caturthakāṇḍe caturdaśaḥ prapāṭhakaḥ
caturthakāṇḍe caturdaśaḥ prapāṭhakaḥ
prajāpatiḥ prathamajā ṛtasya sahasradhāmā juṣatāṃ havir naḥ
||4.14.1||चतुर्थकाण्डे चतुर्दशः प्रपाठकः
प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्य सहस्रधामा जुषतां हविर् नः
vāyo śataṃ harīṇāṃ yuvasva poṣyāṇām |
uta vā te sahasriṇo rathā āyātu pājasā ||
īśānāya prahutiṃ yas tā ānaṭ śuciṃ somaṃ śucipās tubhyaṃ vāyo |
kṛṇoṣi taṃ martyeṣu praśastaṃ jātojāto jāyate vājy asya ||
yukṣvā hi tvaṃ rathāsahā yuvasva poṣyā vaso |
ān no vāyo madhu pibāsmākaṃ savanāgahi ||
kuvid aṅga namasā ye vṛdhāsaḥ purā devā anavadyāsā āsan |
te vāyave manave bādhitāyāvāsayann uṣasaṃ sūryeṇa ||
ā no vāyo mahe tane yāhi makhāya pājase |
vayaṃ hi te cakṛmā bhūri dāvane sadyaś cin mahi dāvane ||
saṃ te vāyuḥ ||
pīvoannaṃ rayivṛdhaḥ sumedhāḥ śvetaḥ siṣakti niyutām abhiśrīḥ |
te vāyave samanaso vitasthur viśven naraḥ svapatyāni cakruḥ ||
rāye nu yaṃ jajñatū rodasīme rāye devī dhiṣaṇā dhāti devam |
adha vāyuṃ niyutaḥ saścata svā uta śvetaṃ vasudhitiṃ nireke ||
ā vāyo pra vāyuṃ pra yābhiḥ ||
ā no niyudbhiḥ śatinībhir adhvaraṃ sahasriṇībhir upayāhi yajñam |
vāyo asmint savane mādayasva yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ ||
devānāṃ bhadrā sumatir ṛjūyatāṃ devānāṃ rātir abhi no nivartatām |
devānāṃ sakhyam upasedimā vayaṃ devā nā āyuḥ pratirantu jīvase ||
bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhir yajatrāḥ |
sthirair aṅgais tuṣṭuvāṃsas tanūbhir vyaśema devahitaṃ yad āyuḥ ||
śatam in nu śarado anti devā yatrā naś cakrā jarasaṃ tanūnām |
putrāso yatra pitaro bhavanti mā no madhyā rīriṣatāyur gantoḥ ||
ā vo devāsa īmahe ||
uta devā avahitaṃ devā unnayathā punaḥ |
utāgaś cakruṣaṃ devā devā jīvayathā punaḥ ||
yajñena yajñam ayajanta devāḥ
||4.14.2||वायो शतं हरीणां युवस्व पोष्याणाम् ।
उत वा ते सहस्रिणो रथा आयातु पाजसा ॥
ईशानाय प्रहुतिं यस् ता आनट् शुचिं सोमं शुचिपास् तुभ्यं वायो ।
कृणोषि तं मर्त्येषु प्रशस्तं जातोजातो जायते वाज्य् अस्य ॥
युक्ष्वा हि त्वं रथासहा युवस्व पोष्या वसो ।
आन् नो वायो मधु पिबास्माकं सवनागहि ॥
कुविद् अङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यासा आसन् ।
ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्न् उषसं सूर्येण ॥
आ नो वायो महे तने याहि मखाय पाजसे ।
वयं हि ते चकृमा भूरि दावने सद्यश् चिन् महि दावने ॥
सं ते वायुः ॥
पीवोअन्नं रयिवृधः सुमेधाः श्वेतः सिषक्ति नियुताम् अभिश्रीः ।
