evaṃ mahāvrataṃ tasyāścaraṃtyā gurusannidhau
sūta uvāca
evaṃ mahāvrataṃ tasyāścaraṃtyā gurusannidhau ||
saṃvatsaro vyatīyāya niyamāsaktacetasaḥ
||1||एवं महाव्रतं तस्याश्चरंत्या गुरुसन्निधौ ॥
संवत्सरो व्यतीयाय नियमासक्तचेतसः
saṃvatsarāṃte sā bālā tatraiva pitṛmaṃdire ||
cakārodyāpanaṃ samyagviprabhojanapūrvakam
||2||संवत्सरांते सा बाला तत्रैव पितृमंदिरे ॥
चकारोद्यापनं सम्यग्विप्रभोजनपूर्वकम्
dattvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo brāhmaṇebhyo yathārhataḥ ||
visṛjya tānnamaskṛtya pitṛbhyāmabhinaṃditā
||3||दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो यथार्हतः ॥
विसृज्य तान्नमस्कृत्य पितृभ्यामभिनंदिता
upoṣitā svayaṃ tasmindine niyamamāśritā ||
jajāpa paramaṃ maṃtramupadiṣṭaṃ mahātmanā
||4||उपोषिता स्वयं तस्मिन्दिने नियममाश्रिता ॥
जजाप परमं मंत्रमुपदिष्टं महात्मना
atha pradoṣasamaye prāpte saṃpūjya śaṃkaram ||
tasmingṛhāṃtikamaṭhe gurostasya ca sannidhau
||5||अथ प्रदोषसमये प्राप्ते संपूज्य शंकरम् ॥
तस्मिन्गृहांतिकमठे गुरोस्तस्य च सन्निधौ
japārcanaratā sādhvī dhyāyatī parameśvaram ||
tasmiñjāgaraṇe rātrāvupaviṣṭā śivāṃtike
||6||जपार्चनरता साध्वी ध्यायती परमेश्वरम् ॥
तस्मिञ्जागरणे रात्रावुपविष्टा शिवांतिके
yugmam ||
tasyāṃ rātrau tayā sārdhaṃ sa munirjagadaṃbikām ||
japadhyāna tapobhiśca toṣayāmāsa pārvatīm
||7||युग्मम् ॥
तस्यां रात्रौ तया सार्धं स मुनिर्जगदंबिकाम् ॥
जपध्यान तपोभिश्च तोषयामास पार्वतीम्
tasyāśca bhaktyā vratabhāvitāyā munestapoyogasamādhinā ca ||
tuṣṭā bhavānī jagadekamātā prādurbabhūvā kṛtasāṃdramūrtiḥ
||8||तस्याश्च भक्त्या व्रतभाविताया मुनेस्तपोयोगसमाधिना च ॥
तुष्टा भवानी जगदेकमाता प्रादुर्बभूवा कृतसांद्रमूर्तिः
prādurbhūtā yadā gaurī tayoragre jaganmayī ||
andho'pi tatkṣaṇādeva muniḥ prāpa dṛśordvayam
||9||प्रादुर्भूता यदा गौरी तयोरग्रे जगन्मयी ॥
अन्धोऽपि तत्क्षणादेव मुनिः प्राप दृशोर्द्वयम्
tāṃ vīkṣya jagatāṃ dhātrīmāvirbhūtāṃ puraḥsthitām ||
nipetatustatpadayoḥ sa muniḥ sā ca kanyakā
||10||तां वीक्ष्य जगतां धात्रीमाविर्भूतां पुरःस्थिताम् ॥
निपेततुस्तत्पदयोः स मुनिः सा च कन्यका
tau bhaktibhāvocchvasitāmalāśayāvānaṃdabāṣpokṣita sarvagātrau ||
utthāpya devī kṛpayā pariplutā premṇā babhāṣe mṛduvalgubhāṣiṇī
||11||तौ भक्तिभावोच्छ्वसितामलाशयावानंदबाष्पोक्षित सर्वगात्रौ ॥
उत्थाप्य देवी कृपया परिप्लुता प्रेम्णा बभाषे मृदुवल्गुभाषिणी
devyuvāca
prītāsmi te muniśreṣṭha vatse prītāsmi te'naghe ||
kiṃ vā dadāmyabhimataṃ devānāmapi durlabham
||12||प्रीतास्मि ते मुनिश्रेष्ठ वत्से प्रीतास्मि तेऽनघे ॥
