम् आलभेत मिथुनं वै त्वष्टा च पत्नीश् च त्वष्टारं वा एतन् मिथुने ऽप्यस्राट् प्रजननाय तन् मिथुनं तस्माद् एव मिथुनाद् यजमानः प्रजया च पशुभिश् च प्रजायते
॥२.५.५॥वायुनैवैनं : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: वायुनवैनम्।
त्वष्टारं : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: त्वष्ठारम्।
प्रजापतिः प्रजा असृजत ता एनं सृष्टा अत्यमन्यन्त ता अतिमन्यमाना वरुणेनाग्राहयत् ता वरुणगृहीताः कृष्णः पेत्वो ऽध्यस्कन्दत् तस्यानुहाय पादम् अगृह्णात् तस्य शफः प्रावृह्यत स एकशितिपाद् अभवत् तम् अचायद् अयं वावासां प्रजानाम् अवरुणगृहीतो ऽनेनेमाः प्रजा वरुणान् मुञ्चानीति तं वारुणम् आलभत तत इमाः प्रजा वरुणात् प्रामुच्यन्त तद् वरुणप्रमोचनीय एवैष यो ज्योगामयावी स्यात् तम् एतेन याजयेद् वरुणेन हि वा एष पाप्मना गृहीतो ऽथैतस्य ज्योग् आमयति यद् वारुणो वरुणाद् एवैनं तेन मुञ्चत्य् एकशितिपाद् भवत्य् एवम् इव हि तस्य रूपम् आसीत् समृद्ध्यै द्वीपे याजयेद् एता वै प्रत्यक्षं वारुणीर् यद् आपः स्वे वा एतद् योनौ प्रत्यक्षं वरुणम् अवयजति समन्तम् आपः परिवहन्ति रक्षसाम् अनन्ववायाय वारुणं कृष्णं पेत्वम् आलभेताभिचरन् यद् वारुणो वरुणेनैवैनं ग्राहयित्वा स्तृणुते कृष्णो भवति तमो वै कृष्णं मृत्युस् तमो मृत्युनैवैनं ग्राहयत्य् एतद् वै पाप्मनो रूपं यत् कृष्णं कृष्ण इव हि पाप्मा पाप्मनैवैनम् अभिषुवति तं नियुञ्ज्यात् ॥
पशुं बध्नामि वरुणाय राज्ञा इन्द्राय भागम् ऋषभं केवलो हि ।
गात्राणि देवा अभिसंविशन्तु यमो गृह्णातु निरृतिः सपत्नान् ॥
इत्य् एताभ्य एवैनं देवताभ्यो निर्याच्य मृत्युर् वै यमो मृत्युनैवैनं ग्राहयत्य् अग्नये वैश्वानराय कृष्णं पेत्वम् आलभेत समान्तम् अभिध्रोक्ष्यन् संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः संवत्सराय समम्यते संवत्सरम् एवाप्त्वावरुणं कामम् अभिद्रुह्यत्य् आश्विनं कृष्णललामम् आलभेतानुजावरं याजयेद् अश्विनौ वै देवानाम् आनुजावरव् अश्विना एतस्य देवते य आनुजावरस् ता एव भागधेयेनोपासरत् ता एनम् अग्रं परिणयतः कृष्णो भवति पाप्मानम् एवापहते ललामो भवति मुखतो ऽस्मिंस् तेजो दधात्य् आश्विनं कृष्णललामम् आलभेतामयाविनं याजयेद् अश्विनौ वै देवानां भिषजव् अश्विना एतस्य देवते य आमयावी ता एव भागधेयेनोपासरत् ता एनं भिषज्यतः कृष्णो भवति पाप्मानम् एवापहते ललामो भवति मुखतो ऽस्मिंस् तेजो दधाति
