dvitīyakāṇḍe aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ
dvitīyakāṇḍe aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ
sajūr ṛtubhiḥ sajūr vidhābhiḥ sajūr devaiḥ sajūr devair vayunādhair agnaye tvā vaiśvānarāyāśvinādhvaryū sādayatām iha tvā sajūr ṛtubhiḥ sajūr vidhābhiḥ sajūr vasubhiḥ sajūr ṛtubhiḥ sajūr vidhābhiḥ sajū rudraiḥ sajūr ṛtubhiḥ sajūr vidhābhiḥ sajūr ādityaiḥ sajūr ṛtubhiḥ sajūr vidhābhiḥ sajūr viśvair devair vaiśvānaraiḥ sajūr devair vayunādhair agnaye tvā vaiśvānarāyāśvinādhvaryū sādayatām iha tvā
||2.8.1||prāṇaṃ me pāhy apānaṃ me pāhi vyānaṃ me pāhi cakṣur ma uruyā vibhāhi śrotraṃ me ślokayāpaḥ pinvauṣadhīr jinva dvipād ava catuṣpāt pāhi divo vā vṛṣṭim eraya kṣatraṃ vayo mayantaṃ chando viṣṭambho vayo 'dhipatiś chando mūrdhā vayaḥ prajāpatiś chando viśvakarmā vayaḥ parameṣṭhī chandas tryavir vayas triṣṭup chando dityavāḍ vayo virāṭ chandaḥ pañcāvir vayo gāyatrī chandas trivatso vaya uṣṇihā chandas turyavāḍ vayo 'nuṣṭup chandaḥ paṣṭhavāḍ vayo bṛhatī chanda ukṣā vayaḥ kakup chanda ṛṣabho vayaḥ satobṛhatī chando 'naḍvān vayaḥ paṅktiś chando dhenur vayo jagatī chando basto vayo yuvalaṃ chando vṛṣṇir vayo viśālaṃ chandaḥ puruṣo vayas tandraṃ chandaḥ siṃho vayaś chadiś chando vyāghro vayo 'nādhṛṣyaṃ chandaḥ
||2.8.2||indrāgnī avyathamānām iṣṭakāṃ dṛṃhataṃ yuvam |
pṛṣṭhena dyāvāpṛthivī āpṛṇāntarikṣaṃ ca vibādhasva ||
rājñy asi prācī dig virāḍ asi dakṣiṇā dik samrāḍ asi pratīcī dik svarāḍ asy udīcī dig adhipatny asy ūrdhvā dig āyur me pāhi prāṇaṃ me pāhy apānaṃ me pāhi vyānaṃ me pāhi cakṣur me pāhi śrotraṃ me pāhi mano me pinva vācaṃ me jinvātmānaṃ me pāhi jyotir me yacha mā chandaḥ pramā chandaḥ pratimā chando 'srīvīś chandaḥ paṅktiś chanda uṣṇihā chando gāyatrī chandas triṣṭup chando jagatī chando 'nuṣṭup chando virāṭ chando bṛhatī chandaḥ pṛthivī chando 'ntarikṣaṃ chando dyauś chando nakṣatrāṇi chandaḥ samā chandaḥ kṛṣiś chando vāk chando manaś chando gauś chando 'śvaś chando 'jā chando hiraṇyaṃ chando 'gnir devatā vāto devatā sūryo devatā candramā devatā vasavo devatā rudrā devatādityā devatā maruto devatendro devatā varuṇo devatā bṛhaspatir devatā viśve devā devatā mūrdhāsi rāḍ dhruvāsi dharuṇā dhartry asi dharaṇy āyuṣe tvā varcase tvā kṛṣyai tvā kṣemāya tvā yantrī rāḍ yantry asi yamanī dhartry asi dharitrīṣe tvorje tvā rayyai tvā poṣāya tvā
||2.8.3||indro : fn emended| ed|: indo
dhruvāsi : fn emended| ed|: dhravāsi|
āśus trivṛd bhāntaḥ pañcadaśo vyomā saptadaśaḥ pratūrtir aṣṭādaśas tapo navadaśo 'bhīvartaḥ saviṃśo dharuṇa ekaviṃśo varco dvāviṃśaḥ sambharaṇas trayoviṃśo yoniś caturviṃśo garbhāḥ pañcavimśa ojas triṇavo virāṭ triṃśaḥ kratur ekatriṃśo vidhṛtir dvātriṃśaḥ pratiṣṭhā trayastriṃśo bradhnasya viṣṭapaṃ catustriṃśo nākaḥ ṣaṭtriṃśo vīvarto 'ṣṭācatvāriṃśo dhartraṃ catuṣṭomaḥ
