mādhyandinasavanam, tṛtīyasavanam
Prathamā kaṇḍikā
abhiṣavādi mādhyaṃdinaṃ savanaṃ tāyate
||1||tasya prātaḥsavanena kalpo vyākhyātaḥ
||2||hotṛcamasena vasatīvarībhyo niḥṣicya nigrābhyāḥ karoti
||3||dvidevatyartugrahā darvihomāśca na vidyante
||4||visrasya rājānaṃ grāvastute somoṣṇīṣaṃ prayacchati
||5||asaṃpreṣito grāvastotrīyā anvāha
||6||tathaiva mahābhiṣavaḥ
||7||ghoṣavāṃstu
||8||saṃrādhayantaścābhiṣuṇvantīhā3 iheti
||9||uttamasyābhiṣavasya madhyame paryāye bṛhaddadhāti bṛhadbṛhaditi
||10||uttame'bhiṣave 'bhiṣute rājanyasaṃbhṛte devā grāvāṇa indurindra ityavādiṣuḥ | endramacucyavuḥ paramasyāḥ parāvataḥ | āsmātsadhastādororantarikṣāt | ā subhūtamasuṣavurbrahmavarcasaṃ ma āsuṣavuḥ samare rakṣāṃsyavadhiṣurapahataṃ brahmajyasyeti pratiprasthātā grāvṇo'numodate
||11||paśupuroḍāśaṃ nirupya payasyāvarjaṃ savanīyāḥ
||12||tena pracarya savanīyaiḥ pracarati
||13||samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam
||14||sa kṛtākṛtaḥ
||15||saṃbharaṇādyā dhārāyāḥ kṛte'dhvaryurgrahāngṛhṇāti
||16||Dvitīyā kaṇḍikā
śukrāmanthināvathāgrayaṇaṃ tisṛbhyo dhārābhyaḥ
||1||āgrayaṇādutsicya dvitīyāṃ dhārāṃ karoti | udacanāttṛtīyām
||2||ukthyaṃ gṛhītvā marutvatīyau | etadvā viparītam | madhya ukthyamabhito marutvatīyāvityeke
||3||marutvantamiti svenartupātreṇādhvaryuḥ pūrvaṃ marutvatīyaṃ gṛhṇāti | indra marutva iti svena pratiprasthātottaram
||4||tayoranyadevatāni grahaṇāni dveṣyasyaike samāmananti
||5||viramati dhāraikadhanānāṃ yathārthamityetadādyā pañcahotuḥ
||6||grahāvakāśaiḥ śṛtaṃkāraiścopasthāya vaipruṣānsaptahotāraṃ ca hutvā bahiṣpavamānavanmādhyaṃdine pavamānaṃ sarpanti
||7||traiṣṭubhaḥ panthā rudrā devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svasti rudrānaśīyeti sarpaṇe vikāraḥ
||8||uttareṇa havirdhānaṃ gatvā dakṣiṇena mārjālīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya pūrvayā dvārā sadaḥ praviśyāgreṇa hotāramadhvaryuryajamānaścāvatiṣṭhete | dakṣiṇenottareṇa vā praśāsturdhiṣṇiyaṃ parītyodgātāro mādhyaṃdinena pavamānena stuvate
||9||Tṛtīyā kaṇḍikā
jyotiṣe hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastānmādhyaṃdinātpavamānādyajamāno japati | caturhotāraṃ pañcahotāraṃ vā vyācaṣṭe | jyoktyai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti ca | stūyamāne ca caturhotāraṃ pañcahotāraṃ vā japati | madhyamāyāṃ ca stotrīyāyāṃ dvitīyamanvāroham | stute'dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru pratiprasthātardadhigharmeṇānūdehīti
||1||āgnīdhre pratiprasthātā dadhigharmaṃ gṛhṇāti
||2||audumbaryāṃ srucyupastīrya yāvatī dyāvāpṛthivī iti dadhi gṛhītvābhighārya vākca tvā manaśca śrīṇītāṃ prāṇaśca tvāpānaśca śrīṇītāṃ cakṣuśca tvā śrotraṃ ca śrīṇītāṃ dakṣaśca tvā balaṃ ca śrīṇītāmojaśca tvā sahaśca śrīṇītāmāyuśca tvā jarā ca śrīṇītāmātmā ca tvā tanūśca śrīṇītāṃ śṛto'si śṛtaṃkṛtaḥ śṛtāya tvā śṛtebhyastvetyāgnīdhrīye'dhiśrityāha hotarvadasva yatte vādyamiti
||3||yadāsya vijānāti yadi śrāto juhotana yadyaśrāto mamattanetyetasminkāle śrātaṃ haviriti pratyuktvā tamādāyāhavanīyaṃ gatvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati
||4||Caturthī kaṇḍikā
dadhigharmasya yajeti
||1||yamindramāhurvaruṇaṃ yamāhuryaṃ mitramāhuryamu satyamāhuḥ | yo devānāṃ devatamastapojāstasmā indrāya sutamājuhomi svāheti vaṣaṭkṛte juhoti | svāhā vaḍindrāyetyanuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam
||2||taṃ bhakṣayanti ye pravargyam
||3||tasyāraṇye'nuvākyo bhakṣamantraḥ
||4||nāpravargye syādityaparam
||5||mitro janānpra sa mitreti bhakṣayitvā nābhideśānabhimṛśante
