caturthakāṇḍe ekādaśaḥ prapāṭhakaḥ
caturthakāṇḍe ekādaśaḥ prapāṭhakaḥ
dyāvāpṛthivī varuṇasya dharmaṇā viṣkabhite ajare bhūriretasā
||4.11.1||चतुर्थकाण्डे एकादशः प्रपाठकः
द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मणा विष्कभिते अजरे भूरिरेतसा
pṛthupājās taṃ sabādhaḥ ||
īḍe agniṃ vipaścitaṃ girā yajñasya sādhanam |
śruṣṭīvānaṃ dhitāvānam ||
agne śakema te vayaṃ yamaṃ devasya vājinaḥ |
ati dveṣāṃsi tarema ||
upa tvā raṇvasandṛśaṃ prayasvantaḥ sahaskṛta |
agne saṃsṛjmahe giraḥ ||
upa chāyām iva ghṛṇer aganma śarma te vayam |
agne hiraṇyasandṛśaḥ ||
agnir vṛtrāṇi jaṅghanat tvaṃ somāsi satpatir agnīṣomā yuvam etāni śrīṇām udāraḥ ||
somasya mā tavasaṃ vakṣy agne vahniṃ cakartha vidathe yajadhyai |
devaṃ achā dīdyad yuñje adriṃ śamāye agne tanvaṃ juṣasva ||
somāpūṣaṇā jananā rayīṇāṃ jananā divo jananā pṛthivyāḥ |
jātau viśvasya bhuvanasya gopau devā akṛṇvann amṛtasya nābhim ||
imau devau jāyamānau juṣantemau tamāṃsi gūhatām ajuṣṭā |
ābhyām indraḥ pakvam āmāsv antaḥ somāpūṣabhyāṃ janad usriyāsu ||
uta no brahman haviṣa uktheṣu devahūtamaḥ |
śaṃ naḥ śocā marudvṛdho 'gne sahasrasātamaḥ ||
nū no rāsva sahasravat tokavat puṣṭimad vasu |
dyumad agne suvīryaṃ varṣiṣṭham anupakṣitam ||
tvā yujā tava tat soma sakhya indro apo manave sasrutas kaḥ |
ahann ahim ariṇāt sapta sindhūn apāvṛṇod apihiteva khāni ||
ṛdūdareṇa sakhyā saceya yo mā na riṣyed dharyaśva pītaḥ |
ayaṃ yaḥ somo nyadhāyy asme tasmā indraṃ pratiram emy āyuḥ ||
tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne 'gniṃ vaḥ pūrvyaṃ girā ||
makṣū devavato rathaḥ śūro vā pṛtsu kāsucit |
devānāṃ ya in mano yajamānā iyakṣaty abhīd ayajvano bhuvat ||
nakiṣ ṭaṃ karmaṇā naśan na prayoṣan na yoṣati |
devānāṃ ya in mano yajamānā iyakṣaty abhīd ayajvano bhuvat ||
asad atra suvīryam uta tyad āśvaśvyam |
devānāṃ ya in mano yajamānā iyakṣaty abhīd ayajvano bhuvat ||
upakṣaranti sindhavo mayobhuva ījānaṃ ca yakṣyamāṇaṃ ca dhenavaḥ |
pṛṇantaṃ ca papuriṃ ca śravasyavo ghṛtasya dhārā upayanti viśvataḥ ||
somārudrā yuvam etāny asme viśvā tanūṣu bheṣajāni dhattam |
avasyataṃ muñcataṃ yan no asti tanūṣu baddhaṃ kṛtam eno asmat ||
somārudrā dhārayethām asuryaṃ pra vām iṣṭayo 'ram aśnuvantu |
damedame sapta ratnā dadhānā śaṃ no bhūtaṃ dvipade śaṃ catuṣpade ||
somārudrā vivṛhataṃ viṣūcīm amīvā yā no gayam āviveśa |
āre bādhethāṃ nirṛtiṃ parācair asme bhadrā sauśravasāni santu ||
tigmāyudhau tigmahetī suśevau somārudrā iha su mṛḍataṃ naḥ |
mumuktam asmān grasitān abhīke prayachataṃ vṛṣaṇā śantamāni ||
