gokarṇamahimānuvarṇanam
sūta uvāca
athānyadapi vakṣyāmi māhātmyaṃ tripuradviṣaḥ ||
śrutamātreṇa yenāśu cchidyaṃte sarvasaṃśayāḥ
||1||अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः ॥
श्रुतमात्रेण येनाशु च्छिद्यंते सर्वसंशयाः
ataḥ parataraṃ nāsti kiṃcitpāpaviśodhanam ||
sarvānaṃdakaraṃ śrīmatsarvakāmārthasādham
||2||अतः परतरं नास्ति किंचित्पापविशोधनम् ॥
सर्वानंदकरं श्रीमत्सर्वकामार्थसाधम्
dīrghāyurvijayārogyabhuktimuktiphalapradam ||
yadananyena bhāvena mahe śārādhanaṃ param
||3||दीर्घायुर्विजयारोग्यभुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥
यदनन्येन भावेन महे शाराधनं परम्
ārdrāṇāmapi śuṣkāṇāmalpānāṃ mahatāmapi ||
etadeva vinirdiṣṭaṃ prāyaścitamathottamam
||4||आर्द्राणामपि शुष्काणामल्पानां महतामपि ॥
एतदेव विनिर्दिष्टं प्रायश्चितमथोत्तमम्
sarvakāle'pyabhedyānāmaghānāṃ kṣayakāraṇam ||
mahāmunivinirdiṣṭaiḥ prāyaścittairathottamaiḥ
||5||सर्वकालेऽप्यभेद्यानामघानां क्षयकारणम् ॥
महामुनिविनिर्दिष्टैः प्रायश्चित्तैरथोत्तमैः
iyameva paraṃ śreyaḥ sarvaśāstraviniścitam ||
yadbhaktyā parameśasya pūjanaṃ paramo dayam
||6||इयमेव परं श्रेयः सर्वशास्त्रविनिश्चितम् ॥
यद्भक्त्या परमेशस्य पूजनं परमो दयम्
jānatā'jānatā vāpi yena kenāpi hetunā ||
yatkiṃcipi devāya kṛtaṃ karma vimuktidam
||7||जानताऽजानता वापि येन केनापि हेतुना ॥
यत्किंचिपि देवाय कृतं कर्म विमुक्तिदम्
māghe kṛṣṇacaturddaśyāmupavāso'ti durlabhaḥ ||
tatrāpi durlabhaṃ manye rātrau jāgaraṇaṃ nṛṇām
||8||माघे कृष्णचतुर्द्दश्यामुपवासोऽति दुर्लभः ॥
तत्रापि दुर्लभं मन्ये रात्रौ जागरणं नृणाम्
atīva durlabhaṃ manye śivaliṃgasya darśanam ||
sudurlabhataraṃ manye pūjanaṃ parameśituḥ
||9||अतीव दुर्लभं मन्ये शिवलिंगस्य दर्शनम् ॥
सुदुर्लभतरं मन्ये पूजनं परमेशितुः
bhavakoṭiśatotpannaṣuṇyarāśivipākataḥ ||
labhyate vā punastatra bilvapatrārcanaṃ vibhoḥ
||10||भवकोटिशतोत्पन्नषुण्यराशिविपाकतः ॥
लभ्यते वा पुनस्तत्र बिल्वपत्रार्चनं विभोः
varṣāṇāmayutaṃ yena snātaṃ gaṃgāsarijjale |
sakṛdbilvārcanenaiva tatphalaṃ labhate naraḥ
||11||वर्षाणामयुतं येन स्नातं गंगासरिज्जले ।
सकृद्बिल्वार्चनेनैव तत्फलं लभते नरः
yāniyāni tu puṇyāni līnānīha yugeyuge ||
māghe'sitacaturdaśyāṃ tāni tiṣṭhaṃti kṛtsnaśaḥ
||12||यानियानि तु पुण्यानि लीनानीह युगेयुगे ॥
माघेऽसितचतुर्दश्यां तानि तिष्ठंति कृत्स्नशः
etāmeva praśaṃsaṃti loke brahmādayaḥ surāḥ ||
munayaśca vaśiṣṭhādyā māghe'sitacaturdaśīm
||13||एतामेव प्रशंसंति लोके ब्रह्मादयः सुराः ॥
मुनयश्च वशिष्ठाद्या माघेऽसितचतुर्दशीम्
atropavāsaḥ kenāpi kṛtaḥ kratuśatādhikaiḥ ||
rātrau jāgaraṇaṃ puṇyaṃ kalpakoṭitapo'dhikam
||14||अत्रोपवासः केनापि कृतः क्रतुशताधिकैः ॥
रात्रौ जागरणं पुण्यं कल्पकोटितपोऽधिकम्
ekena bilvapatreṇa śivaliṃgārcanaṃ kṛtam ||
trailokye tasya puṇyasya ko vā sādṛśyamicchati
||15||एकेन बिल्वपत्रेण शिवलिंगार्चनं कृतम् ॥
त्रैलोक्ये तस्य पुण्यस्य को वा सादृश्यमिच्छति
atrānuvarṇyate gāthā puṇyā paramaśobhanā ||
gopanīyāpi kāruṇyādgautamena prakāśitā
||16||अत्रानुवर्ण्यते गाथा पुण्या परमशोभना ॥
गोपनीयापि कारुण्याद्गौतमेन प्रकाशिता
ikṣvākuvaṃśajaḥ śrīmānrājā parama dhārmikaḥ ||
āsīnmitrasahonāma śreṣṭhaḥ sarvadhanurbhṛtām
||17||इक्ष्वाकुवंशजः श्रीमान्राजा परम धार्मिकः ॥
आसीन्मित्रसहोनाम श्रेष्ठः सर्वधनुर्भृताम्
sa rājā sakalāstrajñaḥ śāstrajñaḥ śrutipāragaḥ ||
vīro'tyaṃtabalotsāho nityodyogī dayānidhiḥ
||18||स राजा सकलास्त्रज्ञः शास्त्रज्ञः श्रुतिपारगः ॥
वीरोऽत्यंतबलोत्साहो नित्योद्योगी दयानिधिः
puṇyānāmiva saṃghātastejasāmiva paṃjaraḥ ||
