evaṃ brahmarṣiṇā proktāṃ vāṇīṃ pīyūṣasannibhām
sūta uvāca
evaṃ brahmarṣiṇā proktāṃ vāṇīṃ pīyūṣasannibhām ||
ākarṇya mudito rājā prāṃjaliḥ punarabravīt
||1||एवं ब्रह्मर्षिणा प्रोक्तां वाणीं पीयूषसन्निभाम् ॥
आकर्ण्य मुदितो राजा प्रांजलिः पुनरब्रवीत्
rājovāca
aho satsaṃgamaḥ puṃsāmaśeṣāghapraśodhanaḥ ||
kāmakrodhanihaṃtā ca iṣṭadogdhā janasya hi
||2||अहो सत्संगमः पुंसामशेषाघप्रशोधनः ॥
कामक्रोधनिहंता च इष्टदोग्धा जनस्य हि
mama māyātamo naṣṭaṃ jñānadṛṣṭiḥ prakāśitā ||
tava darśanamātreṇa prāyohamamarottamaḥ
||3||मम मायातमो नष्टं ज्ञानदृष्टिः प्रकाशिता ॥
तव दर्शनमात्रेण प्रायोहममरोत्तमः
śrutaṃ ca pūrvacaritaṃ bālayoḥ samyagetayoḥ ||
bhaviṣyadapi pṛcchāmi matputrācaraṇaṃ mune
||4||श्रुतं च पूर्वचरितं बालयोः सम्यगेतयोः ॥
भविष्यदपि पृच्छामि मत्पुत्राचरणं मुने
asyāyuḥ kati varṣāṇi bhāgyaṃ vada ca kīdṛśam ||
vidyā kīrtiśca śaktiśca śraddhā bhaktiśca kīdṛśī
||5||अस्यायुः कति वर्षाणि भाग्यं वद च कीदृशम् ॥
विद्या कीर्तिश्च शक्तिश्च श्रद्धा भक्तिश्च कीदृशी
etatsarvamaśeṣeṇa mune tvaṃ vaktumarhasi ||
tava śiṣyosmi bhṛtyosmi śaraṇaṃ tvāṃ gatosmayaham
||6||एतत्सर्वमशेषेण मुने त्वं वक्तुमर्हसि ॥
तव शिष्योस्मि भृत्योस्मि शरणं त्वां गतोस्मयहम्
parāśara uvāca
atrāvācyaṃ hi yatkiṃcitkathaṃ śaktosmi śaṃsitum ||
yacchrutvā dhṛtimaṃtopi viṣādaṃ prāpnuyurjanāḥ
||7||अत्रावाच्यं हि यत्किंचित्कथं शक्तोस्मि शंसितुम् ॥
यच्छ्रुत्वा धृतिमंतोपि विषादं प्राप्नुयुर्जनाः
tathāpi nirvyalīkena bhāvena paripṛcchataḥ ||
avācyamapi vakṣyāmi tava snehānmahīpate
||8||तथापि निर्व्यलीकेन भावेन परिपृच्छतः ॥
अवाच्यमपि वक्ष्यामि तव स्नेहान्महीपते
amuṣya tvatkumārasya varṣāṇi dvādaśātyayuḥ ||
itaḥ paraṃ prapadyeta saptame divase mṛtim
||9||अमुष्य त्वत्कुमारस्य वर्षाणि द्वादशात्ययुः ॥
इतः परं प्रपद्येत सप्तमे दिवसे मृतिम्
iti tasya vacaḥ śrutvā kālakūṭamivoditam ||
mūrcchitaḥ sahasā bhūmau patito nṛpatiḥ śucā
||10||इति तस्य वचः श्रुत्वा कालकूटमिवोदितम् ॥
मूर्च्छितः सहसा भूमौ पतितो नृपतिः शुचा
tamutthāpya samāśvāsya sa muniḥ karuṇārdradhīḥ ||
uvāca mā bhairnṛpate punarvakṣyāmi te hitam
||11||तमुत्थाप्य समाश्वास्य स मुनिः करुणार्द्रधीः ॥