agnāviṣṇū sajoṣasāgnāviṣṇū mahi dhāma priyaṃ vām ||
agnāviṣṇū mahi tad vāṃ mahitvaṃ vītho ghṛtasya guhyā juṣāṇā |
damedame suṣṭutī vāvṛdhānā nu vāṃ jihvā ghṛtam ācaraṇyat ||
pāvakā naḥ sarasvatī ||
sarasvaty abhi no neṣi vasyo māpa spharīḥ payasā mā nā ādhak |
juṣasva naḥ sakhyā veśyā ca mā tvat kṣetrāṇy araṇyāni ganma ||
ā no divaḥ ||
bṛhaspate juṣasva no havyāni viśvadevya |
rāsva ratnāni dāśuṣe ||
evā pitre viśvadevāya vṛṣṇe yajñair vidhema namasā havirbhiḥ |
bṛhaspate suprajā vīravanto vayaṃ syāma patayo rayīṇām ||
ā no mitrāvaruṇā ghṛtair gavyūtim ukṣatam |
madhvā rajāṃsi sukratū ||
pra bāhavā sisṛtaṃ jīvase nā ā no gavyūtim ukṣataṃ ghṛtena |
ā no jane śravayataṃ yuvānā śrutaṃ me mitrāvaruṇā havemā ||
aurvabhṛguvañ śucim apnavānavad āhuve |
agniṃ samudravāsasam ||
ā savaṃ savitur yathā bhagasyeva bhujiṃ huve |
agniṃ samudravāsasam ||
huve vātasvanaṃ kaviṃ parjanyakradyaṃ sahaḥ |
agniṃ samudravāsasam ||
vṛṣā soma dyumaṃ asi ||
ā ye tanvanti raśmibhis tiraḥ samudram arṇavam |
marudbhir agnā āgahi ||
ā vo yantūdavāhāso adya vṛṣṭiṃ ye viśve maruto junanti |
ayaṃ yo agnirmarutaḥ samiddha etaṃ juṣadhvaṃ kavayo yuvānaḥ ||
yaṃ tvā devāpiḥ śuśucāno agna ārṣṭiṣeṇo manuṣyaḥ samīdhe |
viśvebhir devair anumadyamānaḥ pra parjanyam īrayā vṛṣṭimantam ||
agne bādhasva vi mṛdho vi durgahāpāmīvām apa rakṣāṃsi sedha |
asmāt samudrād bṛhato divo no 'pāṃ bhūmānam upa naḥ sṛjeha ||
priyā vo nāma huve turāṇām ā yat tṛpan maruto vāvaśānaḥ ||
śriyase kaṃ bhānubhiḥ sammimikṣire te raśmmibhis ta ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ |
te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre priyasya mārutasya dhāmnaḥ ||
maruto yad dha vo divaḥ ||
praiṣām ajmeṣu vithureva rejate bhūmir yāmeṣu yad dha yuñjate śubhe |
te krīḍayo dhunayo bhrājadṛṣṭyaḥ svayaṃ mahitvaṃ panayanta dhūtayaḥ
||4.11.2||पृथुपाजास् तं सबाधः ॥
ईडे अग्निं विपश्चितं गिरा यज्ञस्य साधनम् ।
श्रुष्टीवानं धितावानम् ॥
अग्ने शकेम ते वयं यमं देवस्य वाजिनः ।
अति द्वेषांसि तरेम ॥
उप त्वा रण्वसन्दृशं प्रयस्वन्तः सहस्कृत ।
अग्ने संसृज्महे गिरः ॥
उप छायाम् इव घृणेर् अगन्म शर्म ते वयम् ।
अग्ने हिरण्यसन्दृशः ॥
अग्निर् वृत्राणि जङ्घनत् त्वं सोमासि सत्पतिर् अग्नीषोमा युवम् एतानि श्रीणाम् उदारः ॥
सोमस्य मा तवसं वक्ष्य् अग्ने वह्निं चकर्थ विदथे यजध्यै ।
देवं अछा दीद्यद् युञ्जे अद्रिं शमाये अग्ने तन्वं जुषस्व ॥
सोमापूषणा जनना रयीणां जनना दिवो जनना पृथिव्याः ।
जातौ विश्वस्य भुवनस्य गोपौ देवा अकृण्वन्न् अमृतस्य नाभिम् ॥
इमौ देवौ जायमानौ जुषन्तेमौ तमांसि गूहताम् अजुष्टा ।