ते वायवे समनसो वितस्थुर् विश्वेन् नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥
राये नु यं जज्ञतू रोदसीमे राये देवी धिषणा धाति देवम् ।
अध वायुं नियुतः सश्चत स्वा उत श्वेतं वसुधितिं निरेके ॥
आ वायो प्र वायुं प्र याभिः ॥
आ नो नियुद्भिः शतिनीभिर् अध्वरं सहस्रिणीभिर् उपयाहि यज्ञम् ।
वायो अस्मिन्त् सवने मादयस्व यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
देवानां भद्रा सुमतिर् ऋजूयतां देवानां रातिर् अभि नो निवर्तताम् ।
देवानां सख्यम् उपसेदिमा वयं देवा ना आयुः प्रतिरन्तु जीवसे ॥
भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर् यजत्राः ।
स्थिरैर् अङ्गैस् तुष्टुवांसस् तनूभिर् व्यशेम देवहितं यद् आयुः ॥
शतम् इन् नु शरदो अन्ति देवा यत्रा नश् चक्रा जरसं तनूनाम् ।
पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति मा नो मध्या रीरिषतायुर् गन्तोः ॥
आ वो देवास ईमहे ॥
उत देवा अवहितं देवा उन्नयथा पुनः ।
उतागश् चक्रुषं देवा देवा जीवयथा पुनः ॥
यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवाः
agne naya ||
pra vaḥ śukrāya bhānave bharadhvaṃ havyaṃ matiṃ cāgnaye supūtam |
yo daivyāni mānuṣā janūṃṣy antar viśvāni vidmanā jigāti ||
agne tvaṃ pāraya ||
achā giro matayo devayantīr agniṃ yanti draviṇaṃ bhikṣamāṇāḥ |
susandṛśaṃ supratīkaṃ svañcaṃ havyavāham aratiṃ mānuṣāṇām ||
agne tvam asmad yuyodhy amīvā anagnitrā abhyamanta kṛṣṭīḥ |
punar asmabhyaṃ suvitāya deva kṣāṃ viśvebhir amṛtebhir yajatra ||
pra kāravo mananā vacyamānā devadrīcīṃ nayata devayantaḥ |
dakṣiṇāvāḍ vājinī prācy eti havir bharanty agnaye ghṛtācī ||
ud uttamam astabhnād dyām imāṃ dhiyam ||
kitavāso yad riripur na dīvi yad vā ghā satyam uta yan na vidma |
sarvā tā viṣya śithireva devāthā te syāma varuṇa priyāsaḥ ||
ava te heḍo varuṇa tat tvā yāmi ||
pāvīravī kanyā citrāyuḥ sarasvatī vīrapatnī dhiyaṃ dhāt |
gnābhir achidraṃ śaraṇaṃ sajoṣā durādharṣaṃ gṛṇate śarma yaṃsat ||
ā no divaḥ ||
imā juhvānā yuṣmad ā namobhiḥ prati stomaṃ sarasvati juṣasva |
tava śarman priyatame dadhānā upastheyāma śaraṇaṃ na vṛkṣam ||
yas te stanaḥ śaśayo yo mayobhūr yeṇa viśvā puṣyasi vāryāṇi |
yo ratnadhā vasuvid yaḥ sudatraḥ sarasvati tam iha dhātave kaḥ ||
sarasvaty abhi no neṣi vasya idaṃ te havyam
||4.14.3||अग्ने नय ॥
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् ।
यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्य् अन्तर् विश्वानि विद्मना जिगाति ॥
अग्ने त्वं पारय ॥
अछा गिरो मतयो देवयन्तीर् अग्निं यन्ति द्रविणं भिक्षमाणाः ।
