paribhāṣāḥ, pravarāḥ, hautrakam
Prathamā kaṇḍikā
yajñaṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||sa trayāṇāṃ varṇānāṃ brāhmaṇarājanyayorvaiśyasya ca
||2||sa tribhirvedairvidhīyate
||3||ṛgvedayajurvedasāmavedaiḥ
||4||ṛgvedayajurvedābhyāṃ darśapūrṇamāsau
||5||yajurvedenāgnihotram
||6||sarvairagniṣṭomaḥ
||7||uccairṛgvedasāmavedābhyāṃ kriyate
||8||upāṃśu yajurvedena
||9||anyatrāśrutapratyāśrutapravarasaṃvādasaṃpraiṣaiśca
||10||antarā sāmidhenīṣvanūcyam
||11||mandreṇa prāgājyabhāgābhyāṃ prātaḥsavane ca
||12||madhyamena prāk sviṣṭakṛto mādhyaṃdine ca
||13||kruṣṭena śeṣe tṛtīyasavane ca
||14||vāksaṃdravaśca tadvat
||15||ṛgvedena hotā karoti
||16||sāmavedenodgātā
||17||yajurvedenādhvaryuḥ
||18||sarvairbrahmā
||19||vacanādvipratiṣedhādvānyaḥ kuryāt
||20||brāhmaṇānāmārtvijyam
||21||sarvakratūnāmagnayaḥ sakṛdāhitāḥ
||22||juhotīti codyamāne sarpirājyaṃ pratīyām
||23||adhvaryutaṃ kartāram
||24||juhūṃ pātram
||25||vyāpṛtāyāṃ sruveṇa
||26||āhavanīye pradānam
||27||ādhānaprabhṛti yāvajjīvaṃ pātrāṇi dhāryante
||28||teṣāṃ pratitantraṃ saṃskāraḥ
||29||mantrabrāhmaṇe yajñasya pramāṇam
||30||mantrabrāhmaṇayorvedanāmadheyam
||31||karmacodanā brāhmaṇāni
||32||brāhmaṇaśeṣo'rthavādo nindā praśaṃsā parakṛtiḥ purākalpaśca
||33||ato'nye mantrāḥ
||34||anāmnātāstvamantrā yathā pravarohanāmadheyagrahaṇānīti
||35||rathaśabdo dundubhiśabdaśca
||36||svādhyāye'nadhyāyo mantrāṇāṃ na karmaṇyarthāntaratvāt
||37||ekamantrāṇi karmāṇi
||38||api saṃkhyāyuktaceṣṭāpṛthaktvanirvartīni
||39||kaṇḍūyanasvapnanadītarāvavarṣaṇāmedhyapratimantraṇeṣu ca tadvatkālāvyaveteṣu
||40||prayāṇe tvārthanirvṛtteḥ
||41||asaṃnipātikarmasu ca tadvat
||42||haviṣkṛdadhrigupuro'nuvākyāmanotasyāvṛttirbhinnakāleṣu
||43||vacanādekaṃ karma bahumantram
||44||Dvitīyā kaṇḍikā
mantrānteḥ karmādīnsaṃnipātayet
||1||āghāre dhārāyāṃ cādisaṃyogaḥ
||2||ādipradiṣṭā mantrāḥ
||3||uttarasyādinā pūrvasyāvasānaṃ vidyāt
||4||hotrāyājamāneṣu samuccayaḥ
||5||vikalpo yājyānuvākyāsu
||6||saṃkhyāsu ca tadvat
||7||krayaparikrayasaṃskāreṣu dravyasamuccayaḥ
||8||raudrarākṣasanairṛtapaitṛkacchedanabhedananirasanātmābhimarśanāni ca kṛtvāpa upaspṛśet
||9||uttarataupacāro vihāraḥ
||10||nāgnerapaparyāvarteta
||11||na vihārāt
||12||antarāṇi yajñāṅgāni | bāhyāḥ kartāraḥ
||13||na mantravatā yajñāṅgenātmānamabhipariharet
||14||prāgapavargāṇyudagapavargāṇi vā yajñopavītī pradakṣiṇaṃ daivāni karmāṇi karoti
||15||prācīnāvītī prasavyaṃ dakṣiṇāpavargāṇi pitryāṇi
||16||yāni śulbāni samāsaṃ gacchanti prasavyaṃ tānyāveṣṭya pradakṣiṇaṃ samasyet
||17||atha yāni na samasyante pradakṣiṇaṃ tāni
||18||amāvāsyāyāmamāvāsyayā yajeta
||19||pauṇamāsyāṃ paurṇamāsyā
||20||yadahaḥ purastāccandramāḥ pūrṇa utsarpettāṃ paurṇamāsīmupavaset
||21||śvaḥ pūriteti vā
||22||kharvikāṃ tṛtīyāṃ vājasaneyinaḥ samāmananti
