agnihotram, agnyupasthānam, āgrayaṇam
Prathamā kaṇḍikā
agnihotraṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||adhivṛkṣasūrya āviḥsūrye vā dhṛṣṭirasi brahma yacchetyupaveṣamādāya gārhapatyamabhimantrayate sugārhapatya iti
||2||athainaṃ bodhayatyudvudhyasvāgne prati jāgṛhyenamiṣṭāpūrte saṃsṛjethāmayaṃ ca | asminsadhasthe adhyuttarasminviśve devā yajamānaśca sīdateti
||3||uddharetyeva sāyamāha yajamānaḥ | uddhareti prātaḥ
||4||sahasraṃ tena kāmadugho'varunddhe
||5||vācā tvā hotrā prāṇenodgātrā cakṣuṣādhvaryuṇā manasā brahmaṇā śrotreṇāgnīdhaitaistvā pañcabhirdaivyairṛtvigbhiruddharāmīti gārhapatyādāhavanīyaṃ jvalantamuddharati
||6||bhūrbhuvaḥ suvaruddhriyamāṇa uddhara pāpmano mā yadavidvānyacca vidvāṃścakāra | anhā yadenaḥ kṛtamasti pāpaṃ sarvasmānmoddhṛto muñca tasmādityuddhriyamāṇamabhimantrayate yajamānaḥ sāyam | rātryā yadenaḥ kṛtamasti pāpaṃ sarvasmānmoddhṛto muñca tasmāditi prātaḥ
||7||agnipataye'gnaye me viddhyagnipataye'gnaye me mṛḍa | amṛtāhutimamṛtāyāṃ juhomyagniṃ pṛthivyāmamṛtasya jityai | tayānantaṃ kāmamahaṃ jayāni prajāpatiryaṃ prathamo jigāyāgnimagnau svāhā
||8||Dvitīyā kaṇḍikā
agne samrāḍajaikapādāhavanīya divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāllokaṃ vinda yajamānāya | pṛthivyāstvā mūrdhansādayāmi yajñiye loke | yo no agne niṣṭho yo'niṣṭyo'bhidāsatādamahaṃ taṃ tvayābhinidadhāmīti purastātparikramyodaṅmukhaḥ pratyaṅmukho vā sāyamāyatane'gniṃ pratiṣṭhāpayati | prāṅmukhaḥ prātaḥ
||1||svayaṃ yajamāna idhmānāharati viśvadānīmābharanto nātureṇa manasā | agne mā te prativeśā riṣāmetyetayā
||2||yadagne yāni kāni cetyetābhiḥ pañcabhiḥ pratimantramagniṣu mahata idhmānādadhāti
||3||āhavanīye varṣiṣṭham
||4||yathāhitāstenānupūrvyeṇāhavanīyādvā prakramya
||5||tathāgnirādheyo yathāhutirna vyaveyāt
||6||nāntarāgnī saṃcarati
||7||yadi pūrvo'nugataḥ saṃcaryam
||8||paścāddhi sa tarhi gataḥ
||9||kāmaṃ hute saṃcaryamityeke
||10||naktamāhavanīyaṃ dhārayati
||11||nityo gataśriyo dhriyate
||12||nityaṃ gārhapatyam
||13||tathānvāhāryapacanaṃ yadi mathitvāhito bhavati
||14||yadyāhāryo'haraharenaṃ dakṣiṇata āharanti
||15||upavasatha evainamāhareyurnavāvasāna evainamāhareyuriti vājasaneyakam
||16||Tṛtīyā kaṇḍikā
parisamūhanenāgnīnalaṃkurvanti
||1||purastādalaṃkārāḥ sāyamupariṣṭādalaṃkārāḥ prātaḥ
||2||etadvā viparītam | ubhayato'laṃkārāḥ sāyaṃ tathā prātarityeke
||3||agne gṛhapate śundhasveti gārhapatyamagne vahne śundhasveti dakṣiṇāgnimagne samrāṭ śundhasvetyāhavanīyamagne sabhya śundhasveti sabhyamagne pariṣadya śundhasvetyāvasathyam
||4||udagagraiḥ prāgagraiśca darbhaistṛṇairvāgnīnparistṛṇātyagnimagnī vā
||5||khādiraḥ sruvo vaikaṅkatyagnihotrahavaṇī bāhumātryaratnimātrī vā
||6||prasṛtākṛtirāryakṛtāgnihotrasthālyūrdhvakapālācakravartā bhavati
||7||dakṣiṇena vihāramagnihotrī tiṣṭhati tāṃ yajamāno'bhimantrayata iḍāsi vratabhṛdahaṃ nāvubhayorvrataṃ cariṣyāmi surohiṣyahaṃ nāvubhayorvrataṃ cariṣyāmīḍa ehi mayi śrayasvera ehyadita ehi gaurehi śraddha ehi satyena tvāhvayāmīti
||8||atha vedideśamabhimṛśatīyamasi tasyāste'gnirvatsaḥ sā me svargaṃ ca lokamamṛtaṃ ca dhukṣveti
||9||pūṣāsīti dakṣiṇato vatsamupasṛjya prācīmāvṛtya dogdhyudīcīṃ prācīmudīcīṃ vā
||10||na śūdro duhyāt
||11||asato vā eṣa saṃbhūto yacchūdraḥ
||12||duhyādvā
||13||yadeva gārhapatye'dhiśrayati pavayatyevainat
||14||agnihotrasthālyā dohanena ca dogdhi
||15||Caturthī kaṇḍikā
pūrvau duhyājjyeṣṭhasya jyaiṣṭhineyasya yo vā gataśroḥ syāt | aparau duhyātkaniṣṭhasya kāniṣṭhineyasya yo vānujāvaro yo vā bubhūṣet
||1||na stanānsaṃmṛśati
||2||yathopalambhaṃ nitye kalpe dogdhi
||3||pūrvavadupasṛṣṭāṃ duhyamānāṃ dhārāghoṣaṃ ca yajamāno'numantrayate
||4||astamite dogdhi
||5||amnarastamite hotavyam
||6||samudro vā eṣa yadahorātrastasyaite gādhe tīrthe yatsaṃdhī tasmātsaṃdhau hotavyamiti śailālibrāhmaṇaṃ bhavati
||7||nakṣatraṃ dṛṣṭvā pradoṣe niśāyāṃ vā sāyam
||8||upasyupodayaṃ samayāviṣita udite vā prātaḥ
||9||yadudite juhotyagniṣṭomaṃ tenāvarunddhe yanmadhyaṃdine juhotyukthyaṃ tenāvarunddhe yadaparāhṇe juhoti ṣoḍaśinaṃ tenāvarunddhe yatpūrvarātre juhoti prathamaṃ tena rātriparyāyamāpnoti yanmadhyarātre juhoti madhyamaṃ tena rātriparyāyamāpnoti yadapararātre juhoti jaghanyaṃ tena rātriparyāyamāpnoti