āścaryāṇāmiva kṣetraṃ yasya mūrtirvirājate
||19||पुण्यानामिव संघातस्तेजसामिव पंजरः ॥
आश्चर्याणामिव क्षेत्रं यस्य मूर्तिर्विराजते
hṛdayaṃ dayayākrāṃtaṃ śriyākrāṃtaṃ ca tadvapuḥ ||
caraṇau yasya sāmaṃtacūḍāmaṇimarīcibhiḥ
||20||हृदयं दययाक्रांतं श्रियाक्रांतं च तद्वपुः ॥
चरणौ यस्य सामंतचूडामणिमरीचिभिः
ekadā mṛgayākelilolupaḥ sa mahīpatiḥ ||
viveśa gahvaraṃ ghoraṃ balena mahatāvṛtaḥ
||21||एकदा मृगयाकेलिलोलुपः स महीपतिः ॥
विवेश गह्वरं घोरं बलेन महतावृतः
tatra vivyādha viśikhaiḥ śārdūlāngavayānmṛgān ||
rurūnvarāhānmahiṣānmṛgeṃdrānapi bhūriśaḥ
||22||तत्र विव्याध विशिखैः शार्दूलान्गवयान्मृगान् ॥
रुरून्वराहान्महिषान्मृगेंद्रानपि भूरिशः
sa rathī mṛgayāsakto gahanaṃ daṃśita ścaran ||
kamapi jvalanākāraṃ nijaghāna niśācaram
||23||स रथी मृगयासक्तो गहनं दंशित श्चरन् ॥
कमपि ज्वलनाकारं निजघान निशाचरम्
tasyānujaḥ śucāviṣṭo dṛṣṭvā dūre tirohitaḥ ||
bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā ciṃtayāmāsa cetasā
||24||तस्यानुजः शुचाविष्टो दृष्ट्वा दूरे तिरोहितः ॥
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा चिंतयामास चेतसा
nanveṣa rājā durddharṣo devānāṃ rakṣasāmapi ||
chadmanaiva prajetavyo mama śatrurna cānyathā
||25||नन्वेष राजा दुर्द्धर्षो देवानां रक्षसामपि ॥
छद्मनैव प्रजेतव्यो मम शत्रुर्न चान्यथा
iti vyavasitaḥ pāpo rākṣaso manujākṛtiḥ ||
āsasāda nṛpaśreṣṭhamutpāta iva mūrtimān
||26||इति व्यवसितः पापो राक्षसो मनुजाकृतिः ॥
आससाद नृपश्रेष्ठमुत्पात इव मूर्तिमान्
taṃ vinamrākṛtiṃ dṛṣṭvā bhṛtyatāṃ kartumāgatam ||
cakre mahānasādhyakṣamajñānātsa mahīpatiḥ
||27||तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् ॥
चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः
atha tasminvane rājā kiṃcitkālaṃ vihṛtya saḥ ||
nivṛtto mṛgayāṃ hitvā svapurīṃ punarāyayau
||28||अथ तस्मिन्वने राजा किंचित्कालं विहृत्य सः ॥
निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीं पुनराययौ
tasya rājeṃdramukhyasya madayaṃtītināmataḥ ||
damayantī nalasyeva viditā vallabhā satī
||29||तस्य राजेंद्रमुख्यस्य मदयंतीतिनामतः ॥
दमयन्ती नलस्येव विदिता वल्लभा सती
etasminsamaye rājā nimaṃtrya munipuṃgavam ||
vaśiṣṭhaṃ gṛhamāninye saṃprāpte pitṛvāsare
||30||एतस्मिन्समये राजा निमंत्र्य मुनिपुंगवम् ॥
वशिष्ठं गृहमानिन्ये संप्राप्ते पितृवासरे
rakṣasā sūdarūpeṇa saṃmiśritanarāmiṣam ||
śākāmiṣaṃ puraḥ kṣiptaṃ dṛṣṭvā gururathābravīt
||31||रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् ॥
शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्
dhigdhiṅnarāmiṣaṃ rājaṃ stvayaitacchadmakāriṇā ||
khalenopahṛtaṃ me'dya ato rakṣo bhaviṣyasi
||32||धिग्धिङ्नरामिषं राजं स्त्वयैतच्छद्मकारिणा ॥
खलेनोपहृतं मेऽद्य अतो रक्षो भविष्यसि
rakṣaḥkṛtamavijñāya śaptvaivaṃ sa gurustataḥ ||
punarvimṛśya taṃ śāpaṃ cakāra dvādaśābdikam
||33||रक्षःकृतमविज्ञाय शप्त्वैवं स गुरुस्ततः ॥
पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्
rājāpi kopitaḥ prāha yadidaṃ me na ceṣṭitam ||
na jñātaṃ ca vṛthā śapto guruṃ caiva śapāmyaham
||34||राजापि कोपितः प्राह यदिदं मे न चेष्टितम् ॥
न ज्ञातं च वृथा शप्तो गुरुं चैव शपाम्यहम्
ityapoṃjalinādāya guruṃ śaptuṃ samudyataḥ ||
patitvā pādayostasya madayantī nyavārayat
||35||इत्यपोंजलिनादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः ॥
पतित्वा पादयोस्तस्य मदयन्ती न्यवारयत्
tato nivṛttaḥ śāpācca tasyā vacanagauravāt ||
tatyāja pādayoraṃbhaḥ pādau kalmaṣatāṃ gatau
||36||ततो निवृत्तः शापाच्च तस्या वचनगौरवात् ॥
तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ
kalmaṣāṃghririti khyātastataḥ prabhṛti pārthivaḥ ||
babhūva guruśāpena rākṣaso vanagocaraḥ
||37||कल्मषांघ्रिरिति ख्यातस्ततः प्रभृति पार्थिवः ॥
बभूव गुरुशापेन राक्षसो वनगोचरः
sa bibhradrākṣasaṃ rūpaṃ ghoraṃ kālāṃ takopamam ||
cakhāda vividhāñjaṃtūnmānuṣādīnvanecaraḥ
||38||स बिभ्रद्राक्षसं रूपं घोरं कालां तकोपमम् ॥
चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः
sa kadācidvane kvāpi ramamāṇau kiśorakau ||
apaśyadaṃtakākāro navoḍhau munidaṃpatī
||39||स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ ॥
अपश्यदंतकाकारो नवोढौ मुनिदंपती
rākṣaso mānuṣāhāraḥ kiśoramuninaṃdanam ||
jagdhuṃ jagrāha śāpārto vyāghro mṛgaśiśuṃ yathā
||40||राक्षसो मानुषाहारः किशोरमुनिनंदनम् ॥
जग्धुं जग्राह शापार्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा
rakṣogṛhītaṃ bhartāraṃ dṛṣṭvā bhītātha tatpriyā ||
uvāca karuṇaṃ bālā kraṃdaṃtī bhṛśavepitā
||41||रक्षोगृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीताथ तत्प्रिया ॥
उवाच करुणं बाला क्रंदंती भृशवेपिता
bhobho māmā kṛthāḥ pāpaṃ sūryavaṃśayaśodhara ||
madayaṃtīpatistvaṃ hi rājeṃdro na tu rākṣasaḥ
||42||भोभो मामा कृथाः पापं सूर्यवंशयशोधर ॥
मदयंतीपतिस्त्वं हि राजेंद्रो न तु राक्षसः
na khāda mama bharttāraṃ prāṇātpriyatamaṃ prabho ||
ārttānāṃ śaraṇārttānāṃ tvameva hi yato gatiḥ
||43||न खाद मम भर्त्तारं प्राणात्प्रियतमं प्रभो ॥
आर्त्तानां शरणार्त्तानां त्वमेव हि यतो गतिः
pāpānāmiva saṃghātaiḥ kiṃ me duṣṭairjaḍāsubhiḥ ||
dehena cātibhāreṇa vinā bhartrā mahātmanā
||44||पापानामिव संघातैः किं मे दुष्टैर्जडासुभिः ॥
देहेन चातिभारेण विना भर्त्रा महात्मना
malīmasena pāpena pāṃcabhautena kiṃ sukham ||
bāloyaṃ vedavicchāṃtastapasvī bahuśāstravit
||45||मलीमसेन पापेन पांचभौतेन किं सुखम् ॥
बालोयं वेदविच्छांतस्तपस्वी बहुशास्त्रवित्
ato'sya prāṇadānena jagadrakṣā tvayā kṛtā|
kṛpāṃ kuru mahārāja bālāyāṃ brāhmaṇastriyām
||46||अतोऽस्य प्राणदानेन जगद्रक्षा त्वया कृता।
कृपां कुरु महाराज बालायां ब्राह्मणस्त्रियाम्
anāthakṛpaṇārteṣu saghṛṇāḥ khalu sādhavaḥ ||
|| itthamabhyarthitaḥ so'pi puruṣādaḥ sa nirghṛṇaḥ
||47||अनाथकृपणार्तेषु सघृणाः खलु साधवः ॥
|| इत्थमभ्यर्थितः सोऽपि पुरुषादः स निर्घृणः
cakhāda śira utkṛtya vipraputraṃ durāśayaḥ ||
atha sādhvī kṛśā dīnā vilapya bhṛśaduḥkhitā
||48||चखाद शिर उत्कृत्य विप्रपुत्रं दुराशयः ॥
अथ साध्वी कृशा दीना विलप्य भृशदुःखिता
āhṛtya bharturasthīni citāṃ cakre tatholbaṇām ||
bhartāramanugacchaṃtī saṃviśaṃtī hutāśanam
||49||आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे तथोल्बणाम् ॥
भर्तारमनुगच्छंती संविशंती हुताशनम्
rājānaṃ rākṣasākāraṃ śāpāstreṇa jaghāna tam ||
rere pārthiva pāpātmaṃstvayā me bhakṣitaḥ patiḥ
||50||राजानं राक्षसाकारं शापास्त्रेण जघान तम् ॥
रेरे पार्थिव पापात्मंस्त्वया मे भक्षितः पतिः
ataḥ pativratāyāstvaṃ śāpaṃ bhuṃkṣva yatholbaṇam ||
adyaprabhṛti nārīṣu yadā tvamapi saṃgataḥ |
tadā mṛtistavetyuktvā viveśa jvalanaṃ satī
||51||अतः पतिव्रतायास्त्वं शापं भुंक्ष्व यथोल्बणम् ॥
अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वमपि संगतः ।
तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती
so'pi rājā guroḥ śāpamupabhujya kṛtāvadhim ||
punaḥ svarūpamādāya svagṛhaṃ mudito yayau
||52||सोऽपि राजा गुरोः शापमुपभुज्य कृतावधिम् ॥
पुनः स्वरूपमादाय स्वगृहं मुदितो ययौ
jñātvā viprasatīśāpaṃ tatpatnī ratilālasam ||
patiṃ nivārayāmāsa vaidhavyātibibhyatī
||53||ज्ञात्वा विप्रसतीशापं तत्पत्नी रतिलालसम् ॥