||23||yadaharna dṛśyate tadaharamāvāsyā
||24||śvo na draṣṭāra iti vā
||25||ekaprakaraṇe codyamānāni pradhānāni samānavidhānāni
||26||prakaraṇena vidhayo badhyante
||27||anirdeśātsādhāraṇāni
||28||nirdeśādvyavatiṣṭhante
||29||āgneyo'ṣṭākapālo'gnīṣomīya ekādaśakapāla upāṃśuyājaśca paurṇamāsyāṃ pradhānāni
||30||tadaṅgamitare homāḥ
||31||āgneyo'ṣṭākapāla aindrāgna ekādaśakapālo dvādaśakapālo vā māvāsyāyāmasomayājinaḥ
||32||sāṃnāyyaṃ dvitīyaṃ somayājinaḥ
||33||nāsomayājino brāhmaṇasyāgnīṣomīyaḥ puroḍāśo vidyate
||34||naindrāgnaḥ saṃnayato varṇāviśeṣeṇa
||35||pitṛyajñaḥ svakālavidhānādanaṅgaṃ syāt
||36||tulyavacca prasaṃkhyānāt
||37||pratiṣiddhe ca darśanāt
||38||sahāṅgaṃ pradhānam
||39||Tṛtīyā kaṇḍikā
deśe kāle kartarīti nirdiśyate svaśabdaṃ yat
||1||apūrvo darvihomaḥ
||2||juhoti codanaḥ
||3||svāhākārapradānaḥ
||4||sakṛdgṛhītvā
||5||āhutigaṇe pratyāhuti gṛhītvā
||6||na vā samavadyet
||7||samidabhāvaścāgnihotravarjam
||8||apareṇāgniṃ dakṣiṇaṃ jānvācyānācya vāsīno darvihomāñjuhoti
||9||vacanādanyathā
||10||apareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikramyodagāvṛttaḥ sarvā āhutīrjuhoti
||11||vacanādanyathā
||12||āśrutapratyāśrute yājyānuvākye avadāneṣu copastaraṇābhighāraṇe caturgṛhītaṃ vaṣaṭkāraścādarvihomānām
||13||vaṣaṭkṛte vaṣaṭkāreṇa vāhutiṣu saṃnipātayet
||14||upayāmena graheṣu
||15||tayādevateneṣṭakāsu
||16||puroḍāśagaṇe yathābhāgaṃ vyāvartadhvamityekaikamapacchindyāt
||17||uttamau yathābhāgaṃ vyāvartethāmiti
||18||tayoreva devatopadeśanaṃ karoti
||19||carupuroḍāśagaṇe carupuroḍāśīyānprāgadhivapanādvibhajati
||20||yathādevatamupalakṣayati
||21||idaṃśabdastantraṃ syāt
||22||vyatiṣakteṣvapi
||23||kapālānāmupadhānakāle prathamena kapālamantreṇa carumupadadhāti
||24||dhruvo'sīti mantraṃ saṃnamati
||25||piṣṭānāmutpavanakāle taṇḍulānutpunāti
||26||adhiśrayaṇakāle'dhiśrayaṇamantreṇa taṇḍulānāvapati
||27||anuddhṛtya carumāsādayati
||28||pañcadaśa sāmidhenyo darśapūrnamāsayoḥ
||29||saptadaśeṣṭipaśubandhānāṃ yatra śrūyante
||30||upāṃśu kāmyā iṣṭayaḥ kriyanta iti tatra yāvatpradhānamupāṃśu
||31||darśapūrṇamāsāviṣṭīnāṃ prakṛtiḥ
||32||agnīṣomīyasya ca paśoḥ
||33||sa savanīyasya
||34||savanīya aikādaśinānām
||35||aikādaśināḥ paśugaṇānām
||36||vaiśvadevaṃ varuṇapraghāsasākamedhaśunāsīrīyāṇām
||37||vaiśvadevika ekakapāla ekakapālānām
||38||vaiśvadevyāmikṣāmikṣāṇām
||39||tatra sāmānyādvikāro gamyeta
||40||eva devatā āgneyavikārāḥ
||41||dvidevatā agnīṣomīyavikārāḥ
||42||bahudevatāśca
||43||aindrāgnavikārā vā
||44||anyatra prakṛtidevatābhyo yathaindraḥ puroḍāśaḥ saumyaścaruriti
||45||havirdevatāsāmānye havirbalīyaḥ
||46||dravyasaṃskāravirodhe dravyaṃ balīyaḥ
||47||arthadravyavirodhe'rtho balīyān
||48||na prakṛtāvūho vidyate
||49||vikṛtau yathārthamūho'rthavādavarjam