||10||sa na manyeta sarveṣṭheteṣu kāleṣu hotavyamāpadi hutanityeva pratīyāditi vijñāyate
||11||yo homakālaḥ so'ṅgānām
||12||Pañcamī kaṇḍikā
patnīvadasyāgnihotraṃ bhavati
||1||sva āyatane patnyupaviśati
||2||apareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikramyopaviśya yajamāno vidyudasi vidya me pāpmānamṛtātsatyamupaimi mayi śraddhetyapa ācāmati
||3||ṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmīti sāyaṃ pariṣiñcati | satyaṃ tvartena pariṣiñcāmīti prātaḥ | āhavanīyamagre 'tha gārhapatyamatha dakṣiṇāgnimapi vā gārhapatyamāhavanīyaṃ dakṣiṇāgniṃ yathā vāhitāḥ
||4||yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatimanusaṃtanomīti gārhapatyātprakramya saṃtatāmudakadhārāṃ srāvayatyāhavanīyāt
||5||dhṛṣṭirasi brahma yacchetyupaveṣamādāya bhūtakṛta sthāpoḍhaṃ janyaṃ bhayamapoḍhāḥ senā abhītvarīriti gārhapatyādudīco'ṅgārānnirūhya vyantāngārhapatyena kṛtvā sagarā sthetyabhimantrya japatyagnaya ādityaṃ gṛhṇāmyahne rātrimiti sāyam | ādityāyāgniṃ gṛhṇāmi rātryā ahariti prātaḥ
||6||iḍāyāḥ padaṃ ghṛtavaccarācaraṃ jātavedo haviridaṃ juṣasva | ye grāmyāḥ paśavo viśvarūpā virūpāsteṣāṃ saptānāmiha rantirastu | rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāyeti teṣvagnihotramadhiśrayati
||7||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
reto vā agnihotram | na suśṛtaṃ kuryādretaḥ kūlayenno'śṛtamantarevaiva syāt
||1||samudantaṃ hotavyam
||2||udantīkṛtya pratiṣicyam
||3||apratiṣekyaṃ syāttejaskāmasya brahmavarcasakāmasya pāpmānaṃ tustūrṣamāṇasyātho sarvebhyaḥ kāmebhyo 'tho yaḥ kāmayeta vīro ma ājāyeteti
||4||amnaradhiśritaṃ vā
||5||adabdhena tvā cakṣuṣāvekṣa iti tṛṇena jvalatāvekṣate
||6||dohanasaṃkṣālanaṃ sruva ānīya haraste mā vinaiṣamiti tena pratiṣiñcatyapāṃ vā stokena
||7||udbhava sthodahaṃ prajayā pra paśubhirbhūyāsaṃ haraste mā vigādudyansuvargo lokastriṣulokeṣu rocayetipunarevāvekṣyāntaritaṃ rakṣo'ntaritā arātayo'pahatā vyṛddhirapahataṃ pāpaṃ karmāpahataṃ pāpasya pāpakṛtaḥ pāpaṃ karma yo naḥ pāpaṃ karma cikīrṣati pratyagenamṛccheti triḥ paryagni kṛtvā gharmo'si rāyaspoṣavanirihorjaṃ dṛṃheti vartma kurvanprāgudvāsayatyudak prāgudagvā
||8||na vartma karotītyeke
||9||iha prajāṃ paśūndṛṃheti trirbhūmau pratiṣṭhāpya sabhūtakṛta stha pratyūḍhaṃ janyaṃ bhayaṃ pratyūḍhāḥ senā abhītvarīriti gārhapatye'ṅgārānpratyūhya
||10||Saptamī kaṇḍikā
devasya tvā savituḥ prasava iti sruksruvamādāya pratyuṣṭaṃ rakṣāḥ pratyuṣṭā arātaya ityāhavanīye gārhapatye vā pratitapyāriṣṭo yajamānaḥ patnī ceti saṃmṛśya hiraṇyayaṣṭirasyamṛtapalāśā sroto yajñānāmityagnihotrahavaṇīmabhimantryomunneṣyāmi havyaṃ devebhyaḥ pāpmano yajamānamiti sāyamāha | omunnayāmīti prātaḥ
||1||havirdevānāmasi mṛtyorme'bhayaṃ svasti me'stvabhayaṃ me astvityupāṃśūktvomunnayetyuccairanujānāti | apacāre yajamānasya svayamātmānamanujānīyāt
||2||unnīyamāna ubhau vācaṃ yacchata ā homāt
||3||na cābhimīlate tiṣṭhati ca yajamānaḥ
||4||unnīta upaviśati
||5||caturunnayati
||6||yaṃ kāmayeta putrāṇāmayamṛdhnuyāditi taṃ prati pūrṇamunnayet
||7||yadi kāmayeta jyeṣṭhato'sya prajārdhukā syāditi pūrṇaṃ prathamamunnayettata ūnataramūnataram | kaṇiṣṭhata ityetadviparītam | sarve samāvadvīryā iti samam
||8||yathopalambhaṃ nitye kalpa unnayati
||9||Aṣṭamī kaṇḍikā
agnaye ca tvā pṛthivyai connayāmīti prathamaṃ vāyave ca tvāntarikṣāya ceti dvitīyaṃ sūryāya tvā dive ceti tṛtīyaṃ candramase ca tvā nakṣatrebhyaśceti caturtham
||1||adbhyaśca tvauṣadhībhyaśceti pañcamaṃ jamadagnīnām
||2||bhūriḍā bhuva iḍā suvariḍā karadiḍā pṛthagiḍeti vā pratimantram
||3||paśūnme yacchetyapareṇa gārhapatyamunnayanadeśe'bhitarāṃ vā sādayitvā gārhapatye hastaṃ pratāpya saṃmṛśati sajūrdevaiḥ sāyaṃyāvabhiḥ sāyaṃyāvāno devāḥ svasti saṃpārayantu paśubhiḥ saṃpṛcīya prajāṃ dṛṃheti sāyam | sajūrdevaiḥ prātaryāvabhiḥ prātaryāvāṇo devāḥ svasti saṃpārayantu paśubhiḥ saṃpṛcīya prajāṃ dṛṃheti prātaḥ
||4||daśahotrā cābhimṛśya pālāśīṃ samidhaṃ prādeśamātrīmupari dhārayangārhapatyasya samayārcirharati
||5||urvantarikṣaṃ vīhītyuddravati
||6||uddravandaśahotāraṃ vyācaṣṭe
||7||samaṃ grāṇairharati
