agniṣṭomaḥ, prātaḥsavanam
Prathamā kaṇḍikā
mahārātre buddhvāgne nayetyāgnīdhramabhimṛśati
||1||idaṃ viṣṇurvicakrama iti havirdhānam | agna āyūṃṣi pavasa iti srucaḥ | ā vāyo bhūṣa śucipā iti vāyavyāni | ā ghā ye agnimindhata iti sadaḥ
||2||prajāpatirmanasāndho 'ccheta iti trayastriṃśatamāgnīdhre yajñatanūrjuhoti | prathamena mantreṇa hutvā pūrvaṃpūrvamanudrutyottareṇottareṇa juhoti
||3||prādeśamātrāṇyūrdhvasānūnyupariṣṭādāsecanavanti madhye saṃnatāni vāyavyāni bhavanti
||4||teṣāṃ yānyanādiṣṭavṛkṣāṇi vaikaṅkatāni syuḥ | yo vā yajñiyo vṛkṣaḥ phalagrahiḥ
||5||ko vo yunakti sa vo yunaktviti khare pātrāṇi prayunakti yānyanāmnātamantrāṇi bhavanti
||6||agnirdevateti dakṣiṇe 'ṃse upāṃśupātram
||7||somo devatetyuttaramantaryāmasya
||8||bṛhannasīti te antareṇa grāvāṇamupāṃśusavanaṃ dakṣiṇāmukhaṃ saṃspṛṣṭaṃ pātrābhyām
||9||tamapareṇa pratyañci dvidevatyapātrāṇi
||10||indro devateti parisragaindravāyavasya | bṛhaspatirdevatetyajagāvaṃ maitrāvaruṇasya | aśvinau devateti dvisraktyāśvinasya
||11||tānyapareṇa prabāhukśukrāmantinoḥ pātre | sūryo devateti dakṣiṇaṃ bailvaṃ śukrasya | candramā devatetyuttaraṃ vaikaṅkataṃ manthinaḥ
||12||te apareṇa prabāhugṛtupātre āśvatthe aśvaśaphabudhne ubhayatomukhe | dakṣiṇamadhvaryoḥ | uttaram pratiprasthātuḥ
||13||viśve devā devateti dakṣiṇasyāṃ śroṇyāmāgrayaṇasthālīm | indro devatetyuttarasyāmukthyasthālīm | ukthyapātraṃ ca tasyā uttaram
||14||sthālyāvantareṇa trīṇyudañcyatigrāhyapātrāṇi | āgneyamaindraṃ sauryamiti
||15||Dvitīyā kaṇḍikā
uttare'ṃse dadhigrahapātramaudumbaraṃ catuḥsrakti
||1||evarupamevāṃśvadābhyayoḥ
||2||yadi somagrahaṃ gṛhṇīyādetadeva vibhavet
||3||etasyaiva havirdhānasyāgreṇopastambhanamādityasthālīm | ādityapātraṃ ca tasyā uttaram
||4||pṛthivī devatetyuttarasya havirdhānasyāgreṇopastambhanamanupopte dhruvasthālīm
||5||khare ṣoḍaśipātraṃ khādiraṃ catuḥsrakti yadi ṣoḍaśī
||6||madhye pariplavāṃ yathā srugadaṇḍaivam
||7||yathāvakāśaṃ daśa camasānnaiyyagrodhānrauhītakānvā tsarumato'tsarukānvā
||8||daśaiva camasādhvaryavaḥ
||9||yunajmi te pṛthivīṃ jyotiṣā saheti dakṣiṇasya havirdhānasyādhastātpaścādakṣaṃ droṇakalaśaṃ sadaśāpavitram
||10||tasya vāyavyairvṛkṣaniyogaḥ
||11||yunajmi vāyumantarikṣeṇa te sahetyuttarasya havirdhānasyopariṣṭānnīḍa ādhavanīyam | yunajmi vācaṃ saha sūryeṇa ta iti pradhura pūtabhṛtam
||12||etasyaiva havirdhānasyādhastātpaścādakṣaṃ trīnekadhanānghaṭān | pañca sapta navaikādaśa vā
||13||yasminmimīte tasyādhiṣavaṇacarma kharaṃ parikṛttaṃ catuṣpuṭamupariṣṭādāsecanavat
||14||rakṣohaṇo valagahanaḥ prokṣāmi vaiṣṇavamityadhiṣavaṇacarma prokṣya rakṣoghno valagaghnaḥ prokṣāmi vaiṣṇavāniti grāvṇo rakṣohā tvā valagahā vaiṣṇavamāstṛṇāmītyadhiṣavaṇaphalakayoruttaralomāstīrya rakṣoghno vo valagaghnaḥ saṃsādayāmi vaiṣṇavāniti tasmiṃścaturo grāvṇaḥ prādeśamātrānūrdhvasānūnāhananaprakārānaśmanaḥ saṃsādayati | uparaṃ prathiṣṭhaṃ madhye pañcamam
||15||tamabhisaṃmukhā bhavanti
||16||Tṛtīyā kaṇḍikā
sthavīyāṃsi mukhāni
||1||apāṃ kṣayā ṛtasya garbhā bhuvanasya gopāḥ śyenā atithayaḥ parvatānāṃ kakubhaḥ prayuto na pātāraḥ | vagnunendraṃ hvayata ghoṣeṇāmīvāṃścātayata | yuktā stha vahata svargaṃ lokaṃ yajamānamabhivahateti sannānabhimantryāgnīṣomīyavatsavanīyapātrāṇi prayunakti | agnīṣomīyavadājyāni gṛhṇāti
||2||athaikeṣām | prāgvaṃśe'gnīṣomīyasyājyāni gṛhṇāti | āgnīdhre savanīyasya | uttaravedyāmanūbandhyāyāḥ
||3||apareṇottaravediṃ savanīyasyānūbandhyāyāścājyāni gṛhṇātītyeke
||4||yāni kāṣṭhāni tadaharabhyādhāsyansyāttāni sahedhmena prokṣet
||5||samānamā srucāṃ sādanāt
||6||yunajmi tisro vipṛcaḥ sūryasya ta iti srucaḥ sannā abhimantrayate
||7||atra saumikānāṃ pātrāṇāṃ saṃsādanameke samāmananti
||8||āsanyānmā mantrātpāhi kasyāścidabhiśastyā iti purā prātaranuvākājjuhuyāt
||9||pañcahotāraṃ cāgnīdhre svargakāmasya
||10||nityavadeke samāmananti
||11||madhye'gnerājyāhutīḥ paśvāhutīḥ puroḍāśāhutīriti juhoti | abhitaḥ somāhutīḥ
||12||atra rājānamantareṣe grāvasūpāvaharati hṛde tvā soma rājannityetābhyām
||13||purā vācaḥ purā vā vayobhyaḥ pravaditoḥ prātaranuvākamupākaroti
||14||prātaryāvabhyo devebhyo'nubrūhi brahmanvācaṃ yaccha pratiprasthātaḥ savanīyānnirvapa subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti saṃpreṣyati
||15||subrahmaṇye subrahmaṇyāmāhvayetyeke samāmananti
||16||manasā te vācaṃ pratigṛṇāmītyadhvaryurhotāramāha
||17||atra pratiprasthātā savanīyānāṃ pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate
||18||yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti
||19||Caturthī kaṇḍikā
dve bharjanārthe kapāle aṣṭau puroḍāśakapālāni | ekādaśa mādhyaṃdine | dvādaśa tṛtīyasavane
||1||sarvānaindrānekādaśakapālānanusavanameke samāmananti
||2||prātardohapātrāṇīti
||3||prāgvaṃśe pratiprasthātā savanīyānnirvapati
||4||sarve yavā bhavanti lājārthānparihāpya
||5||indrāya harivate dhānā indrāya pūṣaṇvate karambhaṃ sarasvatyai bhāratyai parivāpamindrāya puroḍāśaṃ mitrāvaruṇābhyāṃ payasyāmiti
||6||nirupteṣvanvopyedaṃ devānāmityetadādi karma pratipadyate
||7||avahananakāle lājārthānparihāpyetarānavahanti
||8||kapālānāmupadhānakāle prathamena kapālamantreṇa dhānārthaṃ lājārthaṃ ca kapāle adhiśrayati
||9||adhiśrayaṇakāle'dhiśrayaṇamantreṇa taṇḍulānopya dhānāḥ karoti | vrīhīnopya lājānkaroti
||10||puroḍāśamadhiśrityāmikṣāvatpayasyāṃ karoti
||11||udvāsanakāle dhānā udvāsya vibhāgamantreṇa vibhajyārdhā ājyena saṃyauti | ardhāḥ piṣṭānāmāvṛtā saktūnkaroti
||12||manthaṃ saṃyutaṃ karambha ityācakṣate | lājānparivāpa iti