||50||paravākyaśravaṇādarthavādaḥ
||51||śiṣṭābhāve sāmānyātpratinidhiḥ
||52||taddharmā ca syāt
||53||mātrāpacāre taccheṣeṇa samāpnuyāt
||54||Caturthī kaṇḍikā
svāmino'gnerdevatāyāḥ śabdātkarmaṇaḥ pratiṣedhācca pratinidhirnivṛttaḥ
||1||tribhiḥ kāraṇaiḥ prakṛtirnivartate pratyāmnānātpratiṣedhādarthalopācca
||2||agniṣṭoma ekāhānāṃ prakṛtiḥ
||3||dvādaśāho'hargaṇānām
||4||gavāmayanaṃ sāṃvatsarikāṇām
||5||nikāyināṃ tu prathamaḥ
||6||agniṣṭoma uttaravediḥ
||7||uttareṣu kratuṣvagniḥ
||8||anyatra sādyaskrebhyo vājapeyātṣoḍaśinaḥ sārasvatācca sattrāt
||9||kratvādau kratukāmaṃ kāmayeta
||10||yajñāṅgādau yajñāṅgakāmam
||11||alpīyāṃso mantrā bhūyāṃsi karmāṇi tatra samaśaḥ prativibhajya pūrvaiḥ pūrvāṇi kārayeduttarairuttarāṇi
||12||alpīyāṃsi karmāṇi bhūyāṃso mantrāstatra pratimantraṃ kuryāt | avaśiṣṭā vikalpārthā yathā yūpadravyāṇīti
||13||antāllopo vivṛddhirvā
||14||prakṛteḥ pūrvoktatvādapūrvamante syāt
||15||kumbhīśūlavapāśrapaṇīprabhutvāttantraṃ syāt
||16||jātibhede tu bhidyeta paktivaiṣamyāt
||17||sviṣṭakṛdvikāre vanaspatau yājyāyāṃ devatānigamāḥ syuḥ prakṛtyupabandhāt
||18||anvārambhaṇīyā vikṛtau na syātprakṛtikālamadhyatvāt | kṛtā hi tadarthena
||19||syādvā kālasyāśeṣabhūtatvāt
||20||ārambhavibhāgācca
||21||arthāyārthāyāgniṃ praṇayati | apavṛtte karmaṇi laukikaḥ saṃpadyate yathā samārūḍhe
||22||Pañcamī kaṇḍikā
pravarānvyākhyāsyāmaḥ
||1||ārṣeyaṃ vṛṇīte | bandhoreva naityatho saṃtatyā iti vijñāyate
||2||na devairna manuṣyairārṣeyaṃ vṛṇīte | ṛṣibhirevārṣeyaṃ vṛṇīta iti vijñāyate
||3||ārṣeyamanvācaṣṭe | ṛṣiṇā hi devāḥ puruṣamanubudhyanta iti vijñāyate
||4||yo vā anyaḥ sannathānyasyārṣeyeṇa pravṛṇīte sa vā asya tadṛṣiriṣṭaṃ vītaṃ vṛṅkta iti vijñāyate
||5||trīnvṛṇīte | mantrakṛto vṛṇīte | yatharṣi mantrakṛto vṛṇīta iti vijñāyate
||6||athaikeṣām | ekaṃ vṛṇīte | dvau vṛṇīte | trīnvṛṇīte | na caturo vṛṇīte | na pañcātivṛṇīta iti vijñāyate
||7||ata ūrdhvānadhvaryurvṛṇīte'muto'rvāco hoteti vijñāyate
||8||purohitasya pravareṇa rājā pravṛṇīta iti vijñāyate
||9||bhṛgūṇāmevāgre vyākhyāsyāmaḥ
||10||jāmadagnyā vatsāḥ
||11||teṣāṃ pañcārṣeyuḥ pravaraḥ | bhārgava cyāvanāprnavānaurva jāmadagnyeti | jamadagnivadūrvavadapnavānavaccyavanavadbhṛguvaditi
||12||ārṣeyamu haike | bhārgavaurva jāmadagnyeti | jamadagnivadūrvavadbhṛguvaditi
||13||eṣa evāvikṛtaḥ sāvarṇijīvantijābālyaitiśāyanavairohityāvaṭamaṇḍuprācīnayogyānām
||14||athārṣṭiṣeṇānāṃ pañcārṣeyaḥ | bhārgava cyāvanāpnavānārṣṭiṣeṇānūpeti | anūpavadṛṣṭiṣeṇavadapnavānavaccyavanavadbhṛguvaditi
||15||tryārṣeyamu haike | bhārgavārṣṭiṣeṇānūpeti | anūpavadṛṣṭiṣeṇavadbhṛguvaditi
||16||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
atha vītahavyā yāskavādhūlamaunamaukāḥ
||1||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | bhārgava vaitahavya sāvedaseti | savedovadvītahavyavadbhaguvaditi