||8||svāhāgnaye vaiśvānarāyeti madhyadeśe niyacchati
||9||vātāya tvetyudgṛhṇāti
||10||upapreta saṃyatadhvaṃ māntargāta bhāginaṃ bhāgadheyātsaptarṣīṇāṃ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehyupa pratnamupa bhūrbhuvaḥ suvarāyurme yacchetyapareṇāhavanīyaṃ darbheṣu sādayati
||11||Navamī kaṇḍikā
yasyāgnāvuddhriyamāṇe hūyate vasuṣu hutaṃ bhavati | nihito dhūpāyacchete rudreṣu | prathamamidhmamarcirālabhata ādityeṣu | sarva eva sarvaśa idhma ādīpto bhavati viśveṣu deveṣu | nitarāmarcirupāvaiti lohanīkeva bhavatīndre hutaṃ bhavati | aṅgārā bhavanti tebhyo'ṅgārebhyo'rcirudeti prajāpatāveva | śaro'ṅgārā adhyūhante tato nīlopakāśo'rcirudeti brahmaṇi hutaṃ bhavati
||1||yadaṅgāreṣu vyavaśānteṣu lelāyadvīva bhāti taddevānāmāsyaṃ tasmāttathā hotavyaṃ yathāsye 'pidadhātyevaṃ taditi vijñāyate
||2||vidyudasi vidya me pāpmānamṛtātsatyamupaimīti hoṣyannapa upaspṛśya pālāśīṃ samidhamādadhātyekāṃ dve tisro vā
||3||eṣā te agne samiditi | hiraṇyayaṃ tvā vaṃśaṃ svargasya lokasy saṃkramaṇaṃ dadhāmīti dvitīyām | rajatāṃ tvā haritagarbhāmagnijyotiṣamakṣitiṃ kāmadughāṃ svargyāṃ svargāya lokāya rātrimiṣṭakāmupadadhe tayā devatayāṅgirasvaddhruvā sīdeti sāyaṃ tṛtīyām | hariṇīṃ tvā rajatagarbhāṃ sūryajyotiṣamakṣitiṃ kāmadughāṃ svargyāṃ svargāya lokāyāhariṣṭakāmupadadha iti prātaḥ
||4||Daśamī kaṇḍikā
samidhamādhāya prāṇyāpānya nimīlya vīkṣya hutvā dhyāyedyatkāmaḥ syāt
||1||hutvā mahadabhivīkṣate
||2||ādīptāyāṃ juhoti śyāvāyāṃ vā yadā vā samatītārcirlelāyatīva | dhūpāyatyāṃ grāmakāmasya jvalatyāṃ brahmavarcasakāmasyāṅgāreṣu tejaskāmasya
||3||dvyaṅgule mūlātsamidhamabhi juhoti
||4||abhikrāmaṃ sāyaṃ juhotyavakrāmaṃ prātaḥ
||5||ubhayatra vābhikrāmam
||6||bhūrbhuvaḥ suvariti hoṣyañjapati
||7||agnirjyotirjyotiragniḥ svāheti sāyamagnihotraṃ juhoti | sūryo jyotirjyotiḥ sūryaḥ svāheti prātaḥ
||8||saṃsṛṣṭahomaṃ vāgnirjyotirjyotiḥ sūryaḥ svāheti sāyam | sūryo jyotirjyotiragniḥ svāheti prātaḥ
||9||iṣe tveti sruṅmukhādavācīnaṃ sāyaṃ lepamavasārṣṭyūrje tveti | ūrdhvaṃ prātaḥ
||10||oṣadhībhyastvauṣadhīrjinveti barhiṣi lepaṃ nimṛjya varco me yaccheti srucaṃ sādayitvāgne gṛhapate mā mā saṃtāpsīrātmannamṛtamadhiṣi prajā jyotiradabdhena tvā cakṣuṣā pratīkṣa iti gārhapatyaṃ pratīkṣya bhūrbhuvaḥ suvarityuttarāmāhutiṃ pūrvārdhe samidhi juhoti tūṣṇīṃ vā
||11||na samidabhihotavā ityeke
||12||Ekādaśī kaṇḍikā
idi daśamī kaṇḍikā varṣīyasīmuttarāmāhutiṃ hutvā bhūyo bhakṣāyāvaśinaṣṭi
||1||yaṃ kāmayeta pāpīyānsyāditi bhūyastasya pūrvaṃ hutvottaraṃ kanīyo huhuyāt
||2||hutvā srucamudgṛhya rudra mṛḍānārbhava mṛḍa dhūrta namaste astu paśupate trāyasvainamiti triḥ srucāgnimudañcamativalgayati
||3||pūrvavallepamavamṛjya prācīnāvītī svadhā pitṛbhyaḥ pitṝñjinveti dakṣiṇena vediṃ bhūmyāṃ lepaṃ nimṛjya prajāṃ me yaccheti srucaṃ sādayitvā vṛṣṭirasi vṛśca me pāpmānamṛtātsatyamupāgāmiti hutvāpa upaspṛśyāntarvedi sruk | athāṅgulyāpādāya pūṣāsīti lepaṃ prāśnāṃtyaśabdaṃ kurvannatihāya dataḥ
||4||apa ācamyaivaṃ punaḥ prāśyācamya barhiṣopayamyodaṅṅāvṛtyotsṛpya garbhebhyastvā garbhānprīṇīhyāgneyaṃ haviḥ prajananaṃ me astu daśavīraṃ sarvagaṇaṃ svastaye | ātmasani prajāsani paśusanyabhayasani lokasani vṛṣṭisani | agniḥ prajāṃ bahulāṃ me karotvannaṃ payo reto asmāsu dhehi | rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharatsvāhetyudagdaṇḍayā prāgdaṇḍayā vā srucācāmati
||5||Dvādaśī kaṇḍikā
sauryaṃ haviriti prātarmantraṃ saṃnamati
||1||dviḥ srucaṃ nirlihyādbhiḥ pūrayitvocchiṣṭabhājo jinveti parācīnaṃ ninīyācamyāgreṇāhavanīyaṃ darbhairagnihotrahavaṇīṃ prakṣālayati
||2||na māṃsadhautasya devā bhuñjata iti vijñāyate
||3||adbhiḥ srucaṃ pūrayitvā sarpebhyastvā sarpāñjinveti pratidiśaṃ vyutsicya sarpānpipīlikā jinva sarpetarajanāñjinva sarpadevajanāñjinveti tisraḥ sruca utsicya caturthīṃ pūrayitvā pṛthivyāmamṛtaṃ juhomi svāhetyapareṇāhavanīyaṃ ninīya śeṣaṃ patnyā añjalau gṛhebhyastvā gṛhāñjinveti
||4||yadi patnī nānuṣyāddevānāṃ patnībhyo 'mṛtaṃ juhomi svāheti patnyāyatane ninayet
||5||aparaṃ srucyānīya vipruṣāṃ śāntirasītyunnayanadeśe ninīyāhavanīye srucaṃ pratāpya hasto'vadheyo hasto vā pratāpya srucyavadheyaḥ
