agnyādheyam, punarādheyam
Prathamā kaṇḍikā
agnyādheyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||yo aśvatthaḥ śamīgarbha āruroha tve sacā | taṃ te irāmi brahmaṇā yajñiyaiḥ ketubhiḥ saheti śamīgarbhasyāśvatthasyāraṇī āharati
||2||apyaśamīgarbhasyeti vājasaneyakam
||3||aśvatthāddhavyavāhāddhi jātāmagnestanūṃ yajñiyāṃ saṃbharāmi | śāntayoniṃ śamīgarbhamagnaye prajanayitave | āyurmayi dhehyāhuryajamāna ityaraṇī abhimantrya sapta pārthivānsaṃbhārānāharati | evaṃ vānaspatyān | pañcapañca vā
||4||bhūyaso vā pārthivān
||5||na saṃbhārānsaṃbharediti vājasaneyakam
||6||vaiśvānarasya rūpaṃ pṛthivyāṃ parisrasā | syonamāviśantu na iti sikatāḥ | yadidaṃ divo yadadaḥ pṛthivyāḥ saṃjajñāne rodasī saṃbabhūvatuḥ | ūṣānkṛṣṇamavatu kṛṣṇamūṣā idhobhayoryajñiyamāgamiṣṭhā ityūṣān | utīḥ kurvāṇo yatpṛthivīmacaro gūhākāramākhurūpaṃ pratītya | tatte nyaktamiha saṃbharantaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ suvīrā ityākhukarīṣam | ūrjaṃ pṛthivyā rasamābharantaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ purūcīḥ | vamrībhiranuvittaṃ guhāsu śrotraṃ ta urvyabadhirā bhavāma iti valmīkavapām | prajāpatisṛṣṭānāṃ prajānāṃ kṣudho'pahatyai suvitaṃ no astu | upaprabhinnamiṣamūrjaṃ prajābhyaḥ sūdaṃ gṛhebhyo rasamābharāmīti sūdam | yasya rūpaṃ bibhradimāmavindadguhā praviṣṭāṃ sarirasya madhye | tasyedaṃ vihatamābharanto'cchambaṭkāramasyāṃ vidhemeti varāhavihatam
||7||Dvitīyā kaṇḍikā
yābhiradṛṃhajjagataḥ pratiṣṭhāmurvīmimāṃ viśvajanasya bhartrīm | tā naḥ śivāḥ śarkarāḥ santu sarvā iti śarkarāḥ | agne retaścandraṃ hiraṇyamadbhyaḥ saṃbhūtamamṛtaṃ prajāsu | tatsaṃbharannuttarato nidhāyātiprayaccanduritiṃ tareyamiti hiraṇyam
||1||iti pārthivāḥ
||2||yadi pañcaudumbarāṇi lohaśakalāni pañcamo bhavati
||3||aśvo rūpaṃ kṛtvā yadaśvatthe'tiṣṭhaḥ saṃvatsaraṃ devebhyo nilāya | tatte nyaktamiha saṃbharantaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ suvīrā ityaśvattham | ūrjaḥ pṛthivyā adhyutthito'si vanaspate śatavalśo viroha | tvayā vayamiṣamūrjaṃ madanto rāyaspoṣeṇa samiṣā mademetyudumbaram | gāyatriyā hriyamāṇasya yatte parṇamapatattṛtīyasyai divo'dhi | so'yaṃ parṇaḥ somaparṇāddhi jātastato harāmi somapīthasyāvaruddhyai | devānāṃ brahmavādaṃ vadatāṃ yadupāśṛṇoḥ suśravā vai śruto'si | tato māmāviśatu brahmavarcasaṃ tatsaṃbharaṃstadavarundhīya sākṣādityetābhyāṃ parṇam | yayā te sṛṣṭasyāgnerhotimaśamayatprajāpatiḥ | tāmimāmapradāhāya śamīṃ śāntyai harāmyahamiti śamīm | yatte sṛṣṭasya yato vikaṅkataṃ bhā ārchajjātavedaḥ | tayā bhāsā saṃmita uruṃ no lokamanuprabhāhīti vikaṅkatam | yatte tāntasya hṛdayamācchindañjātavedo maruto adbhistamayitvā | etatte tadaśaneḥ saṃbharāmi sātmā agne sahṛdayo bhavehetyaśanihatasya vṛkṣasya | yatparyapaśyatsarirasya madhya urvīmapaśyajjagataḥ pratiṣṭhām | tatpuṣkarasyāyatanāddhi jātaṃ parṇaṃ pṛthivyāḥ prathanaṃ harāmīti puṣkaraparṇam | iti vānaspatyāḥ
||4||Tṛtīyā kaṇḍikā
yaṃ tvā samabharaṃ jātavedo yathā śarīraṃ bhūteṣu nyaktam | sa saṃbhṛtaḥ sīda śivaḥ prajābhya uruṃ no lokamanuneṣi vidvāniti saṃbhṛtya nidadhāti
||1||atha nakṣatrāṇi
||2||kṛttikāsu brāhmaṇa ādadhīta mukhyo brahmavarcasī bhavati
||3||gṛhāṃstasyāgnirdāhuko bhavati
||4||rohiṇyāmādhāya sarvānrohānrohati
||5||mṛgaśīrṣe brahmavarcasakāmo yajñakāmo vā
||6||yaḥ purā bhadraḥ sanpāpīyānsyātpunarvasvoḥ
||7||pūrvayoḥ phalgunyoryaḥ kāmayeta dānakāmā me prajā syuriti
||8||uttarayoryaḥ kāmayeta bhagyannādaḥ syāmiti
||9||etadevaike viparītam
||10||athāparam | pūrvayorādhāya pāpīyānbhavatyuttarayorvasīyān
||11||haste yaḥ kāmayeta pra me dīyeteti
||12||citrāyāṃ rājanyo bhrātṛvyavānvā
||13||viśākhayoḥ prajākāmo'nurādheṣṭhṛddhikāmaḥ śravaṇe puṣṭikāma uttareṣu proṣṭhapadeṣu pratiṣṭhākāmaḥ
||14||sarvāṇi nityavadeke samāmananti
||15||phalgunīpūrṇamāsa ādadhītetyuktvāha yatphalgunīpūrṇamāsa ādadhyātsaṃvatsarasyainamāsandadhyāddvyahe puraikāhe vā
||16||amāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vādheyaḥ
||17||vasanto brāhmaṇasya grīṣmo rājanyasya hemanto vā śaradvaiśyasya varṣā rathakārasya
||18||ye trayāṇāṃ varṇānāmetatkarma kuryusteṣāmeṣa kālaḥ
||19||śiśiraḥ sārvavarṇikaḥ
||20||somena yakṣyamāṇo nartuṃ sūrkṣenna nakṣatram
||21||udavasāya śalīna ādadhītānudavasāya yāyāvaraḥ
