piṃgalā nāma yā veśyā mayā pūrvamudāhṛtā
sūta uvāca
piṃgalā nāma yā veśyā mayā pūrvamudāhṛtā ||
śivabhaktārcanātpuṇyāttyaktvā pūrvakalevaram
||1||पिंगला नाम या वेश्या मया पूर्वमुदाहृता ॥
शिवभक्तार्चनात्पुण्यात्त्यक्त्वा पूर्वकलेवरम्
candrāṃgadasya sā bhūyaḥ sīmaṃtinyāmajāyata ||
rūpaudāryaguṇopetā nāmnā vai kīrtimālinī
||2||चन्द्रांगदस्य सा भूयः सीमंतिन्यामजायत ॥
रूपौदार्यगुणोपेता नाम्ना वै कीर्तिमालिनी
bhadrāyurapi tatraiva rājaputro vaṇikpateḥ ||
vavṛdhe sadane bhānuḥ śucāviva mahātapāḥ
||3||भद्रायुरपि तत्रैव राजपुत्रो वणिक्पतेः ॥
ववृधे सदने भानुः शुचाविव महातपाः
tasyāpi vaiśyanāthasya kumārastveka uttamaḥ ||
sa nāmnā sunayaḥ prokto rājasūnoḥ sakhā'bhavat
||4||तस्यापि वैश्यनाथस्य कुमारस्त्वेक उत्तमः ॥
स नाम्ना सुनयः प्रोक्तो राजसूनोः सखाऽभवत्
tāvubhau paramasnigdhau rājavaiśyakumārakau ||
citrakrīḍāvudārāṃgau ratnābharaṇamaṃḍitau
||5||तावुभौ परमस्निग्धौ राजवैश्यकुमारकौ ॥
चित्रक्रीडावुदारांगौ रत्नाभरणमंडितौ
tasya rājakumārasya brāhmaṇaiḥ sa vaṇikpatiḥ ||
saṃskārānkārayāmāsa svaputrasyāpi vistarāt
||6||तस्य राजकुमारस्य ब्राह्मणैः स वणिक्पतिः ॥
संस्कारान्कारयामास स्वपुत्रस्यापि विस्तरात्
kāle kṛtopanayanau guruśuśrūṣaṇe ratau ||
cakratuḥ sarvavidyānāṃ saṃgrahaṃ vinayānvitau
||7||काले कृतोपनयनौ गुरुशुश्रूषणे रतौ ॥
चक्रतुः सर्वविद्यानां संग्रहं विनयान्वितौ
atha rājakumārasya prāpte ṣoḍaśahāyane ||
sa eva ṛṣabho yogī tasya veśmanyupāyayau
||8||अथ राजकुमारस्य प्राप्ते षोडशहायने ॥
स एव ऋषभो योगी तस्य वेश्मन्युपाययौ
sā rājñī sa kumāraśca śivayoginamāgatam ||
muhurmuhuḥ praṇamyobhau pūjayāmāsaturmudā
||9||सा राज्ञी स कुमारश्च शिवयोगिनमागतम् ॥
मुहुर्मुहुः प्रणम्योभौ पूजयामासतुर्मुदा
tābhyāṃ ca pūjitaḥ so'tha yogīśo hṛṣṭamānasaḥ ||
taṃ rājaputramuddiśya babhāṣe karuṇārdradhīḥ
||10||ताभ्यां च पूजितः सोऽथ योगीशो हृष्टमानसः ॥
तं राजपुत्रमुद्दिश्य बभाषे करुणार्द्रधीः
śivayogyuvāca
kaccitte kuśalaṃ tāta tvanmātuścāpyanāmayam ||
kaccittvaṃ sarvavidyānāmakārṣīśca pratigraham
||11||कच्चित्ते कुशलं तात त्वन्मातुश्चाप्यनामयम् ॥
कच्चित्त्वं सर्वविद्यानामकार्षीश्च प्रतिग्रहम्