||6||vyākhyātā savanīyacaryā
||7||etāvannānā | mādhyaṃdinasya savanasyendrāya puroḍāśānāmiti saṃpraiṣādī namati
||8||hotra iḍāṃ hṛtvā havirdhānaṃ gacchansaṃpreṣyatyunnīyamānebhyo'nubrūhīti
||9||unnayanādyā nārāśaṃsānāṃ sādanāt
||10||tatra vikāraḥ
||11||acchāvākacamasaṃ daśamamunnayati
||12||āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati
||13||mādhyaṃdinasya savanasya viṣkevalyasya bhāgasya śukravato manthivato madhuścuta indrāya somāniti saṃpraiṣādiḥ
||14||ṣaḍḍhotrā bhavanti
||15||purasṭdāgnīdhracamasādacchāvākacamasena caranti
||16||etā eva hotrāstṛtīyasavane bhavanti
||17||Pañcamī kaṇḍikā
sanneṣu nārāśaṃseṣu dakṣiṇā dadāti | bahvaparimitaṃ saptaikaviṃśatiḥ ṣaṣṭiḥ śatam dvādaśaśataṃ sahasraṃ sarvavedasaṃ vā
||1||jyeṣṭhaṃ vā putramapabhajya sarvavedasaṃ dadāti
||2||aśvataraṃ sāhasre sarvavedase ca dadāti
||3||aviṃ dadātyajāṃ gāmaśvaṃ puruṣaṃ hastinaṃ vāso'no rathamodanaṃ manthaṃ māṣāṃstilānvrīhiyavāngardabhamityadhikānyaniyatāni
||4||gavāṃ saṃkhyā bhavati
||5||dakṣiṇena vedimavasthitāsu dakṣiṇāsūttareṇa havirdhānaṃ gatvottareṇāgnīdhrīyaṃ dhiṣṇiyaṃ parītya pūrvayā dvārā prāgvaṃśaṃ praviśyātra yajamānasyāmātyānāṃ saṃhvayanādyā srugdaṇḍopaniyamanātkṛtvā pracaraṇyā dakṣiṇāni juhoti
||6||hiraṇyaṃ prabadhya ghṛte'vadhāyodu tyaṃ citramiti dvābhyāṃ gārhapatye juhoti
||7||divaṃ gaccha suvaḥ pateti hiraṇyaṃ hutvodgṛhṇāti
||8||ubhayaṃ dhārayamāṇo rūpeṇa vo rūpamabhyaimīti dakṣiṇā abhyaiti
||9||atinīya vibhāgameke samāmananti
||10||tutho vo viśvavedā vibhajatviti tā yajamānaścaturdhā kṛṣṇājinena vyuttrāsya caturthamadhvaryubhyo vibhajati
||11||yāvadadhvaryave dadāti tasyārdhaṃ pratiprasthātre tṛtīyaṃ neṣṭre caturthamunnetre
||12||etenetareṣāṃ dānamuktam
||13||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
hiraṇyaṃ pūrṇapātramupabarhaṇaṃ sārvasūtramityagnīdhe'gre dadāti
||1||pratihartre'ntataḥ
||2||tathā brahmaṇe dadyādyathānyāṃ dakṣiṇāṃ nānudhyāyet
||3||aṅgāni dattvā tenatena yathāliṅgaṃ niṣkrīṇīte yadyāsyansyāt
||4||hotarvācaṃ te dadāmi tāṃ te'nena niṣkrīṇāmīti
||5||evaṃ brahmaṇe manaḥ | adhvaryave prāṇam | udgātre cakṣuḥ | hotrakebhyaḥ śrotram | camasādhvaryubhyo'ṅgāni | prasarpakebhyo lomāni sadasyāyātmānam
||6||anyatra dakṣiṇābhyaścamasādhvaryuprasarpakasadasyebhyaḥ
||7||hiraṇyapāṇiragreṇa gārhapatyaṃ nayati jaghanena sadaḥ | antarāgnīdhraṃ ca sadaśca tā udīcīstīrthenotsṛjati
||8||etatte agne rādha iti dakṣiṇātinayanaḥ
||9||tathaiva samanvārabdheṣvasamanvārabdheṣu vāgne nayetyāgnīdhrīye juhoti
||10||vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāneti dvitīyāṃ yadyano ratho vāso'dhīvāso vā dīyate yadi vā dāsyansyāt | prajāpate na tvadetānīti tṛtīyāṃ yadi puruṣo hastī vā dīyate yadi vā dāsyansyāt
||11||brāhmaṇamadya rādhyāsamityātreyāya prathamāya hiraṇyaṃ dadāti | dvitīyāya tṛtīyāya vā
||12||tadabhāve ya ārṣeyaḥ saṃhitastasmai dadyāt
||13||asmaddātrā devatrā gacchateti nītā anumantrya sada etya vi suvaḥ paśyetyanuvīkṣate yadyatinīya vibhajet
||14||antaḥ sadasyāsīnebhya ṛtvigbhyo dadyāt | havirdhāne'dhvaryubhyaḥ
||15||ṛtvigbhyo namaskaroti
||16||yaṃ yajñamāgacchettaṃ prasarpediti prasarpakāṇāṃ vijñāyate
||17||Saptamī kaṇḍikā
dakṣiṇataḥ sadasyāsīnebhyaḥ prasarpakebhyo dadāti
||1||na bahirvedi
||2||na yācitaḥ
||3||na bhītaḥ
||4||na kaṇvakaśyapebhyaḥ
||5||nābrāhmaṇāya
||6||brāhmaṇāyāpyaviduṣe na deyam | apyabrāhmaṇāya vidyāvide dadyāt | yāṃ sa vidyāṃ veda tāṃ tayāvarunddhe
||7||yāṃ śrotriyāya jñātaye vānṛtvije prasṛptāya yāṃ sa vidyāṃ veda tāṃ tayāvarunddhe