||13||nakhairlājebhyastuṣānsaṃharati
||14||nakheṣūlūkhaladharmānmusaladharmāṃśca karoti
||15||Pañcamī kaṇḍikā
yatrābhijānātyabhūduṣā ruśatpaśuriti tatpracaraṇyā juhoti śṛṇotvagniḥ samidhā havaṃ ma iti
||1||aparaṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā saṃpreṣyatyapa iṣya hotarmaitrāvaruṇasya camasādhvaryavādravaikadhanina ādravata neṣṭaḥ patnīmudānayonnetarhotṛcamasena vasatīvarībhiśca cātvālaṃ pratyāsveti
||2||prehyudehīti neṣṭā patnīmudānayati | ehyudehīti vā | pānnejanīṃ sthālīṃ dhārayamāṇam
||3||tīrthenābhipravrajanti
||4||yatra hotuḥ prātaranuvākamanubruvata upaśṛṇuyustadapo'dhvaryurvahantīnāṃ gṛhṇāti
||5||yadi na śṛṇoti badhiro ha bhavati vāco ha chidyate
||6||yadi dūre syuḥ pratyudūhya gṛhṇīyāt
||7||devīrāpa iti tṛṇamantardhāyābhijuhoti
||8||yadi vā purā tṛṇaṃ syāttasmiñjuhuyāt
||9||kārṣirasīti darbhairāhutimapaplāvya samudrasya vo 'kṣityā unnaya ityabhihutānāṃ maitrāvaruṇacamasena gṛhṇāti
||10||somasya tvā mūjavato rasaṃ gṛhṇāmītyekadhanāḥ
||11||patnī pannejanīrgṛhṇāti pratyaṅtiṣṭhantī vasubhyo rudrebhya ādityebhya iti
||12||prehyudehīti neṣṭā patnīmudānayati | ehyudehīti vā
||13||apareṇa neṣṭrīyaṃ patnī pannejanīḥ sādayati pratyaṅtiṣṭhantī vasubhyo rudrebhya ādityebhya iti
||14||tā evamevācchāvākaṃ sīdantamanūpasādayati
||15||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
hotṛcamasena vasatīvarībhyo niṣicyopari cātvāle hotṛcamasaṃ maitrāvaruṇacamasaṃ ca saṃsparśya vasatīvarīrvyānayati
||1||samanyā yantītyabhijñāya hotṛcamasānmaitrāvaruṇacamasa ānayati | maitrāvaruṇacamasāddhotṛcamase | etadvā viparītam
||2||upari cātvāle dhāryamāṇā ubhayīḥ pracaraṇyā samanakti saṃ vo'naktu varuṇaḥ samindraḥ saṃ pūṣā saṃ dhātā saṃ bṛhaspatiḥ | tvaṣṭā viṣṇuḥ prajayā saṃrarāṇo yajamānāya draviṇaṃ dadhātviti | yathāyathaṃ dhuro dhurbhiḥ kalpantāmiti
||3||adhvaryo'verapā iti hotādhvaryuṃ pṛcchati
||4||utemanannamuriti pratyuktvā pracaraṇīśeṣātkratukaraṇaṃ juhoti yamagne pṛtsu martyamiti
||5||tadabhāve caturgṛhītena
||6||yadyagniṣṭomo juhotītyuktam
||7||athaikeṣām | yadyagniṣṭomo juhoti | yadyukthyaḥ paridhau nimārṣṭi | yadi ṣoḍaśī hutvā paridhau lepaṃ nimṛjya droṇakalaśaṃ rarāṭīṃ copaspṛśati | na juhoti nopaspṛśati vājapeye 'tirātre ca | etadyajurvadansamudyaiva prapadyate
||8||aparayā dvārā havirdhānamapaḥ prapādayati | pūrvayā gataśriyaḥ
||9||pūrvayā yajamānaḥ prapadyate
||10||dakṣiṇasya havirdhānasya pradhure pracaraṇīṃ sādayati
||11||Saptamī kaṇḍikā
yaṃ kāmayeta paṇḍakaḥ syāditi taṃ pracaraṇyopaspṛśet
||1||etasyaiva havirdhānasyādhastātpuro'kṣaṃ maitrāvaruṇacamasam | uttarasyāṃ vartanyāṃ puraścakraṃ hotṛcamasam | uttarasya havirdhānasyādhastātpuro'kṣaṃ vasatīvarīḥ | paścādakṣamekadhanāḥ
||2||etadvā viparītam
||3||apo yajamāno'nuprapadyate | yaśa evainamṛcchatīti vijñāyate
||4||atra dadhigraheṇa carati
||5||audumbareṇa gṛhṇāti
||6||upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā jyotiṣmate jyotiṣmantaṃ gṛhṇāmīti dadhi gṛhītvāpendra dviṣato mana iti harati | prāṇāya tvāpānāya tveti juhoti
||7||dadhigraho nityaḥ kāmyaśca | kāmyāvitarau
||8||ājyagrahaṃ gṛhṇīyāttejaskāmasyetyuktam
||9||yadi somagrahaṃ gṛhṇīyādekagrahāyāptaṃ rājānamupare nyupya vasatīvarībhirupasṛjyāvīvṛdhaṃ vo manasā sujātā ityabhimantrya tisro yahvasya samidhaḥ parijmano devā akṛṇvannuśijo amartyave | tāsāmekāmadadhurmartye bhujaṃ lokamiddve upa jāmī īyaturiti somakaraṇyābhiṣuṇoti
||10||ā māskāniti prathamaplutamaṃśumabhimantrayate | drapsaścaskandeti vipruṣaḥ
||11||hiraṇyapāṇirabhiṣuṇoti gṛhṇāti juhotītyatyantapradeśaḥ
||12||tisro yahvasyetyetadvarjaṃ ca
||13||taṃ hutvā sadasi pratyaṅmukho bhakṣayati bhakṣehīti yathāliṅgam
||14||anadhikṛto vā somadharmairdadhigrahavikāratvāt
||15||yadanyatsomakaraṇyāste somadharmāḥ
||16||aṃśumadābhyaṃ vā prathamaṃ gṛhṇāti
||17||śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmīti dadhnaḥ payaso nigrābhyāṇāṃ vā
||18||upanaddhasya rājñastrīnaṃśūnpravṛhati
||19||Aṣṭamī kaṇḍikā
vasavastvā pravṛhantu gāyatreṇa chandasetyetaiḥ pratimantram
||1||tairenaṃ caturādhūnoti | pañcakṛtvaḥ saptakṛtvo vā | māndāsu ta ityetānprativibhajya
||2||āsminnugrā acucyavurityādāya kakuhaṃ rūpamiti harati | yatte somādābhyaṃ nāma jāgṛvīti juhoti
||3||ādhavanānaṃśūnprajñātānnidhāyośiktvaṃ deva soma gāyatreṇa chandasetyetaiḥ pratimantramanusavanamekaikaṃ mahābhiṣaveṣvapisṛjati
||4||aṃśuṃ gṛhṇannekagrahāyāptaṃ rājānamupare nyupya sakṛdabhiṣutya vāmadevyaṃ manasā gāyamāno 'navānaṃ gṛhṇāti | vāmadevyasya varcā kayā naścitra ābhuvaditi
||5||parācīnena grāhyaḥ prāṇatāpānatā vā prāṇyāpānya vyanatā vā
||6||yadi vyavānedā naḥ prāṇa etu parāvata iti śatamānaṃ hiraṇyamabhivyaneyātāmadhvaryuryajamānaśca
||7||athainau pratiprasthātā hiraṇyena saṃsparśayatyadbhiśca pratyukṣati
||8||indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāmityadhvaryurapa upaspṛśya dadhanve vā yadīmanvityaniruktayāprājāpatyayā prāṇyāpānya vyanañjuhoti
||9||yadi na śaknuyādgrahītuṃ hotuṃ vā vare datte gṛhṇīyājjuhuyādvā
||10||aṃśau dvādaśa prathamagarbhāḥ paṣṭhauhīrdadāti kṛttyadhīvāsaṃ ca | evamadābhye
||11||bhrātṛvyavatādābhyo grahītavyaḥ | bubhūṣatāṃśuḥ
||12||tau na sarvatra grahītavyau | vājapeye rājasūye sattre sarvavedase vā
||13||yo'sya supriyaḥ suvicita iva syāttasya grahītavyau
||14||Navamī kaṇḍikā
uttarasyāṃ vartanyāṃ hotṛcamasaṃ vasatīvarībhirabhipūrya nigrābhyāsu yajamānaṃ vācayati nigrābhyā stha devaśruta iti