||22||ekāhaṃ vā prayāyāt
||23||Caturthī kaṇḍikā
uddhanyamānamasyā amedhyamapa pāpmānaṃ yajamānasya hantu | śivā naḥ santu pradiśaścatasraḥ śaṃ no mātā pṛthivī tokasāteti prācīnapravaṇaṃ devayajanamuddhatya śaṃ no devīrabhiṣṭaya āpo bhavantu pītaye | śaṃyorabhisravantu na ityadbhiravokṣya tasminnudīcīnavaṃśaṃ śaraṇaṃ karoti
||1||tasyāgreṇa madhyamaṃ vaṃśaṃ gārhapatyāyatanaṃ bhavati
||2||tasmātprācīnamaṣṭāsu prakrameṣu brāhmaṇasyāhavanīyāyatanam | ekādaśasu rājanyasya | dvādaśasu vaiśyasya
||3||caturviṃśatyāmaparimite yāvatā vā cakṣuṣā manyate tasmānnātidūramādheya iti sarveṣāmaviśeṣeṇa śrūyate
||4||dakṣiṇataḥpurastādvitṛtīyadeśe gārhapatyasya nedīyasi dakṣiṇāgnerāyatanam
||5||anyadāhavanīyāgāramanyadgārhapatyasya
||6||agreṇāhavanīyaṃ sabhāyāṃ sabhyaḥ
||7||taṃ pūrveṇāvasatha āvasathyaḥ
||8||keśaśmaśru vapate nakhāni nikṛntate snāti | evaṃ patnī keśavarjam
||9||kṣaume vasānau jāyāpatī agnimādadhīyātām
||10||te dakṣiṇākāle'dhvaryave dattaḥ
||11||aparāhṇe'dhivṛkṣasūrye vaupāsanādagnimāhṛtyāpareṇa gārhapatyāyatanaṃ brāhmaudanikamādadhāti
||12||aupāsanaṃ vā sarvam
||13||nirmathyaṃ vā
||14||yadi sarvamaupāsanamāharedapūpaṃ yavamayaṃ vrīhimayaṃ caudumbaraparṇābhyāṃ saṃgṛhyāyatana upāsyedyavamayaṃ paścādvrīhimayaṃ purastāttasminnādadhyāt
||15||sarvamapyaupāsanamāharannāpūpāvupāsyedityaparam
||16||Pañcamī kaṇḍikā
apareṇa brāhmaudanikaṃ lohite carmaṇyānaḍuhe prācīnagrīva uttaralomni pājake vā niśāyāṃ brahmaudanaṃ catuḥśarāvaṃ nirvapati
||1||devasya tvetyanudrutya brahmaṇe prāṇāya juṣṭaṃ nirvapāmīti prathamamapānāyeti dvitīyaṃ vyānāyeti tṛtīyaṃ brahmaṇe juṣṭamiti caturtham
||2||tūṣṇīṃ vā sarvāṇi
||3||caturṣūdapātreṣu pacati
||4||na prakṣālayati na prasrāvayati
||5||kṣīre bhavatītyeke
||6||jīvataṇḍulamiva śrapayatīti vijñāyate
||7||darvyā brahmaudanāduddhṛtya pra vedhase kavaye medhyāya vaco vandāru vṛṣabhāya vṛṣṇe | yato bhayamabhayaṃ tanno astvava devānyajehehyāniti juhotyabhi vā mantrayate
||8||caturdhā brahmaudanaṃ vyuddhṛtya prabhūtena sarpiṣopasicya karṣannanucchindaṃścaturbhya ārṣeyebhya ṛtvigbhya upohati
||9||apāttāḥ prathame piṇḍā bhavantyapratihatāḥ pāṇayaḥ | atha brahmaudanaśeṣaṃ saṃkṛṣya tasminnājyaśeṣamānīya tasmiṃścitriyasyāśvatthasya tisraḥ samidha ārdrāḥ sapalāśāḥ prādeśamātryaḥ stibhigavatyo vivartayati
||10||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
citriyādaśvatthātsaṃbhṛtā bṛhatyaḥ śarīramabhisaṃskṛtā stha | prajāpatinā yajñamukhena saṃmitāstisrastrivṛdbhirmithunāḥ prajātyā iti
||1||athādadhāti ghṛtavatībhirāgneyībhirgāyatrībhirbrāhmaṇasya triṣṭugbhī rājanyasya jagatībhirvaiśyasya
||2||samidhāgniṃ duvasyatetyeṣā | upa tvāgne haviṣmatīrghṛtācīryantu haryata | juṣasva samidho mama | taṃ tvā samidbhiraṅgiro ghṛtena vardhayāmasi | bṛhacchocā yaviṣṭhyeti brāhmaṇasya | samidhyamānaḥ prathamo nu dharmaḥ samaktubhirajyate viśvavāraḥ | śociṣkeśo ghṛtanirṇik pāvakaḥ suyajño agniryajathāya devān | ghṛtapratīko ghṛtayoniragnirghṛtaiḥ samiddho ghṛtamasyānnam | ghṛtapruṣastvā sarito vahanti ghṛtaṃ pibansuyajā yakṣi devān | āyurdā agna iti rājanyasya | tvāmagne samidhānaṃ yaviṣṭha devā dūtaṃ cakrire havyavāham | urujrayasaṃ ghṛtayonimāhutaṃ tveṣaṃ cakṣurdadhire codayanvati | tvāmagne pradiva āhutaṃ ghṛtena sumnāyavaḥ suṣamidhā samīdhire | sa vāvṛdhāna oṣadhībhirukṣita uru jrayāṃsi pārthivā vitiṣṭhase | ghṛtapratīkaṃ va ṛtasya dhūrṣadamagniṃ mitraṃ na samidhāna ṛñjate | indhāno akro vidatheṣu dīdyacchukravarṇāmudu no yaṃsate dhiyamiti vaiśyasya
||3||Saptamī kaṇḍikā
samitsu tisro vatsatarīrdadāti
||1||prāśnanti brāhmaṇā odanam
||2||prāśitavadbhyaḥ samānaṃ varaṃ dadāti
||3||yasminnakṣatre'gnimādhāsvansyāttasminsaṃvatsare purastādetāḥ samidha ādadhyāddvādaśāhe dvyahe trya ha ekāhe vā
||4||ādheyāstvevāgnimādadhānena
||5||atha vrataṃ carati na māṃsamaśnāti na striyamupaiti nāsyāgniṃ gṛhāddharanti nānyata āharanti
||6||brāhmaudanikena saṃvatsaramāsīta
||7||aupāsanaścedāhita etasminnasyāgnikarmāṇi kriyante
||8||na prayāyāt
||9||nānugacchet
||10||yadi prayāyādanu vā gacchedbrahmaudanaṃ paktvaitayaivāvṛtā samidha ādadhyāt
||11||yadyenaṃ saṃvatsare'gnyādheyaṃ nopanamedbrahmaudanaṃ paktvā samidha ādhāya yadainamupanamedathādadhīta