kaccidgurūṇāṃ satataṃ śuśrūṣātatparo bhavān ||
kaccitsmarasi māṃ tāta tava prāṇapradaṃ gurum
||12||कच्चिद्गुरूणां सततं शुश्रूषातत्परो भवान् ॥
कच्चित्स्मरसि मां तात तव प्राणप्रदं गुरुम्
evaṃ vadati yogīśe rājñī sā vinayānvitā ||
svaputraṃ pādayostasya nipātyainamabhāṣata
||13||एवं वदति योगीशे राज्ञी सा विनयान्विता ॥
स्वपुत्रं पादयोस्तस्य निपात्यैनमभाषत
eṣa putrastava guro tvamasya prāṇadaḥ pitā ||
eṣa śiṣyastu saṃgrāhyo bhavatā karuṇātmanā
||14||एष पुत्रस्तव गुरो त्वमस्य प्राणदः पिता ॥
एष शिष्यस्तु संग्राह्यो भवता करुणात्मना
ato bandhubhirutsṛṣṭamanāthaṃ paripālaya ||
asmai samyaksatāṃ mārgamupadeṣṭuṃ tvamarhasi
||15||अतो बन्धुभिरुत्सृष्टमनाथं परिपालय ॥
अस्मै सम्यक्सतां मार्गमुपदेष्टुं त्वमर्हसि
iti prasādito rājñyā śivayogī mahāmatiḥ ||
tasmai rājakumārāya sanmārgamupadiṣṭavān
||16||इति प्रसादितो राज्ञ्या शिवयोगी महामतिः ॥
तस्मै राजकुमाराय सन्मार्गमुपदिष्टवान्
ṛṣabha uvāca
śrutismṛtipurāṇeṣu prokto dharmaḥ sanātanaḥ ||
varṇāśramānurūpeṇa niṣevyaḥ sarvadā janaiḥ
||17||श्रुतिस्मृतिपुराणेषु प्रोक्तो धर्मः सनातनः ॥
वर्णाश्रमानुरूपेण निषेव्यः सर्वदा जनैः
bhaja vatsa satāṃ mārgaṃ sadeva caritaṃ cara ||
na devājñāṃ vilaṃghethā mā kārṣīrdevahelanam
||18||भज वत्स सतां मार्गं सदेव चरितं चर ॥
न देवाज्ञां विलंघेथा मा कार्षीर्देवहेलनम्
godevaguruvipreṣu bhaktimānbhava sarvadā ||
cāṃḍālamapi saṃprāptaṃ sadā saṃbhāvayātithim
||19||गोदेवगुरुविप्रेषु भक्तिमान्भव सर्वदा ॥
चांडालमपि संप्राप्तं सदा संभावयातिथिम्
satyaṃ na tyaja sarvatra prāpte'pi prāṇasaṃkaṭe ||
gobrāhmaṇānāṃ rakṣārthamasatyaṃ tvaṃ vada kvacit
||20||सत्यं न त्यज सर्वत्र प्राप्तेऽपि प्राणसंकटे ॥
गोब्राह्मणानां रक्षार्थमसत्यं त्वं वद क्वचित्
parasveṣu parastrīṣu devabrāhmaṇa vastuṣu ||
tṛṣṇāṃ tyaja mahābāho durlabheṣvapi vastuṣu
||21||परस्वेषु परस्त्रीषु देवब्राह्मण वस्तुषु ॥
तृष्णां त्यज महाबाहो दुर्लभेष्वपि वस्तुषु
satkathāyāṃ sadācāre sadvrate ca sadāgame ||
dharmādisaṃgrahe nityaṃ tṛṣṇāṃ kuru mahāmate
||22||सत्कथायां सदाचारे सद्व्रते च सदागमे ॥
धर्मादिसंग्रहे नित्यं तृष्णां कुरु महामते
snāne jape ca home ca svādhyāye pitṛtarpaṇe ||