||8||yāṃ jyeṣṭhāya yayā sa devatayā jyaiṣṭhyaṃ gacchati tāṃ tayāvarunddhe
||9||yāmārṣeyāya viduṣe svargaṃ tayā lokamāpnoti
||10||yāmanyo dīyamānāṃ na kāmayeta yaṃ dviṣyāttasmai dadyātsahānyena dhanena
||11||yatpratinuttāṃ dakṣiṇāṃ goṣu cārayetprati vā gṛhṇīyātsalāvṛkyenaṃ bhūtvā pravlinīyāt
||12||yāmadānīyāya dakṣiṇāṃ dadāti tāmasya paśavo'nvapakrāmanti | yadi manyetādānīyāyādāmiti na ma idamupadambhiṣagityetadyajurjapedgāṃ vā dadyādbrāhmaṇāya
||13||yadā marutvate'nūktamatha na deyaṃ na pratigṛhyam
||14||anūbandhyāvapāyāṃ hutāyāṃ dadyātprati ca gṛhṇīyuḥ
||15||nītāsu dakṣiṇāsu cātvāle kṛṣṇaviṣāṇāṃ prāsyati hariṇasya raghuṣyato'dhi śīrṣaṇi bheṣajam | sa kṣetriyaṃ viṣāṇayā viṣūcīnamanīnaśat | anu tvā hariṇo mṛgaḥ paḍbhiścaturbhirakramīt | viṣāṇe viṣyaitaṃ granthiṃ yadasya gulphitaṃ hṛdi mano yadasya gulphitamityetābhyām
||16||yajñapatimṛṣaya enasāhurityāgnīdhrīye pañca vaiśvakarmaṇāni hutvā
||17||Aṣṭamī kaṇḍikā
marutvatīyābhyāṃ pracarataḥ
||1||indrāya marutvate'nubrūhīndrāya marutvate preṣyeti saṃpraiṣau sānuvaṣaṭkārāvananuvaṣaṭkārau vā | anyataro vā sānuvaṣaṭkāraḥ | dvidevatyavatsaṃpātau vyavanīyābhakṣitena pātreṇādhvaryustṛtīyaṃ marutvatīyaṃ gṛhṇāti | marutvām̐ indreti grahaṇasādanau | pratiprasthātā harati bhakṣam | ubhāvadhvaryū pratibhakṣayataḥ
||2||etatpātramādāyaindrāgnavacchastrapratigaro grahanārāśaṃsāśca
||3||māhendraṃ śukrapātreṇa gṛhṇāti | mahām̐ indro ya ojaseti grahaṇasādanau
||4||māhendrasya stotramupākaroti
||5||stute vaiśvadevavacchastrapratigaro grahanārāśaṃsāśca
||6||māhendraṃ tvatigrāhyā anuhūyante
||7||sahaivādhvaryuṇāgneyaṃ pratiprasthātādatte | aindraṃ neṣṭā | sauryamunnetā
||8||agne tejasvinnityāgneyaṃ pratiprasthātā hutvā tejovidasītyanumantrayate | indraujasvinnityaindraṃ neṣṭā hutvaujovidasītyanumantrayate | sūrya bhrājasvinniti sauryamunnetā hutvā suvarvidasītyanumantrayate
||9||tānhutvā sadasi pratyaṅmukhā bhakṣayanti mayi medhāmityetaiḥ svaṃsvaṃ yathāliṅgam
||10||tathaivokthyavigrahāḥ
||11||etāvannānā | indrāya tvendrāya tveti sarvatra grahaṇasādanau saṃnamati
||12||ukthaṃ vācītyāha mādhyaṃdinaṃ savanaṃ pratigīrya śastraṃśastraṃ vā | viśve devā maruta iti saṃsthite savana āhutiṃ juhoti
||13||tathaiva saṃpraiṣaḥ sarpaṇaṃ ca
||14||saṃtiṣṭhate mādhyaṃdinaṃ savanam
||15||Navamī kaṇḍikā
ādityārambhaṇaṃ tṛtīyasavanam
||1||havirdhānasyobhe dvārau saṃvṛtya vedyāṃ bahujanāyām
||2||yadi vāsya bhrātṛvyaḥ prasṛptaḥ syādantarvedi sati gṛhṇīyāt
||3||bhrātṛvyayajñe tu gṛhyamāṇa āditye bahirvedi tiṣṭhet
||4||ādityapātreṇa ya ādityasthālyāṃ dvidevatyagrahasaṃpātāstebhyaḥ somaṃ gṛhṇāti kadā cana starīrasīti
||5||kadā cana prayucchasīti śṛtātaṅkyaṃ dadhi
||6||yajño devānāmiti punaḥ somaṃ gṛhītvā vivasva ādityeti tasmingrāvāṇamupāṃśusavanamavadhāya tenainaṃ mekṣayitvā
||7||yā divyā vṛṣṭistayā tvā śrīṇāmīti śṛtātaṅkyena dadhnā payasā vā vṛṣṭikāmasya śrītvā grāvāṇamudgṛhṇāti
||8||yadyudgṛhītasya tājagbinduḥ praskandedvarṣukaḥ parjanyaḥ syāt | yadi ciramavarṣukaḥ
||9||na sādayati
||10||yadi kāmayeta garbhānpaśavaḥ srīvyeyurityudgṛhyādityamavekṣeta
||11||darbhairhastena vāpidhāyottiṣṭhati sūryo mā devo devebhyaḥ pātviti
||12||ahaṃ parastādityādityaṃ yajamāno'nvārabhata ā homāt
||13||kaviryajñasya vitanoti panthāmiti harati
||14||ā samudrāditi darbhairācyāvayati
||15||Daśamī kaṇḍikā
ādityebhyo'nubrūhi priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya urorantarikṣasyādhyakṣebhya ādityebhyaḥ preṣya priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya urorantarikṣasyādhyakṣebhya iti saṃpraiṣau | ādityebhyo'nubrūhyādityebhyaḥ preṣyeti vā