||6||tayodaguddiśati saptarṣibhyastvā saptarṣīñjinveti
||7||Trayodaśī kaṇḍikā
agne gṛhapate pariṣadya juṣasva svāheti sruveṇa gārhapatye juhotyekāṃ dve tisraścatasro vā
||1||agnaye gṛhapataye rayipataye puṣṭipataye kāmāyānnādyāya svāhetyetāmeke samāmananti
||2||samabhyuccayavadeke
||3||agne'dābhya pariṣadya juṣasva svāheti sruveṇānvāhāryapacane juhotyekāṃ dve tisraścatasro vā
||4||annapate 'nnasya no dehīti dvitīyām
||5||aprāśya vāparayorjuhuyāt
||6||āhavanīye homo nāparayoḥ
||7||yadāhavanīye hutvāparayorjuhuyādyathā svargāllokātpratyavarohettādṛktaditi vijñāyate
||8||sarve vā ete homārthā ādhīyante | catasro gārhapatye juhoti catasro'nvāhāryapacane dve āhavanīye | daśa saṃpadyante | daśākṣarā virāḍvirājā yajñaḥ saṃmita iti bahvṛcabrāhmaṇaṃ bhavati
||9||dīdihi dīdidāsi dīdāyetyeṣo'gnyupasamindhana āmnātaḥ
||10||dīdihi dīdidāsi dīdāya dīdyāsaṃ dīdyasveti vā pratimantram
||11||yathāhitāstenānupūrvyeṇāhavanīyādvā prakramya
||12||antarvedyapo ninīya
||13||Caturdaśī kaṇḍikā
pūrvavadagnīnpariṣiñcati | na dhārām
||1||apipreragne svāṃ tanvamayāḍ dyāvāpṛthivī ūrjamasmāsu dhehītyagnihotrasthālyāṃ tṛṇamaṅktvānupraharati
||2||sā hyagnihotrasya saṃsthitiḥ
||3||na barhiranupraharet | asaṃsthito vā eṣa yajño yadagnirhotramityuktam
||4||agnihotrasthālīṃ prakṣālyākṣitamakṣityai juhomi svāhetyunnayanadeśe ninayati | antarvedi vā
||5||vṛṣṭirasi vṛśca me pāpmānamṛtātsatyamupāgāmapsu śraddhetyapa ācamya yajamāno'ntarvedi mārjayate'nnādāḥ sthānnādo bhūyāsaṃ yaśaḥ stha yaśasvī bhūyāsaṃ śraddhā stha śraddhiṣīyeti
||6||āpo ha śleṣma prathamaṃ saṃbabhūva yena dhṛto varuṇo yena mitraḥ | yenendraṃ devā abhyaṣiñcanta rājyāya tenāhaṃ māmabhiṣiñcāmi varcasa iti śirasyapa ānayate
||7||dvayoḥ payasā paśukāmasya juhuyāt
||8||agnihotrasthālyā pūrvāṃ dogdhi | dohanenottarām
||9||adhiśritya pūrvamuttaramānayati
||10||yasya rudraḥ paśūñchamāyetaitayaivāvṛtā dvayoḥ payasā sāyaṃprātarjuhuyāt
||11||taccedatihanyātsajūrjātavedo diva ā pṛthivyā asya haviṣo ghṛtasya vīhi svāheti sāyaṃprātarājyena juhuyāt
||12||anāramatyagne duḥśīrtatano juṣasva svāheti dvādaśāhamājyena hutvā tata ūrdhvaṃ na sūrkṣet
||13||Pañcadaśī kaṇḍikā
payasā paśukāmasya juhuyāddadhnendriyakāmasya yavāgvā grāmakāmasyaudanenānnādyakāmasya taṇḍulairojaskāmasya | balakāmasyetyeke | māṃsena yaśaskāmasya somena brahmavarcasakāmasyājyena tejaskāmasya
||1||pratiṣekaṃ yavāgūṃ śrapayati
||2||śṛtāṃ yajuṣā pratiṣiñcati
||3||evaṃ māṃsam
||4||nājyaṃ pratiṣiñcati haraste mā vinaiṣamiti | dve darbhāgre pratyasyatyekaṃ vā
||5||na dadhyadhiśrayati | śṛtaṃ hi tanna pratiṣiñcati pratiṣiktaṃ hi tadātañcaneneti vijñāyate
||6||evaṃ taṇḍulānodanaṃ somaṃ ca
||7||ājyena taṇḍulairodanena somena vā juhuyādyasyā prati ṣekyaṃ syāt
||8||ājyena tejaskāmaḥ saṃvatsaraṃ juhuyāddvādaśāhaṃ vā
||9||na rājanyasya juhuyāt
||10||homakāle gṛhebhyo brāhmaṇāyānnaṃ prahiṇuyātteno haivāsya hutaṃ bhavati
||11||nityamagnyupasthānaṃ vācayitavyaḥ
||12||yo vā somayājī satyavādī tasya juhuyāt
||13||aharaharyajamānaḥ svayamagnihotraṃ juhuyāt
||14||parvaṇi vā
||15||brahmacārī vā juhuyādbrahmaṇā hi sa parikrīto bhavati | kṣīrahotā vā juhuyāddhanena hi sa parikrīto bhavatīti bahvṛcabrāhmaṇam
||16||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
agnyupasthānaṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||upatiṣṭhata iti codyamāna āhavanīyamevopatiṣṭheta | vacanādanyam
||2||uttarāmahutimupotthāya kavātiryaṅṅivopatiṣṭheta
||3||upaprayanto adhvaramiti ṣaḍbhiḥ
||4||agnīṣomāvimaṃ su ma iti saptamyā pūrvapakṣe | aindrāgnyā saptamyāparapakṣe
||5||dadhikrāvṇo akāriṣamityubhayatrāṣṭamyā
||6||mamāgne vaco vihaveṣvastviti catasraḥ purastādagnīṣomīyāyāḥ pūrvapakṣe | tathaindrāgnyā aparapakṣe
||7||agna āyūṃṣi pavasa iti ṣaḍbhiḥ saṃvatsaresaṃvatsare sadā vā
||8||pavamānahavīṃṣi vā saṃvatsaresaṃvatsare nirvapedetāsāṃ sthāne
||9||āyurdā agna iti siddhamā citrāvasoḥ
||10||triścitrāvasunā sāyamupatiṣṭhate | trirarvāgvasunā prātararvāgvaso svasti te pāramaśīya