||2||atha gārtsamadāḥ śanakāḥ
||3||teṣāmekārṣeyaḥ | gārtsamadeti hotā | gṛtsamadavadityadhvaryuḥ
||4||atha vādhryaśvā mitrāyuvaḥ
||5||teṣāmekārṣeyaḥ | vādhryaśveti hotā | vadhryaśvavadityadhvaryuḥ
||6||atha vainyāḥ pārthāḥ
||7||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | bhārgava vainya pārtheti | pṛthu vadvena vadbhṛguvaditi
||8||ime bhṛgavo vyākhyātāḥ
||9||athāto'ṅgirasāmāyāsyā gautamāḥ
||10||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasāyāsya gautameti | gotamavadayāsyavadaṅgirovaditi
||11||athaucathyā gautamāḥ
||12||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasaucathya gautameti | gotamavaducathyavadaṅgirovaditi
||13||athauśijā gautamāḥ
||14||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasauśija kākṣīvateti | kakṣīvadvaduśijavadaṅgirovaditi
||15||atha vāmadevā gautamāḥ
||16||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasa vāmadeva bārhadukthyeti | bṛhadukthyavadvāmadevavadaṅgirovaditi
||17||atha bharadvājānāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasa bārhaspatya bhāradvājeti | bharadvājavadbṛhaspativadaṅgirovaditi
||18||eṣa evāvikṛtaḥ
||19||Saptamī kaṇḍikā
kukkāgniveśyorjāyanānāṃ sarveṣāṃ ca stambastambaśabdānām
||1||atha dvyāmuṣyāyaṇānāṃ kulānāṃ yathā śuṅgaśaiśirayaḥ
||2||bharadvājāḥ śuṅgāḥ | katāḥ śaiśirayaḥ
||3||teṣāṃ pañcārṣeyaḥ | āṅgirasa bārhaspatya bhāradvāja kātyātkīleti | atkīlavatkatavadbharadvājavadbṛhaspativadaṅgirovaditi
||4||tryārṣeyamu haike | āṅgirasa kātyātkīleti | atkīlavatkatavadaṅgirovaditi
||5||atharkṣāṇāṃ pañcārṣeyaḥ | āṅgirasa bārhaspatya bhāradvāja vāndana māvavacaseti | matavacovadvandanavadbharadvājavadbṛhaspativadaṅgirovaditi
||6||tryārṣeyamu haike | āṅgirasa vāndana mā vacaseti | matavacovadvandanavadaṅgirovaditi
||7||atha kapīnāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasāmahīyaurukṣayeti | urukṣayavadamahīyavadaṅgirovaditi
||8||atha gargāṇāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasa gārgya śainyeti | śini vadgargavadaṅgirovaditi
||9||bharadvājamu haike'ṅgirasaḥ sthāne | bhāradvāja gārgya śainyeti | śinivadgargavadbharadvājavaditi
||10||atha haritānāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasāmbarīṣa yauvanāśveti | yuvanāśvavadambarīṣavadaṅgirovaditi
||11||māndhātāramu haike'ṅgirasaḥ sthāne | māndhātrāmbarīṣa yauvanāśveti | yuvanāśvavadambarīṣavanmāndhātṛvaditi
||12||Aṣṭamī kaṇḍikā
atha kutsānāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasa māndhātra kautseti | kutsavanmāndhātṛvadaṅgirovaditi
||1||athājamīḍhāḥ kaṇvāḥ
||2||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasājamīḍha kāṇveti | kaṇvavadajamīḍhavadaṅgirovaditi
||3||atha virūpā rathītarāḥ
||4||teṣām tryārṣeyaḥ | āṅgirasa vairūpa pārṣadaśveti | pṛṣadaśvavadvirūpavadaṅgirovaditi