godevātithipūjāsu nirālasyo bhavānagha
||23||स्नाने जपे च होमे च स्वाध्याये पितृतर्पणे ॥
गोदेवातिथिपूजासु निरालस्यो भवानघ
krodhaṃ dveṣaṃ bhayaṃ śāṭhyaṃ paiśunya masadāgraham ||
kauṭilyaṃ daṃbhamudvegaṃ yatnena parivarjaya
||24||क्रोधं द्वेषं भयं शाठ्यं पैशुन्य मसदाग्रहम् ॥
कौटिल्यं दंभमुद्वेगं यत्नेन परिवर्जय
kṣātradharmarato'pi tvaṃ vṛthā hiṃsāṃ parityaja ||
śuṣkavairaṃ vṛthālāpaṃ paranidāṃ ca varjaya
||25||क्षात्रधर्मरतोऽपि त्वं वृथा हिंसां परित्यज ॥
शुष्कवैरं वृथालापं परनिदां च वर्जय
mṛgayā dyūtapāneṣu strīṣu strīvijiteṣu ca ||
atyāhāramatikrodhamatinidrāmatiśramam
||26||मृगया द्यूतपानेषु स्त्रीषु स्त्रीविजितेषु च ॥
अत्याहारमतिक्रोधमतिनिद्रामतिश्रमम्
atyālāpamatikrīḍāṃ sarvadā parivarjaya
||27||अत्यालापमतिक्रीडां सर्वदा परिवर्जय
atividyāmatiśraddhāmatipuṇyamatismṛtim ||
atyutsāhamatikhyātimatidhairyaṃ ca sādhaya
||28||अतिविद्यामतिश्रद्धामतिपुण्यमतिस्मृतिम् ॥
अत्युत्साहमतिख्यातिमतिधैर्यं च साधय
sakāmo nijadāreṣu sakrodho nija śatruṣu ||
salobhaḥ puṇyanicaye sābhyasūyo hyadharmiṣu
||29||सकामो निजदारेषु सक्रोधो निज शत्रुषु ॥
सलोभः पुण्यनिचये साभ्यसूयो ह्यधर्मिषु
sadveṣo bhava pākhaṇḍe sarāgaḥ sajjaneṣu ca ||
durbodho bhava durmaṃtre badhiraḥ piśunoktiṣu
||30||सद्वेषो भव पाखण्डे सरागः सज्जनेषु च ॥
दुर्बोधो भव दुर्मंत्रे बधिरः पिशुनोक्तिषु
dhūrttaṃ caṃḍaṃ śaṭhaṃ krūraṃ kitavaṃ capalaṃ khalam ||
patitaṃ nāstikaṃ jihmaṃ dūrataḥ parivarjaya
||31||धूर्त्तं चंडं शठं क्रूरं कितवं चपलं खलम् ॥
पतितं नास्तिकं जिह्मं दूरतः परिवर्जय
ātmapraśaṃsā mā kārṣīḥ parijñāteṃgito bhava ||
dhane sarvakuṭuṃbe ca nātyāsaktaḥ sadā bhava
||32||आत्मप्रशंसा मा कार्षीः परिज्ञातेंगितो भव ॥
धने सर्वकुटुंबे च नात्यासक्तः सदा भव
patnyāḥ pativratāyāśca jananyāḥ śvaśurasya ca ||
satāṃ gurośca vacane viśvāsaṃ kuru sarvadā
||33||पत्न्याः पतिव्रतायाश्च जनन्याः श्वशुरस्य च ॥
सतां गुरोश्च वचने विश्वासं कुरु सर्वदा
ātmarakṣāparo nityamapramatto dṛḍhavrataḥ ||
viśvāsaṃ naiva kurvīthāḥ svabhṛtyeṣvapi kutra cit
||34||आत्मरक्षापरो नित्यमप्रमत्तो दृढव्रतः ॥
विश्वासं नैव कुर्वीथाः स्वभृत्येष्वपि कुत्र चित्