आभ्याम् इन्द्रः पक्वम् आमास्व् अन्तः सोमापूषभ्यां जनद् उस्रियासु ॥
उत नो ब्रह्मन् हविष उक्थेषु देवहूतमः ।
शं नः शोचा मरुद्वृधो ऽग्ने सहस्रसातमः ॥
नू नो रास्व सहस्रवत् तोकवत् पुष्टिमद् वसु ।
द्युमद् अग्ने सुवीर्यं वर्षिष्ठम् अनुपक्षितम् ॥
त्वा युजा तव तत् सोम सख्य इन्द्रो अपो मनवे सस्रुतस् कः ।
अहन्न् अहिम् अरिणात् सप्त सिन्धून् अपावृणोद् अपिहितेव खानि ॥
ऋदूदरेण सख्या सचेय यो मा न रिष्येद् धर्यश्व पीतः ।
अयं यः सोमो न्यधाय्य् अस्मे तस्मा इन्द्रं प्रतिरम् एम्य् आयुः ॥
त्वं नो अग्ने स त्वं नो अग्ने ऽग्निं वः पूर्व्यं गिरा ॥
मक्षू देववतो रथः शूरो वा पृत्सु कासुचित् ।
देवानां य इन् मनो यजमाना इयक्षत्य् अभीद् अयज्वनो भुवत् ॥
नकिष् टं कर्मणा नशन् न प्रयोषन् न योषति ।
देवानां य इन् मनो यजमाना इयक्षत्य् अभीद् अयज्वनो भुवत् ॥
असद् अत्र सुवीर्यम् उत त्यद् आश्वश्व्यम् ।
देवानां य इन् मनो यजमाना इयक्षत्य् अभीद् अयज्वनो भुवत् ॥
उपक्षरन्ति सिन्धवो मयोभुव ईजानं च यक्ष्यमाणं च धेनवः ।
पृणन्तं च पपुरिं च श्रवस्यवो घृतस्य धारा उपयन्ति विश्वतः ॥
सोमारुद्रा युवम् एतान्य् अस्मे विश्वा तनूषु भेषजानि धत्तम् ।
अवस्यतं मुञ्चतं यन् नो अस्ति तनूषु बद्धं कृतम् एनो अस्मत् ॥
सोमारुद्रा धारयेथाम् असुर्यं प्र वाम् इष्टयो ऽरम् अश्नुवन्तु ।
दमेदमे सप्त रत्ना दधाना शं नो भूतं द्विपदे शं चतुष्पदे ॥
सोमारुद्रा विवृहतं विषूचीम् अमीवा या नो गयम् आविवेश ।
आरे बाधेथां निरृतिं पराचैर् अस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥
तिग्मायुधौ तिग्महेती सुशेवौ सोमारुद्रा इह सु मृडतं नः ।
मुमुक्तम् अस्मान् ग्रसितान् अभीके प्रयछतं वृषणा शन्तमानि ॥
अग्नाविष्णू सजोषसाग्नाविष्णू महि धाम प्रियं वाम् ॥
अग्नाविष्णू महि तद् वां महित्वं वीथो घृतस्य गुह्या जुषाणा ।
दमेदमे सुष्टुती वावृधाना नु वां जिह्वा घृतम् आचरण्यत् ॥
पावका नः सरस्वती ॥
सरस्वत्य् अभि नो नेषि वस्यो माप स्फरीः पयसा मा ना आधक् ।
जुषस्व नः सख्या वेश्या च मा त्वत् क्षेत्राण्य् अरण्यानि गन्म ॥
आ नो दिवः ॥
बृहस्पते जुषस्व नो हव्यानि विश्वदेव्य ।
रास्व रत्नानि दाशुषे ॥
एवा पित्रे विश्वदेवाय वृष्णे यज्ञैर् विधेम नमसा हविर्भिः ।
बृहस्पते सुप्रजा वीरवन्तो वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
आ नो मित्रावरुणा घृतैर् गव्यूतिम् उक्षतम् ।
मध्वा रजांसि सुक्रतू ॥
प्र बाहवा सिसृतं जीवसे ना आ नो गव्यूतिम् उक्षतं घृतेन ।
आ नो जने श्रवयतं युवाना श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमा ॥
और्वभृगुवञ् शुचिम् अप्नवानवद् आहुवे ।
अग्निं समुद्रवाससम् ॥
आ सवं सवितुर् यथा भगस्येव भुजिं हुवे ।
अग्निं समुद्रवाससम् ॥
हुवे वातस्वनं कविं पर्जन्यक्रद्यं सहः ।
अग्निं समुद्रवाससम् ॥
वृषा सोम द्युमं असि ॥
आ ये तन्वन्ति रश्मिभिस् तिरः समुद्रम् अर्णवम् ।
मरुद्भिर् अग्ना आगहि ॥
आ वो यन्तूदवाहासो अद्य वृष्टिं ये विश्वे मरुतो जुनन्ति ।