||12||tasya yāthākāmī bharaṇakalpānām
||13||dvādaśāhaṃ caredekāhaṃ vā
||14||śva ādhāsyamānaḥ punarbrahmaudanaṃ pacati
||15||yo'syāgnimādhāsyansyātsa etāṃ rātriṃ vrataṃ carati na māṃsamaśnāti na striyamupaiti
||16||prajā agne saṃvāsayāśāśca paśubhiḥ saha | rāṣṭrāṇyasmā ādhehi yānyāsansavituḥ sava ityuttareṇa gārhapatyāyatanaṃ kalmāṣamajaṃ badhnāti
||17||Aṣṭamī kaṇḍikā
atha yajamāno vratamupaiti vācaṃ ca yacchatyanṛtasatyamupaimi mānuṣāddaivyamupaimi daivīṃ vācaṃ yacchāmīti
||1||vīṇātūṇavenainametāṃ rātriṃ jāgarayanti
||2||api vā na jāgarti na vācaṃ yacchati
||3||śalkairetāṃ rātrimetamagnimindhāna āste śalkairagnimindhāna ubhau lokau sanemaham | ubhayorlokayorṛddhvāti mṛtyuṃ tarāmyahamityetayā
||4||tasminnupavyuṣamaraṇī niṣṭapati jātavedo bhuvanasya reta iha siñca tapaso yajjaniṣyate | agnimaśvatthādadhi havyavāhaṃ śamīgarbhājjanayanyo mayobhūḥ | ayaṃ te yonirṛtviya ityetābhyām
||5||agnī rakṣāṃsi sedhati śukraśociramartyaḥ | śuciḥ pāvaka īḍya ityaraṇī abhimantrya mahī viśpatnī sadane ṛtasyārvācī etaṃ dharuṇe rayīṇām | antarvatnī janyaṃ jātavedasamadhvarāṇāṃ janayathaḥ purogāmityaraṇī āhriyamāṇe yajamānaḥ pratīkṣate
||6||dohyā ca te dugdhabhṛccorvarī te te bhāgadheyaṃ prayacchāmīti yajamānāya prayacchati
||7||ārohataṃ daśataṃ śakvarīrmamartenāgna āyuṣā varcasā saha | jyogjīvanta uttarāmuttarāṃ samāṃ darśamahaṃ pūrṇamāsaṃ yajñaṃ yathā yajā iti pratigṛhyartviyavatī stho agniretasau garbhaṃ dadhāthāṃ te vāmahaṃ dade | tatsatyaṃ yadvīraṃ bibhṛtho vīraṃ janayiṣyathaḥ | te matprātaḥ prajaniṣyethe te mā prajāte prajanayiṣyathaḥ | kprajayā paśubhirbrahmavarcasena suvarge loka iti pratigṛhyābhimantrayate yajamānaḥ
||8||Navamī kaṇḍikā
mayi gṛhṇāmyagre agniṃ yo no agniḥ pitara ityubhau japataḥ | apeta vīteti gārhapatyāyatanamuddhatya śaṃ no devīrabhiṣṭaya ityadbhiravokṣati
||1||evaṃ dakṣiṇāgnerāhavanīyasya sabhyāvasathyayośca
||2||evamanupūrvaṇyevaiṣṭata ūrdhvaṃ karmāṇi kriyante
||3||sikatānāmardhaṃ dvaidhaṃm vibhajyārdhaṃ gārhapatyāyatane nivapatyardhaṃ dakṣiṇāgneḥ | ardhaṃ traidhaṃ vibhajya pūrveṣu
||4||etenaiva kalpena sarvānpārthivānnivapati
||5||agnerbhasmāsīti sikatā nivapati | saṃjñānamityūṣān
||6||tānnivapanyadadaścandramasi kṛṣṇaṃ tadihāstviti manasā dhyāyati
||7||udehyagne adhi mātuḥ pṛthivyā viśa āviśa mahataḥ sadhasthāt | ākhuṃ tvā ye dadhire devayanto havyavāhaṃ bhuvanasya gopāmityākhukarīṣam | yatpṛthivyā anāmṛtaṃ saṃbabhūva tve sacā | tadagniragnaye'dadāttasminnādhīyatāmayamiti gārhapatyāyatane valmīkavapāṃ nivapati
||8||yadantarikṣasyeti dakṣiṇāgneḥ | yaddiva iti pūrveṣu
||9||utsamudrānmadhumām̐ ūrmirāgātsāmrājyāya pratarāṃ dadhānaḥ | amī ca ye maghavāno vayaṃ ceṣamūrjaṃ madhamatsaṃbharemeti sūdam | iyatyagra āsīriti varāhavihatam
||10||ado devī prathamānā pṛthagyaddevairnyuptā vyasarpo mahitvā | adṛṃhathāḥ śarkarābhistriviṣṭapyajayo lokānpradiśaścatasra iti śarkarāḥ | dveṣyaṃ ca manasā dhāyati
||11||Daśamī kaṇḍikā
ṛtaṃ stṛṇāmi purīṣaṃ pṛthivyāmṛte'dhyagnimādadhe satye'dhyagnimādadha ityāyataneṣu saṃbhārānanuvyūhati
||1||saṃ yā vaḥ priyāstanuva ityeṣā | saṃ vaḥ sṛjāmi hṛdayāni saṃsṛṣṭaṃ mano astu vaḥ | saṃsṛṣṭaḥ prāṇo astu va iti vānaspatyānsaṃsṛjya sikatāvannivapatītaḥ prathama jajñe agnirityetayā
||2||yāste śivāstanuvo jātavedo yā antarikṣe divi yāḥ pṛthivyām | tābhiḥ saṃbhūya sagaṇaḥ sajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagna iti gārhapatyāyatane sauvarṇaṃ hiraṇyaśakalamuttarataḥ sambhāreṣūpāsyati
||3||candramagniṃ candrarathaṃ haritvacaṃ vaiśvānaramapsuṣadaṃ suvarvidam | vigāhaṃ tūrṇiṃ taviṣībhirāvṛtaṃ bhūrṇiṃ devāsa iha suśriyaṃ dadhurityupāstamabhimantrayate | dveṣyāya rajataṃ prayacchati
||4||yadi dveṣyaṃ nādhigacchedyāṃ diśaṃ dveṣyaḥ syāttena nirasyet
||5||evaṃ sarveṣūpāsya karoti
||6||brāhmaudanikādbhasmāpohya tasmiñchamīgarbhādagniṃ manthati
||7||udyatsu raśmiṣu daśahotrāraṇī samavadadhāti
||8||sahāgne'gninā jāyasva saha rayyā saha puṣṭyā saha prajayā saha paśubhiḥ saha brahmavarcasenetyupatiṣṭhatyaśve'gniṃ manthati
||9||śveto'śvo'viklinnākṣo bhavati rohito vāsitajānurapi vā ya eva kaścitsāṇḍaḥ
||10||mathyamāne śakteḥ sāṃkṛteḥ sāma gāyati dhūme jāte gāthinaḥ kauśikasya | araṇyornihito jātavedā iti ca
