caturthakāṇḍe daśamaḥ prapāṭhakaḥ
caturthakāṇḍe daśamaḥ prapāṭhakaḥ
yuvaṃ sindhūṃr abhiśaster avadyād agnīṣomā amuñcataṃ gṛbhītān
||4.10.1||agnā āyāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye |
ni hotā satsi barhiṣi ||
agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe hotāraṃ viśvavedasam |
asya yajñasya sukratum ||
agnināgniḥ samidhyate kavir gṛhapatir yuvā |
havyavāḍ juhvāsyaḥ ||
agnir vṛtrāṇi jaṅghanad agniṃ stomena bodhayāgnā āyūṃṣi pavase 'gne tam adya ābhiṣ ṭe adya ||
ebhir no arkair bhavā no arvāṅ svar ṇa jyotiḥ |
agne viśvebhiḥ sumanā anīkaiḥ ||
jyotiḥ : fn pada: svar | na | jyotiḥ| ed|: svarṇajyotiḥ
adhā hy agne ||
agneḥ stomaṃ manāmahe sidhram adya divispṛśaḥ |
devasya draviṇasyavaḥ ||
agnā yo martyo duvo dhiyaṃ jujoṣa dhītibhiḥ |
bhasan nu ṣa pra pūrvya iṣaṃ vurītāvase ||
tvam agne saprathā asi juṣṭo hotā vareṇyaḥ |
tvayā yajñaṃ vitanvate ||
vṛṣā soma dyumaṃ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ |
vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe ||
agnir jāto arocata ghnan dasyūn jyotiṣā tamaḥ |
avindad gā apaḥ svaḥ ||
agre bṛhan ||
agre : fn emended| ed|: agne| cf| 2|7|8:85|14
imaṃ me varuṇa śrudhī havam adyā ca mṛḍaya |
tvām avasyur ācake ||
śrudhī : fn pada: śrudhi
tat tvā yāmy agnināgniḥ ||
tvaṃ hy agne agninā vipro vipreṇa sant satā |
sakhā sakhyā samidhyase ||
pra sa mitra marto astu prayasvān yas ta āditya śikṣati vratena |
na hanyate na jīyate tvoto nainam aṃho aśnoty antito na dūrāt ||
anamīvāsā īḍayā madanto mitajñavo varimann ā pṛthivyāḥ |
ādityasya vratam upakṣiyanto vayaṃ mitrasya sumatau syāma ||
anamīvāsā : fn emended| ed|: anamīmāsā| cf| 4|12|6:197|8
tat sūryasya devatvaṃ tan mahitvaṃ madhyā kartor vitataṃ sañjabhāra |
yaded ayukta haritaḥ sadhasthād ād rātrī vāsas tanute simasmai ||
sañjabhāra : fn emended| ed|: sajabhāra|
bhadrā aśvā haritaḥ sūryasya citrā etagvā anumādyāsaḥ |
namasyanto diva ā pṛṣṭham asthuḥ pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ ||
tvam agne vratapā asi ||
yad vo vayaṃ pramināma vratāni viduṣāṃ devā aviduṣṭarāsaḥ |
agniṣ ṭad viśvam āpṛṇāti vidvān yebhir devaṃ ṛtubhiḥ kalpayāti ||
agne naya ||
ā devānām api panthām aganma yañ śaknavāma tad anu pravoḍhum |
agnir vidvānt sa yajāt sed u hotā so adhvarānt sa ṛtūn kalpayāti ||
agniḥ śucivratatama ud agne śucayas tavākrandad agnir naktoṣāsā ||
āyāhi tapasā janiṣvāgne pāvako arciṣā |
upemāṃ suṣṭutiṃ mama ||
ā no yāhi tapasā janiṣvāgne pāvaka dīdyat |
havyā deveṣu no dadhat
||4.10.2||abhi tvā deva savitar īśānaṃ vāryāṇām |
sadāvan bhāgam īmahe ||
mahī dyauḥ pṛthivī ca nas tvām agne puṣkarād adhi tam u tvā dadhyaṅṅ ṛṣis tam u tvā pāthyo vṛṣā ||
uta bruvantu jantavā ud agnir vṛtrahājani |
dhanañjayo raṇeraṇe ||
ā yaṃ haste na khādinaṃ śiśuṃ jātaṃ na bibhrati |
viśām agniṃ svadhvaram ||
pra devaṃ devavītaye bharatā vasuvittamam |