उवाच मा भैर्नृपते पुनर्वक्ष्यामि ते हितम्
sargātpurā nirālokaṃ yadekaṃ niṣkalaṃ param ||
cidānaṃdamayaṃ jyotiḥ sa ādyaḥ kevalaḥ śivaḥ
||12||सर्गात्पुरा निरालोकं यदेकं निष्कलं परम् ॥
चिदानंदमयं ज्योतिः स आद्यः केवलः शिवः
sa evādau rajorūpaṃ sṛṣṭvā brahmāṇamātmanā ||
sṛṣṭikarmaniyuktāya tasmai vedāṃśca dattavān
||13||स एवादौ रजोरूपं सृष्ट्वा ब्रह्माणमात्मना ॥
सृष्टिकर्मनियुक्ताय तस्मै वेदांश्च दत्तवान्
punaśca dattavānīśa ātmatattvaikasaṃgraham ||
sarvopaniṣadāṃ sāraṃ rudrādhyāyaṃ ca dattavān
||14||पुनश्च दत्तवानीश आत्मतत्त्वैकसंग्रहम् ॥
सर्वोपनिषदां सारं रुद्राध्यायं च दत्तवान्
yadekamavyayaṃ sākṣādbrahmajyotiḥ sanātanam ||
śivātmakaṃ paraṃ tattvaṃ rudrādhyāye pratiṣṭhitam
||15||यदेकमव्ययं साक्षाद्ब्रह्मज्योतिः सनातनम् ॥
शिवात्मकं परं तत्त्वं रुद्राध्याये प्रतिष्ठितम्
sa ātmabhūḥ sṛjadviśvaṃ caturbhirvadanairvirāṭ ||
sasarja vedāṃścaturo lokānāṃ sthitihetave
||16||स आत्मभूः सृजद्विश्वं चतुर्भिर्वदनैर्विराट् ॥
ससर्ज वेदांश्चतुरो लोकानां स्थितिहेतवे
tatrāyaṃ yajuṣāṃ madhye brahmaṇo dakṣiṇānmukhāt ||
aśeṣopaniṣatsāro rudrādhyāyaḥ samudgataḥ
||17||तत्रायं यजुषां मध्ये ब्रह्मणो दक्षिणान्मुखात् ॥
अशेषोपनिषत्सारो रुद्राध्यायः समुद्गतः
sa eṣa munibhiḥ sarvairmarīcyatripurogamaiḥ ||
saha devairdhṛtastebhyastacchiṣyā jagṛhuśca tam
||18||स एष मुनिभिः सर्वैर्मरीच्यत्रिपुरोगमैः ॥
सह देवैर्धृतस्तेभ्यस्तच्छिष्या जगृहुश्च तम्
tacchiṣyaśiṣyaistatputraistatputraiśca kramāgataiḥ ||
dhṛto rudrātmakaḥ so'yaṃ vedasāraḥ prasāditaḥ
||19||तच्छिष्यशिष्यैस्तत्पुत्रैस्तत्पुत्रैश्च क्रमागतैः ॥
धृतो रुद्रात्मकः सोऽयं वेदसारः प्रसादितः
eṣa eva paro mantra eṣa eva paraṃ tapaḥ ||
rudrādhyāyajapaḥ puṃsāṃ paraṃ kaivalyasādhanam
||20||एष एव परो मन्त्र एष एव परं तपः ॥
रुद्राध्यायजपः पुंसां परं कैवल्यसाधनम्
mahāpātakinaḥ proktā upapātakinaśca ye ||
rudrādhyāyajapātsadyaste'pi yāṃti parāṃ gatim
||21||महापातकिनः प्रोक्ता उपपातकिनश्च ये ॥
रुद्राध्यायजपात्सद्यस्तेऽपि यांति परां गतिम्
bhūyopi brahmaṇā sṛṣṭāḥ sadasanmiśrayonayaḥ ||
devatiryaṅmanuṣyādyāstataḥ saṃpūritaṃ jagat
||22||भूयोपि ब्रह्मणा सृष्टाः सदसन्मिश्रयोनयः ॥
देवतिर्यङ्मनुष्याद्यास्ततः संपूरितं जगत्