viśvastaṃ mā vadhīḥ kaṃcidapi coraṃ mahāmate ||
apāpeṣu na śaṃkethāḥ satyānna calito bhava
||35||विश्वस्तं मा वधीः कंचिदपि चोरं महामते ॥
अपापेषु न शंकेथाः सत्यान्न चलितो भव
anāthaṃ kṛpaṇaṃ vṛddhaṃ striyaṃ bālaṃ nirāgasam ||
parirakṣa dhanaiḥ prāṇairbuddhyā śaktyā balena ca
||36||अनाथं कृपणं वृद्धं स्त्रियं बालं निरागसम् ॥
परिरक्ष धनैः प्राणैर्बुद्ध्या शक्त्या बलेन च
api śatruṃ vadhasyārhaṃ mā vadhīḥ śaraṇāgatam ||
apyapātraṃ supātraṃ vā nīco vāpi mahattamaḥ
||37||अपि शत्रुं वधस्यार्हं मा वधीः शरणागतम् ॥
अप्यपात्रं सुपात्रं वा नीचो वापि महत्तमः
yo vā ko vāpi yāceta tasmai dehi śiropi ca ||
api yatnena mahatā kīrtimeva sadārjaya
||38||यो वा को वापि याचेत तस्मै देहि शिरोपि च ॥
अपि यत्नेन महता कीर्तिमेव सदार्जय
rājñāṃ ca viduṣāṃ caiva kīrtireva hi bhūṣaṇam ||
satkīrtiprabhavā lakṣmīḥ puṇyaṃ satkīrtisaṃbhavam
||39||राज्ञां च विदुषां चैव कीर्तिरेव हि भूषणम् ॥
सत्कीर्तिप्रभवा लक्ष्मीः पुण्यं सत्कीर्तिसंभवम्
satkīrtyā rājate lokaścaṃdraścaṃdrikayā nyathā ||
gajāśvahemanicayaṃ ratnarāśiṃ nagopamam
||40||सत्कीर्त्या राजते लोकश्चंद्रश्चंद्रिकया न्यथा ॥
गजाश्वहेमनिचयं रत्नराशिं नगोपमम्
akīrtyopahataṃ sarvaṃ tṛṇavanmuṃca satvaram ||
mātuḥ kopaṃ pituḥ kopaṃ guroḥ kopaṃ dhanavya yam
||41||अकीर्त्योपहतं सर्वं तृणवन्मुंच सत्वरम् ॥
मातुः कोपं पितुः कोपं गुरोः कोपं धनव्य यम्
putrāṇāmaparādhaṃ ca brāhmaṇānāṃ kṣamasva bhoḥ ||
yathā dvijaprasādaḥ syāttathā teṣāṃ hitaṃ cara
||42||पुत्राणामपराधं च ब्राह्मणानां क्षमस्व भोः ॥
यथा द्विजप्रसादः स्यात्तथा तेषां हितं चर
rājānaṃ saṃkaṭe magnamuddhareyurdvijottamā ||
āyuryaśo balaṃ saukhyaṃ dhanaṃ puṇyaṃ prajonnatiḥ
||43||राजानं संकटे मग्नमुद्धरेयुर्द्विजोत्तमा ॥
आयुर्यशो बलं सौख्यं धनं पुण्यं प्रजोन्नतिः
karmaṇā yena jāyeta tatsevyaṃ bhavatā sadā ||
deśaṃ kālaṃ ca śaktiṃ ca kāryaṃ cā kāryameva ca
||44||कर्मणा येन जायेत तत्सेव्यं भवता सदा ॥
देशं कालं च शक्तिं च कार्यं चा कार्यमेव च
samyagvicārya yatnena kuru kāryaṃ ca sarvadā ||
na kuryāḥ kasyacidbādhāṃ parabādhāṃ nivāraya
||45||सम्यग्विचार्य यत्नेन कुरु कार्यं च सर्वदा ॥
न कुर्याः कस्यचिद्बाधां परबाधां निवारय