||1||devasya tvā savituḥ prasava iti grāvāṇamupāṃśusavanamādāya grāvāsyadhvarakṛdityabhimantrayate | tamādadāno vācaṃ yatvāgrayaṇaṃ gṛhītvā visṛjate
||2||athainamupare nidhāyāṃśubhirabhimimīte krayavat
||3||etāvannānā | indrāya tvā vṛtraghna ityetaiḥ pratimantram
||4||pañcakṛtvo yajuṣā mimīte | pañcakṛtvastūṣṇīm
||5||nāṃśūnupasamūhati
||6||bhūyāṃsaṃ prātaḥsavanāya rājānaṃ prakalpayati | alpīyāṃsaṃ mādhyaṃdināya
||7||upanahya pratyāropyaikagrahāyāptaṃ rājānamupare nyupya hotṛcamase'ṃśūnavadhāya tasmingrāvāṇamupāṃśusavanamupari dhārayaṃstriḥ pradakṣiṇaṃ pariplāvayannigrābhamupaiti prāgapāgudagadharāgiti
||8||yāṃ bhāryāṃ kāmayeta tāṃ manasā dhyāyedamba niṣvareti | sā hainaṃ kāmayate
||9||śvātrā stha vṛtratura iti tāsāmekadeśenopasṛjyopaspṛṣṭasya rājñaḥ ṣaḍaṃśūnārdrānsaṃśliṣṭānādāya carmaṇi nidhāya yatte soma divi jyotiriti rājānamabhimantrayate
||10||Daśamī kaṇḍikā
dhiṣaṇe vīḍū ityadhiṣavaṇaphalake
||1||avīvṛdhaṃ vo manasā sujātā iti rājānamevābhimantrya mā bhermā saṃvikthā iti grāvāṇamudyamyānāgasastvā vayamindreṇa preṣitā upa vāyuṣṭe astvaṃśabhūrmitraste astvaṃśabhūrvaruṇaste astvaṃśabhūrahataḥ somo rājeti tṛṇamantardhāyābhiṣuṇoti
||2||yadi vā purā tṛṇaṃ kāṣṭhaṃ mūlaṃ vā syāttasminpraharet
||3||aṣṭaukṛtvo'gre'bhiṣuṇoti
||4||atha pratiprasthātopāṃśupātraṃ dhārayannapāttānāmupari dvāvaṃśū antardadhāti
||5||tasminnabhiṣutamadhvaryurañjalinā gṛhṇāti vācaspataye pavasva vājinniti
||6||pavitramupayāmaḥ sādanaṃ ca na vidyate
||7||eṣa prathamaḥ paryāyaḥ | evaṃ vihito dvitīyastṛtīyaśca
||8||api vaikādaśakṛtvo dvitīyamabhiṣuṇoti | dvādaśakṛtvastṛtīyam
||9||dvirādito'ntato vā nigrābhopāyanamupasargaśca
||10||hotṛcamasīyānaṃśūnuttame paryāye'bhiṣuṇoti
||11||avaśiṣṭānāṃ pratiprasthātā dvaudvāvaṃśū antardadhāti
||12||svāṃkṛto'sītyadhvaryurgrahamādāyorvantarikṣamanvihīti dakṣiṇena hotāramatikrāmati
||13||yena vā hotā pratipādayet
||14||manastvāṣṭviti dakṣiṇato'vasthāya dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtya
||15||Ekādaśī kaṇḍikā
svāhā tvā subhavaḥ sūryāyeti dakṣiṇataḥ prāñcamṛjuṃ saṃtataṃ dīrghaṃ hutvā devebhyastvā marīcipebhya iti madhyame paridhau lepaṃ nimārṣṭi
||1||yaṃ dviṣyāttasya prahvo juhuyāt
||2||yadi kāmayeta varṣukaḥ parjanyaḥ syādityabhyantaraṃ pātrasyāvamṛjyābhyantaraṃ paridhernīcā hastena nimṛjyāt
||3||yadi kāmayetāvarṣukaḥ syāditi bāhyataḥ pātrasyordhvamunmṛjya bāhyataḥ paridheruttānena hastenordhvamunmṛjyāt
||4||sarvamāgrayaṇasthālyāṃ saṃpātamavanīyaiṣa te yoniḥ prāṇāya tveti riktaṃ pātramāyatane sādayitvā tasminnaṃśumavāsya taṃ tṛtīyasavane'pisṛjyābhiṣuṇuyāt
||5||athaitānyabhicarataḥ
||6||upāṃśuṃ gṛhītvāmuṣya tvā prāṇe sādayāmīti sādayitvā devasya tvā savituḥ prasava ityādāyāmuṣya tvā prāṇamapidadhāmīti hastenāpidhāyāmuṃ jahyatha tvā hoṣyāmīti brūyāt
||7||yadi dūre syādā tamitostiṣṭhet
||8||praharṣiṇo madirasya made mṛṣāsāvastviti jihmastiṣṭhanhutvāmuṣya tvā prāṇe sādayāmīti sādayet
||9||yo vastre bāhāvurasi vāṃśurāśliṣṭastamabhicarato juhotītyeke devāṃśo yasmai tveḍe tatsatyamapariplutā bhaṅgyena hato'sau phaḍiti
||10||yatte somādābhyaṃ nāma jāgṛvītyupāṃśupāvanānāmanusavanaṃ dvaudvāvaṃśū mahābhiṣaveṣvapisṛjati
||11||Dvādaśī kaṇḍikā
adābhyāṃśumupāṃśupāvanau cāpisṛjya sarve'dhvaryavo digbhyo mahābhiṣavamabhiṣuṇvanti
||1||purastādadhvaryurdakṣiṇataḥ pratiprasthātā paścānneṣṭottarata unnetā | paścādadhvaryuḥ purastānneṣṭetyeke
||2||upare rājānaṃ nyupya hotṛcamase'ṃśūnavadhāyetyetadādyopasargādupāṃśusavanavarjam | tūṣṇīmitarairgrāvabhirabhiṣuṇvanti
||3||evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ copasṛjyābhiṣuṇvanti
||4||abhiṣutamadhvaryurañjalinā saṃsiñcati
||5||tamunnetāntareṣeṇoddhṛtyottarata ādhavanīye'vanayati
||6||eṣa evāpāṃ somasya ca panthāḥ
||7||eṣa prathamaḥ paryāyaḥ
||8||triparyāyaḥ
||10||saṃbhṛtya rājānamupare grāvṇaḥ saṃmukhānkṛtvā prapīḍyarjīṣaṃ mukheṣūpohati | ghāsamebhyaḥ prayacchatīti vijñāyate
||11||teṣūdgātāro droṇakalaśaṃ pratiṣṭhāpya tasminnudīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitanvanti
||12||pavitraṃ te vitataṃ brahmaṇaspate prabhurgātrāṇi paryeṣi viśvataḥ | ataptatanūrna tadāmo aśnute śṛtāsa idvahantastatsamāśateti vitatyamānamabhimantrayate yajamānaḥ
||13||Trayodaśī kaṇḍikā
pavitrasya yajamāno nābhiṃ kṛtvā tasminhotṛcamasena dhārāṃ srāvayati
||1||udacanenonnetādhavanīyāddhotṛcamasa ānayati
||2||saṃtatā dhārā srāvayitavyā | kāmo hāsya samardhuko bhavatīti vijñāyate
||3||yaṃ dviṣyāttasya vicchindyāt
||4||dhārāyā antaryāmaṃ gṛhṇāti | sarvāṃścāto grahānā dhruvāt
||5||samānabrāhmaṇāvupāṃśvantaryāmau sābhicaraṇikau
||6||etāvannānā | upayāmagṛhīto'syantaryaccheti gṛhītvottareṇa hotāramatikrāmati | yena vā hotā pratipādayeduttarato'vasthāyottaraṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtyottarārdhe juhoti
||7||viparītau deśāveke samāmananti
||8||asarvamāgrayaṇasthālyāṃ saṃpātamavanīyaiṣa te yonirapānāya tvetyariktaṃ pātramāyatane sādayitvā vyānāya tveti te antareṇa grāvāṇamupāṃśusavanaṃ dakṣiṇāmukhaṃ saṃspṛṣṭaṃ pātrābhyām
||9||yaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syādityasaṃspṛṣṭau tasyetyuktam
||10||nānudite sūrya upāṃśvantaryāmau juhuyāt
||11||yadi tvaretānudita upāṃśuṃ juhuyādudite'ntaryāmam
||12||ubhāvanudite hotavyāvityeke
||13||Caturdaśī kaṇḍikā
yadi rathaṃtarasāmā somaḥ syādaindravāyavāgrāngṛhṇīyāt | yadi bṛhatsāmā śukrāgrān | yadi jagatsāmāgrayaṇāgrān
||1||yadyubhayasāmā yāthākāmī
||2||api vaindravāyavāgrāneva
||3||aindravāyavāgrāngṛhṇīyādyaḥ krāmayeta yathāpūrvaṃ prajāḥ kalperanniti | kāmyāni grahāgrāṇi