किं वा ददाम्यभिमतं देवानामपि दुर्लभम्
muniruvāca
eṣā tu śāradā nāma kanyā tu gatabhatṛkā ||
mayā pratiśrutaṃ cāsyai tuṣṭena gatacakṣuṣā
||13||एषा तु शारदा नाम कन्या तु गतभतृका ॥
मया प्रतिश्रुतं चास्यै तुष्टेन गतचक्षुषा
saha bhartrā ciraṃ kālaṃ vihṛtya sutamuttamam ||
labhasveti mayā proktaṃ satyaṃ kuru namo'stu te
||14||सह भर्त्रा चिरं कालं विहृत्य सुतमुत्तमम् ॥
लभस्वेति मया प्रोक्तं सत्यं कुरु नमोऽस्तु ते
śrīdevyuvāca
eṣā pūrvabhave bālā drāviḍasya dvijanmanaḥ ||
āsīddvitīyā dayitā bhāminī nāma viśrutā
||15||एषा पूर्वभवे बाला द्राविडस्य द्विजन्मनः ॥
आसीद्द्वितीया दयिता भामिनी नाम विश्रुता
sā bhartṛpreyasī nityaṃ rūpamādhuryapeśalā ||
bhartāraṃ vaśamāninye rūpavaśyādikaitavaiḥ
||16||सा भर्तृप्रेयसी नित्यं रूपमाधुर्यपेशला ॥
भर्तारं वशमानिन्ये रूपवश्यादिकैतवैः
asyāṃ cāsaktahṛdayaḥ sa vipro mohayaṃtritaḥ ||
kadācidapi naivāgājjyeṣṭhapatnīṃ pativratām
||17||अस्यां चासक्तहृदयः स विप्रो मोहयंत्रितः ॥
कदाचिदपि नैवागाज्ज्येष्ठपत्नीं पतिव्रताम्
anabhyāgamanādbhartuḥ sā nārī putravarjitā ||
sadā śokena saṃtaptā kālena nidhanaṃ gatā
||18||अनभ्यागमनाद्भर्तुः सा नारी पुत्रवर्जिता ॥
सदा शोकेन संतप्ता कालेन निधनं गता
asyā gṛhasamīpastho yaḥ kaścidbrāhmaṇo yuvā ||
imāṃ vīkṣyātha cārvaṃgīṃ kāmārtaḥ karamagrahīt
||19||अस्या गृहसमीपस्थो यः कश्चिद्ब्राह्मणो युवा ॥
इमां वीक्ष्याथ चार्वंगीं कामार्तः करमग्रहीत्
anayā roṣatāmrākṣyā sa viprastu nivāritaḥ ||
imāṃ smarandivānaktaṃ nidhanaṃ pratyapadyata
||20||अनया रोषताम्राक्ष्या स विप्रस्तु निवारितः ॥
इमां स्मरन्दिवानक्तं निधनं प्रत्यपद्यत
eṣā saṃmohya bhartāraṃ jyeṣṭhapatnyāṃ parāṅmukham ||
cakāra tena pāpena bhavesminvidhavā'bhavat
||21||एषा संमोह्य भर्तारं ज्येष्ठपत्न्यां पराङ्मुखम् ॥
चकार तेन पापेन भवेस्मिन्विधवाऽभवत्
yāḥ kurvaṃti striyo loke jāyāpatyośca vipriyam ||
tāsāṃ kaumāravaidhavyamekaviṃśatijanmasu
||22||याः कुर्वंति स्त्रियो लोके जायापत्योश्च विप्रियम् ॥
तासां कौमारवैधव्यमेकविंशतिजन्मसु
yadetayā pūrvabhave matpūjā mahatī kṛtā ||
tena puṇyena tatpāpaṃ naṣṭaṃ sarvaṃ tadaiva hi
||23||यदेतया पूर्वभवे मत्पूजा महती कृता ॥
तेन पुण्येन तत्पापं नष्टं सर्वं तदैव हि
yo vipro virahārtaḥ sanmṛtaḥ kāmavimohitaḥ ||
so'syāḥ pāṇigrahaṃ kṛtvā bhavesminnidhanaṃ gataḥ
||24||यो विप्रो विरहार्तः सन्मृतः कामविमोहितः ॥
सोऽस्याः पाणिग्रहं कृत्वा भवेस्मिन्निधनं गतः
prāgjanmapatiretasyāḥ pāṃḍyarāṣṭreṣu so'dhunā ||
jāto vipravaraḥ śrīmānsadāraḥ saparicchadaḥ