पतिं निवारयामास वैधव्यातिबिभ्यती
anapatyaḥ sa nirviṇṇo rājyabhogeṣu pārthivaḥ ||
visṛjya sakalaṃ lakṣmīṃ yayau bhūyo'pi kānanam
||54||अनपत्यः स निर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः ॥
विसृज्य सकलं लक्ष्मीं ययौ भूयोऽपि काननम्
sūryavaṃśapratiṣṭhityai vaśiṣṭho munisattamaḥ ||
tasyāmutpādayāmāsa madayaṃtyāṃ sutottamam
||55||सूर्यवंशप्रतिष्ठित्यै वशिष्ठो मुनिसत्तमः ॥
तस्यामुत्पादयामास मदयंत्यां सुतोत्तमम्
visṛṣṭarājyo rājāpi vicaransakalāṃ mahīm ||
āyāṃtīṃ pṛṣṭhato'paśyatpiśācīṃ ghorarūpiṇīm
||56||विसृष्टराज्यो राजापि विचरन्सकलां महीम् ॥
आयांतीं पृष्ठतोऽपश्यत्पिशाचीं घोररूपिणीम्
sā hi mūrtimatī ghorā brahmahatyā duratyayā ||
yadāsau śāpavibhraṣṭo muniputramabhakṣayat
||57||सा हि मूर्तिमती घोरा ब्रह्महत्या दुरत्यया ॥
यदासौ शापविभ्रष्टो मुनिपुत्रमभक्षयत्
tenātmakarmaṇā. yāṃtīṃ brahmahatyāṃ sa pṛṣṭhataḥ ||
bubudhe munivaryāṇāmupadeśena bhūpatiḥ
||58||तेनात्मकर्मणा. यांतीं ब्रह्महत्यां स पृष्ठतः ॥
बुबुधे मुनिवर्याणामुपदेशेन भूपतिः
tasyā nirveśamanvicchanrājā nirviṇṇamānasaḥ ||
nānākṣetrāṇi tīrthāni cacāra bahuvatsaram
||59||तस्या निर्वेशमन्विच्छन्राजा निर्विण्णमानसः ॥
नानाक्षेत्राणि तीर्थानि चचार बहुवत्सरम्
yadā sarveṣu tīrtheṣu snātvāpi ca muhurmuhuḥ ||
na nivṛttā brahmahatyā mithilāmāyayau tadā ||
bāhyodyānagatastasyāściṃtayā parayārditaḥ
||60||यदा सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वापि च मुहुर्मुहुः ॥
न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलामाययौ तदा ॥
बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चिंतया परयार्दितः
dadarśa munimāyāṃtaṃ gautamaṃ vimalāśayam ||
hutāśanamivāśeṣatapasvijanasevitam
||61||ददर्श मुनिमायांतं गौतमं विमलाशयम् ॥
हुताशनमिवाशेषतपस्विजनसेवितम्
vivasvaṃtamivātyaṃtaṃ ghanadoṣatamonudam ||
śaśāṃkamiva niḥśaṃkamavadātaguṇodayam
||62||विवस्वंतमिवात्यंतं घनदोषतमोनुदम् ॥
शशांकमिव निःशंकमवदातगुणोदयम्
maheśvaramiva śrīmaddvijarājakalādharam ||
śāṃtaṃ śiṣyagaṇopetaṃ tapasāmekabhājanam
||63||महेश्वरमिव श्रीमद्द्विजराजकलाधरम् ॥
शांतं शिष्यगणोपेतं तपसामेकभाजनम्
upasṛtya sa rājeṃdraḥ praṇanāma muhurmuhuḥ ||
gautamo'pi muniśreṣṭho rājānaṃ ravivaṃśajam
||61||उपसृत्य स राजेंद्रः प्रणनाम मुहुर्मुहुः ॥
गौतमोऽपि मुनिश्रेष्ठो राजानं रविवंशजम्
abhinaṃdya muniḥ prītyā saṃsmitaṃ samabhāṣata
||69||अभिनंद्य मुनिः प्रीत्या संस्मितं समभाषत
gautama uvāca
kaccitte kuśalaṃ rājankaccitte padamavyayam
||66||कच्चित्ते कुशलं राजन्कच्चित्ते पदमव्ययम्
kuśalinyaḥ prajāḥ kaccidavarodhajanopi vā ||
kimarthamiha saṃprāpto visṛjya sakalāṃ śriyam
||67||कुशलिन्यः प्रजाः कच्चिदवरोधजनोपि वा ॥
किमर्थमिह संप्राप्तो विसृज्य सकलां श्रियम्
kiṃ ca dhyāyasi bho rājandīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasan
||68||किं च ध्यायसि भो राजन्दीर्घमुष्णं च निःश्वसन्
ll rājovāca
sarve kuśalino brahmanvayaṃ tvadanukaṃpayā|
rājñāmuttamavaṃśyānāṃ brahmāyattā hi saṃpadaḥ ||
kiṃ nu māṃ bādhate tveṣā piśācī ghorarūpiṇī
||69||सर्वे कुशलिनो ब्रह्मन्वयं त्वदनुकंपया।
राज्ञामुत्तमवंश्यानां ब्रह्मायत्ता हि संपदः ॥
किं नु मां बाधते त्वेषा पिशाची घोररूपिणी
alakṣitā madaparairbhartsayaṃtī padepade ||
yanmayā śāpadagdhena kṛtamaho duratyayam ||
na śāṃtirjāyate tasya prāyaścittasahasrakaiḥ
||70||अलक्षिता मदपरैर्भर्त्सयंती पदेपदे ॥
यन्मया शापदग्धेन कृतमहो दुरत्ययम् ॥
न शांतिर्जायते तस्य प्रायश्चित्तसहस्रकैः
iṣṭāśca vividhā yajñāḥ kośasarvasvadakṣiṇāḥ ||
saritsarāṃsi snātāni yāni pūjyāni bhūtale ||