teṣāṃ karmāṇi sṛṣṭāni svajanmānuguṇāni ca ||
lokāsteṣu pravartaṃte bhuṃjate caiva tatphalam
||23||तेषां कर्माणि सृष्टानि स्वजन्मानुगुणानि च ॥
लोकास्तेषु प्रवर्तंते भुंजते चैव तत्फलम्
lokasṛṣṭipravāhārthaṃ svayameva prajāpatiḥ ||
dharmādharmau sasarjāgre svavakṣaḥpṛṣṭhabhāgataḥ
||24||लोकसृष्टिप्रवाहार्थं स्वयमेव प्रजापतिः ॥
धर्माधर्मौ ससर्जाग्रे स्ववक्षःपृष्ठभागतः
dharmamevānutiṣṭhaṃtaḥ puṇyaṃ viṃdaṃti tatphalam ||
adharmamanutiṣṭhaṃtaste pāpaphalabhoginaḥ
||25||धर्ममेवानुतिष्ठंतः पुण्यं विंदंति तत्फलम् ॥
अधर्ममनुतिष्ठंतस्ते पापफलभोगिनः
puṇyakarmaphala svargo narakastadviparyayaḥ ||
tayordvāvadhipau dhātrā kṛtau śatamakhāṃtakau
||26||पुण्यकर्मफल स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययः ॥
तयोर्द्वावधिपौ धात्रा कृतौ शतमखांतकौ
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca madamānādayaḥ pare ||
adharmasya sutā āsansarve narakanāyakāḥ
||27||कामः क्रोधश्च लोभश्च मदमानादयः परे ॥
अधर्मस्य सुता आसन्सर्वे नरकनायकाः
gurutalpaḥ surāpānaṃ tathānyaḥ pulkasīgamaḥ ||
kāmasya tanayā hyete pradhānāḥ parikīrtitāḥ
||28||गुरुतल्पः सुरापानं तथान्यः पुल्कसीगमः ॥
कामस्य तनया ह्येते प्रधानाः परिकीर्तिताः
krodhātpitṛvadho jātastathā mātṛvadhaḥ paraḥ ||
brahmahatyā ca kanyaikā krodhasya tanayā amī
||29||क्रोधात्पितृवधो जातस्तथा मातृवधः परः ॥
ब्रह्महत्या च कन्यैका क्रोधस्य तनया अमी
devasvaharaṇaścaiva brahmasvaharaṇastathā ||
svarṇasteya iti tvete lobhasya tanayāḥ smṛtāḥ
||30||देवस्वहरणश्चैव ब्रह्मस्वहरणस्तथा ॥
स्वर्णस्तेय इति त्वेते लोभस्य तनयाः स्मृताः
etānāhūya cāṃḍālānyamaḥ pātakanāyakān ||
narakasya vivṛddhyarthamādhipatyaṃ cakāra ha
||31||एतानाहूय चांडालान्यमः पातकनायकान् ॥
नरकस्य विवृद्ध्यर्थमाधिपत्यं चकार ह
te yamena samādiṣṭā nava pātakanāyakāḥ ||
te sarve saṃgatā bhūyo ghorāḥ pātakanāyakāḥ
||32||ते यमेन समादिष्टा नव पातकनायकाः ॥
ते सर्वे संगता भूयो घोराः पातकनायकाः
narakānpālayāmāsuḥ svabhṛtyaiścopapātakaiḥ ||
rudrādhyāye bhuvi prāpte sākṣātkaivalyasādhane
||33||नरकान्पालयामासुः स्वभृत्यैश्चोपपातकैः ॥
रुद्राध्याये भुवि प्राप्ते साक्षात्कैवल्यसाधने
bhītāḥ pradudruvuḥ sarve te'mī pātakanāyakāḥ ||