||11||upāvaroha jātaveda iti nirvartyamānamabhimantrayate
||12||Ekādaśī kaṇḍikā
atra caturhotṝnyajamānaṃ vācayati
||1||ajannagniḥ pūrvaḥ pūrvebhyaḥ pavamānaḥ śuciḥ pāvaka īḍya iti jātamabhimantrayate
||2||jāte yajamāno varaṃ dadāti
||3||gaurvai varo'tivaro'nyo dhenurvaro'tivaro'nyo'nadghānvaro'tivaro'nyaḥ paṣṭhauhī varo 'tivaro'nyaḥ
||4||jātaṃ yajamāno'bhiprāṇiti prajāpatestvā prāṇenābhiprāṇimi pūṣṇaḥ poṣeṇa mahyaṃ dīrghāyutvāya śataśāradāya śataṃ śaradbhya āyuṣe varcase jīvātvai puṇyāyeti
||5||ajījanannamṛtaṃ martyāso'sremāṇaṃ taraṇiṃ vīḍujambham | daśa svasāro agruvaḥ samīcīḥ pumāṃsaṃ jātamabhisaṃrabhantāmiti jātamañjalinābhigṛhya samrāḍasi virāḍasi sārasvatau tvotsau samindhātāmannādaṃ tvānnapatyāyetyupasamidhyāthainaṃ prāñcamuddhṛtyāsīnaḥ sarveṣāṃ mantrāṇāmantena rathaṃtare gīyamāne yajñāyajñīye ca yatharṣyādhānena prathamayā vyāhṛtyā dvābhyāṃ vā prathamābhyāṃ ca sarparājñībhyāṃ prathamena ca gharmaśirasā
||6||bhṛgūṇāṃ tvā devānāṃ vratapate vratenādadhāmīti bhārgavasyādadhyāt | aṅgirasāṃ tvā devānāṃ vratapate vratenādadhāmīti yo brāhmaṇa āṅgirasaḥ syāt | ādityānāṃ tvā devānāṃ vratapate vratenādadhāmītyanyāsāṃ brāhmaṇīnāṃ prajānām | varuṇasya tvā rājño vratapate vratenādadhāmīti rājñaḥ | indrasya tvendriyeṇa vratapate vratenādadhāmīti rājanyasya | manostvā grāmaṇyo vratapate vratenādadhāmīti vaiśyasya | ṛbhūṇāṃ tvā devānāṃ vratapate vratenādadhāmīti rathakārasyeti yatharṣyādhānāni
||7||Dvādaśī kaṇḍikā
bhūrbhuvaḥ suvariti vyāhṛtyaḥ | bhūmirbhūmneti sarparājñiyaḥ | gharmaḥ śirastadayamagniḥ saṃpriyaḥ paśubhirbhuvat | chardistokāya tanayāya yaccha | vātaḥ prāṇastadayamagniḥ saṃpriyaḥ paśubhirbhuvat | svaditaṃ tokāya tanayāya pituṃ paca | arkaścakṣustadasau sūryastadayamagniḥ saṃpriyaḥ paśubhirbhuvat | yatte śukra śukraṃ varcaḥ śukrā tanūḥ śukraṃ jyotirajasraṃ tena me dīdihi tena tvādadhe'gnināgne brahmaṇeti gharmaśirāṃsi
||1||yāste śivāstanuvo jātavedo yā antarikṣa uta pārthivīryāḥ | tābhiḥ saṃbhūya sagaṇaḥ sajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagne | prāṇaṃ tvāmṛta ādadhāmyannādamannādyāya goptāraṃ guptyai | divastvā vīryeṇa pṛthivyai mahimnāntarikṣasya poṣeṇa paśūnāṃ tejasā sarvapaśumādadhe | agne gṛhapate'he budhnya pariṣadya divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya | pṛthivyāstvā mūrdhansādayāmi yañjiye loke | yo no agne niṣṭyo yo'niṣṭyo'bhidāsatīdamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmīti saṃbhāreṣu nidadhāti
||2||sugārhapatyo vidahannarātīruṣasaḥ śreyasīḥśreyasīrdadhat | agne sapatnām̐ apabādhamāno rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dhehītyādhīyamānamabhimantrayate yajamāno gharmaśirāṃsi cainamadhvaryurvācayati
||3||Trayodaśī kaṇḍikā
ardhodite sūrya āhavanīyamādadhāti
||1||udite brahmavarcasakāmasya
||2||gārhapatye praṇayanīyamāśvatthamidhmamādīpayati sikatāścopayamanīrupakalpayate
||3||tamudyacchatyojase balāya tvodyacche vṛṣaṇe śruṣmāyāyuṣe varcase | sapatnatūrasi vṛtratūḥ | yaste deveṣu mahimā suvargo yasta ātmā paśuṣu praviṣṭaḥ | puṣṭiryā te manuṣyeṣu paprathe tayā no agne juṣamāṇa ehi | divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣādvātātpaśubhyo adhyoṣadhībhyaḥ | yatrayatra jātavedaḥ saṃbabhūtha tato no agne juṣamāṇa ehi | udu tvā viśve devā ityetābhiścatasṛbhiḥ
||4||uparīvāgnimudyacchati
||5||udyatamupayataṃ dhārayati
||6||athāśvasya dakṣiṇe karṇe yajamānamagnitanūrvācayati yā vājinnagneḥ paśuṣu pavamānā priyā tanūstāmāvaha yā vājinnagnerapsu pāvakā priyā tanūstāmāvaha yā vājinnagneḥ sūrye śuciḥ priyā tanūstāmāvaheti | dhārayatyevāgnim
||7||athāgnīdhro laukikamagnimāhṛtya mathitvā vordhvajñurāsīno dakṣiṇamagnimādadhāti yajñāyajñīye gīyamāne yatharṣyādhānena dvitīyayā vyāhṛtyā tisṛbhiḥ sarparājñībhirdvitīyena ca gharmaśirasā | yāste śivāstanuvo jātavedo yā antarikṣa uta pārthivīryāḥ | tābhiḥ saṃbhūya sagaṇaḥ sajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagne | vyānaṃ tvāmṛta ādadhāmyannādamannādyāya goptāraṃ guptyai | divastvā vīryeṇa pṛthivyai mahimnāntarikṣasya poṣeṇa paśūnāṃ tejasā sarvapaśumādadhe | agne'nnapā mayobhuva suśeva divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya | pṛthivyāstvā mūrdhansādayāmi yajñiye loke | yo no agne niṣṭhyo yo'niṣṭhyo'bhidāsatīdamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmīti saṃbhāreṣu nidadhāti