niṣevitāni sarvāṇi kṣetrāṇi bhramatā mayā
||71||इष्टाश्च विविधा यज्ञाः कोशसर्वस्वदक्षिणाः ॥
सरित्सरांसि स्नातानि यानि पूज्यानि भूतले ॥
निषेवितानि सर्वाणि क्षेत्राणि भ्रमता मया
japtānyakhilamaṃtrāṇi dhyātāḥ sakaladevatāḥ ||
mahāvratāni cīrṇāni parṇamūlaphalāśinā
||72||जप्तान्यखिलमंत्राणि ध्याताः सकलदेवताः ॥
महाव्रतानि चीर्णानि पर्णमूलफलाशिना
tāni sarvāṇi kurvaṃti svasthaṃ māṃ na kadācana ||
adya me janmasāphalyaṃ saṃprāptamiva lakṣyate
||73||तानि सर्वाणि कुर्वंति स्वस्थं मां न कदाचन ॥
अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्ष्यते
yatastvaddarśanādeva mamātmānaṃdabhāgabhūt ||
anviccham̐llabhate kvāpi varṣapūgairmanoratham
||74||यतस्त्वद्दर्शनादेव ममात्मानंदभागभूत् ॥
अन्विच्छँल्लभते क्वापि वर्षपूगैर्मनोरथम्
ityevaṃ janavādo'pi saṃprāpto mayi satyatām ||
ājanmasaṃcitānāṃ tu puṇyānāmudayodaye
||75||इत्येवं जनवादोऽपि संप्राप्तो मयि सत्यताम् ॥
आजन्मसंचितानां तु पुण्यानामुदयोदये
yadbhavānbhavabhītānāṃ trātā nayanagocaraḥ ||
kasmāddeśādihāyāto bhavānbhavabhayāpahaḥ
||76||यद्भवान्भवभीतानां त्राता नयनगोचरः ॥
कस्माद्देशादिहायातो भवान्भवभयापहः
dūrabhramaṇaviśrāṃtaṃ śaṃke tvāmiha cāgatam ||
dṛṣṭvāścaryamivātyarthaṃ muditosi mukhaśriyā
||77||दूरभ्रमणविश्रांतं शंके त्वामिह चागतम् ॥
दृष्ट्वाश्चर्यमिवात्यर्थं मुदितोसि मुखश्रिया
ānaṃdayasi me cetaḥ premṇā saṃbhāṣaṇādiva ||
adya me tava pādābjaśaraṇasya kṛtainasaḥ ||
śāṃtiṃ kuru mahābhāga yenāhaṃ sukhamāpnuyām
||78||आनंदयसि मे चेतः प्रेम्णा संभाषणादिव ॥
अद्य मे तव पादाब्जशरणस्य कृतैनसः ॥
शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्
iti tena samādiṣṭo gautamaḥ karuṇānidhiḥ ||
samādideśa ghorāṇāmaghānāṃ sādhu niṣkṛtim
||79||इति तेन समादिष्टो गौतमः करुणानिधिः ॥
समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्
gautama uvāca
sādhu rājeṃdra dhanyo'si mahā ghebhyo bhayaṃ tyaja
||80||साधु राजेंद्र धन्योऽसि महा घेभ्यो भयं त्यज
śive trātari bhaktānāṃ kva bhayaṃ śaraṇaiṣiṇām ||
śṛṇu rājanmahābhāga kṣetramanyatpratiṣṭhitam
||81||शिवे त्रातरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम् ॥
शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम्
mahāpātakasaṃhāri gokarṇākhyaṃ manoramam ||
yatra sthitirna pāpānāṃ mahadbhyo mahatāmapi
||82||महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं मनोरमम् ॥
यत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि
smṛto hyaśeṣapāpaghno yatra saṃnihitaḥ śivaḥ ||
yathā kailāsaśikhare yathā maṃdāramūrddhani
||83||स्मृतो ह्यशेषपापघ्नो यत्र संनिहितः शिवः ॥
यथा कैलासशिखरे यथा मंदारमूर्द्धनि
nivāso niścitaḥ śaṃbhostathā gokarṇamaṇḍale ||
nāgninā na śaśāṃkena na tārāgrahanāyakaiḥ
||84||निवासो निश्चितः शंभोस्तथा गोकर्णमण्डले ॥
नाग्निना न शशांकेन न ताराग्रहनायकैः
tamo nistīryate samya gyathā savitṛdarśanāt ||
tathaiva netaraistīrthairna ca kṣetrairmanoramaiḥ
||85||तमो निस्तीर्यते सम्य ग्यथा सवितृदर्शनात् ॥
तथैव नेतरैस्तीर्थैर्न च क्षेत्रैर्मनोरमैः
sadyaḥ pāpaviśuddhiḥ syādyathā gokarṇadarśanāt ||
api pāpaśataṃ kṛtvā brahma hatyādi mānavaḥ
||86||सद्यः पापविशुद्धिः स्याद्यथा गोकर्णदर्शनात् ॥
अपि पापशतं कृत्वा ब्रह्म हत्यादि मानवः
sakṛtpraviśya gokarṇaṃ na bibheti hyaghātkvacit ||
tatra sarve mahātmānastapasā śāṃtimāgatāḥ
||87||सकृत्प्रविश्य गोकर्णं न बिभेति ह्यघात्क्वचित् ॥
तत्र सर्वे महात्मानस्तपसा शांतिमागताः
indropeṃdraviriṃcyādyaiḥ sevyate siddhikāṃkṣibhiḥ ||
tatraikena dinenāpi yatkṛtaṃ vratamuttamam