yamaṃ vijñāpayāmāsuḥ sahānyairupapātakaiḥ
||34||भीताः प्रदुद्रुवुः सर्वे तेऽमी पातकनायकाः ॥
यमं विज्ञापयामासुः सहान्यैरुपपातकैः
jaya deva mahārāja vayaṃ hi tava kiṃkarāḥ ||
narakasya vivṛddhyarthaṃ sādhikārāḥ kṛtāstvayā
||35||जय देव महाराज वयं हि तव किंकराः ॥
नरकस्य विवृद्ध्यर्थं साधिकाराः कृतास्त्वया
adhunā vartituṃ loke na śaktāḥ smo vayaṃ prabho ||
rudrādhyāyānubhāvena nirdagdhāścaiva vidrutāḥ
||36||अधुना वर्तितुं लोके न शक्ताः स्मो वयं प्रभो ॥
रुद्राध्यायानुभावेन निर्दग्धाश्चैव विद्रुताः
grāmegrāme nadīkūle puṇyeṣvāyataneṣu ca ||
rudrajāpye tu paryāpte kathaṃ loke caremahi
||37||ग्रामेग्रामे नदीकूले पुण्येष्वायतनेषु च ॥
रुद्रजाप्ये तु पर्याप्ते कथं लोके चरेमहि
prāyaścittasahasraṃ vai gaṇayāmo na kiṃcana ||
rudrajāpyākṣarāṇyeva soḍhuṃ bata na śaknumaḥ
||38||प्रायश्चित्तसहस्रं वै गणयामो न किंचन ॥
रुद्रजाप्याक्षराण्येव सोढुं बत न शक्नुमः
mahāpātakamukhyānāmasmākaṃ lokaghātinām ||
rudrajāpyaṃ bhayaṃ ghoraṃ rudrajāpyaṃ mahadviṣam
||39||महापातकमुख्यानामस्माकं लोकघातिनाम् ॥
रुद्रजाप्यं भयं घोरं रुद्रजाप्यं महद्विषम्
ato durviṣahaṃ ghoramasmāka vyasanaṃ mahat ||
rudrajāpyena saṃprāptamapanetuṃ tvamarhasi
||40||अतो दुर्विषहं घोरमस्माक व्यसनं महत् ॥
रुद्रजाप्येन संप्राप्तमपनेतुं त्वमर्हसि
iti vijñāpitaḥ sākṣādyamaḥ pātakanāyakaiḥ ||
brahmaṇoṃ'tikamāsādya tasmai sarvaṃ nyavedayat
||41||इति विज्ञापितः साक्षाद्यमः पातकनायकैः ॥
ब्रह्मणोंऽतिकमासाद्य तस्मै सर्वं न्यवेदयत्
devadeva jagannātha tvāmeva śaraṇaṃ gataḥ ||
tvayā niyukto martyānāṃ nigrahe pāpakāriṇām
||42||देवदेव जगन्नाथ त्वामेव शरणं गतः ॥
त्वया नियुक्तो मर्त्यानां निग्रहे पापकारिणाम्
adhunā pāpino martyā na saṃti pṛthivītale ||
rudrādhyāyena nihataṃ pātakānāṃ mahatkulam
||43||अधुना पापिनो मर्त्या न संति पृथिवीतले ॥
रुद्राध्यायेन निहतं पातकानां महत्कुलम्
pātakānāṃ kule naṣṭe narakāḥ śūnyatāṃ gatāḥ ||
narake śūnyatāṃ yāte mama rājyaṃ hi niṣphalam
||44||पातकानां कुले नष्टे नरकाः शून्यतां गताः ॥
नरके शून्यतां याते मम राज्यं हि निष्फलम्
tasmāttvayaiva bhagavannupāyaḥ paricintyatām ||
yathā me na vihanyeta svāmitvaṃ martyadehinām
||45||तस्मात्त्वयैव भगवन्नुपायः परिचिन्त्यताम् ॥