ā sve yonau niṣīdatu ||
ā jātaṃ jātavedasi priyaṃ śiśītātithim |
syona ā gṛhapatim ||
agnināgnis tvaṃ hy agne agninā ||
taṃ marjayanta sukratuṃ puroyāvānam ājiṣu |
sveṣu kṣayeṣu vājinam ||
yajñena yajñam ayajanta devās tāni dharmāṇi prathamāny āsan |
te ha nākaṃ mihimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||
samidho agnā ājyasya vyantu tanūnapād agnā ājyasya vetv iḍo agnā ājyasya vyantu barhir agnā ājyasya vetu duro agnā ājyasya vyantūṣāsānaktāgnā ājyasya vītāṃ daivyā hotārāgnā ājyasya vītāṃ tisro devīr agnā ājyasya vyantu svāhāgniṃ svāhā somaṃ svāhāgniṃ svāhāgniṃ hotrāt svāhā devā ājyapā juṣāṇā agnā ājyasya vyantu ||
agne yaṃ yajñam adhvaraṃ viśvataḥ paribhūr asi |
sa id deveṣu gachati ||
tvaṃ naḥ soma viśvato 'gnir mūrdhā bhuvo yajñasya ||
soma yās te mayobhuva ūtayaḥ santi dāśuṣe |
tābhir no 'vitā bhava ||
yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāṃ yā parvateṣv oṣadhīṣv apsu |
tebhir no viśvaiḥ sumanā aheḍan rājant soma prati havyā gṛbhāya ||
tat savitur vareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi |
dhiyo yo naḥ pracodayāt ||
acittī yac cakṛmā daivye jane dīnair dakṣaiḥ prabhūtī puruṣatvatā |
deveṣu ca savitar mānuṣeṣu ca tvaṃ no atra suvatād anāgasaḥ ||
pāvakā naḥ sarasvaty ā no divaḥ ||
pūṣā gā anvetu naḥ pūṣā rakṣatv arvataḥ |
pūṣā vājaṃ sanotu naḥ ||
śukraṃ te anyad yajataṃ te anyad viṣurūpe ahanī dyaur ivāsi |
viśvā hi māyā avasi svadhāvo bhadrā te pūṣann iha rātir astu ||
iheha vaḥ svatavasaḥ kavayaḥ sūryatvacaḥ |
yajñaṃ marutā āvṛṇe ||
pra citram arkaṃ gṛṇate turāya mārutāya svatavase bharadhvam |
ye sahāṃsi sahasā sahante rejate agne pṛthivī makhebhyaḥ ||
viśve devā ṛtāvṛdha ṛtubhir havanaśrutaḥ |
juṣantāṃ yujyaṃ payaḥ ||
viśve devāso asridhā ehimāyāso adruhaḥ |
medhaṃ juṣanta vahnayaḥ ||
dyāvā naḥ pṛthivī imaṃ sidhram adya divispṛśam |
yajñaṃ deveṣu yachatām ||
pra pūrvaje pitarā navyasībhir gīrbhiḥ kṛṇudhvaṃ sadane ṛtasya |
ā no dyāvāpṛthivī daivyena janena yātaṃ mahi vāṃ varūtham ||
sa havyavāḍ agniṃ stomena ||
devaṃ barhir vasuvane vasudheyasya vetu devīr dvāro vasuvane vasudheyasya vyantu devī uṣāsānaktā vasuvane vasudheyasya vītāṃ devī joṣṭrī vasuvane vasudheyasya vītāṃ devī ūrjāhutī vasuvane vasudheyasya vītāṃ devā daivyā hotārā vasuvane vasudheyasya vītāṃ devīs tisras tisro devīr vasuvane vasudheyasya vyantu devo narāśaṃso vasuvane vasudheyasya vetu devo agniḥ sviṣṭakṛt sudraviṇā mandraḥ kaviḥ satyamanmāyajī hotā hoturhotur āyajīyān agne yān devān ayāḍ yaṃ apiprer ye te hotre amatsata tāṃ sasanuṣīṃ hotrāṃ devaṅgamāṃ divi deveṣu yajñam erayemaṃ sviṣṭakṛc cāgne hotābhūr vasuvane vasudheyasya namovāke vīhi ||
vājevāje śaṃ no bhavantu
||4.10.3||pra devaṃ devyā dhiyā bharatā jātavedasam |
havyā no vakṣad ānuṣak ||
ayam u ṣya pra devayur hotā yajñāya nīyate |
ratho na yor abhīvṛto ghṛṇīvāñ cetati tmanā ||