||8||Caturdaśī kaṇḍikā
yo brāhmaṇo rājanyo vaiśyaḥ śūdro vāsura iva bahupuṣṭaḥ syāttasya gṛhādāhṛtyādadhyātpuṣṭikāmasya
||1||gṛhe tvasya tato nāśnīyāt
||2||ambarīṣādannakāmasya vṛkṣāgrājjvalato brahmavarcasakāmasya
||3||vāmadevyamabhigāyata āhavanīya udghriyamāṇe
||4||prācīmanu pradiśamityeṣā | vikramasva mahām̐ asi vediṣanmānuṣebhyaḥ | triṣu lokeṣu jāgṛhi prajayā ca dhanena ca | imā u māmupatiṣṭhantu rāya ābhiḥ prajābhiriha saṃvaseya | iho iḍā tiṣṭhatu viśvarūpī madhye vasordīdihi jātaveda iti prāñco'śvaprathamā abhipravrajanti
||5||dakṣiṇato brahmā rathaṃ rathacakraṃ vā vartayati yāvaccakraṃ triḥ parivartate
||6||ṣaṭkṛtvo dveṣyasya
||7||jānudaghne dhārayamāṇastṛtīyamadhvano'gniṃ harati nābhidaghne tṛtīyamāsyadaghne tṛtīyam | na karṇadaghnamatyudgṛhṇāti
||8||tadyudgṛhya nigṛhṇīyānmukhena saṃmāyādadhyāt
||9||nāgnimādityaṃ ca vyaveyāt
||10||dakṣiṇataḥ parigṛhya harati
||11||ardhādhve yajamāno varaṃ dadāti
||12||ardhādhve hiraṇyaṃ nidhāya nāko'si bradhnaḥ pratiṣṭhā saṃkramaṇa ityatikrāmati
||13||prāñcamaśvamabhyasthādviśvā iti dakṣiṇena padottarataḥ saṃbhārānākramayati yathāhitasyāgneraṅgārāḥ padamabhyavavarteranniti
||14||pradakṣiṇamāvartayitvā yadakranda iti punarevākramayati
||15||purastātpratyañcamaśvaṃ dhārayati
||16||pūrvavāḍaśvo bhavati
||17||tadabhāve'naṅghānpūrvavāḍetāni karmāṇi karotīti paiṅgāyanibrāhmaṇaṃ bhavati
||18||Pañcadaśī kaṇḍikā
kamaṇḍalupada ādadhīteti bahvṛcabrāhmaṇam | ajasya pada ādadhīteti vājasaneyakam
||1||atha yajamānaḥ śivā japati ye te agne śive tanuvau virāṭca svarāṭca te mā viśatāṃ te mā jinvatām | ye te agne śive tanuvau samrāṭcābhibhūśca te mā viśatāṃ te mā jinvatām | ye te agne śive tanuvau vibhūśca paribhūśca te mā viśatāṃ te mā jinvatām | ye te agne śive tanuvau pramvī ca prabhūtiśca te mā śivatāṃ te mā jinvatām | yāste agne śivāstanuvastābhistvādadha iti
||2||yāste agne ghorāstanuvastābhiramuṃ gaccheti yajamāno dveṣyāya prahiṇoti tābhirenaṃ parābhāvayati
||3||araṇye'nuvākyā bhavanti
||4||yadidaṃ divo yadadaḥ pṛthivyāḥ saṃvidāne rodasī saṃbabhūvatuḥ | tayoḥ pṛṣṭhe sīdatu jātavedāḥ śaṃbhūḥ prajābhyastanuve syona ityabhimantrya purastātpratyaṅ tiṣṭhannāhavanīyamādadhāti
||5||bṛhati gīyamāne śyaitavāravantīyayoryajñāyajñīye ca yatharṣyādhānena sarvābhirvyāhṛtībhiḥ sarvābhiḥ sarparājñībhistṛtīyena ca gharmaśirasā yāste śivāstanuvo jātavedo yā antarikṣa uta pārthivīryāḥ | tābhiḥ saṃbhūya sagaṇaḥ sajoṣā hiraṇyayonirvaha havyamagne | apānaṃ tvāmṛta ādadhāmyannādamannādyāya goptāraṃ guptyai | divastvā vīryeṇa pṛthivyai mahimnāntarikṣasya poṣeṇa paśūnāṃ tejasā sarvapaśumādadhe | agne samrāḍajaikapādāhavanīya divaḥ pṛthivyāḥ hparyantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya | pṛthivyāstvā mūrdhansādayāmi yajñiye loke | yo no agne niṣṭyo yo'niṣṭyo 'bhidāsatīdamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmīti saṃbhāreṣu nidadhāti
||6||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
ānaśe vyānaśe sarvamāyurvyānaśe | ahaṃ tvadasmi madasi tvametanmamāsi yonistava yonirasmi | mamaiva sanvaha havyānyagne putraḥ pitre lokakṛjjātaveda ityādhīyamānamabhimantrayate yajamānaḥ
||1||vyāhṛtīḥ sarparājñīrgharmaśirāṃsīti sarveṣṭhādhāneṣu yajamāno'nuvartayate yenayenādadhāti
||2||nāhitamanabhihutamagnimupaspṛśati | ājyenauṣadhībhiśca śamayitavyaḥ
||3||yā te agne paśuṣu pavamānā priyā tanūryā pṛthivyāṃ yāgnau yā rathantare yā gāyatre chandasi tāṃ ta etenāvayaje svāhā | yā te agne'psu pāvakā priyā tanūryāntarikṣe yā vāyau yā vāmadevye yā traiṣṭubhe chandasi tāṃ ta etenāvayaje svāhā | yā te agne sūrye śuciḥ priyā tanūryā divi yāditye yā bṛhati yā jāgate chandasi tāṃ ta etenāvayaje svāhetyetaiḥ pratimantramājyamoṣadhīśca juhoti
||4||samidha ādadhātītyeke
||5||brahmāgnyādheye sāmāni gāyati
||6||pratiṣiddhānyekeṣām
||7||vyāhṛtībhirevodgīthaṃ bhavatīti vājasaneyakam
||8||Saptadaśī kaṇḍikā
tataḥ sabhyāvasathyāvādadhāti laukikamagnimāhṛtya mathitvāhavanīyādvā yatharṣyādhānena
||1||agna āyūṃṣi pavase'gne pavasva svapāḥ | agnirṛṣiḥ pavamānaḥ pāñcajanyaḥ purohitaḥ | tamīmahe mahāgayamiti tisra āśvatthyaḥ samidha ekaikasminnādadhāti