यथा मे न विहन्येत स्वामित्वं मर्त्यदेहिनाम्
iti vijñāpito dhātā yamena parikhidyatā ||
rudrajāpyavighātārthamupāyaṃ paryakalpayat
||46||इति विज्ञापितो धाता यमेन परिखिद्यता ॥
रुद्रजाप्यविघातार्थमुपायं पर्यकल्पयत्
aśraddhāṃ caiva durmedhāmavidyāyāḥ sute ubhe ||
śraddhāmedhāvighātinyau martyeṣu paryacodayat
||47||अश्रद्धां चैव दुर्मेधामविद्यायाः सुते उभे ॥
श्रद्धामेधाविघातिन्यौ मर्त्येषु पर्यचोदयत्
tābhyāṃ vimohite loke rudrādhyāyaparāṅmukhe ||
yamaḥ svasthānamāsādya kṛtārtha iva so'bhavat
||48||ताभ्यां विमोहिते लोके रुद्राध्यायपराङ्मुखे ॥
यमः स्वस्थानमासाद्य कृतार्थ इव सोऽभवत्
pūrvajanmakṛtaiḥ pāpairjāyaṃte'lpāyuṣo janāḥ ||
tāni pāpāni naśyaṃti rudraṃ japtavatāṃ nṛṇām
||49||पूर्वजन्मकृतैः पापैर्जायंतेऽल्पायुषो जनाः ॥
तानि पापानि नश्यंति रुद्रं जप्तवतां नृणाम्
kṣīṇeṣu sarvapāpeṣu dīrghamāyurbalaṃ dhṛtiḥ ||
ārogyaṃ jñānamaiśvaryaṃ vardhate sarvadehinām
||50||क्षीणेषु सर्वपापेषु दीर्घमायुर्बलं धृतिः ॥
आरोग्यं ज्ञानमैश्वर्यं वर्धते सर्वदेहिनाम्
rudrādhyāyena ye devaṃ snāpayaṃti maheśvaram ||
tajjalaiḥ kurvataḥ snānaṃ te mṛtyuṃ saṃtaraṃti ca
||51||रुद्राध्यायेन ये देवं स्नापयंति महेश्वरम् ॥
तज्जलैः कुर्वतः स्नानं ते मृत्युं संतरंति च
rudrādhyāyābhijaptena snānaṃ kurvaṃti yeṃ'bhasā ||
teṣāṃ mṛtyubhayaṃ nāsti śivalo ke mahīyate
||52||रुद्राध्यायाभिजप्तेन स्नानं कुर्वंति येंऽभसा ॥
तेषां मृत्युभयं नास्ति शिवलो के महीयते
śatarudrābhiṣekeṇa śatāyurjāyate naraḥ ||
aśeṣapāpanirmuktaḥ śivasya dayito bhavet
||53||शतरुद्राभिषेकेण शतायुर्जायते नरः ॥
अशेषपापनिर्मुक्तः शिवस्य दयितो भवेत्
eṣa rudrāyutasnānaṃ karotu tava putrakaḥ ||
daśavarṣasahasrāṇi modate bhuvi śakravat
||54||एष रुद्रायुतस्नानं करोतु तव पुत्रकः ॥
दशवर्षसहस्राणि मोदते भुवि शक्रवत्
avyāhatabalaiśvaryo hataśatrurnirāmayaḥ ||
nirdhūtākhilapāpaughaḥ śāstā rājyamakaṃṭakam
||55||अव्याहतबलैश्वर्यो हतशत्रुर्निरामयः ॥
निर्धूताखिलपापौघः शास्ता राज्यमकंटकम्
viprā vedavidaḥ śāṃtāḥ kṛtinaḥ śaṃsitavratāḥ ||
jñānayajñataponiṣṭhāḥ śivabhaktiparāyaṇāḥ
||56||विप्रा वेदविदः शांताः कृतिनः शंसितव्रताः ॥
ज्ञानयज्ञतपोनिष्ठाः शिवभक्तिपरायणाः
rudrādhyāya japaṃ samyakkurvaṃtu vimalāśayāḥ ||