corānduṣṭāṃśca bādhethāḥ sunītyā śaktimattayā ||
snāne jape ca home ca daive pitrye ca karmaṇi
||46||चोरान्दुष्टांश्च बाधेथाः सुनीत्या शक्तिमत्तया ॥
स्नाने जपे च होमे च दैवे पित्र्ये च कर्मणि
atvaro bhava nidrāyāṃ bhojane bhava satvaraḥ ||
dākṣiṇyayuktamaśaṭhaṃ satyaṃ janamanoharam
||47||अत्वरो भव निद्रायां भोजने भव सत्वरः ॥
दाक्षिण्ययुक्तमशठं सत्यं जनमनोहरम्
alpākṣaramanaṃtārthaṃ vākyaṃ brūhi mahāmate ||
abhīto bhava sarvatra vipakṣeṣu vipatsu ca
||48||अल्पाक्षरमनंतार्थं वाक्यं ब्रूहि महामते ॥
अभीतो भव सर्वत्र विपक्षेषु विपत्सु च
bhīto bhava brahmakule na pāpe guruśāsane ||
jñātibaṃdhuṣu vipreṣu bhāryāsu tanayeṣu ca
||49||भीतो भव ब्रह्मकुले न पापे गुरुशासने ॥
ज्ञातिबंधुषु विप्रेषु भार्यासु तनयेषु च
samabhāvena vartethāstathā bhojanapaṃktiṣu ||
satāṃ hitopadeśeṣu tathā puṇya kathāsu ca
||50||समभावेन वर्तेथास्तथा भोजनपंक्तिषु ॥
सतां हितोपदेशेषु तथा पुण्य कथासु च
vidyāgoṣṭhīṣu dharmyāsu kvacinmā bhūḥ parāṅmukhaḥ ||
śucau puṇyajalasyāṃte prakhyāte brahmasaṃkule
||51||विद्यागोष्ठीषु धर्म्यासु क्वचिन्मा भूः पराङ्मुखः ॥
शुचौ पुण्यजलस्यांते प्रख्याते ब्रह्मसंकुले
mahādeśe śivamaye vastavyaṃ bhavatā sadā ||
kulaṭā gaṇikā yatra yatra tiṣṭhati kāmukaḥ
||52||महादेशे शिवमये वस्तव्यं भवता सदा ॥
कुलटा गणिका यत्र यत्र तिष्ठति कामुकः
durdeśe nīcasaṃbādhe kadācidapi mā vasa ||
ekamevāśritopi tvaṃ śivaṃ tribhuvaneśvaram
||53||दुर्देशे नीचसंबाधे कदाचिदपि मा वस ॥
एकमेवाश्रितोपि त्वं शिवं त्रिभुवनेश्वरम्
sarvāndevānupāsīthāstaddināni ca mānayan ||
sadā śuciḥ sadā dakṣaḥ sadā śāṃtaḥ sadā sthiraḥ
||54||सर्वान्देवानुपासीथास्तद्दिनानि च मानयन् ॥
सदा शुचिः सदा दक्षः सदा शांतः सदा स्थिरः
sadā vijita ṣaḍvargaḥ sadaikāṃto bhavānagha ||
viprānvedavidaḥ śāṃtānyatīṃśca niyatojvalān
||55||सदा विजित षड्वर्गः सदैकांतो भवानघ ॥
विप्रान्वेदविदः शांतान्यतींश्च नियतोज्वलान्
yugmam ||
puṇyavṛkṣānpuṇyanadīḥ puṇyatīrthaṃ mahatsaraḥ ||
dhenuṃ ca vṛṣabhaṃ ratnaṃ yuvatīṃ ca pativratām
||56||युग्मम् ॥
पुण्यवृक्षान्पुण्यनदीः पुण्यतीर्थं महत्सरः ॥
धेनुं च वृषभं रत्नं युवतीं च पतिव्रताम्
ātmano gṛhadevāṃśca sahasaiva namaskuru ||