॥२.५.६॥छन्दांसि वै यज्ञाय नातिष्ठन्त स वषट्कारो ऽभिहृत्य गायत्र्याः शिरो ऽछिनत् तस्माञ् शीर्ष्णश् छिन्नाद् यो रसो ऽक्षरत् ता वशा अभवंस् तद् वशानां वशात्वम् अथो आहुर् वशं वै ता अक्षरंस् ता वशा अभवन् तद् वशानां वशात्वम् इत्य् अथो आहुर् वसा वै सासीत् तद् वसा वा एता इति ततो यः प्रथमो रसः प्राक्षरत् तं बृहस्पतिर् उपागृह्णात् सा रोहिणी बार्हस्पत्या ततो यो ऽत्यक्षरत् तं मित्रावरुणौ सा द्विरूपा मैत्रावरुणी ततो यो ऽत्यक्षरत् तं विश्वे देवाः सा बहुरूपा वैश्वदेवी ततो यो ऽत्यक्षरत् तम् अग्निश् च मरुतश् च सा पृश्निर् आग्निमारुत्य् अथो आहुः कृष्णशबलीत्य् अथ या विप्रुषा आसंस् तानीमान्य् अन्यानि रूपाणि ततो यः प्रथमो द्रप्सः परापतत् तं बृहस्पतिर् अभिहायाभ्यगृह्णात् स उक्षाभवत् तद् उक्ष्ण उक्षत्वम् अथो आहुर् यद् देवता अनुव्यौक्षत स उक्षाभवत् तद् उक्ष्ण उक्षत्वम् इति तं ब्राह्मणस्पत्यम् आलभेत ब्राह्मणं भूतिकामं याजयेद् ब्रह्म वै ब्रह्मणस्पतिर् ब्राह्मणस्पत्यो ब्राह्मणो देवतया स्वयैवास्मै देवतयेन्द्रियं वीर्यम् आप्त्वावरुन्द्धे भवत्य् एव रोहिणीं बार्हस्पत्याम् आलभेत ब्रह्मवर्चसकामो ब्रह्म वै बृहस्पतिर् बार्हस्पत्यो ब्राह्मणो देवतया स्वयैवास्मै देवतयाप्त्वा तेजो ब्रह्मवर्चसं दधाति रोहिणी भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै मैत्रावरुणीं द्विरूपाम् आलभेत पशुकामो ऽहोरात्रे वै मित्रावरुणव् अहोरात्रे अनु पशवः प्रजायन्ते ता एव भागधेयेनोपासरत् ता अस्मै पशून् प्रजनयतश् छन्दसां वा एष रसश् छन्दसाम् एवास्मै रसेन पशून् धत्तो द्विरूपा भवति समृद्ध्यै वैश्वदेवीं बहुरूपाम् आलभेत यस्मै कामाय कामयेत सर्वा वा एता देवताः सर्वा वा एतद् देवताः कामाय भागधेयेनोपासरत् ता अस्मै कामं समर्धयन्ति यत्कामो भवति छन्दसां वा एष रसश् छन्दसाम् एवास्मै रसेन दधति बहुरूपा भवति समृद्ध्यय् आग्निमारुतीं पृश्निम् आलभेत वृष्टिकामो ऽग्निर् वा इतो वृष्टिम् ईट्टे मरुतो ऽमुतश् च्यावयन्त्य् एते वै वृष्ट्याः प्रदातारस् तान् एव भागधेयेनोपासरत् ते ऽस्मै वृष्टिं प्रयछन्ति छन्दसां वा एष रसो रसो वृष्टिश् छन्दसाम् एवास्मै रसेन रसं वृष्टिं निनयन्ति पृश्निर् भवति पृश्निमातरो हि मरुतो भौमीं कृष्णशबलीम् आलभेतान्नकाम इयं वा अन्नस्य प्रदात्रिका ताम् एव भागधेयेनोपासरत् सास्मा अन्नाद्यं प्रयछति न चर्माप्य् आहरेयुर् अनन्नं वै चर्मानन्नं कृष्णम् अनन्नेनैवानन्नम् अपहत्यान्नाद्यम् आत्मन् धत्ते यद् वै तञ् शीर्ष्णश् छिन्नात् तेज इन्द्रियं वीर्यं परापतत् सा बभ्रुर् वशाभवत् तद् एषा वशान्नम् एवेतरास् तां ब्राह्मणस्पत्याम् आलभेताभिचरन् ब्रह्म वै ब्रह्मणस्पतिर् ब्राह्मणस्पत्यो ब्राह्मणो देवतया यावद् एव ब्रह्म तेनैनं सर्वेणाभिचरति तेजसैनं प्रछिनत्ति स्तृणुत एव बभ्रुर् भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै सौरीं श्वेताम् आलभेत ब्रह्मवर्चसकामो ऽसौ वा आदित्यो ब्रह्मवर्चसस्य प्रदाता तम् एव भागधेयेनोपासरत् सो ऽस्मै ब्रह्मवर्चसं प्रयछति श्वेता भवति ब्रह्मणो रूपं समृद्ध्यै मैत्रावरुणीं कृष्णकर्णीम् आलभेत वृष्टिकामो ऽहोरात्रे वै मित्रावरुणव् अहोरात्रे अनुवर्षत्य् एतद् वा अह्नो रूपं यञ् शुक्लं यत् कृष्णं तद् रात्रेर् द्विरूपा भवति समृद्ध्यै