||2||āhavanīye vā tisraḥ
||3||samudrādūrmirmadhumām̐ udāradupāṃśunā samamṛtatvamānaṭ | ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ | vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtenāsminyajñe dhārayāmā manobhiḥ | upa brahmā śṛṇavacchasyamānaṃ catuḥśṛṅgo'vamīdgaura etat | catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dve śīrṣe sapta hastāso asya | tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyām̐ āviveśeti śamīmayyo ghṛtānvaktāstisṛbhistisra ekaikasminnādadhāti | āhavanīye vā tisraḥ
||4||evaṃ nānāvṛkṣīyāḥ | preddho agne dīdihi puro na ityaudumbarīṃ samidhamādadhāti | vidhema te parame janmannagna iti vaikaṅkatīm | tāṃ saviturvareṇyasya citrāmiti śamīmayīm
||5||tatastūṣṇīmagnihotraṃ juhoti
||6||api vā dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā prajāpatiṃ manasā dhyāyañjuhoti | sāgnihotrasya sthāne bhavati
||7||yāste agne ghorāstanuvastābhiramuṃ gaccheti yajamāno dveṣyāya prahiṇoti tābhirenaṃ nitamayati | araṇye'nuvākyā bhavanti
||8||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā iti saptavatyā pūrṇāhutiṃ juhoti | hutāyāṃ yajamāno varaṃ dattvā śivā japati | ye agnayo divo ye pṛthivyāḥ samāgacchantīṣamūrjaṃ duhānāḥ | te asmā agnayo draviṇaṃ dattveṣṭāḥ prītā āhutibhājo bhūtvā yathālokaṃ punarastaṃ pareta svāheti juhoti
||1||atha virāṭkramairyajamāna upatiṣṭhate'tharva pituṃ me gopāyānnaṃ prāṇena saṃmitam | tvayā guptā iṣamūrjaṃ madanto rāyaspoṣeṇa samiṣā mademetyanvāhāryapacanam | narya prajāṃ me gopāya mūlaṃ lokasya saṃtatim | ātmano hṛdayānnirmitāṃ tāṃ te paridadāmyahamiti gārhapatyam | śaṃsya paśūnme gopāya viśvarūpaṃ dhanaṃ vasu | gṛhāṇāṃ puṣṭimānandaṃ tāṃste paridadāmyahamityāhavanīyam | sapratha sabhāṃ me gopāyendriyaṃ bhūtivardhanam | viśvajanasya chāyāṃ tāṃ te paridadāmyahamiti sabhyam | ahe budhniya mantraṃ me gopāya śriyaṃ ca yaśasā saha | ahaye budhniyāya mantraṃ śriyaṃ yaśaḥ paridadāmyahamityāvasathyam | pañcadhāgnīnvyakrāmadvirāṭsṛṣṭā prajāpateḥ | ūrdhvārohadrohiṇī yoniragneḥ pratiṣṭhitiriti sarvān
||2||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
āgneyasyāṣṭākapālasya tantraṃ prakramayati
||1||niruptaṃ havirupasannamaprokṣitaṃ bhavati | atha sabhāyā madhye'dhidevanamuddhatyāvokṣyākṣānnyupyākṣeṣu hiraṇyaṃ nidhāya samūhya vyūhya prathayitvā niṣasāda dhṛtavrata iti madhye'dhidevane rājanyasya juhoti
||2||āvasathe pariṣado madhye hiraṇyaṃ nidhāya mantravatyā hiraṇye juhoti pra nūnaṃ brahmaṇaspatirmantraṃ vadatyukthyam | yasminnindro varuṇo mitro aryamā devā okāṃsi cakrira iti
||3||uta no'hirbudhnyaḥ śṛṇotvaja ekapātpṛthivī samudraḥ | viśve devā ṛtāvṛdho nhuvānāḥ stutā mantrāḥ kaviśastā avantu na ityuktvā śatamakṣānyajamānāya prayacchannāha vrīhibhyo gāṃ dīvyatāhiṃsantaḥ parūṃṣi viśasateti
||4||saṃpraiṣavatkurvanti
||5||Viṃśī kaṇḍikā
kṛtaṃ yajamāno vijināti
||1||tayā yajjayanti tadannaṃ saṃskṛtyṛ sabhāsadbhya upaharanti
||2||āvasathe bhuñjate
||3||kḷptisāmanasībhyāmagnīnyajamāna upatiṣṭhate kalpetāṃ dyāvāpṛthivī ye'gnayaḥ samanasa iti
||4||prokṣādi karma pratipadyate
||5||āgneyasya dakṣiṇākāle dakṣiṇā dadāti
||6||ajaṃ pūrṇapātramupabarhaṇaṃ sārvasūtramityagnīdhe
||7||havinamaśvaṃ brahmaṇe'dhvaryave vā
||8||āhavanīyadeśe'nadghāhamadhvaryave
||9||apareṇa gārhapatyaṃ dhenuṃ hotre
||10||vāso mithunau gāvau navaṃ ca rathaṃ dadāti | tāni sādhāraṇāni sarveṣām
||11||ā dvādaśabhyo dadātītyuktvāha kāmamūrdhvaṃ deyamaparimitasyāvaruddhyā iti vijñāyate
||12||ūrdhvamādiṣṭadakṣiṇābhyo vadati ṣaḍ deyā dvādaśa deyāścaturviṃśatirdeyā iti
||13||tā vikalpaante
||14||yeṣāṃ paśūnāṃ puṣṭiṃ bhūyasīṃ kāmayeta teṣāṃ vayasām
||15||dityauhīṃ dadyāddityavāhaṃ ca muṣkaram
||16||vardhamānāṃ dakṣiṇāṃ dadāti
||17||yadyanāḍhyo'gnīnādadhīta kāmamevaikāṃ gāṃ dadyātsā gavāṃ pratyāmnāyo bhavatīti vijñāyate
||18||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||19||Ekaviṃśī kaṇḍikā
pavamānahavīṃṣi sadyo nirvapet
||1||dvādaśāhe dvyahe tryahe caturahe'rdhamāse māsyṛtau saṃvatsare vā
||2||na somenāyakṣyamāṇaḥ purā saṃvatsarānnirvapet
||3||nirvapedityeke
||4||yadi nirvapedagnaye pavamānāyāgnaye pāvakāyāgnaye śucaya iti tisra ājyāhutīḥ somadevatābhyo vā hutvā nirvapet