utthāya samaye brāhme svācamya vimalāśayaḥ
||57||आत्मनो गृहदेवांश्च सहसैव नमस्कुरु ॥
उत्थाय समये ब्राह्मे स्वाचम्य विमलाशयः
namaskṛtyātmaguruve dhyātvā devamumāpatim ||
nārāyaṇaṃ ca lakṣmīśaṃ brahmāṇaṃ ca vināyakam
||58||नमस्कृत्यात्मगुरुवे ध्यात्वा देवमुमापतिम् ॥
नारायणं च लक्ष्मीशं ब्रह्माणं च विनायकम्
skandaṃ kātyāyanīṃ devīṃ mahālakṣmīṃ sarasvatīm ||
indrādīnatha lokeśānpuṇyaślokānṛṣīnapi
||59||स्कन्दं कात्यायनीं देवीं महालक्ष्मीं सरस्वतीम् ॥
इन्द्रादीनथ लोकेशान्पुण्यश्लोकानृषीनपि
ciṃtayitvātha mārttaṃḍamudyaṃtaṃ praṇametsadā ||
gaṃdhaṃ puṣpaṃ ca tāṃbūlaṃ śākaṃ pakvaphalādikam
||60||चिंतयित्वाथ मार्त्तंडमुद्यंतं प्रणमेत्सदा ॥
गंधं पुष्पं च तांबूलं शाकं पक्वफलादिकम्
śivāya dattvopabhuṃkṣva bhakṣyaṃ bhojyaṃ priyaṃ navam ||
yaddattaṃ yatkṛtaṃ japtaṃ yatsnātaṃ yaddhutaṃ smṛtam
||61||शिवाय दत्त्वोपभुंक्ष्व भक्ष्यं भोज्यं प्रियं नवम् ॥
यद्दत्तं यत्कृतं जप्तं यत्स्नातं यद्धुतं स्मृतम्
yacca taptaṃ tapaḥ sarvaṃ tacchivāya nivedaya ||
bhuṃjānaśca paṭhanvāpi śayāno viharannapi ||
paśyañchṛṇnvavadangṛhṇañchivamevānuciṃtaya
||62||यच्च तप्तं तपः सर्वं तच्छिवाय निवेदय ॥
भुंजानश्च पठन्वापि शयानो विहरन्नपि ॥
पश्यञ्छृण्न्ववदन्गृह्णञ्छिवमेवानुचिंतय
rudrākṣakaṃkaṇalasatkaradaṃḍayugmo mālāṃtarāladhṛtabhasma sitatripuṃḍūḥ ||
paṃcākṣaraṃ paripaṭhanparamaṃtrarājaṃ dhyāyansadā paśupateścaraṇaṃ ramethāḥ
||63||रुद्राक्षकंकणलसत्करदंडयुग्मो मालांतरालधृतभस्म सितत्रिपुंडूः ॥
पंचाक्षरं परिपठन्परमंत्रराजं ध्यायन्सदा पशुपतेश्चरणं रमेथाः
iti saṃkṣepato vatsa kathito dharmasaṃgrahaḥ ||
anyeṣu ca purāṇeṣu vistareṇa prakīrtitaḥ
||64||इति संक्षेपतो वत्स कथितो धर्मसंग्रहः ॥
अन्येषु च पुराणेषु विस्तरेण प्रकीर्तितः
athāparaṃ sarvapurāṇaguhyaṃ niḥśeṣapāpaughaharaṃ pavitram ||
jayapradaṃ sarvavipadvimocanaṃ vakṣyāmi śaivaṃ kavacaṃ hitāya te
||65||अथापरं सर्वपुराणगुह्यं निःशेषपापौघहरं पवित्रम् ॥
जयप्रदं सर्वविपद्विमोचनं वक्ष्यामि शैवं कवचं हिताय ते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe bhadrāyuṃ prati ṛṣabhopadeśavarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||