teṣāṃ japānubhāvena sadyaḥ śreyo bhaviṣyati
||57||रुद्राध्याय जपं सम्यक्कुर्वंतु विमलाशयाः ॥
तेषां जपानुभावेन सद्यः श्रेयो भविष्यति
ityuktavaṃtaṃ nṛpatirmahāmuniṃ tameva vavre prathamaṃ kriyāgurum ||
athāparāṃstyaktadhanāśayānmunīnāvāhayāmāsa sahasraśaḥ kṣaṇāt
||58||इत्युक्तवंतं नृपतिर्महामुनिं तमेव वव्रे प्रथमं क्रियागुरुम् ॥
अथापरांस्त्यक्तधनाशयान्मुनीनावाहयामास सहस्रशः क्षणात्
te viprāḥ śāṃtamanasaḥ sahasraparisaṃmitāḥ ||
kalaśānāṃ śataṃ sthāpya puṇya vṛkṣarasairyutam
||59||ते विप्राः शांतमनसः सहस्रपरिसंमिताः ॥
कलशानां शतं स्थाप्य पुण्य वृक्षरसैर्युतम्
rudrādhyāyena saṃsnāpya tamurvīpatiputrakam ||
vidhivatsnāpayāmāsuḥ saṃprāpte saptame dine
||60||रुद्राध्यायेन संस्नाप्य तमुर्वीपतिपुत्रकम् ॥
विधिवत्स्नापयामासुः संप्राप्ते सप्तमे दिने
snāpyamāno munijanaiḥ sa rājanyakumārakaḥ ||
akasmādeva saṃtrastaḥ kṣaṇaṃ mūrcchāmavāpa ha
||61||स्नाप्यमानो मुनिजनैः स राजन्यकुमारकः ॥
अकस्मादेव संत्रस्तः क्षणं मूर्च्छामवाप ह
sahasaiva prabuddho'sau munibhiḥ kṛtarakṣaṇaḥ ||
provāca kaścitpuruṣo daṃḍahastaḥ samāgataḥ
||62||सहसैव प्रबुद्धोऽसौ मुनिभिः कृतरक्षणः ॥
प्रोवाच कश्चित्पुरुषो दंडहस्तः समागतः
māṃ prahartuṃ kṛtamatirbhīmadaṇḍo bhayānakaḥ ||
so'pi cānyairmahāvīrai puruṣairabhitāḍitaḥ
||63||मां प्रहर्तुं कृतमतिर्भीमदण्डो भयानकः ॥
सोऽपि चान्यैर्महावीरै पुरुषैरभिताडितः
baddhvā pāśena mahatā dūraṃ nīta ivābhavat ||
etāvadahamadrākṣaṃ bhavadbhiḥ kṛtarakṣaṇaḥ
||64||बद्ध्वा पाशेन महता दूरं नीत इवाभवत् ॥
एतावदहमद्राक्षं भवद्भिः कृतरक्षणः
ityuktavaṃtaṃ nṛpatestanūjaṃ dvijasattamāḥ ||
āśīrbhiḥ pūjayāmāsurbhayaṃ rājñe nyavedayan
||65||इत्युक्तवंतं नृपतेस्तनूजं द्विजसत्तमाः ॥
आशीर्भिः पूजयामासुर्भयं राज्ञे न्यवेदयन्
atha sarvānṛṣīñchreṣṭhāndakṣiṇābhirnṛpottamaḥ ||
pūjayitvā varānnena bhojayitvā ca bhaktitaḥ
||66||अथ सर्वानृषीञ्छ्रेष्ठान्दक्षिणाभिर्नृपोत्तमः ॥
पूजयित्वा वरान्नेन भोजयित्वा च भक्तितः
pratigṛhyāśiṣasteṣāṃ munīnāṃ brahmavādinām ||
bhaktyā baṃdhujanaiḥ sārdhaṃ sabhāyāṃ samupāviśat
||67||प्रतिगृह्याशिषस्तेषां मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् ॥
भक्त्या बंधुजनैः सार्धं सभायां समुपाविशत्