ayam agnir uruṣyaty amṛtād iva janmanaḥ |
sahasaś cit sahīyān devo jīvātave kṛtaḥ ||
iḍāyās tvā pade vayam ||
agne viśvebhiḥ svanīka devair ūrṇāvantaṃ prathamaḥ sīda yonim |
kulāyinaṃ ghṛtavantaṃ savitre yajñaṃ naya yajamānāya sādhu ||
sīda hotar ni hotā ||
tvaṃ dūtas tvam u naḥ paraspās tvaṃ vasyā ā vṛṣabha praṇetā |
agne tokasya nas tane tanūnām aprayuchan dīdyad bodhi gopāḥ ||
agninā rayim aśnavat poṣam eva divedive |
yaśasaṃ vīravattamam ||
gayasphāno amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ |
sumitraḥ soma no bhava ||
indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ |
tad vāṃ ceti pra vīryam ||
pra carṣaṇibhyaḥ pṛtanāhaveṣu pra pṛthivyā riricāthe divaś ca |
pra sindhubhyaḥ pra giribhyo mahitvā prendrāgnī viśvā bhuvanāty anyā ||
maruto yad dha vo divaḥ sumnāyanto havāmahe |
ā tū nā upagantana ||
yā vaḥ śarma śaśamānāya santi tridhātūni dāśuṣe yachatādhi |
asmabhyaṃ tāni maruto viyanta rayiṃ no dhatta vṛṣaṇaḥ suvīram ||
imaṃ me varuṇa tat tvā yāmi kayā naḥ ko adya piprīhi devān agne yad adyāpsv agne sadhiṣ ṭava ||
apsu me somo abravīd antar viśvāni bheṣajā |
āpaś ca viśvaśambhuvaḥ ||
ud uttamaṃ varuṇa pāśam asmat ||
ava te heḍo varuṇa namobhir ava yajñebhir īmahe havirbhiḥ |
kṣayann asmabhyam asura pracetā rājann enāṃsi śiśrathaḥ kṛtāni ||
tvaṃ no agne varuṇasya vidvān devasya heḍo 'vayāsisīṣṭhāḥ |
yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhy asmat ||
sa tvaṃ no agne 'avamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau |
avayakṣva no varuṇaṃ rarāṇo vīhi mṛḍīkaṃ suhavo na edhi
||4.10.4||agnir vṛtrāṇi jaṅghanat tvaṃ somāsi satpatiḥ ||
anīkair dveṣo ardayāgne viśvābhir ūtibhiḥ |
rayiṃ no dhehi yajñiyam ||
sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devaṃ āyajiṣṭhaḥ svasti |
adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumad uta revad didīhi ||
piprīhi devān ā devānām ||
sāntapanā idaṃ havir marutas taj jujuṣṭana |
yuṣmākotī riśādasaḥ ||
yo no maruto abhi durhṛṇāyus tiraś cittāni vasavo jighāṃsati |
druhaḥ pāśān prati sa mucīṣṭa tapiṣṭhena hanmanā hantanā tam ||
druhaḥ : fn emended| ed|: drahaḥ|
agniḥ pratnena manmanā soma gīrbhiṣ ṭvā vayam ||
gṛhamedhāsā āgata maruto māpabhūtana |
imā havyā jujuṣṭana ||
pra budhnyā va īrate mahāṃsi pra nāmāni prayajyavas tiradhvam |
sahasriyaṃ damyaṃ bhāgam etaṃ gṛhamedhīyaṃ maruto juṣadhvam ||
preddho agna imo agne ||
agnim īḍe purohitaṃ yajñasya devam ṛtvijam |
hotāraṃ ratnadhātamam ||
vṛṣā soma dyumaṃ asi ||
krīḍaṃ vaḥ śardho mārutam anarvāṇaṃ ratheśubham |
kaṇvā abhi pragāyata ||
atyāso na ye marutaḥ svañco yakṣadṛśo na śubhayanta maryāḥ |
te harmyeṣṭhāḥ śiśavo na śubhrā vatsāso na prakrīḍinaḥ payodhāḥ ||
taṃ hi śaśvanto 'gnimagnim ||
indrāgnī navatiṃ puro dāsapatnīr adhūnutam |
sākam ekena karmaṇā ||
śnathad vṛtram uta sanoti vājam indrā yo agnī sahurī saparyāt |
irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā ||
tam indraṃ vājayāmasi ||
yuje rathaṃ gāeṣaṇaṃ haribhyām upa brahmāṇi jujuṣāṇam asthuḥ |
vibādhiṣṭa sya rodasī mahitvendro vṛtrāṇy apratī jaghanvān ||
gāeṣaṇaṃ : fn Ṛv|7|23|3 gaveṣaṇam|
viśvakarman vācaspatim
||4.10.5||uśantas tvā havāmahe ||
ā no agne sucetunā rayiṃ viśvāyupoṣasam |
mārḍīkaṃ dhehi jīvase ||
tvaṃ soma mahe bhagaṃ tvaṃ yūna ṛtāyate |
dakṣaṃ dadhāsi jīvase ||
tvaṃ soma pracikito manīṣā tvaṃ rajiṣṭham anu neṣi panthām |
tava praṇītī pitaro na indo deveṣu ratnam abhajanta dhīrāḥ ||
tvayā hi naḥ pitaraḥ soma pūrve karmāṇi cakruḥ pavamāna dhīrāḥ |
vanvann avātaḥ paridhīṃr aporṇu vīrebhir aśvair maghavā bhavā naḥ ||
tvaṃ soma pitṛbhiḥ saṃvidāno 'nu dyāvāpṛthivī ātatantha |
tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaṃ syāma patayo rayīṇām ||
barhiṣadaḥ pitara ūty arvāg imā vo havyā cakṛmā juṣadhvam |
ta āgatāvasā śantamenāthā naḥ śaṃ yor arapo dadhātana ||
upahūtāḥ pitaraḥ somyāso barhiṣyeṣu nidhiṣu priyeṣu |
ta āgamantu ta iha śruvantv adhibruvantu te 'vantv asmān ||
āhaṃ pitṝnt suvidatraṃ avitsi napātaṃ ca vikramaṇaṃ ca viṣṇoḥ |
barhiṣadaḥ svadhayā ye sutasya bhajanta pitvas ta ihāgamiṣṭhāḥ ||
idaṃ pitṛbhyo namo astv adya ye pūrvāso ya uparāsa īyuḥ |
ye pārthive rajasy ā niṣattā ye vā nūnaṃ suvṛjanāsu vikṣu ||
udīratām avarā ut parāsā un madhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ |
asuṃ ya īyur avṛkā ṛtajñās te no 'vantu pitaro haveṣu ||
agniṣvāttā ṛtāvṛdhaḥ pitaro mṛḍatā su naḥ |
dīrghāyutvāya jīvase ||
agniṣvāttān ṛtumato havāmahe narāśaṃse somapīthaṃ ya āśuḥ |
te no viprāsaḥ suhavā mṛḍantu śaṃ no bhavantu dvipade śaṃ catuṣpade ||
agniṣvāttāḥ pitarā eha gachata sadaḥsadaḥ sadata supraṇītayaḥ |
attā havīṃṣi prayatāni barhiṣy athā rayiṃ sarvavīraṃ dadhātana ||
sa pratnathā sahasā jāyamānaḥ sadyaḥ kāvyāni baḍ adhatta viśvā |
āpaś ca mitraṃ dhiṣaṇā ca sādhan devā agniṃ dhārayan draviṇodām ||
sa pūrvayā nividā kavyatāyor imāḥ prajā ajanayan manūnām |
vivasvatā cakṣasā dyām apaś ca devā agniṃ dhārayan draviṇodām ||
sa : fn emended| ed|: sa|
ye tātṛṣur devatrā jehamānā hotrāvidaḥ stomataṣṭāso arkaiḥ |
āgne yāhi suvidatrebhir arvāk satyaiḥ kavyaiḥ pitṛbhir gharmasadbhiḥ ||
pra vāyum achā bṛhatī manīṣā bṛhadrayiṃ viśvavāraṃ rathaprām |
dyutadyāmā niyutaḥ patyamānaḥ kaviḥ kavim iyakṣasi prayajyo ||
pra yābhir yāsi dāśvāṃsam achā niyudbhir vāya iṣṭaye duroṇe |
ni no rayiṃ subhojasaṃ yuvasva ni vīraṃ gavyam aśvyaṃ ca rādhaḥ ||
indraṃ vayaṃ śunāsīram asmin yajñe havāmahe |
sa naḥ parṣad ati dviṣaḥ ||
so 'horātraiḥ so 'rdhamāsaiḥ sa māsaiḥ sa ṛtubhiḥ pari yajñaṃ babhūva |
saṃvatsarasya mahimānam etaṃ śunāsīram indram adyāhuvema ||
sapta tvā harito rathe vahanti deva sūrya |
śociḥkeśaṃ purupriya ||
taraṇir viśvadarśato jyotiṣkṛd asi sūrya |
viśvam ābhāsi rocanam
||4.10.6||