||25||प्राग्जन्मपतिरेतस्याः पांड्यराष्ट्रेषु सोऽधुना ॥
जातो विप्रवरः श्रीमान्सदारः सपरिच्छदः
tena bhartrā pratiniśaṃ saiṣā premṇābhisaṃgatā ||
svapne ratisukhaṃ yātu śreṣṭhaṃ jāgaraṇādapi
||26||तेन भर्त्रा प्रतिनिशं सैषा प्रेम्णाभिसंगता ॥
स्वप्ने रतिसुखं यातु श्रेष्ठं जागरणादपि
ṣaṣṭyuttaratriśatayojanadūrasaṃstho deśādito dvijavaraḥ sa ca karmagatyā ||
enāṃ vadhūṃ pratiniśaṃ manasobhirāmāṃ svapneṣu paśyati ciraṃ ratimādadhānaḥ
||27||षष्ट्युत्तरत्रिशतयोजनदूरसंस्थो देशादितो द्विजवरः स च कर्मगत्या ॥
एनां वधूं प्रतिनिशं मनसोभिरामां स्वप्नेषु पश्यति चिरं रतिमादधानः
saiṣā vai svapnasaṃgatyā patyuḥ pratiniśaṃ satī ||
kālena lapsyate putraṃ vedavedāṃgapāragam
||28||सैषा वै स्वप्नसंगत्या पत्युः प्रतिनिशं सती ॥
कालेन लप्स्यते पुत्रं वेदवेदांगपारगम्
etasyāṃ tanayaṃ jātamātmanaścirasaṃgamāt ||
so'pi vipro'niśaṃ svapne drakṣyati premabhāvitam
||29||एतस्यां तनयं जातमात्मनश्चिरसंगमात् ॥
सोऽपि विप्रोऽनिशं स्वप्ने द्रक्ष्यति प्रेमभावितम्
anayārādhitā pūrve bhave sāhaṃ mahāmune ||
asyaiva varadānāya prādurbhūtāsmi sāṃpratam
||30||अनयाराधिता पूर्वे भवे साहं महामुने ॥
अस्यैव वरदानाय प्रादुर्भूतास्मि सांप्रतम्
sūta uvāca
athovāca mahādevī tāṃ bālāṃ prati sādaram ||
ayi vatse mahābhāge śṛṇu me paramaṃ vacaḥ
||31||अथोवाच महादेवी तां बालां प्रति सादरम् ॥
अयि वत्से महाभागे शृणु मे परमं वचः
yadā kadāpi bharttāraṃ kvāpi deśe purātanam ||
drakṣyasi svapnadṛṣṭaṃ prākjñāsyase tvaṃ vicakṣaṇā
||32||यदा कदापि भर्त्तारं क्वापि देशे पुरातनम् ॥
द्रक्ष्यसि स्वप्नदृष्टं प्राक्ज्ञास्यसे त्वं विचक्षणा
tvāṃ drakṣyati sa vipropi sunayāṃ svapnalakṣaṇām ||
tadā parasparālāpo yuvayoḥ saṃbhaviṣyati
||33||त्वां द्रक्ष्यति स विप्रोपि सुनयां स्वप्नलक्षणाम् ॥
तदा परस्परालापो युवयोः संभविष्यति
tadā svatanayaṃ bhadre tasmai dehi bahuśrutam ||
phalamasya vratasyāgryaṃ tasya haste samarpaya
||34||तदा स्वतनयं भद्रे तस्मै देहि बहुश्रुतम् ॥
फलमस्य व्रतस्याग्र्यं तस्य हस्ते समर्पय
tataḥ prabhṛti tasyaiva vaśe tiṣṭha sumadhyame ||
yuvayodaihikaḥ saṃgo mābhūtsvapnaratādṛte
||35||ततः प्रभृति तस्यैव वशे तिष्ठ सुमध्यमे ॥
युवयोदैहिकः संगो माभूत्स्वप्नरतादृते
kālātpaṃcatvamāpanne tasminbrāhmaṇasattame ||
agniṃ praviśya tenaiva saha yāsyasi matpadam
||36||कालात्पंचत्वमापन्ने तस्मिन्ब्राह्मणसत्तमे ॥
अग्निं प्रविश्य तेनैव सह यास्यसि मत्पदम्
putraste bhavitā subhru sarvalokamanoramaḥ ||
saṃpadaśca bhaviṣyaṃti prāpsyate paramaṃ padam
||37||पुत्रस्ते भविता सुभ्रु सर्वलोकमनोरमः ॥