||2.8.4||agner bhāgo 'si dīkṣāyā ādhipatyaṃ brahma spṛtaṃ trivṛt stoma indrasya bhāgo 'si viṣṇor ādhipatyaṃ kṣatraṃ spṛtaṃ pañcadaśaḥ stomo nṛcakṣasāṃ bhāgo 'si dhātur ādhipatyaṃ janitraṃ spṛtaṃ saptadaśaḥ stomo mitrasya bhāgo 'si varuṇasyādhipatyaṃ divo vṛṣṭir vātaḥ spṛta ekaviṃśaḥ stomo 'dityā bhāgo 'si pūṣṇa ādhipatyam ojaḥ spṛtaṃ triṇavaḥ stomo vasūnāṃ bhāgo 'si rudrāṇām ādhipatyaṃ catuṣpāt spṛtaṃ caturviṃśaḥ stoma ādityānāṃ bhāgo 'si marutām ādhipatyaṃ garbhāḥ spṛtāḥ pañcaviṃśaḥ stomaḥ savitur bhāgo si bṛhaspater ādhipatyaṃ samīcīr diśaḥ spṛtāś catuṣṭomaḥ stomo yavānāṃ bhāgo 'sy ayavānām ādhipatyaṃ prajāḥ spṛtāś catuścatvāriṃśaḥ stoma ṛbhūṇāṃ bhāgo 'si viśveṣāṃ devānām ādhipatyaṃ bhūtaṃ niśāntaṃ spṛtaṃ trayastriṃśaḥ stomaḥ
||2.8.5||ekayāstuvata prajā adhīyanta prajānāṃ patir adhipatir āsīt tisṛbhir astuvata brahmāsṛjyata brahmaṇaspatir adhipatir āsīt pañcabhir astuvata bhūtāny asṛjyanta bhūtānāṃ patir adhipatir āsīt saptabhir astuvata saptaṛṣayo 'sṛjyanta dhātādhipatir āsīn navabhir astuvata pitaro 'sṛjyantāditir adhipatir āsīd ekādaśabhir astuvatārtavā asṛjyanta ṛtavo 'dhipataya āsaṃs trayodaśabhir astuvata māsā asṛjyanta saṃvatsaro 'dhipatir āsīt pañadaśabhir astuvata kṣatram asṛjyatendro 'dhipatir āsīt saptadaśabhir astuvata grāmyāḥ paśavo 'sṛjyanta bṛhaspatir adhipatir āsīn navadaśabhir astuvata śūdrāryā asṛjyetām ahorātre adhipatnī āstām ekaviṃśatyāstuvataikaśapham asṛjyata varuṇo 'dhipatir āsīt trayoviṃśatyāstuvata kṣudrāḥ paśavo 'sṛjyanta pūṣādhipatir āsīt pañcaviṃśatyāstuvatāraṇyāḥ paśavo 'sṛjyanta vāyur adhipatir āsīt saptaviṃśatyāstuvata vanaspatayo 'sṛjyanta somo 'dhipatir āsīn navaviṃśatyāstuvata dyāvāpṛthivī vyaitāṃ vasavo rudrā anuvyāyaṃs ta u evādhipataya āsann ekatriṃśatāstuvata prajā asṛjyanta yavāś cāyavāś cādhipataya āsaṃs trayastriṃśatāstuvata bhūtāny aśāmyan prajāpatiḥ parameṣṭhy adhipatir āsīt
||2.8.6||agne jātān praṇudā naḥ sapatnān praty ajātān jātavedo nudasva |
adhi no brūhi sumanā aheḍañ śarmaṃs te syāma trivarūthā udbhau ||
sahasā jātān praṇudā naḥ sapatnān praty ajātān jātavedo nudasva |
adhi no brūhi sumanasyamāno vayaṃ syāma praṇudā naḥ sapatnān ||
catuścatvāriṃśī stomo varco draviṇaṃ ṣoḍaśī stoma ojo draviṇam ||
agneḥ purīṣam asy apso nāma tāṃ tvā viśve abhigṛṇantu devāḥ |
stomapṛṣṭhā ghṛtavatīha sīda prajāvad asme draviṇāyajasva ||
tayā devatayāṅgirasvad druvā sīdaivaś chando varivaś chanda āchac chando manaś chandaḥ śambhūś chandaḥ paribhūś chandaḥ sindhuś chando vyacaś chandaḥ samudraṃ chandaḥ salilaṃ chandaḥ kakup chandas trikakup chandaḥ kāvyaṃ chando 'ṅkupaṃ chando 'kṣarapaṅktiś chandaḥ padapaṅktiś chando viṣṭārapaṅktiś chandaḥ kṣuro bhṛjaś chandaḥ pakṣaś chandaḥ prachac chandaḥ saṃyac chando viyac chando bṛhac chando rathantaraṃ chando nikāyaṃ chando vīvadhaṃ chando giraś chando bhṛjaś chandaḥ saṃstup chando 'nuṣṭup chanda evaś chando varivaś chando vayaś chando vayaskṛc chando viśālaṃ chando viṣpardhāś chandaś chadiś chando dūrohaṇaṃ chandas tandraṃ chando 'ṅkāvaṅkaṃ chandaḥ