अयं यो अग्निर्मरुतः समिद्ध एतं जुषध्वं कवयो युवानः ॥
यं त्वा देवापिः शुशुचानो अग्न आर्ष्टिषेणो मनुष्यः समीधे ।
विश्वेभिर् देवैर् अनुमद्यमानः प्र पर्जन्यम् ईरया वृष्टिमन्तम् ॥
अग्ने बाधस्व वि मृधो वि दुर्गहापामीवाम् अप रक्षांसि सेध ।
अस्मात् समुद्राद् बृहतो दिवो नो ऽपां भूमानम् उप नः सृजेह ॥
प्रिया वो नाम हुवे तुराणाम् आ यत् तृपन् मरुतो वावशानः ॥
श्रियसे कं भानुभिः सम्मिमिक्षिरे ते रश्म्मिभिस् त ऋक्वभिः सुखादयः ।
ते वाशीमन्त इष्मिणो अभीरवो विद्रे प्रियस्य मारुतस्य धाम्नः ॥
मरुतो यद् ध वो दिवः ॥
प्रैषाम् अज्मेषु विथुरेव रेजते भूमिर् यामेषु यद् ध युञ्जते शुभे ।
ते क्रीडयो धुनयो भ्राजदृष्ट्यः स्वयं महित्वं पनयन्त धूतयः
kayā śubhā savayasaḥ sanīḍāḥ samānyā marutaḥ sammimikṣuḥ |
kayā matī kutā etāsa ete 'rcanti śuṣmaṃ vṛṣaṇo vasūyā ||
kasya brahmāṇi jujuṣur yuvānaḥ ko adhvare marutā āvavarta |
śyenaṃ iva dhrajato antarikṣe kena mahā manasā rīramāma ||
kutas tvam indra māhinaḥ sann eko yāsi satpate kiṃ ta itthā |
sampṛchase samarāṇaḥ śubhānair voces tan no harivo yat te asme ||
brahmāṇi me matayaḥ śaṃ sutāsaḥ śuṣma iyarti prabhṛto me adriḥ |
āśāsate pratiharyanty ukthemā harī vahatas tā no acha ||
ato vayam antamebhir yujānāḥ svakṣatrebhis tanvaḥ śumbhamānāḥ |
mahobhir ekam upayujmahe nv indraḥ svadhām anu hi no babhūtha ||
kva syā vo marutaḥ svadhāsīd yan mām ekaṃ samadhattāhihatye |
ahaṃ hy ugras taviṣas tuviṣmān viśvasya śatror anamaṃ vadhasnaiḥ ||
bhūri cakartha yujyebhir asme samānebhir vṛṣabha pauṃsyebhiḥ |
bhūrīṇi hi kṛṇavāmā śaviṣṭhendraḥ kṛtvā maruto yad vaśāma ||
vadhīṃ vṛtraṃ maruta indriyeṇa svena bhāmena taviṣo babhūvān |
aham etā manave viśvaścandrāḥ sugā apaś cakara vajrabāhuḥ ||
anuttam ā te maghavan nakir ṇu na tvāvaṃ asti devatā vidānaḥ |
na jāyamāno naśate na jāto yāni kariṣyā kṛṇuhi pravṛddha ||
ekasya cin me vibhv astv ojo yā nu dadhṛṣvān kṛṇavai manīṣā ||
ahaṃ hy ugro maruto vidāno yāni cyavam indrā id īśa eṣām ||
amandan mā marutaḥ stomo atra yan me naraḥ śrutyaṃ brahma cakra |
indrāya vṛṣṇe sumakhāya mahyaṃ sakhye sakhāyas tanve tanūbhiḥ ||
eved ete prati mā rocamānā anedyaḥ śravā eṣo dadhānāḥ |
sañcakṣyā marutaś candravarṇā achānta me chadayāthā ca nūnam ||
ko nv atra maruto māmahe vaḥ prayātana sakhīṃr achā sakhāyaḥ |
manmāni citrā apivātayanta eṣāṃ bhūta navedā ma ṛtānām ||
ā yad duvasyād duvase na kārur asmāṃś cakre mānyasya medhā |
o ṣū varta maruto vipram achemā brahmāṇi jaritā vo arcat ||
eṣa vaḥ stomo maruta iyaṃ gīr māndāryasya mānyasya kāroḥ |
eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum
||4.11.3||कया शुभा सवयसः सनीडाः समान्या मरुतः सम्मिमिक्षुः ।
कया मती कुता एतास एते ऽर्चन्ति शुष्मं वृषणो वसूया ॥
कस्य ब्रह्माणि जुजुषुर् युवानः को अध्वरे मरुता आववर्त ।
श्येनं इव ध्रजतो अन्तरिक्षे केन महा मनसा रीरमाम ॥
कुतस् त्वम् इन्द्र माहिनः सन्न् एको यासि सत्पते किं त इत्था ।
सम्पृछसे समराणः शुभानैर् वोचेस् तन् नो हरिवो यत् ते अस्मे ॥
ब्रह्माणि मे मतयः शं सुतासः शुष्म इयर्ति प्रभृतो मे अद्रिः ।
आशासते प्रतिहर्यन्त्य् उक्थेमा हरी वहतस् ता नो अछ ॥
अतो वयम् अन्तमेभिर् युजानाः स्वक्षत्रेभिस् तन्वः शुम्भमानाः ।
महोभिर् एकम् उपयुज्महे न्व् इन्द्रः स्वधाम् अनु हि नो बभूथ ॥
क्व स्या वो मरुतः स्वधासीद् यन् माम् एकं समधत्ताहिहत्ये ।
अहं ह्य् उग्रस् तविषस् तुविष्मान् विश्वस्य शत्रोर् अनमं वधस्नैः ॥
भूरि चकर्थ युज्येभिर् अस्मे समानेभिर् वृषभ पौंस्येभिः ।
भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठेन्द्रः कृत्वा मरुतो यद् वशाम ॥
वधीं वृत्रं मरुत इन्द्रियेण स्वेन भामेन तविषो बभूवान् ।
अहम् एता मनवे विश्वश्चन्द्राः सुगा अपश् चकर वज्रबाहुः ॥
अनुत्तम् आ ते मघवन् नकिर् णु न त्वावं अस्ति देवता विदानः ।
न जायमानो नशते न जातो यानि करिष्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥
एकस्य चिन् मे विभ्व् अस्त्व् ओजो या नु दधृष्वान् कृणवै मनीषा ॥
अहं ह्य् उग्रो मरुतो विदानो यानि च्यवम् इन्द्रा इद् ईश एषाम् ॥
अमन्दन् मा मरुतः स्तोमो अत्र यन् मे नरः श्रुत्यं ब्रह्म चक्र ।
इन्द्राय वृष्णे सुमखाय मह्यं सख्ये सखायस् तन्वे तनूभिः ॥
एवेद् एते प्रति मा रोचमाना अनेद्यः श्रवा एषो दधानाः ।
सञ्चक्ष्या मरुतश् चन्द्रवर्णा अछान्त मे छदयाथा च नूनम् ॥
को न्व् अत्र मरुतो मामहे वः प्रयातन सखींर् अछा सखायः ।
मन्मानि चित्रा अपिवातयन्त एषां भूत नवेदा म ऋतानाम् ॥
आ यद् दुवस्याद् दुवसे न कारुर् अस्मांश् चक्रे मान्यस्य मेधा ।
ओ षू वर्त मरुतो विप्रम् अछेमा ब्रह्माणि जरिता वो अर्चत् ॥
एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर् मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः ।
एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम्
indraṃ vo viśvatas pari havāmahe janebhyaḥ |
asmākam astu kevalaḥ ||
ā te śuṣmo vṛṣabha etu paścād ottarād adharād ā purastāt |
ā viśvato abhi sametv arvāṅ indra dyumnaṃ svarvad dhehy asme ||
maruto yad dha vo divo yā vaḥ śarma ||
ā tū na indra vṛtrahann asmākam ardham āgahi |
mahān mahībhir ūtibhiḥ ||
tvaṃ mahaṃ indra tubhyaṃ ha kṣā anu kṣatraṃ maṃhanā manyata dyauḥ |
tvaṃ vṛtraṃ śavasā jaghanvānt sṛjaḥ sindhūṃr ahinā jagrasānān ||
maruto yad dha vo balaṃ janaṃ acucyavītana |
girīṃr acucyavītana ||
ṛṣṭayo vo maruto aṃsayor adhi sahā ojo bāhvor vo balaṃ hitam |
nṛmṇā śīrṣasv āyudhā ratheṣu no viśvā vaḥ śrīr adhi tanūṣu pipiśe ||