॥२.५.७॥इन्द्राय मन्युमते मनस्वते ललामम् आलभेत सङ्ग्रामे मन्युना वै वीर्यं क्रियत इन्द्रियेण जयति वीर्यं चैवैष्व् इन्द्रियं च जित्यै दधाति ललामो भवति पुरस्ताद् ध्य् अयं मन्युर् अथो ब्रह्मणैवैनान् पुरस्तान् मुखतो जित्यै संश्यतीन्द्रायाभिमातिघ्न ऋषभम् आलभेत भ्रातृव्यवान् अभिमातिर् वै पाप्मा भ्रातृव्य इन्द्रियेणैवाभिमातिं पाप्मानं भ्रातृव्यम् अपहते स इन्द्राय वृत्रतुरा आलभेताभिमातिर् वै पाप्मा भ्रातृव्य इन्द्रियेणैवाभिमातिं पाप्मानं भ्रातृव्यम् अपहत्य वृत्रतूर् एवाभूत् स्वाराज्यम् एव गछति वृत्रतूर् इति ह्य् एतम् आहुर् यः स्वाराज्यं गछत्य् ऐन्द्रामारुतं पृश्निसक्थम् आलभेत राजन्यं ग्रामकामं याजयेद् ऐन्द्रो वै राजन्यो देवतया मारुती विड् इन्द्रियेणैवास्मै विशम् उपयुनक्ति पृश्निसक्थो भवति पश्चाद् एवास्मै विशम् उपदधात्य् अनुकाम् अस्मै विशम् अविवादिनीं करोतीन्द्राय वज्रिण ऋषभम् आलभेत राजन्यं भूतिकामं याजयेद् यदा वै राजन्यो वज्री भवत्य् अथ भूतिं गछति यद् वजिणे वज्रम् एवास्मा आधात् तेन विजितिं भूतिं गछति स एनं भूत्यै श्रेम्ण इन्द्धे यद् वज्रिणा इति तद् अस्याभिचरणीयं यं द्विष्यात् तं तर्हि मनसा ध्यायेद् वज्रम् एवास्मै प्रहरति स्तृणुत एव सौम्यं बभ्रुम् ऋषभं पिङ्गलम् आलभेत यो ऽलं राज्याय सन् राज्यं न प्राप्नुयात् सोमो वै राजैतस्य देवता सोमो हि राजा स्वाम् एव देवतां राज्यायोपासरत् स्वैनं देवता राज्यं गमयति बभ्रुः पिङ्गलो भवति सोमस्य रूपं समृद्ध्यै
॥२.५.८॥यः प्रथम एकाष्टकायां जायेत यस् तम् आलप्स्यमानः स्यात् स आग्नेयम् अष्टाकपालं निर्वपेद् अग्निर् वै पशूनां योनिः स्वाद् एवैनान् योनेर् निष्क्रीणात्य् आ मेध्याद् भवितोर् अग्नये वैश्वानराय द्वादशकपालं मासिमासि निर्वपेत् संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः संवत्सराद् एवैनं निष्क्रीणाति स यदा मेधं गछेद् अथेन्द्रायाभिमातिघ्न आलभेताभिमातिर् वै पाप्मा भ्रातृव्य इन्द्रियेणैवाभिमातिं पाप्मानं भ्रातृव्यम् अपहते ऽश्वो ऽव्युप्तवहो दक्षिणैष वै व्यावृत्तः पाप्मना पाप्मनैवैनं व्यावर्तयत्य् अथ यो ऽपरस्याम् एकाष्टकायां जायेत तम् एवम् एवोत्सृज्याथेन्द्राय वृत्रतुरा आलभेताभिमातिर् वै पाप्मा भ्रातृव्य इन्द्रियेणैवाभिमातिं पाप्मानं भ्रातृव्यम् अपहत्य वृत्रतूर् एवाभूत् स्वाराज्यम् एव गछति वृत्रतूर् इति ह्य् एतम् आहुर् यः स्वाराज्यं गछति शतम् अव्युप्तवहा दक्षिणैते वै व्यावृत्ताः पाप्मना पाप्मनैवैनं व्यावर्तयति शतं भवन्ति शतायुर् वै पुरुषः शतवीर्य आयुर् एव वीर्यम् आप्नोति देवाश् च वा असुराश् चास्पर्धन्त ते ऽब्रुवन् ब्रह्मणि नो ऽस्मिन् विजयेथाम् इत्य् अरुणस् तूपरश् चैत्रेयो देवानाम् आसीञ् श्येतो ऽयःशृङ्गः श्यैनेयो ऽसुराणां ते