||4||yānprācīnamāgrayaṇādityuktam
||5||yaṃ kāmyamaindravāyavātpūrvaṃ gṛhṇīyānna sādayet
||6||aindravāyavasya sādanamanu sādyate
||7||aindravāyavaṃ gṛhṇāti
||8||ā vāyo bhūṣa śucipā ityanudrutyopayāmagṛhīto'si vāyave tveti gṛhītvāpayamyendravāyū ime sutā ityanudrutyopayāmagṛhīto'sīndravāyubhyāṃ tveti gṛhītvā pavitradaśābhiḥ parimṛjyaiṣa te yoniḥ sajoṣābhyāṃ tveti sādayati
||9||sarvāngrahānpavitradaśābhiḥ parimṛjyaiṣa te yoniriti yathādevataṃ yathāyatanaṃ sādayati
||10||etadarthaṃ vā dvitīyaṃ pavitraṃ daśāvatsyāt
||11||ayaṃ vāṃ mitrāvaruṇeti maitrāvaruṇaṃ gṛhītvā rāyā vayaṃ sasavāṃso madema havyena devā yavasena gāvaḥ | tāṃ dhenuṃ mitrāvaruṇā yuvaṃ no viśvāhā dhattamanapasphurantīmiti śṛtaśītena payasā śrītvaiṣa te yonirṛtāyubhyāṃ tveti sādayati
||12||ayaṃ venaścodayaditi śukraṃ gṛhītvā hiraṇyena śrītvaiṣa te yonirvīratāṃ pāhīti sādayati
||13||śaṇḍāya tveti dveṣyasya
||14||taṃ pratnatheti manthinaṃ gṛhītvā mano na yeṣu havaneṣu juhvadvipaḥ śacyā vanutho dravantā | ā yaḥ śaryābhistuvinṛmṇo asyāśrīṇītādiśaṃ gabhastāviti saktubhiḥ śrīṇātyanabhidhvaṃsayannātmānam | itarāṃśca grahān
||15||eṣa te yoniḥ prajāḥ pāhīti sādayati
||16||Pañcadaśī kaṇḍikā
markāya tveti dveṣyasya
||1||yadi kāmayeta yo grāme taṃ grāmānnirūheyaṃ yo bahirgrāmāttaṃ grāme kuryāmitīdamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyā viśa udūhāmīti śukramudūhyedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyāṃ viśi sādayāmīti tasminmanthinaṃ sādayet
||2||ye devā divītyupariṣṭādupayāmayā purastādupayāmena vā yajuṣā dvābhyāṃ dhārābhyāṃ sthālyāgrayaṇaṃ gṛhṇāti
||3||ya āgrayaṇasthālyāṃ somastamanyasminpātra ānīya tāṃ dvitīyāṃ dhārāṃ karoti
||4||triṃśattrayaśceti rugṇavatyarcā bhrātṛvyavato'bhicarato vā gṛhṇīyāt
||5||vidadyatī saramā rugṇamadrermahi pāthaḥ pūrvyaṃ sadhriyakkaḥ | agraṃ nayatsupadyakṣarāṇāmacchā ravaṃ prathamā jānatī gāditi vābhicarataḥ
||6||āgrayaṇaṃ gṛhītvā trirhiṅkṛtya vācaṃ visṛjate
||7||somaḥ pavate somaḥ pavate somaḥ pavate subhūtāya pavate brahmavarcasāya pavate'smai brahmaṇe pavate'smai kṣatrāya pavate'syai viśe pavate'dbhyaḥ pavata oṣadhībhyaḥ pavate vanaspatibhyaḥ pavate dyāvāpṛthivībhyāṃ pavate'smai sunvate yajamānāya pavate mahyaṃ jyaiṣṭhyāya pavate | yathā devebhyo'pavathā evaṃ mahyaṃ pavasveti trirudvadati śanairuccairatha sūccaiḥ
||8||eṣa te yonirviśvebhyastvā devebhya iti sādayitvā trīnagniṣṭome'tigrāhyāngṛhṇāti | āgneyamaindraṃ sauryamiti
||9||agna āyūṃṣyuttiṣṭhaṃstaraṇiriti grahaṇasādanāḥ
||10||sthālyokthyaṃ gṛhṇāti | upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā bṛhadvate vayasvata iti grahaṇasādanau
||11||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā iti sthālyā dhruvaṃ pūrṇaṃ gṛhṇāti
||1||alpaṃ gṛhṇīyādyaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syāditi | uparyardhaṃ yaṃ kāmayetottaramāyuriyāditi
||2||eṣa te yoniragnaye tvā vaiśvānarāyetyāyatane hiraṇye sādayedāyuṣkāmasya
||3||taṃ rājaputro gopāyatyāvanayanāt
||4||yadi kāmayetāvagatamaparundhyuraparuddho'vagaccheditīdamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyā viśa utkhidāmīti dhruvamutkhidyedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyāṃ viśi sādayāmīti tatraiva punaḥ sādayet
||5||yadevaṃ kuryādāyuḥ prajānāṃ vicālayet | tṛṇametena mantreṇoparyuparyatiharet
||6||yadhabhicareidamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasyāyuḥ pravartayāmīti dhruvaṃ pravartayet
||7||dhruvaṃ tvā dhruvakṣitimamumā sthānāccyāvayāmīti vā vyaṅgayet
||8||atra dhārā viramati
||9||prapīḍya pavitraṃ nidadhāti
||10||ekadhanānāṃ yathārthaṃ sarvāśca maitrāvaruṇacamasīyā ādhavanīye'vanīya pūtabhṛto bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya ya ādhavanīye rājā tamasarvaṃ pūtabhṛtyavanīyopayāmagṛhīto'si prajāpataye tveti droṇakalaśamabhimṛśet | indrāya tvetyādhavanīyam | viśvebhyastvā devebhya iti pūtabhṛtam
||11||te pavamānagrahāḥ
||12||purastādupayāmāḥ sarve
||13||pañcahotrā yajamānaḥ sarvāngrahānabhimṛśati
||14||drapsaścaskanda yaste drapso yo drapso yaste drapsa ityetaiḥ pratimantraṃ vaipruṣānhomāñjuhoti
||15||prathamaṃ sarvatrānuṣaktamuttarāṃstrīnvahṛtānanusavanameke samāmananti
||16||saptahotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ hutvodañcaḥ prahvā bahiṣpavamānāya pañcartvijaḥ samanvārabdhāḥ sarpanti
||17||Saptadaśī kaṇḍikā
adhvaryuṃ prastotānvārabhate prastotāraṃ pratihartā pratihartāramudgātodgātāraṃ brahmā brahmāṇaṃ yajamānaḥ
||1||yadyu vai svayaṃ hotā yajamānaḥ syātsarpedeva | aupagātraṃ hyasyeti bṛhvṛcabrāhmaṇaṃ bhavati
||2||tsaranta iva rehāṇā iva nyaṅṅiva śīrṣāṇi kṛtvā sarpanti
||3||mṛga iva hi yajñaḥ | pūrvo'dhvaryurbarhirmuṣṭiṃ dhūnvansarpati vāgagregā agra etviti gāyatraḥ panthā vasavo devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svasti vasūnaśīyet
||4||cātvālamavekṣamāṇāḥ stuvate | uttare vā vedyaṃse
||5||athādhvaryuḥ stotramupākaroti
||6||sarveṣu pavamāneṣvevamupākaraṇaḥ
||8||asarjyasarji vāgasarjyaindraṃ saho'sarjyupāvartadhvamiti barhirbhyāmanyāni pavamānebhyaḥ stotrāṇyupākaroti
||9||tasmādbrāhmaṇena bahiṣpavamāna upasadyaḥ | pavitraṃ hi | yaṃ dviṣyāttaṃ bahiṣpavamānātparibādheteti vijñāyate
||10||stūyamānaṃ yajamāna upagāyati | catvāro'varārdhyā upagātāraḥ
||11||nādhvaryuḥ
||12||vasvyai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastādbahiṣpavamānādyajamāno japati
||13||daśahotāraṃ ca vyācaṣṭe | stūyamāne ca daśahotāraṃ japati
||14||śyeno'si gāyatracchandā iti madhyamāyāṃ ca stotrīyāyāmanvāroham
