dvitīyakāṇḍe dvādaśaḥ prapāṭhakaḥ
dvitīyakāṇḍe dvādaśaḥ prapāṭhakaḥ
payasvatīḥ pradiśaḥ santu mahyam
||2.12.1||ṛtāṣāḍ ṛtadhāmāgnir gandharvas tasyauṣadhayo 'psaraso mudā nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tā na idaṃ brahma kṣatraṃ pāntu tasmai svāhā vaṭ tābhyaḥ svāhā vaṭ saṃhito viśvasāmā sūryo gandharvas tasya marīcayo 'psarasa āyuvo nāma suṣumṇaḥ sūryaraśmiś candramā gandharvas tasya nakṣatrāṇy apsaraso bekurayo nāmeṣiro viśvavyacā vāto gandharvas tasyāpo 'psarasā ūrjo nāma bhujī suparṇo yajño gandharvas tasya dakṣiṇā apsarasā eṣṭayo nāma bṛhaspatir viśvakarmendro gandharvas tasya maruto 'psarasā ojo nāma prajāpatiḥ parameṣṭhī mano gandharvas tasya ṛksāmāṇy apsarasaḥ stavā nāmāmṛḍayo dūrehetir mṛtyur gandharvas tasya prajā apsaraso bhīravo nāma sa no bhuvanasya pate yasya ta upari gṛhā virāṭpate 'smai brahmaṇe 'smai kṣatrāya mahi śarma yacha yasya te viśvā āśā apsarasaḥ plīyā nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tā na idaṃ brahma kṣatraṃ pāntu tasmai svāhā vaṭ tābhyaḥ svāhā vaṭ
||2.12.2||samudro 'si nabhasvān ārdradānuḥ śambhūr mayobhūr abhi mā vāhi svāhāvasyur asi duvasvāñ chambhūr mayobhūr abhi mā vāhi svāhā māruto 'si marutāṃ gaṇaḥ śambhūr mayobhūr abhi mā vāhi svāhā sajūr abdā āyavabhiḥ sajūr uṣā āruṇībhiḥ sajoṣā aśvinā daṃsobhiḥ sajūḥ sūrā etaśena sajūr vaiśvānara iḍayā ghṛtena svāhā ||
iḍayā : fn emended| ed|: īḍayā| cf| 3|4|4:49|11
agniṃ yunajmi śavasā ghṛtena divyaṃ suparṇaṃ vayasaṃ bṛhantam |
tena vayaṃ patema bradhnasya viṣṭapaṃ svo ruhāṇā adhi nāka uttame ||
imau te pakṣā ajarau patatriṇau yābhyāṃ rakṣāṃsy apahaṃsy agne |
tābhyāṃ vayaṃ patema sukṛtām ulokaṃ yatrā ṛṣayo jagmuḥ prathamā ye purāṇāḥ ||
indur dakṣaḥ śyena ṛtāvā hiraṇyapakṣaḥ śakuno bhuraṇyuḥ |
mahānt sadhasthe dhruva ā niṣatto namas te astu mā mā hiṃsīḥ ||
divo mūrdhāsi nābhiḥ pṛthivyā ūrg apām oṣadhīnām |
viśvāyuḥ śarma saprathā namas pathe viśvasya mūrdhann adhitiṣṭhasi śritaḥ ||
samudre te hṛdayam antar āyur apo dattodadhiṃ bhinta |
divaḥ parjanyād antarikṣāt pṛthivyās tato no vṛṣṭyāvata ||
vi te muñcāmi raśanāṃ vi raśmīn vi yoktrāṇi paricartanāni |
dhattād asmabhyaṃ draviṇeha bhadraṃ pra mā brūtād bhāgadāṃ devatāsu ||
iṣṭo yajño bhṛgubhir draviṇodā yattibhir āśīrdā vasubhiḥ |
iṣṭo agnir āhutaḥ pipartu na iṣṭaṃ haviḥ svagedaṃ devebhyo namaḥ
||2.12.3||yattibhir : fn 1|4|1:48|4: yatibhir
yenā ṛṣayas tapasā satram āsatendhānā agniṃ svar ābharantaḥ |
yam āhur manavaḥ stīrṇabarhiṣaṃ tasminn ahaṃ nidadhe nāke agnim ||
svar : fn emended| ed|: svar|
taṃ patnībhir anugachema devāḥ putrair bhrātṛbhir uta vā hiraṇyaiḥ |
nākaṃ gṛbhṇānāḥ sukṛtasya loke tṛtīye pṛṣṭhe adhi rocane divaḥ ||
ā vāco madhyam aruhad bhuraṇyur ayam agniḥ satpatiś cekitānaḥ |
pṛṣṭhe pṛthivyā nihito davidyutad adhaspadaṃ kṛṇutāṃ ye pṛtanyavaḥ ||
ayam agnir vīratamo vayodhāḥ sahasrīyo jyotatām aprayuchan |