संपदश्च भविष्यंति प्राप्स्यते परमं पदम्
sūta uvāca
ityuktvā trijaganmātā dattvā tasyai manoratham ||
tayoḥ saṃpaśyatoreva kṣaṇenādarśanaṃ gatā
||38||इत्युक्त्वा त्रिजगन्माता दत्त्वा तस्यै मनोरथम् ॥
तयोः संपश्यतोरेव क्षणेनादर्शनं गता
sāpi bālā varaṃ labdhvā pārvatyāḥ karuṇānidheḥ ||
avāpa paramānaṃdaṃ pūjayāmāsa taṃ gurum
||39||सापि बाला वरं लब्ध्वा पार्वत्याः करुणानिधेः ॥
अवाप परमानंदं पूजयामास तं गुरुम्
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ sa munirlabdhalocanaḥ ||
tasyāḥ pitrośca tatsarvaṃ rahasyācaṣṭa dharmavit
||40||तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां स मुनिर्लब्धलोचनः ॥
तस्याः पित्रोश्च तत्सर्वं रहस्याचष्ट धर्मवित्
atha sarvānupāmaṃtrya śāradāṃ ca yaśasvinīm ||
vidhāyānugrahaṃ teṣāṃ yayau svairagatirmuniḥ
||41||अथ सर्वानुपामंत्र्य शारदां च यशस्विनीम् ॥
विधायानुग्रहं तेषां ययौ स्वैरगतिर्मुनिः
evaṃ dineṣu gacchatsu sā bālā ca pratikṣaṇam ||
bhartuḥ samāgamaṃ lebhe svapne sukha vivardhanam
||42||एवं दिनेषु गच्छत्सु सा बाला च प्रतिक्षणम् ॥
भर्तुः समागमं लेभे स्वप्ने सुख विवर्धनम्
gauryā varapradānena śāradā viśadavratā ||
dadhāra garbhaṃ svapnepi bhartuḥ saṃgānubhāvataḥ
||43||गौर्या वरप्रदानेन शारदा विशदव्रता ॥
दधार गर्भं स्वप्नेपि भर्तुः संगानुभावतः
tāṃ śrutvā bhartṛrahitāṃ śāradāṃ garbhiṇī satīm ||
sarve dhigiti procustāṃ jāriṇīti jagurjanāḥ
||44||तां श्रुत्वा भर्तृरहितां शारदां गर्भिणी सतीम् ॥
सर्वे धिगिति प्रोचुस्तां जारिणीति जगुर्जनाः
saṃparetasya tadbharturye jātikulavabāṃdhavāḥ ||
tāṃ vārtāṃ duḥsahāṃ śrutvā yayustatpitṛmaṃdiram
||45||संपरेतस्य तद्भर्तुर्ये जातिकुलवबांधवाः ॥
तां वार्तां दुःसहां श्रुत्वा ययुस्तत्पितृमंदिरम्
atha sarve samāyātā grāmavṛddhāśca paṃḍitāḥ ||
samājaṃ cakrire tatra kulavṛddhaiḥ samanvitam
||46||अथ सर्वे समायाता ग्रामवृद्धाश्च पंडिताः ॥
समाजं चक्रिरे तत्र कुलवृद्धैः समन्वितम्
antarvatnīṃ samāhūya śāradāṃ vinatānanām ||
atarjayansusaṃkruddhāḥ kecidāsanparāṅmukhāḥ
||47||अन्तर्वत्नीं समाहूय शारदां विनताननाम् ॥
अतर्जयन्सुसंक्रुद्धाः केचिदासन्पराङ्मुखाः
ayi jāriṇi durbuddhe kimetatte viceṣṭitam ||
asmatkule suduṣkīrttiṃ kṛtavatyasi bāliśe
||48||अयि जारिणि दुर्बुद्धे किमेतत्ते विचेष्टितम् ॥
अस्मत्कुले सुदुष्कीर्त्तिं कृतवत्यसि बालिशे
iti saṃtarjayaṃtaste grāmavṛddhā manīṣiṇaḥ ||
sarve saṃmaṃtrayāmāsuḥ kiṃ kurma iti bhāṣiṇaḥ
||49||इति संतर्जयंतस्ते ग्रामवृद्धा मनीषिणः ॥
सर्वे संमंत्रयामासुः किं कुर्म इति भाषिणः