सुसन्दृशं सुप्रतीकं स्वञ्चं हव्यवाहम् अरतिं मानुषाणाम् ॥
अग्ने त्वम् अस्मद् युयोध्य् अमीवा अनग्नित्रा अभ्यमन्त कृष्टीः ।
पुनर् अस्मभ्यं सुविताय देव क्षां विश्वेभिर् अमृतेभिर् यजत्र ॥
प्र कारवो मनना वच्यमाना देवद्रीचीं नयत देवयन्तः ।
दक्षिणावाड् वाजिनी प्राच्य् एति हविर् भरन्त्य् अग्नये घृताची ॥
उद् उत्तमम् अस्तभ्नाद् द्याम् इमां धियम् ॥
कितवासो यद् रिरिपुर् न दीवि यद् वा घा सत्यम् उत यन् न विद्म ।
सर्वा ता विष्य शिथिरेव देवाथा ते स्याम वरुण प्रियासः ॥
अव ते हेडो वरुण तत् त्वा यामि ॥
पावीरवी कन्या चित्रायुः सरस्वती वीरपत्नी धियं धात् ।
ग्नाभिर् अछिद्रं शरणं सजोषा दुराधर्षं गृणते शर्म यंसत् ॥
आ नो दिवः ॥
इमा जुह्वाना युष्मद् आ नमोभिः प्रति स्तोमं सरस्वति जुषस्व ।
तव शर्मन् प्रियतमे दधाना उपस्थेयाम शरणं न वृक्षम् ॥
यस् ते स्तनः शशयो यो मयोभूर् येण विश्वा पुष्यसि वार्याणि ।
यो रत्नधा वसुविद् यः सुदत्रः सरस्वति तम् इह धातवे कः ॥
सरस्वत्य् अभि नो नेषि वस्य इदं ते हव्यम्
ā vedhasaṃ nīlapṛṣṭhaṃ bṛhantaṃ bṛhaspatiṃ sadane sādayadhvam |
sādadyoniṃ damā ā dīdivāṃsaṃ hiraṇyavarṇam aruṣaṃ sapema ||
sa hi śuciḥ śatapatraḥ sa śundhyur hiraṇyavāśīr iṣiraḥ svarṣāḥ |
bṛhaspatiḥ sa svāveśa ṛṣvaḥ purū sakhibhya āsutiṃ kariṣṭhaḥ ||
bṛhaspatiḥ sa suṣṭubhā ||
bṛhaspate ati yad aryo arhād dyumad vibhāti kratumaj janeṣu |
yad dīdayañ śavasa ṛtaprajāta tad asmāsu draviṇaṃ dhehi citram ||
evā pitre viśvadevāya vṛṣṇe ||
sūryo devīm uṣasaṃ rocamānāṃ maryo na yoṣām abhyeti paścā |
yatrā naro devayanto yugāni vitanvate prati bhadrāya bhadram ||
bhadrā aśvās tat sūryasya ||
tan mitrasya varuṇasyābhicakṣe sūryo rūpaṃ kṛṇute dyaur upasthe |
anantam anyad ruśad asya pājaḥ kṛṣṇam anyad dharitaḥ sambharanti ||
adyā devā uditā sūryasya nir aṃhasaḥ pipṛtā nir avadyāt |
tan no mitro varuṇo māmahantām aditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ ||
citraṃ devānām udagād anīkaṃ sutrāmāṇaṃ mahīm ū ṣv aditiḥ pāśān ||
aditir dyaur aditir antarikṣam aditir mātā sa pitā sa putraḥ |
viśve devā aditiḥ pañca janā aditir jātam aditir janitvam ||
viṣṭambho divaḥ stīrṇaṃ barhiḥ
||4.14.4||आ वेधसं नीलपृष्ठं बृहन्तं बृहस्पतिं सदने सादयध्वम् ।
सादद्योनिं दमा आ दीदिवांसं हिरण्यवर्णम् अरुषं सपेम ॥
स हि शुचिः शतपत्रः स शुन्ध्युर् हिरण्यवाशीर् इषिरः स्वर्षाः ।
बृहस्पतिः स स्वावेश ऋष्वः पुरू सखिभ्य आसुतिं करिष्ठः ॥
बृहस्पतिः स सुष्टुभा ॥
बृहस्पते अति यद् अर्यो अर्हाद् द्युमद् विभाति क्रतुमज् जनेषु ।
यद् दीदयञ् शवस ऋतप्रजात तद् अस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥
एवा पित्रे विश्वदेवाय वृष्णे ॥
सूर्यो देवीम् उषसं रोचमानां मर्यो न योषाम् अभ्येति पश्चा ।
यत्रा नरो देवयन्तो युगानि वितन्वते प्रति भद्राय भद्रम् ॥
भद्रा अश्वास् तत् सूर्यस्य ॥
तन् मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रूपं कृणुते द्यौर् उपस्थे ।
अनन्तम् अन्यद् रुशद् अस्य पाजः कृष्णम् अन्यद् धरितः सम्भरन्ति ॥
अद्या देवा उदिता सूर्यस्य निर् अंहसः पिपृता निर् अवद्यात् ।
तन् नो मित्रो वरुणो मामहन्ताम् अदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
चित्रं देवानाम् उदगाद् अनीकं सुत्रामाणं महीम् ऊ ष्व् अदितिः पाशान् ॥
अदितिर् द्यौर् अदितिर् अन्तरिक्षम् अदितिर् माता स पिता स पुत्रः ।
विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना अदितिर् जातम् अदितिर् जनित्वम् ॥
विष्टम्भो दिवः स्तीर्णं बर्हिः
viṣṇor nu kaṃ tad asya pra tad viṣṇuḥ ||
paro mātrayā tanvā vṛdhāna na te mahitvam anvaśnuvanti |
ubhe te vidma rajasī pṛthivyā viṣṇo deva tvaṃ paramasya vitse ||
vicakrame pṛthivīm eṣa etāṃ kṣetrāya viṣṇur manuṣe daśasyan |
dhruvāso asya kīrayo janāsa urukṣitiṃ sujanimā cakāra ||
trir devaḥ pṛthivīm eṣa etāṃ vicakrame śatarcasaṃ mahitvā |
pra viṣṇur astu tavasas tavīyāṃs tveṣaṃ hy asya sthavirasya nāma ||
indraṃ naro nemadhitā yuje ratham ||
jagṛhmā te dakṣiṇam indra hastaṃ vasūyavo vasupate vasūnām |
vidmā hi tvā gopatiṃ śūra gonām asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāḥ ||
tavedaṃ viśvam abhitaḥ paśavyaṃ yat paśyasi cakṣasā sūryasya |
gavām asi gopatir eka indra bhakṣīmahi te prayatasya vasvaḥ ||
sam indra naḥ ||
ārāñ śatrum apabādhasva dūram ugro yaḥ śambaḥ puruhūta tena |
asme dhehi yavamad gomad indra kṛdhī dhiyaṃ jaritre vājaratnām ||
indro balaṃ rakṣitāraṃ dughānāṃ kareṇeva vicakartā raveṇa |
svedāñjibhir āśiram ichamāno 'rodayat paṇim ā gā amuṣṇāt ||
adhvaryavo yo dṛbhīkaṃ jaghāna yo gā udājad api hi balaṃ vaḥ |
tasmā etam antarikṣe na vātam indraṃ somair orṇuta jūr na vastraiḥ ||
indrā oṣadhīr asanod ahāni vanaspatīṃr asanod antarikṣam |
bibheda valaṃ nunude vivāco 'thābhavad damitābhikratūnām ||
yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn yo gā udājad apadhā valasya |
yo aśmanor antar agniṃ jajāna saṃvṛk samatsu sa janāsā indraḥ ||
abhi svavṛṣṭim ||
bhinad valam aṅgirobhir gṛṇāno vi parvatasya dṛṃhitāny airat |
riṇag rodhāṃsi kṛtrimāny eṣāṃ somasya tā madā indraś cakāra
||4.14.5||विष्णोर् नु कं तद् अस्य प्र तद् विष्णुः ॥
परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वम् अन्वश्नुवन्ति ।
उभे ते विद्म रजसी पृथिव्या विष्णो देव त्वं परमस्य वित्से ॥
विचक्रमे पृथिवीम् एष एतां क्षेत्राय विष्णुर् मनुषे दशस्यन् ।
ध्रुवासो अस्य कीरयो जनास उरुक्षितिं सुजनिमा चकार ॥
त्रिर् देवः पृथिवीम् एष एतां विचक्रमे शतर्चसं महित्वा ।
प्र विष्णुर् अस्तु तवसस् तवीयांस् त्वेषं ह्य् अस्य स्थविरस्य नाम ॥
इन्द्रं नरो नेमधिता युजे रथम् ॥
जगृह्मा ते दक्षिणम् इन्द्र हस्तं वसूयवो वसुपते वसूनाम् ।
विद्मा हि त्वा गोपतिं शूर गोनाम् अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
तवेदं विश्वम् अभितः पशव्यं यत् पश्यसि चक्षसा सूर्यस्य ।
गवाम् असि गोपतिर् एक इन्द्र भक्षीमहि ते प्रयतस्य वस्वः ॥
सम् इन्द्र नः ॥
आराञ् शत्रुम् अपबाधस्व दूरम् उग्रो यः शम्बः पुरुहूत तेन ।
अस्मे धेहि यवमद् गोमद् इन्द्र कृधी धियं जरित्रे वाजरत्नाम् ॥
इन्द्रो बलं रक्षितारं दुघानां करेणेव विचकर्ता रवेण ।
स्वेदाञ्जिभिर् आशिरम् इछमानो ऽरोदयत् पणिम् आ गा अमुष्णात् ॥
अध्वर्यवो यो दृभीकं जघान यो गा उदाजद् अपि हि बलं वः ।
तस्मा एतम् अन्तरिक्षे न वातम् इन्द्रं सोमैर् ओर्णुत जूर् न वस्त्रैः ॥
इन्द्रा ओषधीर् असनोद् अहानि वनस्पतींर् असनोद् अन्तरिक्षम् ।
बिभेद वलं नुनुदे विवाचो ऽथाभवद् दमिताभिक्रतूनाम् ॥
यो हत्वाहिम् अरिणात् सप्त सिन्धून् यो गा उदाजद् अपधा वलस्य ।
यो अश्मनोर् अन्तर् अग्निं जजान संवृक् समत्सु स जनासा इन्द्रः ॥
अभि स्ववृष्टिम् ॥
भिनद् वलम् अङ्गिरोभिर् गृणानो वि पर्वतस्य दृंहितान्य् ऐरत् ।
रिणग् रोधांसि कृत्रिमान्य् एषां सोमस्य ता मदा इन्द्रश् चकार
viṣṇuṃ devaṃ varuṇam ūtaye bhagaṃ medasā devā vapayā yajadhvam |
tā no yajñam āgataṃ viśvadhenā prajāvad asme draviṇeha dhattam ||
medasā devā vapayā yajadhvaṃ viṣṇuṃ ca devaṃ varuṇaṃ ca rātim |
tā no amīvām apabādhamānā imaṃ yajñaṃ juṣamāṇā upetam ||
viṣṇūvaruṇā yuvam adhvarāya no viśe janāya mahi śarma yachatam |
dīrghaprayajyū haviṣā vṛdhānā jyotiṣārātīr dahataṃ tamāṃsi ||
yayor ojasā skabhitā rajāṃsi vīrebhir vīratamā śaviṣṭhā |
yā patyete apratītā sahobhir viṣṇū agan varuṇā pūrvahūtim ||
viṣṇūvaruṇā abhiśastipāvā devā yajanta haviṣā ghṛtena |
apāmīvāṃ sedhataṃ rakṣasaś cāthā dhattaṃ yajamānāya śaṃ yoḥ ||
aṃhomucā vṛṣabhā supratūrtī devānāṃ devatamā śaviṣṭhā |
viṣṇūvaruṇā pratiharyataṃ na idaṃ narā prayatam ūtaye haviḥ ||
ā devo yāti savitā suratno 'ntarikṣaprā vahamāno aśvaiḥ |
haste dadhāno naryā purūṇi niveśayañ ca prasuvañ ca bhūma ||
abhīvṛtaṃ kṛśanair viśvarūpaṃ hiraṇyaśamyaṃ yajato bṛhantam |
āsthād rathaṃ savitā citrabhānuḥ kṛṣṇā rajāṃsi taviṣīṃ dadhānaḥ ||