||5||aṣṭrādaṃṣṭramu haike'ṅgirasaḥ sthāne | āṣṭrādaṃṣṭra vairūpa pārṣadaśveti | pṛṣadaśvavadvirūpavadaṣṭrādaṃṣṭravaditi
||6||atha mudgalānāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasa bhārgyaśca maudgalyeti | mudgalavadbhṛmyaśvavadaṅgirovaditi
||7||tṛkṣumu haike'ṅgirasaḥ sthāne | tārkṣya bhārmyaśva maudgalyeti | mudgalavadbhṛmyaśvavattṛkṣuvaditi
||8||atha viṣṇuvṛddhānāṃ tryārṣeyaḥ | āṅgirasa paurukutsatrāsadasyaveti | trasadasyuvatpurukutsavadaṅgirovaditi
||9||eṣa evāvikṛtaḥ śaṭhamarṣaṇabhadraṇamadraṇabādarāyaṇaupaminyaupagavisātyakisātyaṃ kāmyāruṇinituṇḍīnām
||10||athātrīṇāṃ tryārṣeyaḥ | ātreyārcanānasa śyāvāśveti | śyāvāśvavadarcanānasavadatrivaditi
||11||atha gaviṣṭhirāṇāṃ tryārṣeyaḥ | ātreyārcanānasa gāviṣṭhireti | gaviṣṭhiravadarcanānasa vadatrivaditi
||12||athātithīnāṃ tryārṣeyaḥ | ātreyārcanānasātithyeti | atithivadarcanānasa vadatrivaditi
||13||eṣa evāvikṛto vāmarathyasumaṅgalabai javāpīnām
||14||Navamī kaṇḍikā
atha viśvāmitrāṇāṃ devarātāścikitamanutantvaulakivālukiyajñavalkolūkabṛhadagnibabhrugālaviśālāvataśālaṅkāyanakālabavāḥ
||1||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | vaiśvāmitra daivarātaudaleti | udalavaddevarātavadviśvāmitravaditi
||2||atha śraumatakāmakāyanānāṃ tryārṣeyaḥ | vaiśvāmitra daivaśravasa daivataraseti | devatarasavaddevaśravovadviśvāmitravaditi
||3||athājyānāṃ tryārṣeyaḥ | vaiśvāmitra mādhucchandasājyeti | ajavanmadhucchandovadviśvāmitravaditi
||4||atha mādhucchandasā eva dhanaṃjayāḥ
||5||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | vaiśvāmitra mādhucchandasa dhānaṃjayyeti | dhanaṃjayavanmadhucchandovadviśvāmitravaditi
||6||athāṣṭakā lohitāḥ
||7||teṣāṃ dvyārṣeyaḥ | vaiśvāmitrāṣṭaketi | aṣṭakavadviśvāmitravaditi
||8||atha pūraṇā vāridhāpayantāḥ
||9||teṣāṃ dvyārṣeyaḥ | vaiśvāmitra pauraṇeti | pūraṇavadviśvāmitravaditi
||10||atha katānāṃ tryārṣeyaḥ | vaiśvāmitra kātyātkīleti | atkīlavatkatavadviśvāmitravaditi
||11||athāghamarṣaṇāḥ kuśikāḥ
||12||teṣāṃ tryārṣeyaḥ | vaiśvāmitrāghamarṣaṇa kauśiketi | kuśikavadaghamarṣaṇavadviśvāmitravaditi
||13||atha kaśyapānāṃ tryārṣeyaḥ | kāśyapāvatsāra naidhruveti | nidhruvavadavatsāravatkaśyapavaditi
||14||atha rebhāṇāṃ tryārṣeyaḥ | kāśyapāvatsāra rabheti | rebhavadavatsāravatkaśyapavaditi
||15||Daśamī kaṇḍikā
atha śaṇḍilānāṃ dvyārṣeyaḥ | daivalāsiteti | asitavaddevalavaditi
||1||tryārṣeyamu haike | kāśyapa daivalāsiteti | asitavaddevalavatkaśyapavaditi
||2||dvyārṣeyāstvevaṃnyāyena
||3||ekārṣeyā vāsiṣṭhā anyatra parāśarebhyaḥ | vāsiṣṭheti hotā | vasiṣṭhavadityadhvaryuḥ
||4||tryārṣeyamu haike | vāsiṣṭhaindrapramadābharadvaso iti | ābharadvasuvadindrapramadavadvasiṣṭhavaditi
||5||atha parāśarāṇāṃ tryārṣeyaḥ | vāsiṣṭha śāktya pārāśaryeti | parāśaravacchaktivadvasiṣṭhavaditi