||15||dvitīye pavamāne dvitīyena mantreṇa | tṛtīye tṛtīyena
||16||athātyantapradeśaḥ | stutasya stutamasīti stotramanumantrayate | śastrasya śastramasīti śastram
||17||indriyāvanto vanāmaha ityubhayatrānuṣajati
||18||stute'dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnīdagnīnvihara barhi stṛṇāhi puroḍāśām̐ alaṃkurviti
||19||athaikeṣām | stuta uttiṣṭhannāhāgnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru pratiprasthātaḥ paśunehīti
||20||saṃpraiṣavatkurvanti
||21||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
āgnīdhrāddhiṣṇiyānviharati
||1||aṅgārairdve savane | śalākābhistṛtīyam
||2||pāṃsudhiṣṇiyeṣu nivapati
||3||tenānupūrvyeṇa yathānyuptā bhavanti
||4||pracaraṇyāṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā droṇakalaśācca pariplavayā rājānaṃ purastātpratyaṅṅāsīno dhiṣṇiyānvyāghārayati taireva mantraiḥ | tūṣṇīṃ vā
||5||āhavanīyamāgnīdhrīyaṃ hotrīyaṃ mārjālīyamiti somena | ājyenetarān
||6||yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatyai stṛṇāmi saṃtatyai tvā yajñasyeti gārhapatyātprakramya saṃtatamanupṛṣṭhyaṃ barhiḥ stṛṇātyāhavanīyāt
||7||vaiṣṇavyarcā punaretya yajamāno rājānamupatiṣṭhate viṣṇo tvaṃ no antama iti
||8||etayaivādhvaryuḥ pātrāṇi saṃmṛśyāśvinaṃ gṛhṇāti
||9||yā vāṃ kaśeti grahaṇasādanau
||10||droṇakalaśādadhārāgrahāḥ pariplavayā gṛhyante | vacanādanyataḥ
||11||trivṛtā yūpaṃ parivīyāgneyaṃ savanīyaṃ paśumupākaroti
||12||aindrāgnamukthye | aindraṃ ṣoḍaśini | sārasvatamatirātre
||13||samabhyuccayavadeke samāmananti | āgneyamagniṣṭoma ālabhate | aindrāgnamukthye dvitīyam | aindraṃ vṛṣṇiṃ ṣoḍaśini tṛtīyam | sārasvatīṃ meṣīṃ caturthīmatirātre
||14||ā vapāyāḥ kṛtvā hutāyāṃ vapāyāṃ mārjayitvā prātaḥsavanāya saṃprasarpanti m
||15||prasrapsyanto grahānavekṣante
||16||dvau samudrāviti pūtabhṛdādhavanīyau
||17||dve dradhasī iti droṇakalaśam
||18||paribhūragnimiti sarvaṃ rājānam
||19||prāṇāya ma ityupāṃśum | apānāya ma ityantaryāmam | vyānāya ma ityupāṃśusavanam | vāce ma ityaindravāyavam | dakṣakratubhyāṃ ma iti maitrāvaruṇam | cakṣurbhyāṃ ma iti śukrāmanthinau | śrotrāya ma ityāśinam | ātmane ma ityāgrayaṇam | aṅgebhyo ma ityukthyam | āyuṣe ma iti dhruvam | tejase me varcodā varcase pavasvettyājyāni | paśubhyo me varcodā varcase pavasveti pṛṣadājyam | puṣṭyai me varcodāḥ pavadhvamiti sarvāngrahān | stanābhyāṃ me varcodau varcase me pavethāmityṛtupātre | tejase ma ojase ma varcase me vīryāya me varcodā varcase pavasvetyetaiḥ pratimantramatigrāhyānṣoḍaśinamiti | viṣṇorjaṭharamasīti droṇakalaśam | indrasyetyādhavanīyam | viśveṣāṃ devānāmiti pūtabhṛtam
||20||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
ko'si ko nāmetyāhavanīyam
||1||soma tvāṃ vṛṇīmaha udgātāraṃ nṛcakṣasaṃ pārayā ṇa svastaye | viśvebhyo me rūpebhya iti sarvaṃ rājānam
||2||bubhūṣannavekṣeta | brahmavarcasakāma āmayāvyabhicaranvā
||3||śṛtaṃkārairyajamānaḥ sarvāngrahānupatiṣṭhate
||4||śṛtau sthaḥ prāṇāpānau me śrīṇītamityupāṃśvantaryāmau | śṛto'si vyānaṃ me śrīṇāhītyupāṃśusavanam | śṛto'si vācaṃ me śrīṇāhītyaindravāyavam | śṛto'si dakṣakratū me śrīṇāhīti maitrāvaruṇam | śṛtau sthaścakṣuṣī me śrīṇītamiti śukrāmanthinau | śṛto'si śrotraṃ me śrīṇāhītyāśvinam | śṛto'syātmānaṃ me śrīṇāhītyāgrayaṇam | śṛto'syaṅgāni me śrīṇāhītyukthyam | śṛto'syāyurme śrīṇāhīti dhruvam | śṛtamasi tejo ma śrīṇāhītyājyāni | śṛtamasi paśūnme śrīṇāhīti pṛṣadājyam | śṛtā stha puṣṭiṃ me śrīṇīteti sarvāngrahān | prajāpaterjaṭharamasi śṛto'si sa mā śrīṇāhīti droṇakalaśam | indrasya jaṭharamasi śṛto'si sa mā śrīṇāhītyādhavanīyam | viśveṣāṃ devānāṃ jaṭharamasi śṛto'si sa mā śrīṇāhīti pūtabhṛtam | śṛtastvaṃ śṛto'haṃ śṛto me prāṇaḥ śṛto me'pānaḥ śṛto me vyānaḥ śṛtaṃ me cakṣuḥ śṛtaṃ me śrotaṃ śṛtā me vāk śṛto ma ātmā śṛtaṃ me haviḥ śṛto me somaḥ śṛtā me grahāḥ | imamindra sutaṃ piba jyeṣṭhamamartyaṃ madam | śukrasya tvābhyakṣarandhārā ṛtasya sādane | vṛṣā soma dyumām̐ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ | vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe | vṛṣṇaste vṛṣṇyaṃ śavo vṛṣā vane vṛṣā made | sa tvaṃ vṛṣanvṛṣedasi | aśvo na cakrado vṛṣā saṃ gā indro samarvataḥ | vi no rāye duro vṛdhīti sarvaṃ rājānam
||5||agniḥ pavitraṃ sa mā punātu | somaḥ pavitraṃ sa mā punātu | sūryaḥ pavitraṃ sa mā punātu | upahūtā gāva upahūto'haṃ gavāmityetairyathāliṅgamupasthāya sphyaḥ svastirityutkare vedikaraṇāni parāsyopatiṣṭhate
||6||upa mā dyāvāpṛthivī iti dyāvāpṛthivī | upāstāva iti vahiṣpavamānāstāvam
||7||Viṃśī kaṇḍikā
kalaśa iti kalaśam | soma iti somam | agnirityagnim | upa devā iti devān | upa yajña iti yajñam | upa mā hotrā iti hotrakān
||1||hvayetāṃ hvayatāṃ hvayantāmiti yathāliṅgaṃ sarvatrānuṣajati
||2||namo'gnaye makhaghna ityāhavanīyam | namo rudrāya makhaghna ityāgnīdhrīyam | nama indrāya makhaghna iti hotrīyam
||3||dṛḍhe sthaḥ śithire samīcī iti dyāvāpṛthivī upatiṣṭhate | sūryaṃ vāyumagniṃ yamaṃ sarasvatīṃ sadaso dvārāviti
||4||pātaṃ pātviti yathāliṅgaṃ sarvatrānuṣajati
||5||draṣṭre nama iti prasrapsyañjapati | upadraṣṭre nama iti prasṛpya
||6||apreṇa brahmasadanaṃ yajamānāyatanam | pūrveṇa vā
||7||namaḥ sadasa iti sado namaḥ sadasaspataya iti brahmāṇaṃ namaḥ sakhīnāṃ purogāṇāmityṛtvijo namo dive namaḥ pṛthivyā iti dyāvāpṛthivī upasthāyāhe daidhiṣavyetyāyatanāttṛṇaṃ nirasyonnivata ududvataśca geṣamityupaviśati
||8||pātaṃ mā dyāvāpṛthivī adyāhna ityupaviśya japati
||9||āganta pitaraḥ pitṛmāniti dakṣiṇārdhaṃ parekṣate