||1||yāste viśvāḥ samidhaḥ santyagna iti darbhānāhavanīye prāsyānyatrekṣamāṇa ādityaṃ juhoti
||2||unnambhaya pṛthivīmiti vṛṣṭikāmasya juhuyāt
||3||na hutvānvīkṣeta
||4||sūdavadādityapātramāyatane sādayitvādābhyāṃśumupāṃśupāvanau yaścopāṃśupātre'śuṃstānṛjīṣe'pisṛjya prātaḥsavanavanmahābhiṣavaḥ
||5||ṛjīṣaṃ tvevābhiṣuṇvanti
||6||payasyāvarjaṃ savanīyāḥ
||7||āgnīdhre patnyāśiraṃ mathitvāparayā dvārā havirdhānaṃ prapādayati | pūrvayā gataśriyaḥ
||8||pūrvayā yajamānaḥ prapadyate
||9||pūtabhṛto bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya tasminyajamānaḥ purastātpratyaṅtiṣṭhansaha patnyāśiramavanayatyasme devāso vapuṣe cikitsateti catasṛbhiḥ
||10||grahakāla āgrayaṇameva catasṛbhyo dhārābhyaḥ
||11||āgrayaṇādutsicya dvitīyāṃ dhārāṃ karoti | ādityasthālyāstṛtīyām | ādityagrahasaṃpātācaturthom
||12||ukthyaścedatrokthyaṃ gṛhṇāti
||13||viramati dhāraikadhanānāṃ yathārthamityetadādi mādhyaṃdinavat
||14||Ekādaśī kaṇḍikā
jāgataḥ panthā ādityā devatāvṛkeṇāparipareṇa pathā svastyādityānaśīyeti sarpaṇe vikāraḥ | āyuṣe hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti purastādārbhavātpavamānādyajamāno japati | pañcahotāraṃ saptahotāraṃ vā vyācaṣṭe | āyuvai hiṅkuru tasyai prastuhi tasyai stuhi tasyai me'varuddhyā iti ca | stūyamāne ca pañcahotāraṃ saptahotāraṃ vā japati | madhyamāyāṃ ca stotrīyāyāṃ tṛtīyamanvāroham | stute'dhvaryuḥ saṃpreṣyatyagnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru pratiprasthātaḥ paśau saṃvadasveti
||1||atra śalākābhirjvalato dhiṣṇiyānvihṛtānna vyāghārayet | upariṣṭādvyāghāraṇam
||2||śṛtaṃ havī3 śamitarityetadādi pāśukaṃ karma pratipadyata eḍāyāḥ
||3||dakṣiṇena havirdhānaṃ samavattaṃ harati | uttareṇa vā
||4||prāśitāyāmiḍāyāṃ savanīyādyā nārāśaṃsānāṃ sādanāt
||5||tatra vikāraḥ | tṛtīyasya savanasyendrāya puroḍāśānāmiti saṃpraiṣādī namati
||6||Dvādaśī kaṇḍikā
pracaraṇakāle hotṛcamasamadhvaryurādatte | camasāṃścamasādhvaryavaḥ
||1||āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati | tṛtīyasya savanasyarbhumato vibhumataḥ prabhumato vājavataḥ savitṛvato bṛhaspativato viśvadevyāvatastībrām̐ āśīrvata indrāya somāniti saṃpraiṣādiḥ
||2||atha camasāñjuhoti
||3||śyenāya patvane svāheti vaṣaṭkṛte juhoti | vaṭ svayamabhigūrtāya namaḥ svāhetyanuvaṣaṭkṛte
||4||hutvā harati bhakṣam
||5||evamuttaraiḥ pracarati
||6||etāvannānā | pūrveṇapūrveṇa mantreṇa vaṣaṭkṛtevaṣaṭkṛte juhoti | uttareṇottareṇānuvaṣaṭkṛte
||7||tṛmpantāṃ hotrā iti sarvānhutvā japati
||8||sanneṣu nārāśaṃseṣu camasinaḥ svaṃsvaṃ camasamanū nyante trīṃstrīnpuroḍāśaśakalānupavapanta etatte tatāsau ye ca tvāmanvityetaiḥ pratimantram
||9||namo vaḥ pitaro rasāyeti namaskārāñjapanti
||10||ṣaḍḍhotāraṃ yajamāno vyācaṣṭe
||11||prajāpate na tvadetānīti prājāpatyayāvatiṣṭhante
||12||Trayodaśī kaṇḍikā
vāmamadya savitarityantaryāmapātreṇa sāvitramāgrayaṇādgṛhītvā na sādayati
||1||devāya savitre'nubrūhi devāya savitre preṣyeti saṃpraiṣau
||2||nānuvaṣaṭkaroti
||3||etenaiva saśeṣeṇa vaiśvadevaṃ pūtabhṛto gṛhṇāti
||4||upayāmagṛhīto'si suśarmāsīti grahaṇasādanau
||5||na stotraṃ bhavati
||6||vaiśvadevaṃ pratigṛṇāti
||7||pra dyāvā yajñaiḥ pṛthivī ṛtāvṛdhetyabhijñāyobhayato modaṃ pratigṛṇāti madā moda iva modā moda iveti
||8||anyatarato modaṃ vā madā moda iva othā moda iveti
||9||vyavahitameke samāmananti madā moda iva othā moda iva modā moda iveti
||10||ā vyāhāvāt