tatrocuḥ ke ca vṛddhāstāṃ bālāṃ prati vinirdayāḥ ||
eṣā pāpamatirbālā kuladvayavināśinī
||50||तत्रोचुः के च वृद्धास्तां बालां प्रति विनिर्दयाः ॥
एषा पापमतिर्बाला कुलद्वयविनाशिनी
kṛtvāsyāḥ keśavapanaṃ chittvā karṇau ca nāsikām ||
nirvāsyatāṃ bahirgrāmātparityajya svagotrataḥ
||51||कृत्वास्याः केशवपनं छित्त्वा कर्णौ च नासिकाम् ॥
निर्वास्यतां बहिर्ग्रामात्परित्यज्य स्वगोत्रतः
iti sarve samālocya tāṃ tathā kartumudyatāḥ ||
athāṃtarikṣe saṃbhūtā śuśruve vāgagocarā
||52||इति सर्वे समालोच्य तां तथा कर्तुमुद्यताः ॥
अथांतरिक्षे संभूता शुश्रुवे वागगोचरा
anayā na kṛtaṃ pāpaṃ na caiva kuladūṣaṇam ||
vratabhaṃgo na caitasyāssucaritreyamaṃganā
||53||अनया न कृतं पापं न चैव कुलदूषणम् ॥
व्रतभंगो न चैतस्यास्सुचरित्रेयमंगना
itaḥ paramiyaṃ nārī jāriṇīti vadaṃti ye ||
teṣāṃ doṣavimūḍhānāṃ sadyo jihvā vidīryate
||54||इतः परमियं नारी जारिणीति वदंति ये ॥
तेषां दोषविमूढानां सद्यो जिह्वा विदीर्यते
ityaṃtarikṣe janitāṃ vāṇīṃ śrutvā'śarīriṇīm ||
sarve prajahṛṣustasyā jananījanakādayaḥ
||55||इत्यंतरिक्षे जनितां वाणीं श्रुत्वाऽशरीरिणीम् ॥
सर्वे प्रजहृषुस्तस्या जननीजनकादयः
tataḥ sasaṃbhramāḥ sarve grāmavṛddhāḥ sabhājanāḥ ||
muhūrttaṃ maunamālaṃbya bhītāstasthuradhomukhāḥ
||56||ततः ससंभ्रमाः सर्वे ग्रामवृद्धाः सभाजनाः ॥
मुहूर्त्तं मौनमालंब्य भीतास्तस्थुरधोमुखाः
tatra kecidaviśvastā mithyāvāṇītyavādiṣuḥ ||
teṣāṃ jihvā dvidhā bhinnā vavamuste kṛmīnkṣaṇāt
||57||तत्र केचिदविश्वस्ता मिथ्यावाणीत्यवादिषुः ॥
तेषां जिह्वा द्विधा भिन्ना ववमुस्ते कृमीन्क्षणात्
tataḥ saṃpūjayāmāsustāṃ bālāṃ jñātibāṃdhavāḥ ||
bāṃdhavāśca striyo vṛddhāḥ śaśaṃsuḥ sādhusādhviti
||58||ततः संपूजयामासुस्तां बालां ज्ञातिबांधवाः ॥
बांधवाश्च स्त्रियो वृद्धाः शशंसुः साधुसाध्विति
mumucuḥ kecidānaṃdabāṣpabiṃdūnkulottamāḥ ||
kulastriyaḥ pramuditāstāmuddiśya samāśvasan
||59||मुमुचुः केचिदानंदबाष्पबिंदून्कुलोत्तमाः ॥
कुलस्त्रियः प्रमुदितास्तामुद्दिश्य समाश्वसन्
atha tatrāpare procurdevo vadati nānṛtam ||
kathameṣāṃ dadhau garbhaṃ śīlānna calitā dhruvam
||60||अथ तत्रापरे प्रोचुर्देवो वदति नानृतम् ॥
कथमेषां दधौ गर्भं शीलान्न चलिता ध्रुवम्
iti sarvānsabhyajanā nsaṃśayāviṣṭacetasaḥ ||
vilokya vṛddhastatraiko sarvajño lokatattvavit
||61||इति सर्वान्सभ्यजना न्संशयाविष्टचेतसः ॥
विलोक्य वृद्धस्तत्रैको सर्वज्ञो लोकतत्त्ववित्
māyāmayamidaṃ viśvaṃ dṛśyate śrūyate ca yat ||
kiṃ bhāvyaṃ kimabhāvyaṃ vā saṃsāre'sminkṣaṇātmake
||62||मायामयमिदं विश्वं दृश्यते श्रूयते च यत् ॥
किं भाव्यं किमभाव्यं वा संसारेऽस्मिन्क्षणात्मके