||2.8.7||raśminā kṣayāya kṣayaṃ jinva pretyā dharmaṇe dharma jinvānvityā dive divaṃ jinva sandhināntarikṣāyāntarikṣaṃ jinva pratidhinā pṛthiyai pṛthivīṃ jinva viṣṭambhena vṛṣṭyai vṛṣṭiṃ jinva pravāyāhne 'har jinvānuvāya rātryai rātrīṃ jinvośijā vasubhyo vasūn jinva praketena rudrebhyo rudrān jinva suditinādityebhya ādityān jinva tantunā prajābhyaḥ prajā jinvaujasā pitṛbhyaḥ pitṝn jinva pṛtanāṣāhā paśubhyaḥ paśūn jinva revatauṣadhībhyā oṣadhīr jinvābhijitā yuktagrāvṇendrāyendraṃ jinvādhipatinā prāṇāya prāṇaṃ jinva dharuṇenāpānāyāpānaṃ jinva saṃsarpeṇa cakṣuṣe cakṣur jinva vayodhasādhītāyādhītaṃ jinva trivṛtā trivṛte trivṛj jinva pravṛtā pravṛte pravṛj jinva savṛtā savṛte savṛj jinvānūvṛtānuvṛte 'nūvṛj jinva viroheṇa virohāya virohaṃ jinva praroheṇa prarohāya prarohaṃ jinva saṃroheṇa saṃrohāya saṃrohaṃ jinvānūroheṇānūrohāyānūrohaṃ jinva vasukena vasukāya vasukaṃ jinva veṣaśriyā veṣaśriyai veṣaśrīṃ jinva vasyaṣṭyā vasyaṣṭyai vasyaṣṭiṃ jinvākrāntyākrāntyā utkrāntiṃ jinvoktrāntyotkrāntyā ākrāntiṃ jinva
||2.8.8||rājñy asi prācī dig vasavas te devā adhipatayo 'gnir hetīnāṃ pratidhartā trivṛt tvā stomaḥ pṛthivyāṃ śrayatv ājyam uktham avyathāyai stabhnotu rathantaraṃ sāma pratiṣṭhityā antarikṣa ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā variṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ cā sādayantu virāḍ asi dakṣiṇā dig rudrās te devā adhipataya indro hetīnāṃ pratidhartā pañcadaśas tvā stomaḥ pṛthivyāṃ śrayatu praugam uktham avyathāyai stabhnotu bṛhat sāma pratiṣṭhityā antarikṣa ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā variṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu samrāḍ asi pratīcī dig ādityās te devā adhipatayaḥ somo hetīnāṃ pratidhartā saptadaśas tvā stomaḥ pṛthivyāṃ śrayatu marutvatīyam uktham avyathāyai stabhnotu vairūpaṃ sāma pratiṣṭhityā antarikṣa ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā variṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu svarāḍ asy udīcī diṅ marutas te devā adhipatayo varuṇo hetīnāṃ pratidhartaikaviṃśas tvā stomaḥ pṛthivyāṃ śrayatu niṣkevalyam uktham avyathāyai stabhnotu vairājaṃ sāma pratiṣṭhityā antarikṣa ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā variṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantv adhipatny asy ūrdhvā dig viśve te devā adhipatayo bṛhaspatir hetīnāṃ pratidhartā triṇavatrayastriṃśau tvā stomau pṛthivyāṃ śrayatāṃ vaiśvadevāgnimārute ukthe avyathāyai stabhnutāṃ śākvararaivate sāmanī pratiṣṭhityā antarikṣa ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā variṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu
||2.8.9||diṅ : fn ⟨ diś
ayaṃ puro harikeśaḥ sūryaraśmis tasya rathakṛtsnaś ca rathaujāśca senānīgrāmaṇyau puñjikasthalā ca kṛtasthalā cāpsarasau yātudhānā hetī rakṣāṃsi prahetis tebhyo namo astu te no mṛḍantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmo 'yaṃ dakṣiṇā viśvakarmā tasya rathasvanaś ca rathecitraś ca senānīgrāmaṇyau menakā ca sahajanyā cāpsarasau daṅkṣṇavaḥ paśavo hetiḥ pauruṣeyo vadhaḥ prahetis tebhyo namo astu te no mṛḍantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmo 'yaṃ paścā vidadvasus tasya rathaprotaś cāsamarathaś ca senānīgrāmaṇyav āmlocantī ca pramlocantī cāpsarasau vyāghrā hetiḥ sarpāḥ prahetis tebhyo namo astu te no mṛḍantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmo 'yam uttarāt saṃyadvasus tasya senajic ca suṣeṇaś ca senānīgrāmaṇyau viśvācī ca ghṛtācī cāpsarasav āpo hetir vātaḥ prahetis tebhyo namo astu te no mṛḍantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmo 'yam upary arvāgvasus tasya tārkṣyaś cāriṣṭanemiś ca senānīgrāmaṇyaūrvaśī ca pūrvacittiś cāpsarasav avasphūrjad dhetir vidyut prahetis tebhyo namo astu te no mṛḍantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmaḥ
||2.8.10||prācyā tvā diśā sādayāmy agninā devena devatayā gāyatreṇa chandasāgneḥ śirā upadadhāmi gāyatrasya chandaso 'gneḥ śīrṣṇāgneḥ śirā upadadhāmi dakṣiṇayā tvā diśā sādayāmīndreṇa devena devatayā traiṣṭubhena chandasāgneḥ pakṣam upadadhāmi traiṣṭubhasya chandaso 'gneḥ pakṣeṇāgneḥ pakṣam upadadhāmi pratīcyā tvā diśā sādayāmi viśvebhir devebhir devatayā jāgatena chandasāgneḥ pucham upadadhāmi jāgatasya chandaso 'gneḥ puchenāgneḥ pucham upadadhāmy udīcyā tvā diśā sādayāmi mitrāvaruṇābhyāṃ devābhyāṃ devatayānuṣṭubhena chandasāgneḥ pakṣam upadadhāmy ānuṣṭubhasya chandaso 'gneḥ pakṣeṇāgeḥ pakṣam upadadhāmy ūrdhvayā tvā diśā sādayāmi bṛhaspatinā devena devatayā pāṅktena chandasāgneḥ pṛṣṭham upadadhāmi pāṅktasya chandaso 'gneḥ pṛṣṭhenāgneḥ pṛṣṭham upadadhāmi
||2.8.11||madhuś ca mādhavaś ca vāsantikā ṛtū agner antaḥśleṣo 'si ||
kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantām āpā oṣadhayaḥ |
kalpantām agnayaḥ pṛthaṅ mama jyaiṣṭhyāya savratāḥ ||
ye agnayaḥ samanaso 'ntarā dyāvāpṛthivī |
vāsantikā ṛtū abhikalpamānā indram iva devā abhisaṃviśantu ||
śukraś ca śuciś ca graiṣmā ṛtū nabhaś ca nabhasyaś ca vārṣikā ṛtū iṣaś corjaś ca śāradā ṛtū sahaś ca sahasyaś ca haimantikā ṛtū tapaś ca tapasyaś ca śaiśirā ṛtū agner antaḥśleṣo 'si ||
kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantām āpā oṣadhayaḥ |
kalpantām agnayaḥ pṛthaṅ mama jyaiṣṭhyāya savratāḥ ||
ye agnayaḥ samanaso 'ntarā dyāvāpṛthivī |
śaiśirā ṛtū abhikalamānā indram iva devā abhisaṃviśantu