||11||indhānāstvā śataṃ himā ityupasthāyendhānāstvā śataṃ himāḥ | agneḥ samidasyabhiśastyā mā pāhi somasya samidasi paraspā ma edhi yamasya samidasi mṛtyormā pāhīti catasraḥ samidha ekaikasminnādhāya saṃ tvamagne sūryasya varcasāgathā ityanuvākaśeṣeṇopasthāya vayaṃ soma vrate tava manastanūṣu bibhrataḥ prajāvanto aśīmahīti mukhaṃ vimṛṣṭe
||12||Saptadaśī kaṇḍikā
saṃpaśyāmi prajā ahamiti gṛhānprekṣate
||1||ambhaḥ sthāmbho vo bhakṣīyeti goṣṭhamupatiṣṭhate
||2||revatī ramadhvamityantarāgnī tiṣṭhañjapati
||3||saṃhitāsi viśvarūpīriti vatsamabhimṛśati
||4||saṃhitāsi viśvarūpeti vatsām
||5||bhuvanamasi sahasrapoṣaṃ puṣeti vā vatsam
||6||upa tvāgne divediva iti tisṛbhirgāyatrībhirgārhapatyamupatiṣṭhate'gne tvaṃ no antama iti catasṛbhiśca dvipadābhiḥ
||7||sa no bodhi śrudhī havamuruṣyā ṇo aghāyataḥ samasmādityeṣā caturthī bhavati
||8||ūrjā vaḥ paśyāmyūrjā mā paśyateti gṛhānprekṣate paśūnvā
||9||mahi trīṇāmavo'stu dyukṣaṃ mitrasyāryamṇaḥ | durādharṣaṃ varuṇasya | nahi teṣāmamā cana nādhvasu vāraṇeṣvā | īśe ripuraghaśaṃsaḥ | te hi putrāso aditeśchardiryacchantyajasram | vi dāśuṣe vāryāṇīti prājāpatyena tṛcenopatiṣṭhate
||10||yaṃ kāmayeta svasti punarāgacchediti tametābhiranvīkṣeta | svastyeva punarāgacchatītyayajñasaṃyuktaḥ kalpaḥ
||11||mā naḥ śaṃso araruṣo dhūrtiḥ praṇaṅmartyasya | rakṣā ṇo brahmaṇaspate | yo revānyo amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ | sa naḥ siṣaktu yasturaḥ | pari te dūḍabho ratho'smām̐ aśnotu viśvataḥ | yena rakṣasi dāśuṣaḥ
||12||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
tatsaviturvareṇyaṃ somānaṃ svaraṇaṃ mitrasya carṣaṇīdhṛtaḥ pra sa mitra kadā cana starīrasi kadā cana prayucchasi pari tvāgne puraṃ vayamityupasthāya
||1||nimṛdo 'si nyahaṃ taṃ mṛdyāsaṃ yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇasya padaḥ pārṣṇyā nimṛdgīyādyadi pāpīyasā spardheta | prabhūrasi prāhaṃ tamabhibhūyāsaṃ yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇataḥ pado nigṛhṇīyādyadi sadṛśena | abhibhūrasyabhyahaṃ taṃ bhūyāsaṃ yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti prapadena yadi śreyasā
||2||pūṣā mā paśupāḥ pātu pūṣā mā pathipāḥ pātu pūṣā mādhipāḥ pātu pūṣā mādhipatiḥ pātviti lokānupasthāya prācī digagnirdevatāgniṃ sa ṛcchatu yo maitasyai diśo'bhidāsati | dakṣiṇā digindro devatendraṃ sa ṛcchatu yo maitasyai diśo'bhidāsati | pratīcī dik somo devatā somaṃ sa ṛcchatu yo maitasyai diśo'bhidāsati | udīcī diṅmitrāvaruṇau devatā mitrāvaruṇau sa ṛcchatu yo maitasyai diśo'bhidāsati | ūrdhvā digbṛhaspatirdevatā bṛhaspatiṃ sa ṛcchatu yo maitasyai diśo'bhidāsati | iyaṃ digaditirdevatāditiṃ sa ṛcchatu yo maitasyai diśo'bhidāsatīti yathāliṅgaṃ diśa upasthāya
||3||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
agnīnupasamādhāya dharmo mā dharmaṇaḥ pātu vidharmo mā vidharmaṇaḥ pātvāyuśca prāyuśca cakṣuśca vicakṣuśca prāṅcāvāṅcoruga urugasya te vācā vayaṃ saṃ bhaktena gamemahītyupasthāyāgna āyūṃṣi pavasa ityāgnipāvamānībhyāṃ gārhapatyamupatiṣṭhate
||1||agne gṛhapata iti ca | putrasya nāma gṛhṇāti tāmāśiṣamāśāse tantava ityajātasya | amuṣmā iti jātasya
||2||yatkiṃcāgnihotrī kāmayeta tadagnīnyāceta | upainaṃ tannamatīti vijñāyate
||3||upastheyo'gnī3rnopastheyā3 ityuktam
||4||naktamupatiṣṭhate na prātaḥ
||5||na prātaragnimupa canāvarohenna prātarāhitāgniścana manyeteti vājasaneyakam
||6||bhūrbhuvaḥ suvaḥ suprajāḥ hprajayā bhūyāsaṃ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ poṣairityevopatiṣṭheteti vājasaneyakam | bhartuṃ vaḥ śakeyaṃ śraddhā me mā vyāgāditi vā
||7||vātsapreṇaiva sāyaṃ prātarupatiṣṭhetetyeke
||8||goṣūktenāśvasūktena vā
||9||Viṃśī kaṇḍikā
prātaravanekena prātarupastheyaḥ
||1||adhiśrita unnīyamāne vā mamāgne varco vihaveṣvastviti catasro japitvāpāṃ pate yo'pāṃ bhāgaḥ sa ta eṣa pratiṣiktā arātayaḥ pratiṣiktā arātayaḥ pratiṣiktā arātaya iti trirbhūmau pratiṣicya kālāya vāṃ jaitriyāya vāmaudbhettriyāya vāmannādyāya vāmavanenije sukṛtāya vām | idamahaṃ duradmanyāṃ niṣplāvayāmi bhrātṛvyāṇāṃ sapatnānāmahaṃ bhūyāsamuttamaḥ | apāṃ maitrādivodakamiti hastau prakṣālya śriyaṃ dhātarmayi dhehi śriyo mādhipatiṃ kuru | viśāmīśāno maghavendro mā yaśasā nayaditi japitvātharvyuṣṭā devajūtā vīḍu chapathajambhanīḥ | āpo malamiva prāṇijannasmatsu śapathām̐ adhītyācamyendriyāvatīmadyāhaṃ vācamudyāsaṃ dīrghaprāṇo'cchinno 'dabdho gopāḥ | ajasraṃ daivyaṃ jyotiḥ sauparṇaṃ cakṣuḥ suśrutau karṇau devaśrutau karṇau keśā barhiḥ śikhā prastaro yathāsthānaṃ kalpayadhvaṃ śaṃ hṛdayāyādo mā mā hāsiṣṭeti yathāliṅgamaṅgāni saṃmṛśya