anirūpyamabhūtārthaṃ māyayā jāyate sphuṭam ||
īśvarasya vaśe māyā tasya ko veda ceṣṭitam
||23||अनिरूप्यमभूतार्थं मायया जायते स्फुटम् ॥
ईश्वरस्य वशे माया तस्य को वेद चेष्टितम्
yūpaketośca rājarṣeḥ śukraṃ nipatitaṃ jale ||
saśukraṃ tajjalaṃ pītvā veśyā garbhaṃ dadhau kila
||64||यूपकेतोश्च राजर्षेः शुक्रं निपतितं जले ॥
सशुक्रं तज्जलं पीत्वा वेश्या गर्भं दधौ किल
munervibhāṃḍakasyāpi śukraṃ pītvā sahāṃbhasā ||
hariṇī garbhiṇī bhūtvā ṛṣyaśṛṃgamasūyata
||65||मुनेर्विभांडकस्यापि शुक्रं पीत्वा सहांभसा ॥
हरिणी गर्भिणी भूत्वा ऋष्यशृंगमसूयत
surāṣṭrasya tathā rājñaḥ karaṃ spṛṣṭvā mṛgāṃganā ||
tatkṣaṇādgarbhiṇī bhūtvā muniṃ prāsūta tāpasam
||66||सुराष्ट्रस्य तथा राज्ञः करं स्पृष्ट्वा मृगांगना ॥
तत्क्षणाद्गर्भिणी भूत्वा मुनिं प्रासूत तापसम्
tathā satyavatī nārī śapharīgarbhasaṃbhavā ||
tathaiva mahiṣīgarbho jātaśca mahiṣāsuraḥ
||67||तथा सत्यवती नारी शफरीगर्भसंभवा ॥
तथैव महिषीगर्भो जातश्च महिषासुरः
tathā saṃti purā nāryaḥ kāruṇyādgarbhasaṃbhavāḥ ||
tathā hi vasudevena rohiṇyā stanayo'bhavat
||68||तथा संति पुरा नार्यः कारुण्याद्गर्भसंभवाः ॥
तथा हि वसुदेवेन रोहिण्या स्तनयोऽभवत्
devatānāṃ maharṣīṇāṃ śāpena ca vareṇa ca ||
ayuktamapi yatkarma yujyate nātra saṃśayaḥ
||69||देवतानां महर्षीणां शापेन च वरेण च ॥
अयुक्तमपि यत्कर्म युज्यते नात्र संशयः
sāṃbasya jaṭharājjātaṃ musalaṃ muniśāpataḥ ||
yuvanāśvasya garbho'bhūnmunīnāṃ maṃtragauravāt
||70||सांबस्य जठराज्जातं मुसलं मुनिशापतः ॥
युवनाश्वस्य गर्भोऽभून्मुनीनां मंत्रगौरवात्
nūnameṣāpi kalyāṇī maharṣeḥ pādasevanāt ||
mahāvratānubhāvācca dhatte garbhamaniṃ ditā
||71||नूनमेषापि कल्याणी महर्षेः पादसेवनात् ॥
महाव्रतानुभावाच्च धत्ते गर्भमनिं दिता
asminnarthe rahasyenāṃ satyaṃ pṛcchaṃtu yoṣitaḥ ||
tato nivṛttasaṃdeho bhaviṣyati mahājanaḥ
||72||अस्मिन्नर्थे रहस्येनां सत्यं पृच्छंतु योषितः ॥
ततो निवृत्तसंदेहो भविष्यति महाजनः
tatastadvacanādeva tāmapṛcchanstriyo mithaḥ ||
tābhyaḥ śaśaṃsa tatsarvaṃ sā svavṛttaṃ mahādbhutam
||73||ततस्तद्वचनादेव तामपृच्छन्स्त्रियो मिथः ॥
ताभ्यः शशंस तत्सर्वं सा स्ववृत्तं महाद्भुतम्
vijānaṃtastataḥ sarve mānayitvā ca tāṃ satīm ||
modamānāḥ praśaṃsaṃtaḥ prayayuḥ svaṃ svamālayam
||74||विजानंतस्ततः सर्वे मानयित्वा च तां सतीम् ॥
मोदमानाः प्रशंसंतः प्रययुः स्वं स्वमालयम्
atha kāle śubhe prāpte śāradā vimalāśayā ||
asūta tanayaṃ bālā bālārkasamatejasam
||75||अथ काले शुभे प्राप्ते शारदा विमलाशया ॥
असूत तनयं बाला बालार्कसमतेजसम्
sa kumāro mahodāralakṣaṇaḥ kamalekṣaṇaḥ ||