||5||samānatantrāṇi nānātantrāṇi vāgneyena vā samānatantrāṇi
||6||yaṃ kāmayeta pāpīyānsyāditi tasyaikamekametāni havīṃṣi nirvapet | na vasīyānna pāpīyāniti tasya sākaṃ sarvāṇi | yaṃ kāmayetottaraṃ vasīyāñcheyānsyāditi tasyāgnaye pavamānāya nirupya pāvakaśucibhyāṃ samānabarhiṣī nirvapet
||7||śatamānaṃ hiraṇyaṃ dakṣiṇā
||8||pūrvayorhaviṣordve triṃśanmāne uttarasmiṃścatvāriṃśanmānam
||9||yena hiraṇyaṃ mimate tena mītvā dadāti
||10||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||11||Dvāviṃśī kaṇḍikā
aindrāgnamekādaśakapālamanurnivapatyādityaṃ ca ghṛte carum
||1||saptadaśa sāmidhenya
||2||caturdhākaraṇakāla ādityaṃ brahmaṇe pariharati
||3||taṃ catvāra ārṣeyāḥ prāśnanti
||4||prāśitavadbhyaḥ samānaṃ varaṃ dadāti | dhenvanaḍuhordānameke samāmananti | siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||5||āgnāvaiṣnavamekādaśakapālamanunirvapatyagnīṣomīyamekādaśakapālaṃ viṣṇave śipiviṣṭāya tryuddhau ghṛte carum
||6||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||7||ādityaṃ ghṛte caruṃ saptadaśasāmidhenīkaṃ dhenudakṣiṇaṃ sarveṣāmanunirvāpyāṇāṃ sthāne vājasaneyinaḥ samāmananti
||8||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||9||agnihotramārapsyamāno daśahotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ hutvātha sāyamagnihotraṃ juhoti
||10||vyāhṛtībhirupasādayet
||11||saṃvatsare paryāgata etābhirevopasādayet
||12||dvādaśāhamajasreṣṭhagniṣu yajamānaḥ svayamagnihotraṃ juhuyādapravasannahataṃ vāso bibharti
||13||Trayoviṃśī kaṇḍikā
yāṃ prathamāmagnihotrāya dogdhi tāṃ dakṣiṇāṃ dadāti
||1||athaikeṣām | agnīnādhāya hastāvavanijya saṃvatsaramagnihotraṃ hutvātha darśapūrṇamāsāvārabhate tābhyāṃ saṃvatsaramiṣṭvā somena paśunā vā yajate tata ūrdhvamanyāni karmāṇi kurute
||2||trayodaśarātramahatavāsā yajamānaḥ svayamagnihotraṃ juhuyādapravasannatraiva somena paśunā veṣṭvāgnīnutsṛjati yathā suyavasānkṛtvā prājyāttādṛktaditi śāṭyāyanibrāhmaṇaṃ bhavati
||3||pūrṇā paścādyatte devā adadhuriti sārasvatau homau hutvānvārambhaṇīyāmiṣṭiṃ nirvapati
||4||āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ sarasvatyai caruṃ sarasvate dvādaśakapālam
||5||agnaye bhagine'ṣṭākapālaṃ yaḥ kāmayeta bhagyannādaḥ syāmiti
||6||nityavadeke samāmananti
||7||nānātantrameke
||8||tvadviśvā subhaga saubhagānyagne vi yanti vanino na vayāḥ | śruṣṭī rayirvājo vṛtratūrye divo vṛṣṭiraḍyo rītirapām | tvaṃ bhago na ā hi ratnamiṣe parijmeva kṣayasi dasmavarcāḥ | agne mitro na bṛhata ṛtasyāsi kṣattā vāmasya deva bhūreriti yājyānuvākye
||9||Caturviṃśī kaṇḍikā
cittaṃ ca cittiśceti purastātsviṣṭakṛto jayāñjuhoti
||1||cittāya svāhā cittyai svāhetyeke samāmananti
||2||prajāpatirjayāniti trayodaśīm
||3||agne balada saha ojaḥ kramamāṇāya me dāḥ | abhiśastikṛte'nabhiśastenyāyāsyai janatāyai śraiṣṭhyāyeti caturdaśīṃ yaḥ kāmayeta citraṃ janatāyāṃ syāmiti | citraṃ bhavati śabalaṃ tvasya mukhe jāyate
||4||mithunau gāvau dakṣiṇā
||5||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||6||darśapūrṇamāsāvārapsyamānaścaturhotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ hutvātha darśapūrṇamāsāvārabhate
||7||vyāhṛtībhirhavīṃṣyāsādayetsaṃvatsare paryāgata etābhirevāsādayet
||8||amāvāsyāyāmādadhānasyaitat | paurṇamāsyāṃ tu pūrvasminparvaṇi seṣṭi sānvārambhaṇīyamādhānamapavṛjya
||9||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
śvobhūte paurṇamāsena yajate
||1||anantaramādhānādāhitāgnivratāni
||2||nānṛtaṃ vadet
||3||nāsya brāhmaṇo'nāśvāngṛhe vaset
||4||sūryoḍhamatithiṃ vasatyai nāparundhīta
||5||narbīsapakvasyāśnīyāt
||6||klinnaṃ dāru nādadhyāt
||7||antarnāvyapāṃ nāśnīyāt
||8||svakṛta iriṇe nāvasyet
||9||puṇyaḥ syāt
||10||hiṅkṛtya vāgyataḥ striyamupeyāt
||11||vyāharedvā
||12||na sāyamāhutāvahutāyāmaśnīyāt
||13||evaṃ prātaḥ
||14||āhitāgnergṛhe na sāyamahute bhoktavyaṃ tathā prātarityanyeṣāṃ vratam
||15||naktaṃ nānyadannāddadyāt
||16||dadyādityeke
||17||annaṃ tu dadannadayīta
||18||naitasminsaṃvatsare paśunāniṣṭvā māṃsaṃ bhakṣayet
||19||manasāgnibhyaḥ prahiṇomi bhakṣaṃ mama vācā taṃ saha bhakṣayantu | apramādyannapramattaścarāmi śivena manasā saha bhakṣayateti yadyādiṣṭo bhakṣayedetaṃ tantramuktvā bhakṣayet