||88||इन्द्रोपेंद्रविरिंच्याद्यैः सेव्यते सिद्धिकांक्षिभिः ॥
तत्रैकेन दिनेनापि यत्कृतं व्रतमुत्तमम्
tadanyatrābdalakṣeṇa kṛtaṃ bhavati tatsamam ||
yatreṃdrabrahmaviṣṇvādidevānāṃ hitakāmyayā
||89||तदन्यत्राब्दलक्षेण कृतं भवति तत्समम् ॥
यत्रेंद्रब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां हितकाम्यया
mahābalābhidhānena devaḥ saṃnihitaḥ svayam ||
ghoreṇa tapasā labdhaṃ rāvaṇākhyena rakṣasā
||90||महाबलाभिधानेन देवः संनिहितः स्वयम् ॥
घोरेण तपसा लब्धं रावणाख्येन रक्षसा
talliṃgaṃ sthāpayāmāsa gokarṇe gaṇanāyakaḥ ||
indro brahmā mukundaśca viśvedevā marudgaṇāḥ
||91||तल्लिंगं स्थापयामास गोकर्णे गणनायकः ॥
इन्द्रो ब्रह्मा मुकुन्दश्च विश्वेदेवा मरुद्गणाः
ādityā vasavo dasrau śaśāṃkaśca divākaraḥ ||
ete vimānagatayo devāste saha pārṣadaiḥ
||92||आदित्या वसवो दस्रौ शशांकश्च दिवाकरः ॥
एते विमानगतयो देवास्ते सह पार्षदैः
pūrvadvāraṃ niṣevante devadevasya śūlinaḥ ||
yonyo mṛtyuḥ svayaṃ sākṣāccitraguptaśca pāvakaḥ
||93||पूर्वद्वारं निषेवन्ते देवदेवस्य शूलिनः ॥
योन्यो मृत्युः स्वयं साक्षाच्चित्रगुप्तश्च पावकः
pitṛbhiḥ saha rudraiśca dakṣiṇadvāramāśritaḥ ||
varuṇaḥ saritāṃ nātho gaṃgādisaritāṃ gaṇaiḥ
||94||पितृभिः सह रुद्रैश्च दक्षिणद्वारमाश्रितः ॥
वरुणः सरितां नाथो गंगादिसरितां गणैः
āsevate mahādevaṃ paścimadvāramāśritaḥ ||
tathā vāyuḥ kuberaśca deveśī bhadrakarṇikā
||95||आसेवते महादेवं पश्चिमद्वारमाश्रितः ॥
तथा वायुः कुबेरश्च देवेशी भद्रकर्णिका
mātṛbhiścaṃḍikādyābhiruttaradvāramāśritā ||
viśvāvasuścitrarathaścitraseno mahābalaḥ
||96||मातृभिश्चंडिकाद्याभिरुत्तरद्वारमाश्रिता ॥
विश्वावसुश्चित्ररथश्चित्रसेनो महाबलः
saha gandharvavargaiśca pūjayaṃti mahābalam ||
raṃbhā ghṛtācī menā ca pūrvacittistilottamā
||97||सह गन्धर्ववर्गैश्च पूजयंति महाबलम् ॥
रंभा घृताची मेना च पूर्वचित्तिस्तिलोत्तमा
nṛtyaṃti purataḥ śambhorurvaśyādyāḥ surastriyaḥ ||
vaśiṣṭhaḥ kaśyapaḥ kaṇvo viśvāmitro mahā tapāḥ
||98||नृत्यंति पुरतः शम्भोरुर्वश्याद्याः सुरस्त्रियः ॥
वशिष्ठः कश्यपः कण्वो विश्वामित्रो महा तपाः
jaiminiśca bharadvājo jābāliḥ kraturaṃgirāḥ ||
ete vayaṃ ca rājeṃdra sarve brahmarṣayo'malāḥ
||99||जैमिनिश्च भरद्वाजो जाबालिः क्रतुरंगिराः ॥
एते वयं च राजेंद्र सर्वे ब्रह्मर्षयोऽमलाः
devaṃ mahābalaṃ bhaktyā samaṃtātparyu pāsmahe ||
marīcinā sahātriśca dakṣādyāśca munīśvarāḥ
||100||देवं महाबलं भक्त्या समंतात्पर्यु पास्महे ॥
मरीचिना सहात्रिश्च दक्षाद्याश्च मुनीश्वराः
sanakādyā mahātmāna upaviṣṭā upāsate ||
tathaiva munayaḥ sādhyā ajināṃbara dhāriṇaḥ
||1||सनकाद्या महात्मान उपविष्टा उपासते ॥
तथैव मुनयः साध्या अजिनांबर धारिणः
daṃḍino vratamuṇḍāśca snātakā brahmacāriṇaḥ ||
tvagasthimātrāvayavāstapasā dagdhakilbiṣāḥ
||2||दंडिनो व्रतमुण्डाश्च स्नातका ब्रह्मचारिणः ॥
त्वगस्थिमात्रावयवास्तपसा दग्धकिल्बिषाः
sevante parayā bhaktyā devadevaṃ pinākinam ||
tathā devāḥ sagandharvāḥ pitaraḥ siddhacāraṇāḥ
||3||सेवन्ते परया भक्त्या देवदेवं पिनाकिनम् ॥
तथा देवाः सगन्धर्वाः पितरः सिद्धचारणाः
vidyādharāḥ kiṃpuruṣāḥ kinnarā guhyakāḥ khagāḥ ||
nāgāḥ piśācā vetālā daiteyāśca mahābalāḥ
||4||विद्याधराः किंपुरुषाः किन्नरा गुह्यकाः खगाः ॥
नागाः पिशाचा वेताला दैतेयाश्च महाबलाः
nānāvibhavasaṃpannā nānābhūṣaṇavāhanāḥ ||
vimānaiḥ sūryasaṃkāśairagnivarṇaiḥ śaśiprabhaiḥ
||5||नानाविभवसंपन्ना नानाभूषणवाहनाः ॥
विमानैः सूर्यसंकाशैरग्निवर्णैः शशिप्रभैः
vidyutpuṃjanibhairanyaiḥ samaṃ tātparivāritam ||
prastuvaṃti pragāyaṃti paṭhaṃti praṇamaṃti ca
||6||विद्युत्पुंजनिभैरन्यैः समं तात्परिवारितम् ॥
प्रस्तुवंति प्रगायंति पठंति प्रणमंति च