ऽसुरा उत्क्रोदिनो ऽचरन्न् अराडो ऽस्माकं तूपरो ऽमीषाम् इति तौ वै समलभेतां तस्य देवाः क्षुरपवि शिरो ऽकुर्वंस् तस्यान्तरा शृङ्गे शिरो व्यवधाय विष्वञ्चं व्यरुजद् यासुरी वाग् अवदत् सेमां प्राविशद् योदजयत् सा वनस्पतींस् तस्माद् ब्राह्मणो मृन्मयेन न पिबेद् असुर्या वाचात्मानं नेत् संसृजा इति तद् य एवं विद्वान् अमृत्पात्रपो भवत्य् उज्जितम् एव वाच उपैति तं ब्राह्मणस्पत्यम् आलभेताभिचरन् ब्रह्म वै ब्रह्मणस्पतिर् ब्राह्मणस्पत्यो ब्राह्मणो देवतया यावद् एव ब्रह्म तेनैनं सर्वेणाभिचरति तेजसैनं प्रछिनत्ति स्तृणुत एवारुणस् तूपरो भवत्य् एवम् इव हि तस्य रूपम् आसीत् समृद्ध्यै देवा असुरान् हत्वैभ्यो लोकेभ्यः प्राणुदन्त ते रात्रीं प्राविशंस् तान् अश्विना अनुप्राविशतां तौ तमः पर्यगृह्णात् ता एतम् आश्विनम् अञ्जिम् आलभेतां तेन तमो ऽपाघ्नाताम् असा एना आदित्यः पुरस्ताज् ज्योतिषा प्रत्यागछत् स आभ्यां तमो ऽध्यपाहन् यः पाप्मना तमसा गृहीतो मन्येत स एतम् आश्विनम् अञ्जिम् आलभेत येनैवाश्विनौ तमो ऽपाघ्नातां तेन पाप्मानम् अपहते ऽसा एनम् आदित्यः पुरस्ताज् ज्योतिषा प्रत्यागछति सो ऽस्मात् तमो ऽध्यपहन्ति
॥२.५.९॥श्यैनेयो : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्।
असौ वा आदित्यस् तेजोभिर् व्यार्ध्यत तत इदं सर्वं तमो ऽभवत् स प्रजापतिर् एतान् दश ऋषभान् अपश्यद् अथो आहुर् इन्द्रो ऽपश्यद् इति तान् ऐन्द्रान् आलभत तैर् अस्मिन्न् इन्द्रियाणि वीर्याण्य् आप्त्वादधाद् यल् ललामा आलभ्यन्त मुखतो ऽस्मिंस् तैस् तेजो ऽदधाद् यञ् शितिककुद उपरिष्टात् तैर् यञ् श्वेतानूकाशाः पश्चात् तैस् ततो वा असा आदित्यः सर्वतस् तेजस्व्य् अभवद् यस् तेजस्कामः स्यात् स एतान् ऐन्द्रान् ऋषभान् आलभेत यल् ललामा आलभ्यन्ते मुखतो ऽस्मिंस् तैस् तेजो दधाति यञ् शितिककुद उपरिष्टात् तैर् यञ् श्वेतानूकाशाः पश्चात् तैः सर्वत एवैनं तेजस्विनं करोत्य् अमुष्यैनम् आदित्यस्य मात्रां गमयति परजापत्यं दशमं द्वादशे मासा आलभेत द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरम् एवाप्त्वावरुन्द्धे नवालभ्यन्ते नव वै प्राणाः प्राणाः खलु वै पुरुषे वीर्यं प्राणान् अस्मिन् वीर्यं दधाति दशालभ्यन्ते दशाक्षरा विराड् विराड् एतान्य् एवेन्द्रियाणि वीर्याण्य् आत्मन् धित्वेयं विराड् अस्याम् एव प्रतितिष्ठति ॥
नमो महिम्ने चक्षुषे मरुतां पितस् तद् अहं गृणे ते ।
हुतो याहि पथिभिर् देवयानैर् ओषधीषु प्रतितिष्ठा शरीरैः ॥
देवानाम् एष उपनाह आसीद् अपां पतिर् वृषभ ओषधीनाम् ।
सोमस्य द्रप्सम् अवृणीत पूषा बृहन्न् अद्रिर् अभवद् यत् तद् आसीत् ॥
द्रप्सश् चस्कन्द पृथिवीम् अनु द्याम् इमं च योनिम् अनु यश् च पूर्वः ।
समानं योनिम् अनु सञ्चरन्तं द्रप्सं जुहोम्य् अनु सप्त होत्राः ॥
पिता वत्सानां पतिर् अघ्न्यानाम् उतायं पिता महतां गर्गराणाम् ।