||10||ubhāvetāni japato'dhvaryuryajamānaśca | api vā yajamāna eva
||11||atra pratiprasthātā savanīyānāsādayati
||12||tairadhvaryuḥ pracarati
||13||sarveṣāṃ puroḍāśānāṃ juhvāṃ daivatāni samavadyati | upabhṛti sauviṣṭakṛtāni
||14||prātaḥ prātaḥ sāvasyendrāya puroḍāśānāmanubrūhi prātaḥ prātaḥsāvasyendrāya puroḍāśānāṃ preṣyeti saṃpraiṣau | prātaḥ prātaḥsāvasyendrāya puroḍāśānāmavadīyamānānāmanubrūhi prātaḥ prātaḥ sāvasyendrāya puroḍāśānprasthitānpreṣyeti vā
||15||agnaye'nubrūhyagnaye preṣyeti sviṣṭakṛtaḥ saṃpariṣo
||16||prāśitramavadāyeḍāṃ na yajamānabhāgam
||17||hotra iḍāṃ hṛtvā havirdhānaṃ gacchansaṃpreṣyati vāyava indravāyubhyāmanubrūhīti
||18||upayāmagṛhīto'si vākṣasadasītyādityapātreṇa pratiprasthātā droṇakalaśādaindravāyavasya pratinigrāhyaṃ gṛhītvā na sādayati
||19||aindravāyavamādāthādhvaryurdroṇakalaśācca pariplavayā rājānamubhau niṣkramya dakṣiṇato'vasthāya dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtyādhvaro yajño'yamastu devā iti pariplavayāghāramāghārayati yathopāṃśurhuto bhavati
||20||atra sarvāḥ somāhutīrjuhoti
||21||yato manyetānabhikramya hoṣyāmīti tattiṣṭhansrucaṃ vāyavyaṃ camasaṃ vānvārabhyāśrāvayet | grahaṃ vā gṛhītvā camasaṃ vonnīya stotramupākaryuādityatyantapradeśaḥ
||22||āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati vāyava indravāyubhyāṃ preṣyeti
||23||vaṣaṭkṛte juhoti | punarvaṣaṭkṛte juhutaḥ
||24||yadi manyeta yajamānaḥ pūrvo mātikrānto bhrātṛvya iti
||25||Ekaviṃśī kaṇḍikā
prāgghomādaṅguṣṭhenāṅgulimavagṛhṇīyādyo na indravāyū abhidāsatīti | yadi vāparo'ṅgulyāṅguṣṭham
||1||hute cādityamupatiṣṭhate bhūrasi śreṣṭho raśmīnāṃ prāṇapāḥ prāṇaṃ me pāhīti
||2||athādhvaryoḥ pātre pratiprasthātā saṃpātamavanayati | adhvaryuḥ pratiprasthātaḥ | etadvā viparītam
||3||devebhyastvetyādityapātreṇa pratiprasthātādityasthālyāṃ saṃpātamavanayati
||4||grahamadhvaryurādāya kṣipraṃ hotāramabhidrutya mayi vasuriti grahaṃ hotre prayacchati
||5||etenaiva hotā pratigṛhya dakṣiṇa ūrāvāsādya hastābhyāṃ nigṛhyāste
||6||evamuttarābhyāṃ grahābhyāṃ pracarataḥ
||7||āghārapunarvaṣaṭkārau na bhavataḥ
||8||yathādevataṃ saṃpraiṣāḥ
||9||grahaṇaṃ pratinigrāhyāṇāmavagrahaṇādityopasthānāvanayanapradānānyuttarottarairmantraiḥ
||10||vibhūrasi śreṣṭho raśmīnāṃ vyānapā vyānaṃ me pāhīti tṛtīya ādityopasthānaḥ
||11||viṣṇavurukramaiṣa te somastaṃ rakṣasvetyādityapātreṇa pratiprasthātādityasthālīmapidadhāti
||12||āśvinaṃ hotre pradāya havirdhānaṃ gacchansaṃpreṣyatyunnīyamānebhyo 'nubrūhīti
||13||hotṛcamasamukhyānnava camasānunnayati
||14||droṇakalaśādupastīrya pūtabhṛta unnīya droṇakalaśādabhighārayati
||15||sarvacamasānāmeṣa kalpaḥ
||16||dhārāgrahaṇakāle dvidevatyānāṃ kāmyāḥ kalpāḥ
||17||yadi manyeta yajamānaḥ pūrvo mātikrānto bhrātṛvya iti pratiprasthānena pūrvo gṛhītvā pūrvo hutvā pūrvaḥ sādayet
||18||yadi kāmayeta samāvadvīryamenam bhrātṛvyeṇa kuryāmiti prabāhuggṛhītvā prabāhuktiṣṭhadbhyāṃ hotavyam | prabāhugghutvā prabāhuksādayeyātām
||19||samamityarthaḥ
||20||yadi kāmayetāvagatamaparundhyuraparuddho'vagaccheditīdamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyā viśa udūhāmītyadhvaryupātramudūhyedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣya putramamuṣyāṃ viśi sādayāmīti tasminpratiprasthānaṃ sādayet
||21||kāmyāścetpṛthakyātraiḥ pratinigrāhyā gṛhyeran
||22||Dvāviṃśī kaṇḍikā
tataḥ śukrāmanthibhyāṃ pracarataḥ | stuto'si janadhā devāstvā śukrapāḥ praṇayantviti śukramadhvaryurādatte | stuto'si janadhā devāstvā manthipāḥ praṇayantviti manthinaṃ pratiprasthātā | camasāṃścamasādhvaryavaḥ
||1||tau prokṣitābhyāṃ śakalābhyāmapidhāyāprokṣitābhyāmadhastātpāṃsūnapadhvaṃsayato'panuttau śaṇḍāmarkau sahāmuneti | apanuttaḥ śaṇḍa iti vādhvaryurdveṣyaṃ manasā dhyāyan | apanutto marka iti pratiprasthātā
||2||tāvapigṛhya prāñcau niṣkrāmataḥ
||3||urvantarikṣamanvihītyabhipravrajataḥ
||4||indreṇa manyunā yujāvabādhe pṛtanyatā | ghnatā vṛtrāṇyapratīti śukraṃ yajamāno'nvārabhata homāt
||5||apareṇottaravediṃ grahāvaratnī vā saṃdhatto brahma saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ kṣattraṃ saṃdhattaṃ tanme jinvatamiṣaṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvatamūrjaṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ rayiṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ puṣṭiṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ prajāṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvataṃ paśūnsaṃdhattaṃ tānme jinvatamiti
||6||anādhṛṣṭāsītyaṅguṣṭhābhyāmuttaravedimavagṛhya vyapariphantāvivottaravediṃ parikrāmataḥ
||7||suvīrāḥ prajāḥ prajanayanparīhi śukraḥ śukraśociṣeti dakṣiṇenādhvaryuḥ pratipadyate | suprajāḥ prajāḥ prajanayanparīhi manthīmanthiśociṣetyuttareṇa pratiprasthātā | agreṇottaravediṃ grahāvaratnī vā saṃdhattaḥ saṃjagmānau diva ā pṛthivyā āyuḥ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ prāṇaṃ saṃdhattaṃ taṃ me jinvatamapānaṃ saṃdhattaṃ taṃ me jinvataṃ vyānaṃ saṃdhattaṃ taṃ me jinvataṃ cakṣuḥ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ śrotraṃ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ manaḥ saṃdhattaṃ tanme jinvataṃ vācaṃ saṃdhattaṃ tāṃ me jinvatamiti
||8||athaināvadhvaryurabhimantrayata āyu stha āyurme dhattamāyuryajñāya dhattamāyuryajñapataye dhattaṃ prāṇa sthaḥ prāṇaṃ me dhattaṃ prāṇaṃ yajñāya dhattaṃ prāṇaṃ yajñapataye dhattaṃ cakṣu sthaścakṣurme dhattam cakṣuryajñaya dhattaṃ cakṣuryajñapataye dhattaṃ śrotraṃ sthaḥ śrotraṃ me dhattaṃ śrotraṃ yajñāya dhattaṃ śrotraṃ yajñapataye dhattam