pranṛtyaṃti prahṛṣyaṃti gokarṇe pṛthivīpate ||
labhaṃte'bhīpsitānkāmānramaṃte ca yathā sukham
||7||प्रनृत्यंति प्रहृष्यंति गोकर्णे पृथिवीपते ॥
लभंतेऽभीप्सितान्कामान्रमंते च यथा सुखम्
gokarṇasadṛśaṃ kṣetraṃ nāsti brahmāṃḍagolake ||
tatra ghoraṃ tapastaptamagastyena mahātmanā
||8||गोकर्णसदृशं क्षेत्रं नास्ति ब्रह्मांडगोलके ॥
तत्र घोरं तपस्तप्तमगस्त्येन महात्मना
tathā sanatkumāreṇa priyavratasutairapi ||
agninā devavaryeṇa kandarpeṇa ca pārthiva
||9||तथा सनत्कुमारेण प्रियव्रतसुतैरपि ॥
अग्निना देववर्येण कन्दर्पेण च पार्थिव
tathā devyā bhadrakālyā śiśumāreṇa dhīmatā ||
durmukhena phaṇīṃdreṇa maṇināgāhvayena ca
||110||तथा देव्या भद्रकाल्या शिशुमारेण धीमता ॥
दुर्मुखेन फणींद्रेण मणिनागाह्वयेन च
ilāvartādibhirnāgairgaruḍena balīyasā ||
rakṣasā rāvaṇenāpi kumbhakarṇāhvayena tu
||11||इलावर्तादिभिर्नागैर्गरुडेन बलीयसा ॥
रक्षसा रावणेनापि कुम्भकर्णाह्वयेन तु
vibhīṣaṇena puṇyena tapastaptaṃ mahātmanā ||
ete cānye ca gīrvāṇāḥ siddhadānavamānavāḥ
||12||विभीषणेन पुण्येन तपस्तप्तं महात्मना ॥
एते चान्ये च गीर्वाणाः सिद्धदानवमानवाः
gokarṇe devadeveśaṃ śivamārādhya bhaktitaḥ ||
svanāmāṃkāni liṃgāni sthāpayitvā sahasraśaḥ
||13||गोकर्णे देवदेवेशं शिवमाराध्य भक्तितः ॥
स्वनामांकानि लिंगानि स्थापयित्वा सहस्रशः
lebhire paramāṃ siddhiṃ tathā tīrthāni cakrire ||
atra sthānāni sarveṣāṃ devānāṃ saṃti pārthiva
||14||लेभिरे परमां सिद्धिं तथा तीर्थानि चक्रिरे ॥
अत्र स्थानानि सर्वेषां देवानां संति पार्थिव
viṣṇośca devadevasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ ||
kārttikeyasya vīrasya gajavaktrasya cānagha
||15||विष्णोश्च देवदेवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥
कार्त्तिकेयस्य वीरस्य गजवक्त्रस्य चानघ
dharmasya kṣetrapālasya durgāyāśca mahāmate ||
gokarṇe śivaliṃgāni vidyaṃte koṭikoṭiśaḥ
||16||धर्मस्य क्षेत्रपालस्य दुर्गायाश्च महामते ॥
गोकर्णे शिवलिंगानि विद्यंते कोटिकोटिशः
asaṃkhyātāni tīrthāni tiṣṭhaṃti ca padepade ||
bahunātra kimuktena gokarṇasthāni pārthiva
||17||असंख्यातानि तीर्थानि तिष्ठंति च पदेपदे ॥
बहुनात्र किमुक्तेन गोकर्णस्थानि पार्थिव
sarvāṇyaśmāni liṃgāni tīrthānyaṃbhāṃsi sarvaśaḥ ||
gokarṇe śivaliṃgānāṃ tīrthānāmapi bhūriśaḥ
||18||सर्वाण्यश्मानि लिंगानि तीर्थान्यंभांसि सर्वशः ॥
गोकर्णे शिवलिंगानां तीर्थानामपि भूरिशः
gīyate mahimā rājanpurāṇeṣu maharṣibhiḥ ||
gokarṇe koṭitīrthaṃ ca tīrthānāṃ mukhyatāṃ gatam
||19||गीयते महिमा राजन्पुराणेषु महर्षिभिः ॥
गोकर्णे कोटितीर्थं च तीर्थानां मुख्यतां गतम्
sarveṣāṃ śivaliṃgānāṃ sārvabhaumo mahābalaḥ ||
kṛte mahābalaḥ śvetastretāyāmatilohitaḥ
||120||सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः ॥
कृते महाबलः श्वेतस्त्रेतायामतिलोहितः
dvāpare pīta varṇaśca kalau śyāmo bhaviṣyati ||
ākrāṃtaṃ saptapātālaṃ kurvannapi mahābalaḥ
||21||द्वापरे पीत वर्णश्च कलौ श्यामो भविष्यति ॥
आक्रांतं सप्तपातालं कुर्वन्नपि महाबलः
prāpte kaliyuge ghore mṛdutāmupayāsyati ||
paścimāṃbudhitīrasthaṃ gokarṇakṣetramuttamam
||22||प्राप्ते कलियुगे घोरे मृदुतामुपयास्यति ॥
पश्चिमांबुधितीरस्थं गोकर्णक्षेत्रमुत्तमम्
brahmahatyādipāpāni dahatīti kimadbhutam ||
ye cātra brahmahaṃtāro ye ca bhūtadruhaḥ śaṭhāḥ
||23||ब्रह्महत्यादिपापानि दहतीति किमद्भुतम् ॥
ये चात्र ब्रह्महंतारो ये च भूतद्रुहः शठाः
ye sarvaguṇahīnāśca paradāraratāśca ye ||
ye durvṛttā durācārā duḥśīlāḥ kṛpaṇāśca ye
||24||ये सर्वगुणहीनाश्च परदाररताश्च ये ॥
ये दुर्वृत्ता दुराचारा दुःशीलाः कृपणाश्च ये