||6||atha kuṇḍinānāṃ tryārṣeyaḥ | vāsiṣṭha maitrāvaruṇa kauṇḍinyeti | kuṇḍinavanmitrāvaruṇavadvasiṣṭhavaditi
||7||atha saṃkṛtipūtimāṣāṇāṃ tryārṣeyaḥ | śāktya sāṃkṛtya gaurivīteti | gaurivītivatsaṃkṛtivacchaktivaditi
||8||athāgastīnāmekārṣeyaḥ | āgastyeti hotā | agastivadityadhvaryuḥ
||9||tryārṣeyamu haike | āgastya dārḍhacyutaidhmavāheti | idhmavāhavaddṛḍhacyutavadagastivaditi
||10||atha kṣatriyāṇām
||11||yadyatra sārṣṭiṃ pravṛṇīranneka evaiṣāṃ pravaraḥ | mānavaiḍa paurūravaseti | purūravovadiḍāvanmanuvaditi
||12||atha yeṣāmu ha mantrakṛto na syuḥ sapurohitapravarāste pravṛṇīran
||13||atha yeṣāṃ syurapurohitapravarāste
||14||sapurohitapravarāstvevaṃnyāyena
||15||ekārṣeyā viśaḥ | vātsapreti hotā | vatsapravadityadhvaryuḥ
||16||athāsaṃprajñātabandhurācāryāmuṣyāyaṇamanuprabravītācāryapravaraṃ pravṛṇīta
||17||athāha tāṇḍina ekārṣeyaṃ sārvavarṇikaṃ samāmananti | mānaveti hotā manuvadityadhvaryuḥ | mānavyo hi prajā iti hi brāhmaṇamiti hi brāhmaṇam
||18||Ekādaśī kaṇḍikā
purastātsāmidhenīnāṃ hotā hṛdayadeśa ūrdhvaṃ prādeśaṃ dhārayamāṇo japati mayi gṛhṇāmyagre agniṃ yo no agniḥ pitara iti
||1||antarāhavanīyamutkaraṃ ca pratīcīnaṃ gacchañjapati kaṃ prapadye taṃ prapadye | yatte prajāpate śaraṇaṃ chandastatprapadye | yāvatte viṣṇo veda tāvatte kariṣyāmi | namo agnaya upadraṣṭre namo vāyava upaśrotre nama ādityāyānukhyātre | juṣṭāmadya devebhyo vācamudyāsaṃ svadhāvatīṃ pitṛbhyaḥ śuśrūṣeṇyāṃ manuṣyebhyaḥ | praśāsta ātmanā prajayā paśubhiḥ prajāpatiṃ prapadye | abhayaṃ me astu | prājāpatyamanuvakṣyāmi | vāgārtvijyaṃ karotu mana ārtvijyaṃ karotu | vācaṃ prapadye bhūrbhuvaḥ suvariti | satyaṃ prapadya iti vā
||2||viṣṇo sthāne tiṣṭhāmītyavatiṣṭhate
||3||antarvedi dakṣiṇaḥ pādo bhavati | bahirvedi savyaḥ
||4||athordhvastiṣṭhanbrahmansāmidhenīranuvakṣyāmīti brahmāṇamāmantrya daśahotāraṃ vyākhyāya vyāhṛtīśca japitvā trirhiṅkṛtyottamena hiṅkāreṇārdharcamupasaṃdadhāti
||5||triḥ prathamāmanvāha triruttamām
||6||yaṃ kāmayeta sarvamāyuriyāditi tasya triranavānaṃ prathamottame anubrūyāt
||7||ekaikāmeva saṃtanvannanavānamanubrūyādityeke
||8||tṛtīyāṃ sāmidhenīṃ trivigṛhṇāti | saṃtatamanvāheti sāmidhenīnāmaviśeṣāt
||9||vijñāyate ca | ṛṣerṛṣervā etā nirmitā yatsāmidhenyaḥ | tā yadasaṃyuktāḥ syuḥ prajayā paśubhiryajamānasya vitiṣṭheran | ardharcau saṃdadhāti saṃyunaktyevainā iti te manyāmahe
||10||pūrvasyāścottaramuttarasyāśca pūrvaṃ tau saṃdadhyāt
||11||saṃtatamanvāheti sāmidhenīnāmanucchvāsavādo vijñāyate ca
||12||nāntararcau vyanyāt | yadyantararcau vyanyādapāne prāṇaṃ dadhyāt | atihāya pūrvasyā ardharcamuttarasyā ardharce vyaniti
||13||triranuvacanenārdharcasaṃtāno vidyata ekarṣitvāt
||14||tvaṃ varuṇa iti vasiṣṭharājanyānāṃ paridhānīyā | juhotetītareṣāṃ gotrāṇām
||15||narāśaṃso dvitīyaḥ prayājo vasiṣṭhaśunakānām | tanūnapāditareṣāṃ gotrāṇām