purutrā hi sadṛṅṅ asi viśo viśvā anu prabhuḥ |
samatsu tvā havāmahe ||
samatsv agnim avase vājayanto havāmahe |
vājeṣu citrarādhasam ||
agne nayā devānāṃ tvam agne vratapā asi yad vo vayam ||
tvam agne vratabhṛñ śucir agne devaṃ ihāvaha |
upa yajñaṃ haviś ca naḥ ||
vratā nu bibhrad vratapā adabdho yajāno devo ajaraḥ suvīraḥ |
dadhad ratnāni sumṛḍīko agne gopāya no jīvase jātavedaḥ ||
śreṣṭhaṃ yaviṣṭha bhāratāgne dyumantam ābhara |
vaso puruspṛhaṃ rayim ||
tubhyaṃ bharanti kṣitayo yaviṣṭha balim agne antitā ota dūrāt |
ā bhandiṣṭhasya sumatiṃ cikiddhi mahat te agne mahi śarma bhadram ||
tvām agne vājasātamaṃ viprā vardhanti suṣṭutam |
sa no rāsva suvīryam ||
ayaṃ no agnir anīkair dveṣo ardaya sainānīkenedaṃ viṣṇuḥ pra tad viṣṇuḥ ||
ā vo rājānam adhvarasya rudraṃ hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoḥ |
agniṃ purā tanayitnor acittād dhiraṇyarūpam avase kṛṇudhvam ||
kad dhiṣṇyāsu vṛdhasāno agne kad vātāya pratavase śubhaṃye |
parijmane nāsatyāya kṣe bravaḥ kad agne rudrāya nṛghne ||
ukṣānnāya vaśānnāya ||
vātopadhūta iṣito vaśaṃ anu triṣu yad annā veviṣad vitiṣṭhase |
ā te yatante rathyo yathā pṛthak śardhāṃsy agne ajarāṇi dhakṣataḥ
||4.11.4||इन्द्रं वो विश्वतस् परि हवामहे जनेभ्यः ।
अस्माकम् अस्तु केवलः ॥
आ ते शुष्मो वृषभ एतु पश्चाद् ओत्तराद् अधराद् आ पुरस्तात् ।
आ विश्वतो अभि समेत्व् अर्वाङ् इन्द्र द्युम्नं स्वर्वद् धेह्य् अस्मे ॥
मरुतो यद् ध वो दिवो या वः शर्म ॥
आ तू न इन्द्र वृत्रहन्न् अस्माकम् अर्धम् आगहि ।
महान् महीभिर् ऊतिभिः ॥
त्वं महं इन्द्र तुभ्यं ह क्षा अनु क्षत्रं मंहना मन्यत द्यौः ।
त्वं वृत्रं शवसा जघन्वान्त् सृजः सिन्धूंर् अहिना जग्रसानान् ॥
मरुतो यद् ध वो बलं जनं अचुच्यवीतन ।
गिरींर् अचुच्यवीतन ॥
ऋष्टयो वो मरुतो अंसयोर् अधि सहा ओजो बाह्वोर् वो बलं हितम् ।
नृम्णा शीर्षस्व् आयुधा रथेषु नो विश्वा वः श्रीर् अधि तनूषु पिपिशे ॥
पुरुत्रा हि सदृङ्ङ् असि विशो विश्वा अनु प्रभुः ।
समत्सु त्वा हवामहे ॥
समत्स्व् अग्निम् अवसे वाजयन्तो हवामहे ।
वाजेषु चित्रराधसम् ॥
अग्ने नया देवानां त्वम् अग्ने व्रतपा असि यद् वो वयम् ॥
त्वम् अग्ने व्रतभृञ् शुचिर् अग्ने देवं इहावह ।
उप यज्ञं हविश् च नः ॥
व्रता नु बिभ्रद् व्रतपा अदब्धो यजानो देवो अजरः सुवीरः ।
दधद् रत्नानि सुमृडीको अग्ने गोपाय नो जीवसे जातवेदः ॥
श्रेष्ठं यविष्ठ भारताग्ने द्युमन्तम् आभर ।
वसो पुरुस्पृहं रयिम् ॥
तुभ्यं भरन्ति क्षितयो यविष्ठ बलिम् अग्ने अन्तिता ओत दूरात् ।
आ भन्दिष्ठस्य सुमतिं चिकिद्धि महत् ते अग्ने महि शर्म भद्रम् ॥
त्वाम् अग्ने वाजसातमं विप्रा वर्धन्ति सुष्टुतम् ।
स नो रास्व सुवीर्यम् ॥
अयं नो अग्निर् अनीकैर् द्वेषो अर्दय सैनानीकेनेदं विष्णुः प्र तद् विष्णुः ॥