वत्सो जरायु प्रतिधुक् पीयूष आमिक्षा मस्तु घृतम् अस्य योनिः ॥
त्वां गावो ऽवृणत राज्याय त्वां वर्धन्ति मरुतः स्वर्काः ।
वर्ष्मन् क्षत्रस्य ककुब्भिः शिश्रियाणस् ततो न उग्रो विभजा वसूनि
॥२.५.१०॥वायव्यम् अजम् आलभेतैन्द्रं वृष्णं वृषभं वा वारुणं पेत्वं भूतिकामं याजयेद् यद् वायवे वायुर् एवैनं भूत्यै निनयतीन्द्रियेण वा एष वीर्येण व्यृध्यते यो ऽलं भूत्यै सन् न भवति यद् ऐन्द्र इन्द्रियेणैवैनं वीर्येण समर्धयति वरुणगृहीतो वा एष यो ऽलं भूत्यै सन् न भवति यद् वारुणो वरुणाद् एवैनं तेन मुञ्चत्य् एतान् एवाभिचरन्न् आलभेत यद् वायवे वायुर् एवास्मै वज्रं संश्यत्य् ऐन्द्रो वै वज्र इन्द्रियेण खलु वै वज्रः प्रह्रियते यद् ऐन्द्रो वज्रम् एवास्मै प्रहरति यद् वारुणो वरुणेनैवैनं ग्राहयित्वा स्तृणुते सौर्यं बलक्षं पेत्वम् आलभेत ब्रह्मवर्चसकामो ऽसौ वा आदित्यो ब्रह्मवर्चसस्य प्रदाता तम् एव भागधेयेनोपासरत् सो ऽस्मै ब्रह्मवर्चसं प्रयछति यद् बलक्षः समृद्धस् तेन यद् अलूनः समृद्धस् तेन यत् पीवा समृद्धस् तेन त्रिवृद् वावास्मा एतत् समृद्धं ब्रह्मवर्चसं दधात्य् आदित्यं बहुरूपम् आलभेत यस्याश्विने शस्यमाने सूर्यो नोदियात् पराचीर् वा एतस्मै व्युछन्ति यस्याश्विने शस्यमाने सूर्यो नोदेति यद् आदित्यो ऽमुम् एवास्मा उन्नयति बहुरूपो भवति बहूनि वै रश्मीनां रूपाणि रश्मीनाम् एवास्मै रूपाण्य् आप्त्वोन्नयत्य् अग्निर् वै सृष्टो न व्यरोचत सो ऽग्नये तेजस्विने ऽजं कृष्णग्रीवम् आलभत तेन तेजस्व्य् अभवत् सो ऽकामयत सर्वत्र विभवेयम् इति सो ऽग्नये विभूतिमते ऽजं कृष्णग्रीवम् आलभत तेन सर्वत्र व्यभवत् सो ऽकामयत सर्वत्रापिभागः स्याम् इति सो ऽग्नये भागिने ऽजं कृष्णग्रीवम् आलभत तेन सर्वत्रापिभागो ऽभवत् सो ऽकामयत दानकामा मे प्रजाः स्युर् इति सो ऽग्नये दात्रे ऽजं कृष्णग्रीवम् आलभत तेनास्मै दानकामाः प्रजा अभवन् यः कमयेत तेजस्वी स्यां सर्वत्र विभवेयं सर्वत्रापिभागः स्यां दानकामा मे प्रजाः स्युर् इति स एतान् अजान् कृष्णग्रीवान् आलभेत तेजस्वी भवति सर्वत्र विभवति सर्वत्रापिभागो भवति दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति प्राजापत्यं बहुरूपम् आलभेत पशुकामः प्राजापत्या वै पशवः प्रजापतिः पशूनां प्रजनयिता तम् एव भागधेयेनोपासरत् सो ऽस्मै पशून् प्रजनयति बहुरूपो भवति बहूनि वै पशूनां रूपाणि पशूनाम् एवासमि रूपाण्य् आप्त्वावरुन्द्धे यामं शुकहरिम् आलभेत शुण्ठं वा यः कामयेत यमलोक ऋध्नुयाम् इत्य् एतेन वै यमो ऽमुष्मिंल् लोक आर्ध्नोद् यमो ऽमुष्य लोकस्याधिपत्यम् आनशे तम् एव भागधेयेनोपासरत् स एनम् अमुष्य लोकस्याधिपत्यं गमयत्य् एकधा वा एतेन यमलोक ऋध्नोति परे वयसि यष्टव्यं ताजग् घि प्रमीयते शुण्ठो वा भवति शुकहरिर् वैष ह्य् एतस्य देवतया पशूनां समृद्धः
॥२.५.११॥