||2||Ekaviṃśī kaṇḍikā
varco'si varco mayi dhehyāyukṛdāyuḥpatnī svadhā vo goptryo me stha gopāyata mā rakṣata mātmasado me stha | mā naḥ kaścitpraghānmā prameṣmahyupa pratnamupa bhūrbhuvaḥ suvarāyurme yacchateti sarvānupasthāyottareṇānuvākenāhavanīyaṃ gharmā jaṭharānnādaṃ māmadyāsmiñjane jurutamannādo'hamadyāsmiñjane bhūyāsamanannādaḥ sa yo 'smāndveṣṭi | kavī mātariśvānā paśumantaṃ māmadyāsmiñjane kurutaṃ paśumānahamadyāsmiñjane bhūyāsamapaśuḥ sa yo'smāndveṣṭi | yamāṅgirasā yaśasvinaṃ māmadyāsmiñjane kurutaṃ yaśasvyahamadyāsmiñjane bhūyāsamayaśāḥ sa yo'smāndveṣṭi | agne yo no anti śapati yaśca dūre samāno agne araṇo durasyuḥ | vaiśvānareṇa sayujā sajoṣāstaṃ pratyañcaṃ saṃdaha jātavedaḥ | agne yatte'rcistena taṃ pratyarca yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo'gne yatte śocistena taṃ pratiśoca yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo'gne yatte tapastena taṃ pratitapa yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo'gne yatte harastena taṃ pratihara yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo'gne yatte tejastena taṃ pratititigdhi yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ
||1||Dvāviṃśī kaṇḍikā
agne rucāṃ pate namaste ruce rucaṃ mayi dhehi | arvāgvaso svasti te pāramaśīyārvāgvaso svasti te pāramaśīyārvāgvaso svasti te pāramaśīya | tanturasi tato mā cchitthā asau svasti te'stvasau svasti te'stvasau svasti te'stviti putrāṇāṃ nāmāni gṛhṇāti tristrirekaikasya | svasti vo'stu ye māmanustha ṣaṇmorvīraṃhasaspāntu dyauśca pṛthivī cāpaścauṣadhayaścorkca sūnṛtā ca | yathā ha tyadvasavo gauryaṃ citpadi ṣitāmamuñcatā yajatrāḥ | evo ṣvasmanmuñcatā vyaṃhaḥ pra tāryagne prataraṃ na āyuḥ | vayaḥ suparṇā upa sedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ | apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva baddhān | agna āyūṃṣi pavase dadhikrāvṇo akāriṣamiti dve mamāgne varco vihaveṣvastviti catasro'gnīṣomāvimaṃ su ma ityeṣā | tatsaviturvṛṇīmahe vayaṃ devasya bhojanam | śreṣṭhaṃ sarvadhātamaṃ turaṃ bhagasya dhīmahi | asya hi svayaśastaraṃ savituḥ kaccana priyam | na minanti svarājyam
||1||Trayoviṃśī kaṇḍikā
adyā no deva savitaḥ prajāvatsāvīḥ saubhagaṃ | parā duḥṣvapniyaṃ suva | viśvāni deva savitarduritāni parā suva | yadbhadraṃ tanma ā suva | anāgaso aditaye vayaṃ devasya savituḥ save | viśvā vāmāni dhīmahi | sa hi ratnāni dāśuṣe suvāti savitā bhagaḥ | taṃ citraṃ bhāgamīmahe | vāmamadya savitarvāmamu śvo divedive vāmamasmabhyaṃ sāvīḥ saubhagam | vāmasya hi kṣayasya deva bhūrerayā dhiyā vāmabhājaḥ syāma | dīkṣā tapo manaso mātariśvā bṛhaspatirvāco asyāḥ sa yoniḥ | vedāṃsi vidyā mayi santu cāravo'gnīṣomā yaśo asmāsu dhattam | agniryena virājati somo yena virājati sūryo yena virājati virāḍ yena virājati tenāhaṃ viśvataspari virājyāsamihaikavṛdityupasthāyāgnestṛṇānyapacinoti | tejasvī ha brahmavarcasī bhavatīti vijñāyate
||1||Caturviṃśī kaṇḍikā
pravatsyansaṃpreṣyatyagnīnsamādhehīti
||1||jvalata upatiṣṭhate
||2||paśūnnaḥ śaṃsya pāhi tānno gopāyāsmākaṃ punarāgamādityāhavanīyam | prajāṃ no narya pāhi tāṃ no gopāyāsmākaṃ punarāgamāditi gārhapatyam | annaṃ no budhnya pāhi tanno gopāyāsmākaṃ punarāgamādityanvāhāryapacanam
||3||antarāgnī tiṣṭhañjapatīmānno mitrāvaruṇā gṛhāngopāyataṃ yuvam | avinaṣṭānavihṛtānpūṣainānabhirakṣatvāsmākaṃ punarāgamāditi
||4||pūrvavadvirāṭkramairupasthāyāśitvā pravasathameṣyannāhāgnīnsamādhehīti
||5||jvalata upatiṣṭhate prajāṃ me narya pāhi tāṃ me gopāyāsmākaṃ punarāgamāditi gārhapatyam | annaṃ me budhnya pāhi tanme gopāyāsmākaṃ punarāgamādityanvāhāryapacanam | paśūnme śaṃsya pāhi tānme gopāyāsmākaṃ punarāgamādityāhavanīyam
||6||mama nāma prathamaṃ jātaveda iti ca
||7||vāgyato'bhipravrajati mā pragāma patho vayaṃ mā yajñādindra sominaḥ | māntaḥsthurno arātayaḥ | udasmām̐ uttarānnayāgne ghṛtenāhuta | rāyaspoṣeṇa saṃsṛja prajayā ca bahūnkṛdhīti
||8||ārādagnibhyo vācaṃ visṛjate