||11||niyudbhirvāyaviha tā vimuñcetyabhijñāya pratiprasthātā dvidevatyapātrāṇi vāyurvo vimuñcatviti vimucyāparayā dvārā nirhṛtya mārjālīye prakṣālya pūrvayātihṛtya yathāyatanaṃ sādayati
||12||vaiśvadevavadgrahanārāśaṃsāḥ
||13||saumyasya carostantraṃ prakramayati
||14||vyākhyātaścarukalpaḥ
||15||śrapayitvā prācīnāvītī saumyena pracarati
||16||hastena prathamamavadānamavadyati | mekṣaṇenottaram | etadvā viparītam
||17||dakṣiṇato 'vadāyābhighāryodaṅṅatikramya dakṣiṇāmukhastiṣṭhannāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati saumyasya yajeti
||18||vaṣaṭkṛte dakṣiṇārdhe juhoti
||19||ājyenopāṃśūbhayataḥ saumyaṃ pariyajati | anyatarato vā
||20||āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati ghṛtasya yajeti
||21||vaṣaṭkṛte hutvā pratyākramyājyena carumabhipūrya
||22||Caturdaśī kaṇḍikā
udgātṛbhyo haranti
||1||tamudgātāro'vakṣante satro ta etadyadu ta iheti
||2||ya ātmānaṃ na paripaśyedājyenābhidadiṃ kṛtvāvekṣeta
||3||yo gatamanāḥ syātso 'vekṣeta yanme manaḥ parāgatamiti
||4||atra punaḥ śalākābhirjvalato dhiṣṇiyānvihṛtānājyenaivāṣṭagṛhītena vyāghārayati
||5||yadyenaṃ brūyādāgnīdhrīyaṃ me punarvyāghārayeti navagṛhītaṃ gṛhītvāgnīdhrīyamādito'ntataśca vyāghārya dhārayati dhiṣṇiyānājyaśeṣaṃ ca
||6||upayāmagṛhīto'si bṛhaspatisutasya ta ityupāṃśupātreṇa pātnīvatamāgrayaṇādgṛhītvā na sādayati
||7||vyāghāraṇaśeṣeṇa śrītvāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyagnītpātnīvatasya yajeti | agnā3i patnīvā3 iti vaṣaṭkṛte juhoti
||8||nānuvaṣaṭkaroti
||9||api vopāṃśvanuvaṣaṭkuryāt
||10||tataḥ saṃpreṣyatyagnīnneṣṭurupasthamāsīda neṣṭaḥ patnīmudānayonnetarhotuścamasamanūnnaya hotṛcamase dhruvāyāvakāśaṃ kurūdgātrā patnīṃ saṃkhyāpayāpa upapravartayeti
||11||saṃpraiṣavatkurvanti
||12||antarā heṣṭāraṃ dhiṣṇiyaṃ cāgnīdhro vyavasṛpya bhakṣayati
||13||agnipītasyeti bhakṣamantraṃ saṃnamati
||14||Pañcadaśī kaṇḍikā
nopastha āsīta | yadupastha āsīta paṇḍakaḥ syāt
||1||hotṛcamasamukhyāṃścamasānunnayansarvaṃ rājānamunnīya daśābhiḥ kalaśau mṛṣṭvā nyubjati
||2||yajñāyajñiyasya stotramupākaroti
||3||jvalayanti dhiṣṇiyān
||4||sakarṇaprāvṛtā avakarṇaprāvṛtā vā yajñāyajñiyena stuvate
||5||ye prasṛptāḥ syuste sarve'gniṣṭomamupagāyeyuḥ
||6||saptahotāraṃ yajamāno vyācaṣṭe
||7||viśvasya te viśvāvata iti hiṅkāramanūdgātrā patnīṃ saṃkhyāpayati | ā tisṛbhyaḥ stotriyābhyo'gandevāniti ca
||8||patnyapa upapravartayati dakṣiṇenoruṇā nagnena prācīrudīcīrvorubhyāmantarataḥ
||9||ūrvorupapravartayedityeke
||10||upari dūramudūhedā vakṣaṇānāmāviṣkartoḥ | ahrītamukhyasyā jāyata iti vijñāyate
||11||abhyagra āgnimārutaṃ pratigṛṇāti
||12||āpo hi ṣṭhā mayobhuva ityabhijñāyāpo viṣiñcanpratigṛṇāti
||13||svāduṣkilāyaṃ madhumām̐ utāyamityabhijñāyobhayato modaṃ pratigṛṇāti madā moda iva modā moda ivetyā vyāhāvāt
||14||sādanādi dhruvasya na yajamāno mūtraṃ karotyāvanayanāt
||15||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
bhūtamasi bhūte mā dhā iti pratiprasthātā dhruvamavekṣya dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmītyañjalinā parigṛhya viśve tvā devā vaiśvānarāḥ pracyāvayantviti hṛtvā dhruvaṃ dhruveṇeti purastātpratyaṅṅāsīno hotṛcamase dhruvamavanayati
||1||purastādukthyasyāvanīyaḥ | madhyato'ntato vā
||2||uta no'hirbudhnyaḥ śṛṇotvaja ekapāditi vā vaiśvadevyāmṛci śasyamānāyām
||3||paridhānīyāyāṃ vā sakṛcchāstāyām
||4||madhyamāyāmuttamāyāṃ vā
||5||ukthaṃ vācīndrāyetyāha tṛtīyasavanaṃ pratigīrya | śastraṃśastraṃ vā
||6||pracaraṇakāle hotṛcamasamadhvaryurādatte | camasāṃścamasādhvaryavaḥ | āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyukthaśā yaja somānāmiti | vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte juhvati | bhakṣānharanti