||16||sāmidhenīranūcya pravaramuktvā nivido'nvāha
||17||tāsāṃ sapta padānyuktvāpāniti
||18||Dvādaśī kaṇḍikā
atha catvāryatha catvāri
||1||tā anūcya devatā āvāhayati yā yakṣyamāṇo bhavati
||2||sa vai khalu vājino nāvāhayeddevikā devasuvo yacca kiṃ caitādṛkte manyāmahe
||3||parapradhānānāṃ paratantravyavetānāṃ ca pratiṣedhaḥ syāttalliṅgatvācchabdasya
||4||ekadevatānāṃ nānādevatāvyavetānāṃ tantramāvāhanaṃ vibhavāt
||5||athordvajñuḥ prādeśena bhūmimabhinidhāya japatīdamahaṃ trivṛtā stomena rathaṃtareṇa sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇāsyai pṛthivyā asyai pratiṣṭhāyā asmādāyatanādyo 'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastaṃ hanmi | yadadya hotṛvarye jihmaṃ cakṣuḥ parāpatat | agniṣṭatpunarābharajjātavedā vicarṣaṇiḥ | vasūnāṃ rātau syāma rudrāṇāmūrmyāyāṃ svādityā aditaye'nahasaḥ | cārumadya devebhyo vācamudyāsaṃ cāruṃ brahmabhyaścāruṃ manuṣyebhyaścāruṃ narāśaṃsāyānumatāṃ pitṛbhiḥ | ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatāḥ purutrā | tebhyo na indraḥ savitota viṣṇurviśve devā muñcantu marutaḥ svastyeti
||6||atha yadenamāhāsau mānuṣa iti tadupotthāya dakṣiṇena pāṇinā dakṣiṇamadhvaryoraṃsamanvārabhya japati | savyenāgnīdhrasya dakṣiṇam | ṣaṣṭiścādhvaryo navatiśca pāśā hotāramagnimantarā vicṛttāḥ | sinanti pākamati dhīra etyṛtasya panthāmanveti hotā | agnimanvārabhāmahe hotṛvarye purohitam | yenāyannuttamaṃ svardevā aṅgiraso divamiti
||7||mayi prāṇāpānāviti pāṇī pratyāhṛtyorodeśaṃ spṛśate
||8||ā pṛṇoṣi saṃpṛṇa prajayā mā paśubhirāpṛṇetīdhmasaṃnahanāni mukhaṃ prati vidhūnute
||9||athāpa upaspṛśyāgne naya supathā rāye asmān | ehyagna iha hotā ni ṣīdādabdhaḥ su puraetā bhavā naḥ | avatāṃ mā rodasī viśvaminve yajā mahe saumanasāya devānityete ṛcau japanhotṛṣadanāya pravrajati
||10||jaghanena hotṛṣadanaṃ prāṅmukha upaviśyātha hotṛṣadanamabhimṛśatyahe daidhiṣavyeti
||11||athāsmāttṛṇaṃ nirasyati
||12||Trayodaśī kaṇḍikā
śuṣkaṃ pracchinnāgraṃ vā nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmaneti
||1||atha hotṛṣadana upaviśati pātaṃ mā dyāvāpṛthivī upastha iti dakṣiṇapūrviṇaṃ savyottariṇaṃ vopasthaṃ kṛtvā
||2||atha japati sīda hotarni hotā hotṛṣadana iti dve | piprīhi devām̐ uśato yaviṣṭhetyeṣā | veṣi hotramuta potraṃ janānāṃ mandhātāsi draviṇodā ṛtāvā | svāhā vayaṃ kṛṇavāmā havīṃṣi devo devānyajatyagnirarhan | ā devānām | tvamagne vratapā asi | yadvo vayaṃ pramināma | yatpākatrā manasā | viśveṣāṃ hyadhvarāṇāmanīkaṃ citraṃ ketuṃ janitā tvā jajāna | sa ā yajasva nṛvatīranu kṣāḥ spārhā iṣaḥ kṣumatīrviśvajanyāḥ | yaṃ tvā dyāvāpṛthivī yaṃ tvāpastvaṣṭā yaṃ tvā sujanimā jajāna | panthāmanu pravidvānpitṛyāṇaṃ dyumadagne samidhāno vi bhāhītyetasya sūktasya ṣaṭ sarvaṃ vā | viśve devāḥ śāstana mā yatheha hotā vṛto manavai