||9||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
pravasankāle vihāramabhimukho'gnyupasthānaṃ japati
||1||ihaiva santatra sato vo agnayaḥ prāṇena vācā manasā bibharmi | tiro mā santamāyurmā prahāsījjyotiṣā vo vaiśvānareṇopatiṣṭha iti yadyanupasthāya pravasedetayaivopatiṣṭheta
||2||samidhaḥ kṛtvā pratyeti
||3||yathā ha vā itaṃ pitaraṃ proṣivāṃsaṃ putrāḥ pratyādhāvantyevaṃ ha vā etamagnayaḥ pratyādhāvanti | sa śakalāndārūṇi vāharanneti yathaiva tatputrebhya āharanneti | tādṛktaditi vijñāyate
||4||ārādagnibhyo vācaṃ yacchati
||5||yadyenaṃ rājā pitācāryo vāntareṇāgnīnsyācchadirdarśe nainamādriyeta
||6||viśvadānīmābharanto'nātureṇa manasā | agne mā te prativeśā riṣāma | namaste astu mīḍhuṣe namasta upasadvane | agne śumbhasva tanvaḥ saṃ mā rayyā sṛjetyabhyaiti
||7||agnīnsamādhehīti
||8||jvalata upatiṣṭhate
||9||paśūnnaḥ śaṃsyājūgupastānnaḥ punardehītyāhavanīyamabhiprāṇyāgne sahasrākṣa śatamūrdhañchataṃ te prāṇāḥ sahasramapānāḥ | tvaṃ sāhasrasya rāya īśiṣe sahasradhārasya payasaḥ | tasya no rāsva tasya te bhakṣīya tasya te vayaṃ bhūyiṣṭhabhājo bhūyāsmetyāhavanīyam
||10||Ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
prajāṃ no naryājūgupastāṃ naḥ punardehīti gārhapatyamabhiprāṇyāgne gṛhapate sugṛhapatirahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsaṃ sugṛhapatirmayā tvaṃ gṛhapatinā bhūyāḥ | śataṃhimā dvā yū rādhāṃsītsaṃpṛñcānāvasaṃpṛñcānau tanva iti gārhapatyam
||1||annaṃ no budhyājūgupastannaḥ punardehītyanvāhāryapacanamabhiprāṇyāntarāgnī tiṣṭhañjapati yathā pravatsyadupasthāne
||2||ajūgupatamabhyarākṣīditi mantraṃ saṃnamati
||3||mama nāma tava ca jātaveda iti catasṛbhirāhavanīyam
||4||prajāṃ me naryājūgupastāṃ me punardehīti gārhapatyamabhyapānyānnaṃ me budhyājūgupastanme punardehītyanvāhāryapacanamabhyapānya paśūnme śaṃsyājūgupastānme punardehītyāhavanīyamabhyapānya pūrvavadvirāṭkramairupatiṣṭhate | ajūgupa iti mantraṃ saṃnamati
||5||agnyupasthānavadatra samidho diśāṃ copasthānam
||6||navamīṃ cedatipravasenmitro janānyātayati prajānanniti maitryopasthāya mano jyotirjuṣatāmityāhutiṃ juhuyāt
||7||samidha āhutimupasthānamityevamanupūrvāṇyeke samāmananti
||8||Saptaviṃśī kaṇḍikā
tadāhurnāgnirupastheyaḥ kaḥ śreyāṃsaṃ viṣuptaṃ bodhayiṣyatīti | abhayaṃkarābhayaṃ me kuru svasti me'stvabhayaṃ me astvityeva brūyāt | pravatsyadupasthānamāgatopasthānaṃ cādhikṛtya vājasaneyinaḥ samāmananti
||1||namo vo'stu pravatsyāmi namo vo'stu prāvātsyamiti bṛhvṛcāḥ
||2||gṛhā mā bibhīta mā vepiḍhvamūrjaṃ bibhrata emasi | ūrjaṃ bibhradvaḥ suvaniḥ sumedhā gṛhānaimi manasā moda mānaḥ | yeṣāmadhyeti pravasanyeṣu saumanaso bahuḥ | gṛhānupahvayāmahe te no jānantu jānataḥ | upahūtā bhūridhanāḥ sakhāyaḥ svādusaṃmudaḥ | ariṣṭāḥ sarvapūruṣā gṛhā naḥ santu sarvadā | upahūtā iha gāva upahūtā ajāvayaḥ | atho annasya kīlāla upahūto gṛheṣu na iti gṛhānabhyeti
||3||kṣemāya vaḥ śāntyai prapadye śivaṃ śagmaṃ śaṃyoḥ śaṃyoriti praviśati
||4||ūrjaṃ bibhradvaḥ sumanāḥ sumedhā gṛhānāgāṃ manasā modamānaḥ | irāṃ vahanto ghṛtamukṣamāṇāsteṣvahaṃ sumanāḥ saṃviśāmīti praviśya japati | saṃviśanvā
||5||Aṣṭāviṃśī kaṇḍikā
sagṛhaḥ prayāsyanvāstoṣpatīyaṃ juhoti
||1||ahute yāneṣu bhaṇḍānyāropayanti
||2||na hīnamanvāhareyuḥ
||3||yadyanovāhyaṃ syātpūrvaṃ taṃ pravaheyurapa voddhareyuḥ
||4||yatra saṃhitā rātrīrvasetpañca sapta nava daśa vā tatprayāsyuñjuhuyāt
||5||navarātravāstau vā punaretyaikāmuṣitvā prayāsyañjuhuyāt
||6||dakṣiṇo yukto bhavati savyo 'yuktaḥ | api vāgniṣṭhasya dakṣiṇo yuktaḥ savyasya yoktraṃ parihṛtam | sarveṣu vā yukteṣu
||7||vāstoṣpata ityanudrutyottarayā gārhapatye hutvāvakṣāṇāni saṃprakṣāpya pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropayate ye dhāryante
||8||uparyagnāvaraṇī dhārayañjapatyayaṃ te yonirṛtviya iti
||9||api vā yajamāna evātmansamāropayate
||10||yā te agne yajñiyā tanūstayehyārohātmātmānamacchā vasūni kṛṇvannasme naryā purūṇi | yajño bhūtvā yajñamāsīda svāṃ yoniṃ jātavedo bhuva ājāyamānaḥ sa kṣaya ehīti hastaṃ pratāpya mukhāyāharate
||11||vāsa upāvaroha jātavedaḥ hpunastvaṃ devebhyo havyaṃ vaha naḥ prajānan | āyuḥ prajāṃ rayimasmāsu dhehyajasro dīdihi no duroṇa iti laukike'gnāvupāvarohayati