||7||hotṛcamasamadhvaryuḥ pratibhakṣayati subhūrasi śreṣṭho raśmīnāṃ priyo devānāṃ saṃsadanīyaḥ | taṃ tvā subhava devā abhisaṃviśantviṣo'si tveṣo'si nṛmṇo'si yahvo'si vrato'si svo'si vāraṇo'si tasya ta iṣasya tveṣasya nṛmṇasya yahvasya vratasya svasya vāraṇasya śūdrasya cāryasya ca bhukṣiṣīyeti
||8||yathā tvaṃ sūryāsi viśvadarśata evamahaṃ viśvadarśato bhūyāsamityādityaṃ yajamāna upatiṣṭhate
||9||āyurma indriyaṃ dhehyado ma āgacchatvityāhavanīyam
||10||yatkāmayate tasya nāma gṛhṇāti
||11||agnīdaupayajānaṅgārānāharetyetadādi pāśukaṃ karma pratipadyate
||12||Saptadaśī kaṇḍikā
paridhiṣu prahṛteṣūnnetā hāriyojanaṃ gṛhṇāti
||1||upayāmagṛhīto'si harirasīti droṇakalaśena sarvamāgrayaṇaṃ gṛhītvā na sādayati | bahvībhirdhānābhiḥ śrītvā śīrṣannadhinidhāyopaniṣkramyendrāya harivate'nubrūhīndrāya harivate preṣyeti saṃpraiṣau | dhānāsomebhyo'nubrūhi dhānāsomānprasthitānpreṣyeti vā
||2||harī stha haryordhānā iti vikramya vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣam
||3||apareṇottaravediṃ droṇakalaśaṃ pratiṣṭhāpyonnetaryupahavamiṣṭvā sarve hāriyojanaṃ bhakṣayantīṣṭayajuṣaste deva someti
||4||asaṃbhindanto dhānā nimnāni kurvate | nimnāni kṛtvā niriva dhayanti
||5||ciściṣākāraṃ bhakṣayanti
||6||kṛṣyai kṣemāya rayyai poṣāyeti bhakṣayitvā japanti
||7||āpūryā sthāmā pūrayatetyuttaravedyāṃ śeṣā nyupya yanma ātmano mindābhūditi mindayāhavanīyamupatiṣṭhante
||8||devakṛtasyainaso'vayajanamasi manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi pitṛkṛtasyainaso'vayajanamasyātmakṛtasyainaso'vayajanamasyanyakṛtasyainaso'vayajanamasyenasaenaso'vayajanamasītyāhavanīye śakalānabhyādhāyaikadhanapariśeṣeṣu hariṇīrdūrvāḥ prāsya saṃplomnāya tīvrīkṛtya yathācamasaṃ vyānīyāpareṇa cātvālamāstāve vā pratyañcaścamasinaḥ svaṃsvaṃ camasarasamavaghreṇa bhakṣayantyapsu dhautasya soma deva iti
||9||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
samudraṃ vaḥ prahiṇomi svāṃ yonimapigacchata | ariṣṭā asmākaṃ vīrāḥ santu mā parāseci naḥ svam | acchāyaṃ vo marutaḥ śloka etvacchā viṣṇuṃ niṣiktapāmavobhiḥ | uta prajāyai gṛṇate vayo dhuryūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā na ityantarvedi śeṣānninīya dadhikrāvṇo akāriṣamityāgnīdhre dadhidrapsānbhakṣayanti
||1||ubhā kavī yuvānā satyā tā dharmaṇaspatī | satyasya dharmaṇaspate vi sakhyāni sṛjāmaha iti tānūnaptriṇaḥ sakhyāni visṛjante
||2||paśuvatpatnīsaṃyājāḥ
||3||stīrṇe vede juhvāṃ navagṛhītaṃ gṛhītvā dhātā rātirityantarvedyūrdhvastiṣṭhansaṃtataṃ samaśo nava samiṣṭayajūṃṣi juhoti
||4||yaṃ kāmayeta pāpīyānsyādityekaikaṃ tasya juhuyājjihmastiṣṭhan | sruveṇa vā vigrāham
||5||idaṃ tṛtīyaṃ savanaṃ kavīnāmiti saṃsthite savana āhutiṃ juhoti
||6||atra mekhalāyāḥ kṛṣṇaviṣāṇāyāśca cātvāle prāsanaṃ vājasaneyinaḥ samāmananti māhirbhūrmā pṛdākuriti
||7||agninā devena pṛtanā jayāmīti yajamāno jāgatānviṣṇukramānkrāmati
||8||sarvebhirdevebhiḥ pṛtanā yajāmyānuṣṭubhena chandasaikaviṃśena stomena vairājena sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇa sarvajānbhrātṛvyānadharānpādayāmyavainānbādhe pratyenānnude'sminkṣaye'sminbhūmiloke yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo viṣṇoḥ krameṇātyenānkrāmāmīti caturthameke samāmananti
||9||indreṇa sayujo vayamityāhavanīyaṃ yajamāna upatiṣṭhate
||10||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
avabhṛthasya tantraṃ prakramayati
||1||vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate | yathārthaṃ pātrayogaḥ