avāpya mahatīṃ vidyāṃ bālya eva mahāmatiḥ
||76||स कुमारो महोदारलक्षणः कमलेक्षणः ॥
अवाप्य महतीं विद्यां बाल्य एव महामतिः
athopanīto guruṇā kāle lokamanoramaḥ ||
sa śāradeya eveti loke khyāti mavāpa ha
||77||अथोपनीतो गुरुणा काले लोकमनोरमः ॥
स शारदेय एवेति लोके ख्याति मवाप ह
ṛgvedamaṣṭame varṣe navame yajuṣāṃ gaṇam |
daśame sāmavedaṃ ca līlayādhyagamatsudhīḥ
||78||ऋग्वेदमष्टमे वर्षे नवमे यजुषां गणम् ।
दशमे सामवेदं च लीलयाध्यगमत्सुधीः
atha trilokamahite saṃprāpte śivaparvaṇi ||
gokarṇaṃ prayayuḥ sarve janāḥ sarvanivāsinaḥ
||79||अथ त्रिलोकमहिते संप्राप्ते शिवपर्वणि ॥
गोकर्णं प्रययुः सर्वे जनाः सर्वनिवासिनः
śāradāpi svaputreṇa gokarṇaṃ prayayau satī
||80||शारदापि स्वपुत्रेण गोकर्णं प्रययौ सती
tatrāpaśyatsamāyātaṃ sadā svapneṣu lakṣitam ||
pūrvajanmani bharttāraṃ dvijabaṃdhujanāvṛtam
||81||तत्रापश्यत्समायातं सदा स्वप्नेषु लक्षितम् ॥
पूर्वजन्मनि भर्त्तारं द्विजबंधुजनावृतम्
taṃ dṛṣṭvā premanirviṇṇā pulakāṃkitavigrahā ||
niruddhabāṣpaprasarā tasthau tannyastalocanā
||82||तं दृष्ट्वा प्रेमनिर्विण्णा पुलकांकितविग्रहा ॥
निरुद्धबाष्पप्रसरा तस्थौ तन्न्यस्तलोचना
sa ca vipro'pi tāṃ dṛṣṭvā rūpalakṣaṇalakṣitām ||
svapne sadā bhujyamānāmātmano ratidāyinīm
||83||स च विप्रोऽपि तां दृष्ट्वा रूपलक्षणलक्षिताम् ॥
स्वप्ने सदा भुज्यमानामात्मनो रतिदायिनीम्
taṃ kumāramapi svapne dṛṣṭvā cātma śarīrajam ||
vilokya vismayāviṣṭastadaṃtikamupāyayau
||84||तं कुमारमपि स्वप्ने दृष्ट्वा चात्म शरीरजम् ॥
विलोक्य विस्मयाविष्टस्तदंतिकमुपाययौ
bhadre tvāṃ praṣṭumicchāmi yatkiṃcinmanasi sthitam ||
iti prathamamābhāṣya rahaḥ sthānaṃ nināya tām
||85||भद्रे त्वां प्रष्टुमिच्छामि यत्किंचिन्मनसि स्थितम् ॥
इति प्रथममाभाष्य रहः स्थानं निनाय ताम्
kā tvaṃ kathaya vāmoru kasya bhāryāsi suvrate ||
ko deśaḥ kasya vā putrī kinnāmetyabravīcca tām
||86||का त्वं कथय वामोरु कस्य भार्यासि सुव्रते ॥
को देशः कस्य वा पुत्री किन्नामेत्यब्रवीच्च ताम्
iti tena samāpṛṣṭā sā nārī bāṣpalocanā ||
vyājahārātmanovṛttaṃ bālye vaidhavyakāraṇam
||87||इति तेन समापृष्टा सा नारी बाष्पलोचना ॥
व्याजहारात्मनोवृत्तं बाल्ये वैधव्यकारणम्
punaḥ papraccha tāṃ bālāṃ putraḥ kasyāyamuttamaḥ ||
kathaṃ dhṛto vā jaṭhare bālo'yaṃ caṃdrasannibhaḥ
||88||पुनः पप्रच्छ तां बालां पुत्रः कस्यायमुत्तमः ॥
कथं धृतो वा जठरे बालोऽयं चंद्रसन्निभः
śāradovāca
eṣa me tanayaḥ svāminsarvavidyāviśāradaḥ ||
śāradeya iti prokto mama nāmnaiva kalpitaḥ
||69||एष मे तनयः स्वामिन्सर्वविद्याविशारदः ॥