lubdhāḥ krūrāḥ khalā mūḍhāḥ ste nāścaivātikāminaḥ ||
te sarve prāpya gokarṇaṃ snātvā tīrthajaleṣu ca
||125||लुब्धाः क्रूराः खला मूढाः स्ते नाश्चैवातिकामिनः ॥
ते सर्वे प्राप्य गोकर्णं स्नात्वा तीर्थजलेषु च
devaṃ mahābalaṃ dṛṣṭvā prayātāḥ śāṃkaraṃ padam ||
tatra puṇyāsu tithiṣu puṇya rkṣe puṇyavāsare
||26||देवं महाबलं दृष्ट्वा प्रयाताः शांकरं पदम् ॥
तत्र पुण्यासु तिथिषु पुण्य र्क्षे पुण्यवासरे
ye'rcayaṃti maheśānaṃ te rudrāḥ syurna saṃśayaḥ ||
yadā kadācidgokarṇaṃ yo vā ko vāpi mānavaḥ
||27||येऽर्चयंति महेशानं ते रुद्राः स्युर्न संशयः ॥
यदा कदाचिद्गोकर्णं यो वा को वापि मानवः
praviśya pūjayedīśaṃ sa gacchedbrahmaṇaḥ padam ||
ravīṃdusaumyavāreṣu yadā darśo bhaviṣyati
||28||प्रविश्य पूजयेदीशं स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम् ॥
रवींदुसौम्यवारेषु यदा दर्शो भविष्यति
tadā jalanidhau snānaṃ dānaṃ ca pitṛtarpaṇam ||
śivapūjā japo homo vratacaryā dvijārcanam
||29||तदा जलनिधौ स्नानं दानं च पितृतर्पणम् ॥
शिवपूजा जपो होमो व्रतचर्या द्विजार्चनम्
yatkiṃcidvā kṛtaṃ karma tadanaṃtaphalapradam ||
vyatīpātādiyogeṣu ravisaṃkramaṇeṣu ca
||130||यत्किंचिद्वा कृतं कर्म तदनंतफलप्रदम् ॥
व्यतीपातादियोगेषु रविसंक्रमणेषु च
mahāpradoṣavelāsu śiva pūjā vimuktidā ||
athaikāṃ te pravakṣyāmi tithiṃ pārthiva muktidām
||31||महाप्रदोषवेलासु शिव पूजा विमुक्तिदा ॥
अथैकां ते प्रवक्ष्यामि तिथिं पार्थिव मुक्तिदाम्
yasyāṃ kila mahāvyādho lebhe śaṃbhoḥ paraṃ padam ||
māghamāse mahāpuṇyā yā sā kṛṣṇacaturdaśī
||32||यस्यां किल महाव्याधो लेभे शंभोः परं पदम् ॥
माघमासे महापुण्या या सा कृष्णचतुर्दशी
śivaliṃgaṃ bilvapatraṃ durlabhaṃ hi catuṣṭayam ||
aho balavatī māyā yayā śaivī mahātithiḥ
||33||शिवलिंगं बिल्वपत्रं दुर्लभं हि चतुष्टयम् ॥
अहो बलवती माया यया शैवी महातिथिः
nopoṣyate janairmūḍhairmahāmūkairiva trayī ||
upavāso jāgaraṇaṃ sannidhiḥ parameśituḥ
||34||नोपोष्यते जनैर्मूढैर्महामूकैरिव त्रयी ॥
उपवासो जागरणं सन्निधिः परमेशितुः
gokarṇaṃ śivalokasya nṛṇāṃ sopānapaddhatiḥ ||
śṛṇu rājannahamapi gokarṇā dadhunāgataḥ
||135||गोकर्णं शिवलोकस्य नृणां सोपानपद्धतिः ॥
शृणु राजन्नहमपि गोकर्णा दधुनागतः
upāsyaināṃ śivatithiṃ vilokya ca mahotsavam ||
asyāṃ śivatithau sarve mahotsavadidṛkṣavaḥ
||36||उपास्यैनां शिवतिथिं विलोक्य च महोत्सवम् ॥
अस्यां शिवतिथौ सर्वे महोत्सवदिदृक्षवः
āgatāḥ sarvadeśebhyaścāturvarṇā mahājanāḥ ||
striyo vṛddhāśca bālāśca caturāśramavāsinaḥ
||37||आगताः सर्वदेशेभ्यश्चातुर्वर्णा महाजनाः ॥
स्त्रियो वृद्धाश्च बालाश्च चतुराश्रमवासिनः
āgatya dṛṣṭvā deveśaṃ lebhire kṛtakṛtyatām ||
athāhamapyamī śiṣyā ṛṣayaśca tathā'pare
||38||आगत्य दृष्ट्वा देवेशं लेभिरे कृतकृत्यताम् ॥
अथाहमप्यमी शिष्या ऋषयश्च तथाऽपरे
rājarṣayaśca rājeṃdra sanakādyāḥ surarṣayaḥ ||
snātvā sarveṣu tīrtheṣu samupāsya mahābalam
||39||राजर्षयश्च राजेंद्र सनकाद्याः सुरर्षयः ॥
स्नात्वा सर्वेषु तीर्थेषु समुपास्य महाबलम्
labdhvā ca janmasāphalyaṃ prayātāḥ sarvatodiśam ||
amunādya nareṃdreṇa janakena yiyakṣuṇā
||140||लब्ध्वा च जन्मसाफल्यं प्रयाताः सर्वतोदिशम् ॥
अमुनाद्य नरेंद्रेण जनकेन यियक्षुणा
nimaṃtrito'haṃ saṃprāpto gokarṇācchivamaṃdirāt ||
pratyāgamaṃ kimapyaṃga dṛṣṭvāścaryamahaṃ pathi ||
mahānaṃdena manasā kṛtārtho'smi mahīpate
||141||निमंत्रितोऽहं संप्राप्तो गोकर्णाच्छिवमंदिरात् ॥
प्रत्यागमं किमप्यंग दृष्ट्वाश्चर्यमहं पथि ॥
महानंदेन मनसा कृतार्थोऽस्मि महीपते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottara khaṃḍe gokarṇamahimānuvarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||