sa ghā no devaḥ savitā sahāvāsāviṣad vasupatir vasūni |
viśrayamāṇo amatim urūcīṃ martabhojanam adha rāsate naḥ ||
ā kṛṣṇena rajasā vāmam adya ||
bhagaṃ dhiyaṃ vājayantaḥ purandhiṃ narāśaṃso gnāspatir no avyāt |
āye vāmasya saṅgathe rayīṇāṃ priyā devasya savituḥ syāma ||
yā oṣadhayo 'śvāvatīm oṣadhīr iti mātaro 'ti viśvāḥ pariṣṭhā yad oṣadhayaḥ saṅgachante 'nyā vo anyām
||4.14.6||विष्णुं देवं वरुणम् ऊतये भगं मेदसा देवा वपया यजध्वम् ।
ता नो यज्ञम् आगतं विश्वधेना प्रजावद् अस्मे द्रविणेह धत्तम् ॥
मेदसा देवा वपया यजध्वं विष्णुं च देवं वरुणं च रातिम् ।
ता नो अमीवाम् अपबाधमाना इमं यज्ञं जुषमाणा उपेतम् ॥
विष्णूवरुणा युवम् अध्वराय नो विशे जनाय महि शर्म यछतम् ।
दीर्घप्रयज्यू हविषा वृधाना ज्योतिषारातीर् दहतं तमांसि ॥
ययोर् ओजसा स्कभिता रजांसि वीरेभिर् वीरतमा शविष्ठा ।
या पत्येते अप्रतीता सहोभिर् विष्णू अगन् वरुणा पूर्वहूतिम् ॥
विष्णूवरुणा अभिशस्तिपावा देवा यजन्त हविषा घृतेन ।
अपामीवां सेधतं रक्षसश् चाथा धत्तं यजमानाय शं योः ॥
अंहोमुचा वृषभा सुप्रतूर्ती देवानां देवतमा शविष्ठा ।
विष्णूवरुणा प्रतिहर्यतं न इदं नरा प्रयतम् ऊतये हविः ॥
आ देवो याति सविता सुरत्नो ऽन्तरिक्षप्रा वहमानो अश्वैः ।
हस्ते दधानो नर्या पुरूणि निवेशयञ् च प्रसुवञ् च भूम ॥
अभीवृतं कृशनैर् विश्वरूपं हिरण्यशम्यं यजतो बृहन्तम् ।
आस्थाद् रथं सविता चित्रभानुः कृष्णा रजांसि तविषीं दधानः ॥
स घा नो देवः सविता सहावासाविषद् वसुपतिर् वसूनि ।
विश्रयमाणो अमतिम् उरूचीं मर्तभोजनम् अध रासते नः ॥
आ कृष्णेन रजसा वामम् अद्य ॥
भगं धियं वाजयन्तः पुरन्धिं नराशंसो ग्नास्पतिर् नो अव्यात् ।
आये वामस्य सङ्गथे रयीणां प्रिया देवस्य सवितुः स्याम ॥
या ओषधयो ऽश्वावतीम् ओषधीर् इति मातरो ऽति विश्वाः परिष्ठा यद् ओषधयः सङ्गछन्ते ऽन्या वो अन्याम्
vo : fn emended| ed|: vo
mahī dyāvāpṛthivī iha jyeṣṭhe rucā bhavatāṃ śucayadbhir arkaiḥ |
yat sīṃ variṣṭhe bṛhatī viminvan ruvad dhokṣā paprathānebhir evaiḥ ||
pra pūrvaje ||
sa it svapā bhuvaneṣv āsa ya ime dyāvāpṛthivī jajāna |
urvī gabhīre rajasī sumeke avaṃśe dhīraḥ śacyā samairat ||
bhūri dve acarantī carantaṃ padvantaṃ garbham apadī dadhāte |
nityaṃ na sūnuṃ pitror upasthe dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ||
idaṃ dyāvāpṛthivī satyam astu pitar mātar yad ihopabruve vām |
bhūtaṃ devānām avame avobhir vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ||
urvī pṛthvī bahule dūreante upabruve namasā yajñe asmin |
dadhāte ye subhage supratūrtī dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ||