||12||araṇyorvopāvarohya manthet
||13||yadaraṇyoḥ samārūḍhaḥ syānnirvartamāna etaṃ mantraṃ japet
||14||Ekonatriṃśī kaṇḍikā
idaṃ śreyo'vasānaṃ yadāgāṃ syone me dyāvāpṛthivī abhūtām | anamīvāḥ pradiśaḥ santu mahyam | gomaddhanavadaśvavatpuruṣavaddhiraṇyavatsuvīravatsvāhetyavasite juhoti
||1||nāniṣṭvāgrayaṇenāhitāgnirnavasyāśnīyāt
||2||vrīhīṇāṃ yavānāṃ śyāmākānāmityagrapākasya yajeta
||3||amāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vā
||4||āmāvāsyaṃ tantram
||5||saptadaśa sāmidhenyaḥ
||6||nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapati purāṇānāṃ vrīhīṇām
||7||yathā dāntenādāntaṃ saṃyunakti tādṛktaditi vijñāyate
||8||yena yajñenertsetkuryādeva tatrāgneyamaṣṭākapālamiti vijñāyate
||9||navānāmitarāṇyaindrāgnaṃ dvādaśakapālamāgnendraṃ vā vaiśvadevaṃ payasi caruṃ saumyaṃ śyāmākaṃ caruṃ dyāvāpṛthivyamekakapālam
||10||purastātsaumyāddyāvāpṛthivyameke samāmananti
||11||niruptaṃ havirupasannamaprokṣitaṃ bhavati | atha pañcājyānīrjuhoti śatāyudhāya śatavīryāyeti
||12||purastādvā sviṣṭakṛtaḥ
||13||prokṣādi karma pratipadyate
||14||ekamulūkhalaṃ musalaṃ pratibījaṃ vā
||15||sarveṣu haviṣkṛdavahananamantraḥ
||16||tuṣopavapanam
||17||uttamamopya vācaṃ visṛjate
||18||eṣo'nyeṣāṃ nānābījānāṃ samavetānāṃ kalpaḥ
||19||alaṃkaraṇakāla ājyenaikakapālamabhipūrayati
||20||āviḥpṛṣṭhaṃ vā kṛtvāsādayati
||21||pracaraṇakāla uddhṛtya barhiṣadaṃ kṛtvā juhvāmupastīryādhāyāśayamanvānīyābhighāryopāṃśu pracarati
||22||Triṃśī kaṇḍikā
sarvahutamaparyāvartayannṛjuṃ pratiṣṭhitaṃ na hastena juhuyāt
||1||yadi hutaḥ paryāvarteta sruco'greṇa kalpayet
||2||na pāṇinā
||3||vare datte kalpayitavyaḥ
||4||ādhāyābhighārya punarhotavya ityeke
||5||api vā naikakapālaṃ kurvītājyena dyāvāpṛthivī yajeta
||6||ye prācīnamekāṣṭakāyā vatsā jāyante teṣāṃ prathamajaṃ dadāti | vāsaḥ śyāmāke
||7||bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devā iti yajamānabhāgaṃ prāśnāti
||8||sarveṣām vā bhakṣāṇāṃ mantravatāṃ pratyāmnāyaḥ syāt
||9||agniḥ prathamaḥ prāśnātu sa hi veda yathā haviḥ | śivā asmabhyamoṣadhīḥ kṛṇotu viśvacarṣaṇiriti śyāmākānām
||10||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||11||api vāmāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vāgrayaṇeṣṭimanvāyātayet
||12||api vāmāvāsyāṃ paurṇamāsīṃ vā navairyajet
||13||api vāgnihotrīṃ vrīhistambaṃ yavastambaṃ vā grāsayitvā tasyāḥ payasā sāyaṃprātarjuhuyāt
||14||api vā navānāṃ yavāgvā sāyaṃprātarjuhuyāt
||15||api vā navānāṃ gārhapatye sthālīpākaṃ śrapayitvāhavanīye juhuyādāgrayaṇadevatābhyaḥ sviṣṭakṛccaturthābhyaḥ
||16||api vā navānāṃ catuḥśarāvamodanaṃ paktvā caturo brāhmaṇānbhojayet
||17||evaṃ yavairyajet
||18||tatrāgneyaśyāmākau na bhavataḥ
||19||ya ūrdhvamekāṣṭakāyā vatsā jāyante teṣāṃ prathamajaṃ dadāti | etamu tyaṃ madhunā saṃyutaṃ yavaṃ sarasvatyā adhi manāvacarkṛṣuḥ | indra āsītsīrapatiḥ śatakratuḥ kīnāśā āsanmarutaḥ sudānava iti yajamānabhāgaṃ prāśnāti | sarveṣāṃ vā bhakṣāṇāṃ mantravatāṃ pratyāmnāyaḥ syāt
||20||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||21||Ekatriṃśī kaṇḍikā
yadi nānātantrāṃ śyāmākeṣṭiṃ kurvīta śyāmākānuddhartavā iti saṃpreṣyati
||1||tasyāḥ saptadaśa sāmidhenyaḥ
||2||sadvantāvājyabhāgau | virājau saṃyājye
||3||tvamagne saprathā asi juṣṭo hotā vareṇyaḥ | tvayā yajñaṃ vitanvate | soma yāste mayobhuva iti sadvantau | preddho agna imo agna iti virājau
||4||vāso dakṣiṇā dadhimantho madhumantho madhuparko madhugluntho babhrurvā piṅgalaḥ
||5||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||6||haritayavaśākaśamīdhānyānāṃ navānāṃ phalānāmaniṣṭe 'pi prāśne yāthākāmī
||7||veṇuyavānāmiṣṭimeke samāmananti
||8||veṇuyaveṣu pakveṣu veṇuyavānuddhartavā iti saṃpreṣyati
||9||tasyā etadeva tantrameṣā devatā
||10||āgneyī maitrāvaruṇī prājāpatyā vā
||11||sa pratnavaditi dve dhāyye catasra ājyabhāgayordaśa haviṣāṃ dve sviṣṭakṛtaḥ
||12||vrīhibhiriṣṭvā vrīhibhireva yajetā yavebhyo darśapūrṇamāsāvevaṃ yavairā vrīhibhyo'pi vā vrīhibhirevobhatraite ha vai sūpacaratamā bhavantīti bahvṛcabrāhmaṇam
||13||varṣāsu śyāmākairyajeta śaradi vrīhibhirvasante yavairyathartu veṇuyavairiti vijñāyata iti vijñāyate
||14||