शारदेय इति प्रोक्तो मम नाम्नैव कल्पितः
iti tasyā vacaḥ śrutvā vihasya brāhmaṇottamaḥ ||
provāca kaṣṭātkaṣṭaṃ hi caritaṃ tava bhāmini
||90||इति तस्या वचः श्रुत्वा विहस्य ब्राह्मणोत्तमः ॥
प्रोवाच कष्टात्कष्टं हि चरितं तव भामिनि
pāṇigrahaṇamātraṃ te kṛtvā bharttā mṛtaḥ kila ||
kathaṃ cāyaṃ suto jātastasya kāraṇamucyatām
||91||पाणिग्रहणमात्रं ते कृत्वा भर्त्ता मृतः किल ॥
कथं चायं सुतो जातस्तस्य कारणमुच्यताम्
iti tenoditāṃ vāṇīmākarṇyātīva lajjitā ||
kṣaṇaṃ cāśrumukhī bhūtvā dhairyāditthamabhāṣata
||92||इति तेनोदितां वाणीमाकर्ण्यातीव लज्जिता ॥
क्षणं चाश्रुमुखी भूत्वा धैर्यादित्थमभाषत
śāradovāca
tadalaṃ parihāsoktyā tvaṃ māṃ vetsi mahāmate ||
tvāmahaṃ vedmi cārthe'sminpramāṇaṃ mana āvayoḥ
||93||तदलं परिहासोक्त्या त्वं मां वेत्सि महामते ॥
त्वामहं वेद्मि चार्थेऽस्मिन्प्रमाणं मन आवयोः
ityuktvā sarvamāvedya devyā dattaṃ varādikam ||
vratasyārdhaṃ kumāraṃ taṃ dadau tasmai dhṛtavratam
||94||इत्युक्त्वा सर्वमावेद्य देव्या दत्तं वरादिकम् ॥
व्रतस्यार्धं कुमारं तं ददौ तस्मै धृतव्रतम्
so'pi pramudito vipraḥ kumāraṃ pratigṛhya tam ||
pitroranumatenaiva tāṃ nināya nijālayam
||95||सोऽपि प्रमुदितो विप्रः कुमारं प्रतिगृह्य तम् ॥
पित्रोरनुमतेनैव तां निनाय निजालयम्
sāpi sthitvā bahūnmāsāṃstasya viprasya maṃdire ||
tasminkālavaśaṃ prāpte praviśyāgniṃ tamanvagāt
||96||सापि स्थित्वा बहून्मासांस्तस्य विप्रस्य मंदिरे ॥
तस्मिन्कालवशं प्राप्ते प्रविश्याग्निं तमन्वगात्
tatastau daṃpatī bhūtvā vimānaṃ divyamāsthitau ||
divyabhogasamāyuktau jagmatuḥ śivamaṃdiram
||97||ततस्तौ दंपती भूत्वा विमानं दिव्यमास्थितौ ॥
दिव्यभोगसमायुक्तौ जग्मतुः शिवमंदिरम्
ityetatatpuṇyamākhyānaṃ mayā samanuvarṇitam ||
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ samyagbhuktimuktiphalapradam
||98||इत्येततत्पुण्यमाख्यानं मया समनुवर्णितम् ॥
पठतां शृण्वतां सम्यग्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
āyurārogyasaṃpattidhanadhatyavivarddhanam ||
strīṇāṃ maṃgalasaubhāgyasaṃtānasukhasādhanam
||99||आयुरारोग्यसंपत्तिधनधत्यविवर्द्धनम् ॥
स्त्रीणां मंगलसौभाग्यसंतानसुखसाधनम्
etanmahākhyānamaghaughanāśanaṃ gaurīmaheśavratapuṇyakīrtanam ||
bhaktyā sakṛdyaḥ śṛṇuyācca kīrttayedbhuktvā sa bhogānpadameti śāśvatam
||100||एतन्महाख्यानमघौघनाशनं गौरीमहेशव्रतपुण्यकीर्तनम् ॥
भक्त्या सकृद्यः शृणुयाच्च कीर्त्तयेद्भुक्त्वा स भोगान्पदमेति शाश्वतम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe śāradākhyānavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ || 19 ||