आ वो राजानम् अध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः ।
अग्निं पुरा तनयित्नोर् अचित्ताद् धिरण्यरूपम् अवसे कृणुध्वम् ॥
कद् धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद् वाताय प्रतवसे शुभंये ।
परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कद् अग्ने रुद्राय नृघ्ने ॥
उक्षान्नाय वशान्नाय ॥
वातोपधूत इषितो वशं अनु त्रिषु यद् अन्ना वेविषद् वितिष्ठसे ।
आ ते यतन्ते रथ्यो यथा पृथक् शर्धांस्य् अग्ने अजराणि धक्षतः
kṛṇuṣva pājā iti pañca ||
sa te jānāti sumatiṃ yaviṣṭha ya īvate brahmaṇe gātum airat |
viśvāny asmai sudināni rāyo dyumnāny aryo vi duro abhidyaut ||
sed agne astu subhagaḥ sudānur yas tvā nityena haviṣā ya ukthaiḥ |
piprīṣati sva āyuṣi duroṇe viśved asmai sudinā sāsad iṣṭiḥ ||
arcāmi te sumatiṃ ghoṣy arvāk saṃ te vāvātā jaratām iyaṃ gīḥ |
svaśvās tvā surathā marjayemāsme kṣatrāṇi dhārayer anu dyūn ||
iha tvā bhūry ācared upa tman doṣāvastar dīdivāṃsam anu dyūn |
krīḍantas tvā sumanasaḥ sapemābhi dyumnā tasthivāṃso janānām ||
yas tvā svaśvaḥ suhiraṇyo agna upayāti vasumatā rathena |
tasya trātā bhavasi tasya sakhā yas ta ātithyam ānuṣag jujoṣat ||
maho rujāmi bandhutā vacobhis tan mā pitur gotamād anviyāya |
tvaṃ no asya vacasaś cikiddhi hotar yaviṣṭha sukrato damūnāḥ ||
asvapnajas taraṇayaḥ suśevā atandrāso 'vṛkā aśramiṣṭhāḥ |
te pāyavaḥ sadhryañco niṣadyāgne tava naḥ pāntv amūra ||
ye pāyavo māmateyaṃ te agne paśyanto andhaṃ duritād arakṣan |
rarakṣa tānt sukṛto viśvavedā dipsantā id ripavo nāha debhuḥ ||
tvayā vayaṃ sadhanyas tvotās tava praṇīty aśyāma vājān |
ubhā śaṃsā sūdaya satyatāte 'nuṣṭhuyā kṛṇuhy ahrayāṇa ||
ayā te agne samidhā vidhema prati stomaṃ śasyamānaṃ gṛbhāya |
dahāśaso rakṣasaḥ pāhy asmān druho nido mitramaho avadyāt ||
agnī rakṣāṃsi sedhati śukraśocir amartyaḥ |
śuciḥ pāvaka īḍyaḥ ||
tvaṃ naḥ soma viśvataḥ
||4.11.5||कृणुष्व पाजा इति पञ्च ॥
स ते जानाति सुमतिं यविष्ठ य ईवते ब्रह्मणे गातुम् ऐरत् ।
विश्वान्य् अस्मै सुदिनानि रायो द्युम्नान्य् अर्यो वि दुरो अभिद्यौत् ॥
सेद् अग्ने अस्तु सुभगः सुदानुर् यस् त्वा नित्येन हविषा य उक्थैः ।
पिप्रीषति स्व आयुषि दुरोणे विश्वेद् अस्मै सुदिना सासद् इष्टिः ॥
अर्चामि ते सुमतिं घोष्य् अर्वाक् सं ते वावाता जरताम् इयं गीः ।
स्वश्वास् त्वा सुरथा मर्जयेमास्मे क्षत्राणि धारयेर् अनु द्यून् ॥
इह त्वा भूर्य् आचरेद् उप त्मन् दोषावस्तर् दीदिवांसम् अनु द्यून् ।
क्रीडन्तस् त्वा सुमनसः सपेमाभि द्युम्ना तस्थिवांसो जनानाम् ॥
यस् त्वा स्वश्वः सुहिरण्यो अग्न उपयाति वसुमता रथेन ।
तस्य त्राता भवसि तस्य सखा यस् त आतिथ्यम् आनुषग् जुजोषत् ॥