||2||nirvapaṇakāle vāruṇamekakapālaṃ nirvapati
||3||caturgṛhītānyājyāni vāruṇaṃ cālaṃkṛtyottaravedyaṃsa āsādayati
||4||atra yajamāna audumbarīmutkhidatyupasṛjandharuṇaṃ mātre mātarā dharuṇo dhayanniha puṣṭiṃ puṣṭipatirniyacchatu rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharaditi
||5||tāmadhiṣavaṇacarmaphalake sarvāṇi ca somaliptānyantarā cātvālotkarāvuttare vā vedyaṃsa audumbaryāmāsandyāṃ sādayati | anyatra catasṛbhyaḥ somasthālībhyaḥ
||6||ava te heḍo varuṇa namobhiriti yajamānaścātvāle kṛṣṇāśinaṃ prāsyati
||7||punarvainena dīkṣeta vasīta vainadbhrastāṃ vainatsrucāmavadhānārthāṃ kārayet | haviravahananārthaṃ vā syāt
||8||avabhṛthādudetya putrāya brahmacāriṇe vā dadyādityeke
||9||āyurdā agne haviṣo juṣāṇa ityavabhṛthamavaiṣyañjuhuyāt | avabhṛtha nicaṅkuṇeti ca
||10||Viṃśī kaṇḍikā
namo rudrāya vāstoṣpataya āyane vidravaṇa udyāne yatparāyaṇa āvartane vivartane yo gopāyati taṃ huva iti ca
||1||uruṃ hi rājā varuṇaścakāreti vedyā bhiprayānto vadanti | cātvālādvā
||2||prastotaḥ sāma gāyeti
||3||sarve sahapatnīkāstriḥ sāmno nidhanamupayanti | ardhādhve dvitīyam | prāpya tṛtīyam
||4||sarvatra saṃpreṣyati
||5||sarvā diśo'vabhṛthagamanamāmnātamityetadādyā caryāyāḥ
||6||niṣkāsavadvāruṇena pracaryāpabarhiṣāvanūyājau yajati | na vā
||7||yatte grāvṇāpyāyasva saṃ ta iti saumībhirdrapsavatībhiḥ pañcabhiḥ saptabhistrayodaśabhirvā dadhnaudumbaraśākhayarjīṣaṃ prokṣati
||8||prahṛtya vābhijuhuyāt
||9||ṛjīṣasya srucaṃ pūrayitvāpsūpamārayati samudre te hṛdayamapsvantariti
||10||tato yo bhindurutsravate tamupaspṛśedbhakṣayedvāpsu dhautasya soma deva ta iti
||11||samudraṃ vaḥ prahiṇomīti sarvāṇi ca somaliptānyavabhṛthe pravidhyati
||12||vicṛtto varuṇasya pāśa iti yajamāno mekhalāṃ vicacṛte | imaṃ viṣyāmīti patnī yoktam
||13||atra yoktamekhale vāsasī jālaṃ kṛṣṇājinaṃ cāvabhṛthe pravidhya
||14||Ekaviṃśī kaṇḍikā
devīrāpa ityavabhṛthaṃ yajamāno'bhimantrya sumitrā na āpa oṣadhaya ityapaḥ pragāhya saśiraskāvanupamakṣantau snātaḥ patnī yajamānaśca
||1||anyo'nyasya pṛṣṭhe pradhāvataḥ
||2||yaddidīkṣe manasā yacca vācā yadvā prāṇaiścakṣuṣā yacca śrotreṇa | yadretasā mithunenāpyātmanādbhyo lokā dadhire teja indriyam | śukrā dīkṣāyai tapaso vimocanīrāpo bimoktīrmayi teja indriyam | yadṛcā sāmnā yajuṣā paśūnāṃ carmanhaviṣā didīkṣe | yacchandobhiroṣadhībhirvanaspatāvadbhyo lokā dadhire teja indriyam | śukrā dīkṣāyai tapaso vimocanīrāpo vimoktrīrmayi teja indriyam | yena brahma yena kṣatraṃ yenendrāgnī prajāpatiḥ somo varuṇo yena rājā | viśve devā ṛṣayo yena prāṇā adbhyo lokā dadhire teja indriyam | śukrā dīkṣāyai tapaso vimocanīrāpo vimoktrīrmayi teja indriyamiti trirañjalinā viṣicyonnetarvasīyo na unnayābhi | uditte vasuvittamā giraḥ stomāsa īrate | satrājito dhanasā akṣitotayo vājayanto rathā iva | kaṇvā iva bhṛgavaḥ sūryā iva viśvamiddhītamānaśuriti yajamānaḥ saṃpreṣyati
||3||Dvāviṃśī kaṇḍikā
udeta prajāmāyurvarco dadhānā adha syāmasurubhayorgṛheṣu | gāyatrīṃ chandāṃsyanusaṃrabhantāmasmānrāya uta yajñāḥ sacantām | suprītaḥ suvarapa āviveśetyunnetonnayati
||1||ahate vasānāvuditaḥ
||2||somoṣṇīṣaṃ yajamānaḥ paridhatte | somopanahanaṃ patnī somapariśrayaṇaṃ vā
||3||te udavasānīyāyāmadhvaryave dattaḥ
||4||udvayaṃ tamasasparītyādityamupasthāya pratiyuto varuṇasya pāśa ityudakāntaṃ pratyasitvā samitpāṇaya unnetāraṃ puraskṛtyāpratīkṣamāyantyapāma somamiti mahīyāṃ vadanto yānyapāmityānyapratīttānyasmi yamasya balinā carāmi | ihaiva santaḥ prati tadyātayāmo jīvā jīvebhyo niharāma enat | anṛṇā asminnanṛṇāḥ parasmiṃstṛtīye loke anṛṇāḥ syāma | ye devayānā uta pitṛyāṇāḥ sarvānpatho anṛṇā ā kṣīyemeti ca