yanniṣadya | pra me brūta bhāgadheyaṃ yathā vo yena pathā havyamā vo vahāni | yamicchāmi manasā so 'yamāgādyajñasya vidvānparuṣaścikitvān | sa no yakṣaddevatātā yajīyānni hi ṣatsadantaraḥ pūrvo asmanniṣadya | tadadya vācaḥ prathamaṃ masīya yenāsurām̐ abhi devā asāma | ūrjāda uta yajñiyāsaḥ pañca janā mama hotraṃ juṣadhvam | namo mahadbhyo namo arbhakebhyo namo yuvabhyo nama āśinebhyaḥ | yajāma devānyadi śaknavāma mā jyāyasaḥ śaṃsamā vṛkṣi devā iti
||3||etajjapitvā srucāvādāpayati
||4||sarvatra purastādyājyāyā yeyajāmahamuktvā vyāhṛtīrdadhāti
||5||nānūyājeṣu yeyajāmahaṃ karoti
||6||anavānamanūyājānyajati | amatsateti vāpāniti
||7||purastāllakṣmā puro'nuvākyā | upariṣṭāllakṣmā yājyā | etadvā viparītam
||8||ubhayatolakṣmā puro'nuvākyā tathā yājyetyeke
||9||tiṣṭhanpuro'nuvākyāmanvāha | āsīno yājyām | ubhe tiṣṭhannāsīno vā
||10||sā ha tvai samṛddhā puro'nuvākyā yāmabhivyāharandevatāmevāgre'bhivyāharati | sā ha tvai samṛddhā yājyā yasyai devatāyā adhi vaṣaṭkaroti
||11||ṛci praṇavaṃ dadhāti yājyāvarjam
||12||omityṛco'dhi praṇauti
||13||Caturdaśī kaṇḍikā
uttamasyākṣarasya vikārameka āhuḥ
||1||adhikaḥ syādityaparam
||2||vijñāyate ca | ṛcamuktvā praṇautyaparāmuktvā praṇautyadhike punaretadupapadyate saṃtatamṛcā vaṣaṭkarotīti ca tadvadyājyāyā adhi vaṣaṭkaroti
||3||apagūrya vaṣaṭkarotītyuccairvādaḥ śabdasya
||4||yaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syāditi tasyoccairapagūrya nikhidanniva vaṣaṭkuryāt | yaṃ kāmayeta pāpīyānsyāditi nīcaistarāṃ tasya yājyāyā vaṣaṭkuryāt | yaṃ kāmayeta vasīyānsyādityuccaistarāṃ tasya yājyāyā vaṣaṭkuryāt | na vasīyānna pāpīyāniti samaṃ tasya yājyāyā vaṣaṭkuryāt | uccaiḥ krauñcamiva vaṣaṭkuryātsvargakāmasyeti vijñāyate
||5||balīya ṛco vaṣaṭkarotīti tadvat
||6||yāṃ devatāṃ yajettāṃ manasā dhyāyetpurā vaṣaṭkārātsvargakāmasyeti vijñāyate
||7||vaṣaṭkṛtya prāṇyāpānya nimiṣet
||8||apānenaiva prāṇaṃ dhārayennimiṣeṇa cakṣuriti vijñāyate
||9||yaṃ dviṣyāttasyauṣaḍiti vaṣaṭkuryāt | oṣatyeveti vijñāyate
||10||vāṣaḍityeke samāmananti | vauṣaḍityeke | vauṣāḍityeke | vākṣaḍityeke | vaukṣaḍityeke | vaukṣāḍityeke
||11||vaṣaṭkāra mā me pra vāṅmo ahaṃ tvāṃ bṛhatā mana upahvaye | na māṃ na me vācaṃ hinasāt | havyaṃ devebhyo'bhivahāmyojaḥ sahaḥ saha ojaḥ | vāgvaṣaṭkāra namaste astu mā mā hiṃsīrityetadvaṣaṭkṛte japati | vāgvaṣaṭkāra namaste astu mā mā hiṃsīriti vā
||12||aṅgulī muktvā miṣe prāṇāyeti mukhadeśamūrdhvamutkṛṣyorje'pānāyetyavācīnaṃ niyacchati
||13||avānareḍāmavattāmaṅgulībhirnigṛhya na muṣṭiṃ karoti
||14||mukhamiva pratyupahvayate
||15||yaṃ kāmayetāpaśuḥ syāditi parācīṃ tasyetyuktam
||16||padābhyāsapratiṣedhastu
||17||vijñāyate ceḍopahūteti tatparācī | upahūteti tatpratīcī
||18||ādhvaryava evāto'nyāni karmāṇi hoturāmnātāni bhavanti | upadeśāditarāṇītarāṇi
||19||