महो रुजामि बन्धुता वचोभिस् तन् मा पितुर् गोतमाद् अन्वियाय ।
त्वं नो अस्य वचसश् चिकिद्धि होतर् यविष्ठ सुक्रतो दमूनाः ॥
अस्वप्नजस् तरणयः सुशेवा अतन्द्रासो ऽवृका अश्रमिष्ठाः ।
ते पायवः सध्र्यञ्चो निषद्याग्ने तव नः पान्त्व् अमूर ॥
ये पायवो मामतेयं ते अग्ने पश्यन्तो अन्धं दुरिताद् अरक्षन् ।
ररक्ष तान्त् सुकृतो विश्ववेदा दिप्सन्ता इद् रिपवो नाह देभुः ॥
त्वया वयं सधन्यस् त्वोतास् तव प्रणीत्य् अश्याम वाजान् ।
उभा शंसा सूदय सत्यताते ऽनुष्ठुया कृणुह्य् अह्रयाण ॥
अया ते अग्ने समिधा विधेम प्रति स्तोमं शस्यमानं गृभाय ।
दहाशसो रक्षसः पाह्य् अस्मान् द्रुहो निदो मित्रमहो अवद्यात् ॥
अग्नी रक्षांसि सेधति शुक्रशोचिर् अमर्त्यः ।
शुचिः पावक ईड्यः ॥
त्वं नः सोम विश्वतः
yukṣvā hi devahūtamān ||
uta no deva devaṃ achā voco viduṣṭaraḥ |
śrad viśvā vāryā kṛdhi ||
tvaṃ ha yad yaviṣṭhya sahasaḥ sūna āhuta |
ṛtāvā yajñiyo bhuvaḥ ||
ayam agniḥ sahasriṇaḥ ||
taṃ nemim ṛbhavo yathā namasva sahūtibhiḥ |
nedīyo yajñam aṅgiraḥ ||
tasmai nūnam abhidyave vācā virūpa nityayā |
vṛṣṇe codasva suṣṭutim ||
kam u ṣvid asya senayāgner apākacakṣasaḥ |
paṇiṃ goṣu starāmahe ||
mā no devānāṃ viśaḥ prasnātīr ivosrāḥ |
kṛśaṃ na hāsur aghnyāḥ ||
mā naḥ samasya dūḍhyaḥ paridveṣaso aṃhatiḥ |
ūrmir na nāvam āvadhīt ||
namas te agnā ojase gṛṇanti deva kṛṣṭayaḥ |
amair amitram ardaya ||
imaṃ yajñam idaṃ vaco jujuṣāṇa upāgahi |
soma tvaṃ no vṛdhe bhava ||
kuvit su no gaiṣṭaye 'gne saṃveṣiṣo rayim |
urukṛd uru ṇas kṛdhi ||
mā no asmin mahādhane parā varg bhārabhṛd yathā |
saṃvargaṃ saṃ rayiṃ jaya ||
yasyājuṣan namasvinaḥ śamīm adurmakhasya vā |
taṃ hed agnir vidhāvati ||
anyam asmad bhiyā iyam agne siṣaktu duchunā |
vardhā no amavañ śavaḥ
||4.11.6||युक्ष्वा हि देवहूतमान् ॥
उत नो देव देवं अछा वोचो विदुष्टरः ।
श्रद् विश्वा वार्या कृधि ॥
त्वं ह यद् यविष्ठ्य सहसः सून आहुत ।
ऋतावा यज्ञियो भुवः ॥
अयम् अग्निः सहस्रिणः ॥
तं नेमिम् ऋभवो यथा नमस्व सहूतिभिः ।
नेदीयो यज्ञम् अङ्गिरः ॥
तस्मै नूनम् अभिद्यवे वाचा विरूप नित्यया ।
वृष्णे चोदस्व सुष्टुतिम् ॥
कम् उ ष्विद् अस्य सेनयाग्नेर् अपाकचक्षसः ।
पणिं गोषु स्तरामहे ॥
मा नो देवानां विशः प्रस्नातीर् इवोस्राः ।
कृशं न हासुर् अघ्न्याः ॥
मा नः समस्य दूढ्यः परिद्वेषसो अंहतिः ।
ऊर्मिर् न नावम् आवधीत् ॥
नमस् ते अग्ना ओजसे गृणन्ति देव कृष्टयः ।
अमैर् अमित्रम् अर्दय ॥
इमं यज्ञम् इदं वचो जुजुषाण उपागहि ।
सोम त्वं नो वृधे भव ॥
कुवित् सु नो गैष्टये ऽग्ने संवेषिषो रयिम् ।
उरुकृद् उरु णस् कृधि ॥
मा नो अस्मिन् महाधने परा वर्ग् भारभृद् यथा ।
संवर्गं सं रयिं जय ॥
यस्याजुषन् नमस्विनः शमीम् अदुर्मखस्य वा ।
तं हेद् अग्निर् विधावति ॥
अन्यम् अस्मद् भिया इयम् अग्ने सिषक्तु दुछुना ।
वर्धा नो अमवञ् शवः