tasminsamāgate vīre munibhiḥ saha pārthive ||
ājagāma mahāyogī devarṣirnāradaḥ svayam
||68||तस्मिन्समागते वीरे मुनिभिः सह पार्थिवे ॥
आजगाम महायोगी देवर्षिर्नारदः स्वयम्
tamāgataṃ prekṣya guruṃ munīnāṃ sārdhaṃ sadasyairakhilairmunīṃdraiḥ ||
praṇamya bhaktyā viniveśya pīṭhe kṛtopacāraṃ nṛpatirbabhāṣe
||69||तमागतं प्रेक्ष्य गुरुं मुनीनां सार्धं सदस्यैरखिलैर्मुनींद्रैः ॥
प्रणम्य भक्त्या विनिवेश्य पीठे कृतोपचारं नृपतिर्बभाषे
rājovāca
dṛṣṭaṃ kimasti te brahmastrilokyāṃ kiṃcidadbhutam ||
tanno brūhi vayaṃ sarve tvadvākyāmṛtalālasāḥ
||70||दृष्टं किमस्ति ते ब्रह्मस्त्रिलोक्यां किंचिदद्भुतम् ॥
तन्नो ब्रूहि वयं सर्वे त्वद्वाक्यामृतलालसाः
nārada uvāca
adya citraṃ mahaddṛṣṭaṃ vyomnovataratā mayā ||
tacchṛṇuṣva mahārāja sahaibhirmunipuṃgavaiḥ
||71||अद्य चित्रं महद्दृष्टं व्योम्नोवतरता मया ॥
तच्छृणुष्व महाराज सहैभिर्मुनिपुंगवैः
adya mṛtyurihāyāto nihaṃtuṃ tava putrakam ||
daṃḍahasto durādharṣo lokamudbādhayansadā
||72||अद्य मृत्युरिहायातो निहंतुं तव पुत्रकम् ॥
दंडहस्तो दुराधर्षो लोकमुद्बाधयन्सदा
īśvaropi viditvainaṃ tvatputraṃ haṃtumāgatam ||
sahaiva pārṣadaiḥ kaṃcidvīrabhadramacodayat
||73||ईश्वरोपि विदित्वैनं त्वत्पुत्रं हंतुमागतम् ॥
सहैव पार्षदैः कंचिद्वीरभद्रमचोदयत्
sa āgatya haṭhānmṛtyuṃ tvatputraṃ haṃtumāgatam ||
gṛhītvā sudṛḍhaṃ baddhvā daṃḍenābhyahanadruṣā
||74||स आगत्य हठान्मृत्युं त्वत्पुत्रं हंतुमागतम् ॥
गृहीत्वा सुदृढं बद्ध्वा दंडेनाभ्यहनद्रुषा
taṃ nīyamānaṃ jagadīśasannidhiṃ śīghraṃ viditvā bhagavānyamaḥ svayam ||
kṛtāṃjalirdeva jayetyudīrayanpraṇamya mūrdhnā nijagāda śūlinam
||75||तं नीयमानं जगदीशसन्निधिं शीघ्रं विदित्वा भगवान्यमः स्वयम् ॥
कृतांजलिर्देव जयेत्युदीरयन्प्रणम्य मूर्ध्ना निजगाद शूलिनम्
yama uvāca
devadeva mahārudra vīrabhadra namo'stu te ||
nirāgasi kathaṃ mṛtyau kopastava samutthitaḥ
||76||देवदेव महारुद्र वीरभद्र नमोऽस्तु ते ॥
निरागसि कथं मृत्यौ कोपस्तव समुत्थितः
nijakarmānubaṃdhena rājaputraṃ gatāyuṣam ||
prahartumudyate mṛtyau koparādho vada prabho
||77||निजकर्मानुबंधेन राजपुत्रं गतायुषम् ॥
प्रहर्तुमुद्यते मृत्यौ कोपराधो वद प्रभो
vīrabhadra uvāca
daśavarṣasahasrāyuḥ sa rājatanayaḥ katham ||