||9||Trayoviṃśī kaṇḍikā
tau devau śukrāmanthinau kalpayataṃ daivīrviśaḥ kalpayataṃ mānuṣīriṣamūrjamasmāsu dhattaṃ prāṇānpaśuṣu prajāṃ mayi ca yajamāne ceti
||1||aprokṣitau śakalau bahirvedi nirasyato nirastau śaṇḍāmarkau sahāmuneti | nirastaḥ śaṇḍa iti vādhvaryurdveṣyaṃ manasā dhyāyan | virasto marka iti pratiprasthātā
||2||prokṣitāvādhattaḥ | śukrasya samidasītyadhvaryuḥ | manthinaḥ samidasīti pratiprasthātā
||3||āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati prātaḥ prātaḥsāvasya śukravato manthivato madhuścuta indrāya somānprasthitānpreṣya madhyataḥkāriṇāṃ camasādhvaryavo vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛtāñjuhuta hotrakāṇāṃ camasādhvaryavaḥ sakṛtsakṛddhutvā śukrasyābhyunnīyopāvartadhvamiti
||4||saṃpraiṣavatkurvanti
||5||purastātpratyañcāvadhvaryū juhutaḥ | paścātprāñcaścamasaiścamasādhvaryavo juhvati
||6||śukrāmanthinoḥ pratinigadya homaḥ
||7||sa prathamaḥ saṃkṛtirviśvakarmā sa prathamo mitro varuṇo agniḥ | sa prathamo bṛhaspatiścikitvāṃstasmā indrāya sutamājuhomi svāhetyadhvaryurjuhoti | tasmai sūryāya sutamājuhomi svāheti pratiprasthātā
||8||sānuvaṣaṭkārāvananuvaṣaṭkārau vā
||9||sarvahutau
||10||api vā sūdavacchukrapātramāyatane sādayitvottarārdhātpratiprasthātā bahiḥparidhyaṅgāraṃ nirvartya tasminmanthinaḥ saṃsrāvaṃ juhotyeṣa te rudra bhāgo yaṃ nirayācathā iti
||11||ārtapātrametadyanmanthipātram | yamṛtvijāṃ dviṣyāttasmai haret | ārchatīhaiveti vijñāyate
||12||tataḥ saṃpreṣyati praitu hotuścamasaḥ pra brahmaṇaḥ prodgātuḥ pra yajamānasya | prodgātṝṇāmityeke samāmananti | pra sadasyasya | prayantu sadasyānāmiti vā
||13||atha hotrāḥ saṃyājayanti
||14||tasmai camasādhvaryavaḥ svaṃsvaṃ camasam droṇakalaśādabhyunnīya haranti
||15||maitrāvaruṇacamasamādāyāhavanīyaṃ gatvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati hotaryaja praśāstariti vā
||16||vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam
||17||evamuttaraiḥ pracarati | etāvannānā
||18||Caturviṃśī kaṇḍikā
brahmanyajeti dvitīye saṃpreṣyati | potaryajeti tṛtīye | neṣṭaryajeti caturthe | agnīdyajeti pañcame
||1||sarvatrānuvaṣaṭkāro dvidevatyartugrahādityasāvitrapātnīvatavarjam
||2||āgnīdhracamasamādāya sada etyāyāḍagnīdityācaṣṭe
||3||sa bhadramakaryo naḥ somaṃ pāyayiṣyatītītare pratyāhuḥ
||4||yadi rājanyaṃ vaiśyaṃ vā yājayetsa yadi somaṃ bibhakṣayiṣennyagrodhastibhinīrāhṛtya saṃpiṣya dadhanyunmṛjya camaseṣu hūyamāneṣvantaḥparidhyaṅgāraṃ nirvartyaitasya camasasya darbhataruṇenopahatyāhaṃ tvadasmi madasi tvamityaṅgāre hutvā tamasmai bhakṣaṃ prayacchet
||5||pātre samavetānāṃ vaṣaṭkartā pūrvo bhakṣayati
||6||bhakṣehīti bhakṣamāhriyamāṇaṃ pratīkṣyāśvinostvā bāhubhyāṃ saghyāsamiti pratigṛhya nṛcakṣasaṃ tvā deva sometyavekṣya mandrābhibhūtiriti prātaḥsavane sarvānaindrānbhakṣayati | narāśaṃsapītasyeti nārāśaṃsān | rudravadgaṇasyeti mādhyaṃdine savane sarvānaindrānbhakṣayati | narāśaṃsapītasyeti nārāśaṃsān | ādityavadgaṇasyeti tṛtīyasavane sarvānaindrānbhakṣayati | narāśaṃsapītasyeti nārāśaṃsān
||7||yatprāgvasumadgaṇāttatsarvatrānuṣajati
||8||apyanyadevatānindrapītasyeti
||9||yathādevataṃ vā
||10||vāgjuṣāṇā somasya tṛpyatviti sarvasomānāṃ bhakṣaṇameke samāmananti
||11||vāgdevī somasya tṛpyatviti vā
||12||hinva me gātrā hariva iti bhakṣayitvā nābhideśānabhimṛśante
||13||nānupahūtena somaḥ pātavai | somapīthena ha vyurdhuko bhavati
||14||asāvasāvupahvayasveti karmanāmadheyenāmantrayate | upahūta iti prativacanaḥ
||15||ye samāne prāye bhakṣayanti teṣūpahavamicchate
||16||ye vaikapātram
||17||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
purastādaindravāyavaṃ bhakṣayati prāṇeṣūpanigrāham | purastānmaitrāvaruṇaṃ cakṣuṣorupanigrāham | sarvataḥ parihāramāśvinaṃ śrotrayorupanigrāham
||1||avyutsṛjantau pātraṃ dviraindravāyavaṃ bhakṣayato bhakṣayanti bhakṣayati vā | sakṛtsakṛditarau
||2||tadyeṣāṃ bhakṣayata ityadhvaryurhotā vetyarthaḥ | bhakṣayantītyadhvaryū hotā cetyarthaḥ | bhakṣayatīti sasa ityarthah
||3||bhakṣayitvā hotṛcamase sampātānavanayato bhakṣitānabhakṣite
||4||atra pātraṃ vyutsṛjataḥ
||5||puroḍāśaśakalamaindravāyavasya pātre'vadadhāti | payasyāṃ maitrāvaruṇasya | dhānā āśvinasya
||6||tāni dakṣiṇasya havirdhānasyottarasyāṃ vartanyāṃ sādayati | ā tṛtīyasavanātpariśere yajñasya saṃtatyā iti vijñāyate
||7||atreḍāyā niravadānameke samāmananti
||8||atra hoteḍāmupahvayate | upodyacchante camasāṃścamasinaḥ | hotṛcamasamiḍāyāmāspṛṣṭam
||9||upahūtāṃ prāśnanti ye prakṛtau
||10||puroḍāśaśakalamacchāvākāya nidadhāti
||11||āgnīdhre haviḥśeṣānbhakṣayanti
||12||atra savanīyānāṃ śākhāpraharaṇaṃ vājinacaryāntarvedi yajamānasya vedābhimarśanaṃ piṣṭalepaphalīkaraṇahomau patnyā vedaprāsanaṃ praṇītāsu mārjanamupaveṣodasanaṃ kapālavimocanamiti kriyante
||13||nahyeteṣāṃ prāsaṅgikaṃ vaiśeṣikamutkarṣati
||14||utkarṣedityaparam
||15||vaṣaṭkāreṇa hotā bhakṣaṃ labhate
||16||homābhiṣavābhyāmadhvaryuḥ | nānyatareṇa
||17||samākhyānenāpi bhakṣaṃ labhante
||18||sarvāṃścamasānsakṛddhotā bhakṣayati
||19||dviḥ svaṃ camasam
||20||hotrakāḥ svaṃsvaṃ camasaṃ dvirbhakṣayanti
||21||tānadhvaryuḥ sakṛdbhakṣitānyathāpūrvaṃ pratibhakṣayati
||22||antata itare
||23||bhakṣitānāpyāyayantyāpyāyasva sametu ta iti
||24||te nārāśaṃsāḥ
||25||dvinārāśaṃse pūrve savane bhavataḥ | ekanārāśaṃsaṃ tṛtīyasavanam
||26||bhakṣitāpyāyitānsādayanti dakṣiṇasya havirdhānasyādhastādavālambe
||27||Ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
upaviśatyacchāvāko bahiḥ sadaso'greṇa svaṃ dhiṣṇiyam