vibhrājamānaḥ salilasya madhyā upa prayāhi divyāni dhāman ||
agne cyavasva sam anu prayāhy āviṣ patho devayānān kṛṇuṣva |
idamidaṃ sukṛtam ārabhasva yatrā ṛṣayo jagmuḥ prathamā ye purāṇāḥ ||
sampracyavadhvam upa saṃ prayātāviṣ patho devayānān kṛṇudhvam |
ebhiḥ sukṛtair anugachema devā yatra naḥ pūrve pitaraḥ paretāḥ ||
udbudhyasvāgne pratijāgṛhy enam iṣṭāpūrte saṃsṛjethām ayaṃ ca |
punaḥ kṛṇvantaḥ pitaro yuvāno 'nvātāṃsus tava tantum etam ||
yena vahasi sahasraṃ yenāgne sarvavedasam |
tenemaṃ yajñaṃ no vaha svar deveṣu gantave ||
ayaṃ te
||2.12.4||samās tvāgna ṛtavo vardhayantu saṃvatsarā ṛṣayo yāni satyā |
saṃ divyena dīdihi rocanena viśvā ābhāhi pradiśaś catasraḥ ||
saṃ cedhyasvāgne pra ca bodhayainam uc ca tiṣṭha mahate saubhagāya |
mā ca riṣad upasattā te agne brahmāṇas te yaśasaḥ santu mānye ||
tvām agne vṛṇate brāhmaṇā ime śivo agne saṃvaraṇe bhavā naḥ |
sapatnahāgne abhimātijid bhava sve gaye jāgṛhy aprayuchan ||
ihaivāgne adhidhārayā rayiṃ mā tvā nikran pūrvacittau nikāriṇaḥ |
kṣatram agne suyamam astu tubhyam upasattā vardhatāṃ te aniṣṭṛtaḥ ||
kṣatreṇāgne svena saṃrabhasva mitreṇāgne mitradheye yatasva |
sajātānāṃ madhyameṣṭheyāya rājñām agne vihaṣyo dīdihīha ||
ati niho ati sṛdho aty acittim ati nirṛtim adya |
viśvā hy agne duritā tara tvam athāsmabhyaṃ sahavīraṃ rayiṃ dāḥ ||
anādhṛṣyo jātavedā aniṣṭṛto virāḍ agne kṣatrabhṛd dīdihīha |
vy amīvāḥ pramuñcan mānuṣāṇāṃ śivebhir adya paripāhi no vṛdhe ||
bṛhaspate savitar bodhayainaṃ saṃśitaṃ cit santaraṃ saṃśiśādhi |
vardhayainaṃ mahate saubhagāya viśve cainam anumadantu devāḥ ||
amutrabhūyād adha yad yamasya bṛhaspate abhiśaster amuñcaḥ |
pratyūhatām aśvinā mṛtyum asmād devānām agne bhiṣajā śacībhiḥ ||
ud vayaṃ tamasas pari jyotiḥ paśyantā uttaram |
devaṃ devatrā sūryam aganma jyotir uttamam
||2.12.5||ūrdhvā asya samidho bhavanty ūrdhvā śukrā śocīṃṣy agneḥ |
dyumattamā supratīkasya sūnoḥ ||
tanūnapād asuro viśvavedā devo devebhyo devayānān
patho anaktu madhvā ghṛtena |
madhvā yajñaṃ nakṣati prīṇānaḥ ||
narāśaṃso agniḥ sukṛd devaḥ savitā viśvavāraḥ |
achāyam eti śavasā ghṛtena ||
īḍāno vahnir namasāgniṃ sruco adhvareṣu prayatsu |
sa yakṣad asya mahimānam agneḥ |
sa īṃ mandrā suprayasā starīman | barhiṣo mitramahāḥ |
vasuś cetiṣṭho vasudhātamaś ca ||
dvāro devīr anv asya viśvā vratā dadante agneḥ |
uruvyacaso dhāmnā patyamānāḥ ||
te asya yoṣaṇe divye na yonā uṣāsānaktā |
imaṃ yajñam avatām adhvaraṃ naḥ ||
daivyā hotārā ūrdhvam imam adhvaraṃ no 'gner jihvābhigṛṇītam |
kṛṇutaṃ naḥ sviṣṭam ||
tisro devīr barhir edaṃ syonam iḍā sarasvatī mahī |
bhāratī gṛṇānā ||
tan nas turīpam adbhutaṃ purukṣu tvaṣṭaḥ suvīryam |
rāyaspoṣaṃ viṣya nābhim asme ||
vanaspate 'vasṛjā rarāṇas tmanā devebhyaḥ |
agnir havyaṃ śamitā sūdayāti ||
agne svāhā kṛṇuhi jātavedā indrāya devebhyaḥ |
viśve devā havir idaṃ juṣantām
||2.12.6||