||2.8.12||purovātasanir asy abhrasanir asi vidyutsanir asi stanayitnusanir asi vṛṣṭisanir asy agner yāny asy agner agneyāny asi vāyor yāny asi vāyor vāyoyāny asi devānāṃ yāny asi devānāṃ devayāny asi viśveṣāṃ devānāṃ yāny asi viśveṣāṃ devānāṃ devayāny asi saṃyāny asy antarikṣasad asy antarikṣe sīdāmbā ca bulā ca nitatnī ca stanayantī cābhrayantī ca meghayantī ca cupuṇīkā salilāya tvā mṛdīkāya tvā satīkāya tvā ketāya tvā suketāya tvā saketāya tvā vivasvate tvā dive tvā jyotiṣa ādityebhyas tvā
||2.8.13||udapurā nāmāsy annena viṣṭhā tāṃ tvā praimy ātmanā puruṣair gobhir aśvair āyuṣā varcasā prajayā dhanena sanyā medhayā rayyā poṣeṇa manuṣyās te goptāro 'gnir adhipatis tayā devatayāṅgirasvad dhruvā sīdāparājitā nāmāsi brahmaṇā viṣṭā tāṃ tvā praimy ātmanā puruṣair gobhir aśvair āyuṣā varcasā prajayā dhanena sanyā medhayā rayyā poṣeṇa marutas te goptāro vāyur adhipatis tayā devatayāṅgirasvad dhruvā sīdādhidyaur nāmāsy amṛtena viṣṭā tāṃ tvā praimy ātmanā puruṣair gobhir aśvair āyuṣā varcasā prajayā dhanena sanyā medhayā rayyā poṣeṇa viśve te devā goptāraḥ sūryo 'dhipatis tayā devatayāṅgirasvad dhruvā sīda prajāpatiṣ ṭvā sādayatu pṛthivyāḥ pṛṣṭhe bhūr asi bhūmir asi pratho 'si pṛthivy asy aditir asi viśvadhāyā viśvasya bhuvanasya dhartrī pṛthivīṃ yacha pṛthivīṃ dṛmha pṛthivīṃ mā hiṃsīḥ pṛthivyā mā pāhi viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāyāgniṣ ṭvābhipātu mahyā svastyā chardiṣā śantamena viśvakarmā sādayatv antarikṣasya pṛṣṭhe 'ntarikṣaṃ yachāntarikṣaṃ dṛṃhāntarikṣaṃ mā hiṃsīr antarikṣān mā pāhi viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya vāyuṣ ṭvābhipātu mahyā svastyā chardiṣā śantamena parameṣṭhī tvā sādayatu divaḥ pṛṣṭhe vyacasvatīṃ prathasvatīṃ bhāsvatīṃ raśmīvatīm ā yā divaṃ bhāsyā pṛthivīm orv antariksaṃ divaṃ yacha divaṃ dṛmha divaṃ mā hiṃsīr divo mā pāhi viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya sūryas tvābhipātu mahyā svastyā chardiṣā śantamena ||
prothad aśvo na yavase 'viṣyan yadā mahaḥ saṃvaraṇād vyasthāt |
ād asya vāto anuvāti śocir adha smā te vrajanaṃ kṛṣṇam astu ||
āyoṣ ṭvā sadane sādayāmi samudrasyodmann avataś chāyāyāṃ namaḥ samudrāya namaḥ samudrasya cakṣase sahasrasya māsi sahasrasya pramāsi sahasrasya pratimāsi sahasrasya sammāsi sahasrasyonmāsi sāhasro 'si sahasrāya tvemā me agnā iṣṭakā dhenavaḥ santv ekā ca śataṃ ca śataṃ ca sahasraṃ ca sahasraṃ cāyutaṃ cāyutaṃ ca prayutaṃ ca prayutaṃ cāyutaṃ ca o arbudaṃ ca nyarbudaṃ ca samudraś ca madhyaṃ cāntaś ca parārdhaś cemā me agnā iṣṭakā dhenavaḥ santu ṣaṣṭiḥ sahasram ayutam akṣīyamāṇā ṛtuṣṭhāḥ stha ṛtāvṛdho ghṛtaścuto madhuścutā ūrjasvatīḥ payasvatīḥ svadhāyinīḥ kulāyinīs tā me agnā iṣṭakā dhenavaḥ santu virājo nāma kāmadughā amutrāmuṣmiṃl loke
||2.8.14||