||5||edho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante
||6||Trayoviṃśī kaṇḍikā
prāyaṇīyāvadudayanīyā
||1||tasyāmeva sthālyāmaniṣkasitāyāṃ śrapayati | tadbarhiḥ | tanmekṣaṇam
||2||śālāmukhīye pracaranti
||3||teṣveva deśeṣvagnimājyabhāgānāṃ prathamaṃ yajati | pathyāṃ svastimuttamām
||4||yāḥ prāyaṇīyasya yājyā ityuktam
||5||maitrāvaruṇīṃ gāṃ vaśāmanūbandhyāmālabhate
||6||tasyā nirūḍhapaśubandhavatkalpaḥ
||7||imtrāvaruṇābhyāṃ gorvapāyā medaso'nubrūhi mitrāvaruṇābhyāṃ gorvapāyā medasaḥ preṣyeti saṃpraiṣau
||8||evamavadāneṣu haviṣa ityantau namati
||9||tisru'nūbandhyā eke samāmananti
||10||maitrāvaruṇīṃ vaiśvadevīṃ bārhaspatyāmiti
||11||dvirūpā maitrāvaruṇī | bahurūpā vaiśvadevī | rohiṇī bārhaspatyā
||12||upāṃśu vaiśvadevyā madhyataścaranti
||13||tā na sarvatrālabheta vājapeye rājasūye sattre sahasre sarvavedase vā
||14||yaḥ kāmayeta sarvo me yajñaḥ syātsarasa iti sa etāstisro'nūbandhyā ālabheta
||15||anūbandhyāvapāyāṃ hutāyāṃ dakṣiṇe vedyante yajamānaḥ keśaśmaśru vāpayate
||16||anūbandhyāyāḥ paśupuroḍāśam
||17||Caturviṃśī kaṇḍikā
devikāhavīṃṣi nirvapati
||1||dhātre puroḍāśaṃ dvādaśakapālamiti pañca
||2||yāsu sthālīṣu somā bhavanti tāsūttarāṇi catvāri havīṃṣi śrapayati
||3||samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam
||4||devikā nirvapetprajākāma iti kāmyāḥ
||5||anūbandhyāyāṃ svaruṃ juhoti | hṛdayaśūlamudvāsayati
||6||viṣṇukramānkrāmati
||7||rājño rājaṃbhavyasya vānūbandhyāyāḥ paśupuroḍāśamaṣṭau devasuvāṃ havīṃṣyanunirvapatyagnaye gṛhapataya iti
||8||samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam
||9||maitrāvaruṇīmāmikṣāmanūbandhyāyāḥ sthāne bahvṛcāḥ samāmananti | tasyā agreṇa havirdhānamāsīno'navānaḥ hotā yajati | havirāhutiprabhṛtīḍāntā saṃtiṣṭhate | prayājaprabhṛtyājyabhāgaprabhṛti vā | iḍāntāmeke samāmananti
||10||kṛtsnasaṃsthāmeke
||11||tāmanu devikāhavīṃṣi nirvapati
||12||samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam
||13||sadaso havirdhānasya havirdhānayoriti prathamagrathitāngranthīnvisrasyodīcī havirdhāne bahirvedi nirvartayati
||14||āhavanīyādulmukamādāya yajamāno vedimupoṣati yatkusīdamapratīttamiti
||15||yadi miśramiva caredañjalinā saktūnpradāvye juhuyādviśvalopa viśvadāvasya tveti
||16||yadākūtāditi tisṛbhirdhūmamanumantrayate
||17||ahnāṃ vidhānyāmityuktam
||18||ayaṃ no nabhasā pura ityetairyathābrāhmaṇamupasthāya
||19||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
vedamupastha ādhāyāntarvedyāsīno'tīmokṣāñjapati
||1||atra viṣṇukramāneke samāmananti
||2||prājahitaṃ samāropya śālāmukhīyaṃ dvitīyaṃ gataśriyaḥ prāṅdaṅvodavasāyedamū nu śreyo'vasānamāganma śive no dyāvāpṛthivī ubhe ime | gomaddhanavadaśvavadūrjasvatsuvīrā vīrairanusaṃcaremeti devayajanamadhyavasāya nirmanthyodavasānīyāyāstantraṃ prakramayati
||3||agnīnanvādhāya vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate | yathārthaṃ pātrayogaḥ
||4||nirvapaṇakāla āgneyaṃ pañcakapālaṃ nirvapati | aṣṭākapālaṃ vā | yadi pañcakapālo gāyatryau saṃyājye | yadyaṣṭākapālaḥ paṅktyau
||5||anaḍvāndakṣiṇā | anaḍudarhaṃ vā hiraṇyam
||6||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate | vaiṣṇavīṃ pūrṇāhutimudavasānīyāyāḥ sthāne vājasaneyinaḥ samāmananti
||7||dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvedaṃ viṣṇurvicakrama ityantarvedyūrdhvastiṣṭhañjuhoti
||8||sā yāvadrātreṣṭiḥ saṃtiṣṭhate'tha sāyamagnihotraṃ juhoti | kāle prātarhomam
||9||saṃtiṣṭhate'gniṣṭomo'gniṣṭomaḥ
||10||