vipattimaṃtarāyāti rudrasnānahatāśubhaḥ
||78||दशवर्षसहस्रायुः स राजतनयः कथम् ॥
विपत्तिमंतरायाति रुद्रस्नानहताशुभः
asti cettava saṃdeho madvākye'pyanivārite ||
citraguptaṃ samāhūya praṣṭavyo'dyaiva mā ciram
||79||अस्ति चेत्तव संदेहो मद्वाक्येऽप्यनिवारिते ॥
चित्रगुप्तं समाहूय प्रष्टव्योऽद्यैव मा चिरम्
nārada uvāca
athāhūtaścitragupto yamena sahasāgataḥ ||
āyuḥpramāṇa tvatsūnoḥ paripṛṣṭaḥ sa cābravīt
||80||अथाहूतश्चित्रगुप्तो यमेन सहसागतः ॥
आयुःप्रमाण त्वत्सूनोः परिपृष्टः स चाब्रवीत्
dvādaśābdaṃ ca tasyāyurityuktvātha vimṛśya ca ||
punarlekhyagataṃ prāha sa varṣāyutajīvitam
||81||द्वादशाब्दं च तस्यायुरित्युक्त्वाथ विमृश्य च ॥
पुनर्लेख्यगतं प्राह स वर्षायुतजीवितम्
atha bhīto yamo rājā vīrabhadraṃ praṇamya ca ||
kathaṃcinmocayāmāsa mṛtyuṃ durvārabaṃdhanāt
||82||अथ भीतो यमो राजा वीरभद्रं प्रणम्य च ॥
कथंचिन्मोचयामास मृत्युं दुर्वारबंधनात्
vīrabhadreṇa mukto'tha yamo'gānnijamaṃdiram ||
vīrabhadraśca kailāsamahaṃ prāptastavāṃtikam
||83||वीरभद्रेण मुक्तोऽथ यमोऽगान्निजमंदिरम् ॥
वीरभद्रश्च कैलासमहं प्राप्तस्तवांतिकम्
atastava kumāro'yaṃ rudrajāpyānubhāvataḥ ||
mṛtyorbhayaṃ samuttīrya sukhī jāto'yutaṃ samāḥ
||84||अतस्तव कुमारोऽयं रुद्रजाप्यानुभावतः ॥
मृत्योर्भयं समुत्तीर्य सुखी जातोऽयुतं समाः
ityuktvā nṛpamāmaṃtrya nārade tridivaṃ gate ||
viprāḥ sarve pramuditāḥ svasvajagmurathāśramam
||85||इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य नारदे त्रिदिवं गते ॥
विप्राः सर्वे प्रमुदिताः स्वस्वजग्मुरथाश्रमम्
itthaṃ kāśmīranṛpatī rudrādhyāyaprabhāvataḥ ||
nistīryāśeṣaduḥ khāni kṛtārthobhūtsaputrakaḥ
||86||इत्थं काश्मीरनृपती रुद्राध्यायप्रभावतः ॥
निस्तीर्याशेषदुः खानि कृतार्थोभूत्सपुत्रकः
ye kīrtayaṃti manujāḥ parameśvarasya māhātmyametadatha karṇapuṭaiḥ pibaṃti ||
te janmakoṭikṛtapāpagaṇairvimuktāḥ śāṃtāḥ prayāṃti paramaṃ padamiṃdumauleḥ
||87||ये कीर्तयंति मनुजाः परमेश्वरस्य माहात्म्यमेतदथ कर्णपुटैः पिबंति ॥
ते जन्मकोटिकृतपापगणैर्विमुक्ताः शांताः प्रयांति परमं पदमिंदुमौलेः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṃḍe rudrādhyāyamahimavarṇanaṃnāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 ||