||1||tasmai puroḍāśaśakalamādadhadāhācchāvāka vadasva yatte vādyamiti
||2||yadāsya vijānātyupo asmānbrāhmaṇānbrāhmaṇā hvayadhvamityathainaṃ hotra āvedayatyacchāvāko vā ayamupahavamicchate taṃ hotarupahvayasveti
||3||uta no gāva upahūtā upahūteti hoturabhijñāyonnīyamānāyānubrūhyacchāvākasya camasādhvaryo unnayasvobhayataḥ śukraṃ kuruṣveti
||4||tamādāyāhavanīyaṃ gatvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyacchāvāka yajet
||5||vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam
||6||tena na saṃbhakṣayati | nāsminnupahavamicchate | yadyasminnupahavamiccheta bhakṣayetyenaṃ brūyāt
||7||bhakṣitāpyāyitamantarā neṣṭurāgnīdhrasya ca camasau sādayitvartugrahaiḥ pracarataḥ
||8||droṇakalaśādgṛhyante | na sādyante
||9||pūrveṣāṃ śeṣeṣūttarānabhigṛhṇītaḥ
||10||pūrvo'dhvaryurgṛhṇāti jaghanyaḥ pratiprasthātopayāmagṛhīto'si madhuścetyetaiḥ pratimantram
||11||madhave tvā mādhavāya tvetyeke samāmananti
||12||purastādupayāmāḥ sarve
||13||nānyo'nyamanuprapadyeta | prasiddhamevādhvaryurdakṣiṇena prapadyate | prasiddhaṃ pratiprasthātottareṇa
||14||dvāryeva vyatītaḥ
||15||praviśantamevādhvaryuṃ pratiprasthātā graheṇa paripragṛhṇāti | niṣkrāmantaṃ pātreṇa
||16||ṛtunā preṣyeti triṣvādyeṣvadhvaryuḥ saṃpreṣyati | evaṃ pratiprasthātā
||17||pātrayormukhe paryāvṛtyartubhiḥ preṣyeti dvayoradhvaryuḥ | evaṃ pratiprasthātā
||18||punaḥ paryāvṛtyartunā preṣyeti sakṛdadhvaryuḥ | evaṃ pratiprasthātā
||19||Saptaviṃśī kaṇḍikā
dvādaśa trayodaśa caturdaśa vā gṛhyante
||1||dvādaśasu saha prathamau gṛhyete | sahottamau
||2||trayodaśasūttamayoḥ saha grahaṇapradāne
||3||tathā caturdaśasu prathamottamayoḥ
||4||saṃsarpo'syaṃhaspatyāya tveti trayodaśacaturdaśau vāvagṛhyete
||5||adhvaryū yajataṃ gṛhapate yajetyabhijñāyobhayatrātipreṣyati hotaretadyajeti
||6||evaṃ gṛhapatiḥ sve praiṣānte
||7||dvidevatyavatsaṃpātau vyavanīyābhakṣitena pātreṇādhvaryuraindrāgnaṃ gṛhṇāti | indrāgnī āgataṃ sutamiti grahaṇasādanau | pratiprasthātā harati bhakṣam
||8||ubhāvadhvaryū yathāvaṣaṭkṛtaṃ pratibhakṣayataḥ
||9||sarveṣāṃ somapātrāṇāṃ bhakṣitānāṃ mārjālīye prakṣālanam
||10||etatpātramādāyādhvaryuḥ sadobile prāṅmukha upaviśyeḍā devahūriti śastraṃ pratigariṣyañjapati
||11||te śaoṃsāvomiti hoturabhijñāya pradakṣiṇamāvartamānaḥ śaoṃsā moda iveti pratyāhvayate | śaṃsā moda iveti vā
||12||ṛtupātraṃ dhārayamāṇaḥ sadobile pratyaṅtiṣṭhanpratigṛṇāti | prahvo vā
||13||othā moda ivetyardharceṣu | omothā moda ivetyavasāneṣu | praṇava evāntaḥ
||14||othā moda ivaṃ hotarmoda ivamothā moda ivomiti vikalpante
||15||nārdharcāllupyate | nābhipratigṛṇāti
||16||śaoṃsā moda ivauthā moda iveti vyāhāveṣūbhayaṃ karoti
||17||śastraṃ pratigīrya imadhvayurādatte | camasāṃścamasādhvaryavaḥ
||18||āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyukthaśā yaja somasyeti | vaṣaṭkṛte juhoti
||19||Aṣṭāviṃśī kaṇḍikā
anuprakampayanti nārāśaṃsānvaṣaṭkārānuvaṣaṭkārau
||1||bhakṣānharanti
||2||vyākhyāto grahasya bhakṣaḥ | tathā nārāśaṃsānāṃ bhakṣaṇāpyāyanasādanāni
||3||vaiśvadevaṃ śukrapātreṇa gṛhṇāti | omāsaścarṣaṇīdhṛta iti grahaṇasādanau
||4||asarjyasarjīti barhirbhyāṃ stotramupākaroti
||5||iḍāyai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastādājyānāṃ yajamāno japati caturhotāraṃ ca vyācaṣṭe
||6||stūyamāne ca caturhotāraṃ japati
||7||caturhotṝnvyākhyāyājyairudgāyatīti vijñāyate
||8||stuta ṛtupātravarjamaindrāgnavacchastrapratigaro grahanārāśaṃsāśca
||9||sarvabhakṣāścamasā bhavanti
||10||upayāmagṛhīto'si mitrāvaruṇābhyāṃ tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmi devebhyo devā yuvamukthyebhya ukthyā uvamityukthyapātreṇokthyatṛtīyaṃ gṛhītvaiṣa te yonirmitrāvaruṇābhyāṃ tveti sādayitvā punarhavirasīti sthālīmabhimṛśati
||11||yanmukhyāścamasā bhavanti tasya pratigṛṇāti taṃ ca pratibhakṣayati
||12||maitrāvaruṇacamasamukhyāṃścamasānunnīya pūrvavatstotramupākaroti
||13||stute pūrvavacchastraṃ pratigīrya grahamadhvaryurādatte | camasāṃścamasādhvaryavaḥ | āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyukthaśā yaja somānāmiti | vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte juhvati | bhakṣānharanti
||14||evamata ūrdhvaṃ nārāśaṃsavarjaṃ gaṇeṣu caryā
||15||devebhyastvā devā yuvaṃ pṛṇajmi yajñasyāyuṣa iti mukhye saṃpātamavanayati
||16||Ekonatriṃśī kaṇḍikā
yadi kāmayetādhvaryurātmānaṃ yajñayaśasenārpayeyamityuktam
||1||evaṃ vihitāvuttarau paryāyau
||2||tābhyāṃ pratiprasthātā carati | etāvannānā
||3||indrāya tveti dvitīye grahaṇasādanau saṃnamatyardhaṃ cokthyaśeṣasya gṛhṇāti | pūrvavatsthālīmabhimṛśati | brāhmaṇācchaṃsicamasamukhyāṃścamasānunnayati
||4||nābhakṣitaṃ camasaṃ stotreṇābhyupākaroti
||5||na pratiprasthātordhvapātrasya bhakṣayati
||6||mukhye saṃpātamavanayati
||7||indrāgnibhyāṃ tveti tṛtīye grahaṇasādanau saṃnamati sarvaṃ cokthyaśeṣam gṛhṇāti | na sthālīmabhimṛśati
||8||pūtabhṛto bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya ya ādhavanīye rājā taṃ sarvaṃ pūtabhṛtyavanīyācchāvākacamasamukhyāṃścamasānunnayansarvaṃ rājānamunnīya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubjati
||9||mukhye saṃpātamavanayati
||10||ukthaśā ityāha prātaḥsavanaṃ pratigīrya śastraṃśastraṃ vā
||11||asaṃtvaramāṇāḥ pūrvābhyāṃ savanābhyāṃ caranti | saṃtvaramāṇāstṛtīyasavanena
||12||agniḥ prātaḥsavane pātvasmāniti saṃsthite savana āhutiṃ juhoti
||13||praśāstaḥ prasuva prasuhīti vā saṃpreṣyati
||14||sarpateti pratyāha
||15||yena prasarpanti tena niḥsarpanti
||16||saṃtiṣṭhate prātaḥsavanaṃ prātaḥsavanam
||17||