||20||Ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
punarādheyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||tasyāgnyādheyavatkalpaḥ
||2||agnīnādhāyaitasminsaṃvatsare yo nardhnuyātsa punarādadhīta prajākāmaḥ paśukāmaḥ puṣṭikāmo jyānyāṃ putramartyāyāṃ sveṣṭhārudhyamāneṣu yadā vāṅgena vidhuratāṃ nīyāt
||3||āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedvaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ vāruṇaṃ daśakapālamagnaye'psumate 'ṣṭākapālaṃ maitraṃ carumagnimudvāsayiṣyan
||4||yā te agna utsīdataḥ pavamānā priyā tanūḥ | tayā saha pṛthivīmāviśa rathaṃtareṇa sāmnā gāyatreṇa ca chandasā | yā te agne pāvakā yā manasā preyasī priyā tanūḥ | tayā sahāntarikṣamāviśa vāmadevyena sāmnā traiṣṭubhena ca chandasā | tato na ūrjamā kṛdhi gṛhamedhaṃ ca vardhaya | yā te agne sūrye śuciḥ priyā tanūḥ śukre'dhyadhi saṃbhṛtā | tayā saha divamāviśa bṛhatā sāmnā jāgatena ca chandasā tato no vṛṣṭyāvata | yāste agne kāmadughā vibhaktīranusaṃbhṛtāḥ | tābhirnaḥ kāmāndhukṣveha prajāṃ puṣṭimatho dhanam | yāste agne saṃbhṛtīrindraḥ sūkara ābharat | tāsu śociṣu sīdeha bhasma vaiśvānarasya yat
||5||Saptaviṃśī kaṇḍikā
ye te agne vānaspatyāḥ saṃbhārāḥ saṃbhṛtāḥ saha | tebhirgaccha vanaspatīnsvāṃ yoniṃ yathāyatham | agannagniryathālokamasadatsadane sve | avīrahatyaṃ deveṣūpāgāṃ manasā saheti purastātsviṣṭakṛtaḥ saptāhutīrjuhoti
||1||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||2||paurṇamāsīmiṣṭvā jvalato'gnīnutsṛjati
||3||saṃvatsaraṃ parārdhyamutsṛṣṭāgnirbhavati
||4||rohiṇī punarvasū anurādhā iti nakṣatrāṇi
||5||varṣāsu śaradi vādadhīta
||6||kṛtākṛtāḥ saṃbhārā yajūṃṣi ca bhavanti
||7||api vā pañca pārthivānsaṃbhārānāharati evaṃ vānaspatyān
||8||āyataneṣu purāṇāndarbhānsaṃstīrya bhūmirbhūmneti sarparājñībhirgārhapatyamādadhāti
||9||madhyaṃdina itarān
||10||upolavairdarbhaiḥ parutkaiḥ saṃvatsarapravātairāhavanīyaṃ jvalantamuddharati
||11||yattvā kruddhaḥ parovapeti dakṣiṇāgnim | yatte manyuparoptasyetītarān
||12||mano jyotirjuṣatāmiti bṛhaspativatyarcopatiṣṭhate
||13||sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā ityagnihotraṃ juhoti
||14||Aṣṭāviṃśī kaṇḍikā
āgneyaṃ pañcakapālaṃ nirvapatyaṣṭākapālaṃ vā
||1||yadi pañcakapālo gāyatryau saṃyājye | yadyaṣṭākapālaḥ paṅktyau
||2||sarvamāgneyaṃ bhavati
||3||pañcadaśa saptadaśa vā sāmidhenyaḥ
||4||sāmidhenīprabhṛtyupāṃśu yajatyottamādanūyājāduccaiḥ sviṣṭakṛtam
||5||agnāgne'gnāvagne'gnināgne'gnimagna iti caturṣu prayājesu catasro vibhaktīrdadhāti
||6||nottame
||7||vibhaktimuktvā prayājena vaṣaṭkaroti
||8||yaṃ kāmayetardhnuyāditi tasyopariṣṭādyeyajāmahādvibhaktiṃ dadhyātpurā vā vaṣaṭkārāt
||9||agniṃ stomena bodhayetyāgneyasyājyabhāgasya puro'nuvākyā bhavati | agna āyūṃṣi pavasa iti saumyasya
||10||agnirmūrdheti vā saumyasya kuryāt
||11||prajākāmapaśukāmasya prajāvyṛddhapaśuvyṛddhasya vā
||12||agninyaktāḥ patnīsaṃyājānāmṛco bhavanti
||13||api vā yathāpūrvamājyabhāgāvevaṃ patnīsaṃyājāḥ
||14||agne tamadyāśvamityakṣarapaṅktyo yājyānuvākyā bhavanti | dve āgneyasya dve sviṣṭakṛtaḥ
||15||punarūrjā saha rayyetyabhitaḥ puroḍāśamāhutīrjuhoti
||16||punarūjati vā purastātprayājānāṃ saha rayyetyupariṣṭādanūyājānām
||17||etadvā viparītam
||18||ubhayīrdakṣiṇā dadāti
||19||Ekonatriṃśī kaṇḍikā
āgnyādheyikīḥ paunarādheyikīśca punarniṣkṛto ratha ityetāḥ śatamānaṃ ca hiraṇyam
||1||tasmādrajataṃ hiraṇyamityuktam
||2||punarabhihito rathaḥ punarutsyūtaṃ syāmūlaṃ punaḥkāmasyāptyā ityekeṣām
||3||yadītarāṇi na vidyerannapyanaddhāhameva dadyāt | anaḍuhi ha vā ete ca kāmā ataśca bhūyāṃsa iti paiṅgāyanibrāhmaṇaṃ bhavati
||4||deve agnau devo agniriti dvayoranūyājayorvibhaktī dadhāti
||5||nottame
||6||uccairuttamaṃ saṃpreṣyati
||7||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||8||āgnivāruṇamekādaśakapālamanunirvapati sarveṣāmanunirvāpyāṇāṃ sthāne dvidevatyānāṃ vā
||9||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate | saṃtiṣṭhate punarādheyam
||10||yastṛtīyamādadhīta sa etānhomāñjuhuyāllekaḥ salekaḥ suleka iti
||11||yadaraṇyoḥ samārūḍho naśyet
||12||yasya vobhāvanugatāvabhinimrocedabhyudiyādvā punarādheyaṃ tasya prāyaścittiḥ
||13||punarādheyamityāśmarathyo'gnyādheyamityālekhana ālekhanaḥ
||14||