indro bhūtasya bhuvanasya rājendro dādhāra pṛthivīm utemām |
indre ha viśvā bhuvanā śritānīndraṃ manye pitaraṃ mātaraṃ ca ||
indraḥ pṛṇantaṃ papuriṃ cendrā indraḥ stuvantaṃ stavitāram indraḥ |
dadhāti śakraḥ sukṛtasya loka indraṃ manye pitaraṃ mātaraṃ ca ||
indro dyaur urvy uta bhūmir indrā indraḥ samudro abhavad gabhīraḥ |
urv antarikṣaṃ sa janāsā indrā indraṃ manye pitaraṃ mātaraṃ ca ||
indro vṛtraṃ vajreṇāvadhīd dhīndro vyaṃsam uta śuṣṇam indraḥ |
indraḥ puraḥ śambarasyābhinad dhīndraṃ manye pitaraṃ mātaraṃ ca ||
indro babhūva brahmaṇā gabhīra indrā ābhūtaḥ paribhūṣv indraḥ |
indro bhaviṣyad uta bhūtam indrā indraṃ manye pitaraṃ mātaraṃ ca ||
indro 'smaṃ avatu vajrabāhur indre bhūtāni bhuvanānīndre |
asmākam indro bhavatu prasāha indraṃ manye pitaraṃ mātaraṃ ca ||
uta syā naḥ sarasvatī juṣāṇopaśruvat subhagā yajñe asmin |
dyutadyubhir namasyair iyāṇā rāyā yujā cid uttarā sakhibhyaḥ ||
pra kṣodasā dhāyasā sasra eṣā sarasvatī dharuṇam āyasī pūḥ |
pra bādhamānā rathyeva yāti viśvā apo mahinā sindhur anyāḥ ||
ekācetat sarasvatī nadīnāṃ śucir yatī giribhyā ā samudrāt |
rāyaś cetantī bhuvanasya bhūrer ghṛtaṃ payo duduhe nāhuṣāya ||
idam adadād rabhasam ṛṇacyutaṃ divodāsaṃ vadhrīyaśvāya dāśuṣe |
yā śasvantam ācakhādāvasaṃ paṇiṃ tā te dātrāṇi taviṣā sarasvati ||
ayam u te sarasvati vasiṣṭho dvārā ṛtasya subhage vyāvaḥ |
vardha śubhre stuvate rāsi vājān yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ ||
iyaṃ śuṣmebhir bisakhā ivārujat sānu girīṇāṃ taviṣebhir ūrmibhiḥ |
pārāvataghnīm avase suvṛktibhiḥ sarasvatīm āvivāsema dhītibhiḥ
||4.14.7||वो : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: वो
मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे रुचा भवतां शुचयद्भिर् अर्कैः ।
यत् सीं वरिष्ठे बृहती विमिन्वन् रुवद् धोक्षा पप्रथानेभिर् एवैः ॥
प्र पूर्वजे ॥
स इत् स्वपा भुवनेष्व् आस य इमे द्यावापृथिवी जजान ।
उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥
भूरि द्वे अचरन्ती चरन्तं पद्वन्तं गर्भम् अपदी दधाते ।
नित्यं न सूनुं पित्रोर् उपस्थे द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥
इदं द्यावापृथिवी सत्यम् अस्तु पितर् मातर् यद् इहोपब्रुवे वाम् ।
भूतं देवानाम् अवमे अवोभिर् विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
उर्वी पृथ्वी बहुले दूरेअन्ते उपब्रुवे नमसा यज्ञे अस्मिन् ।
दधाते ये सुभगे सुप्रतूर्ती द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥
इन्द्रो भूतस्य भुवनस्य राजेन्द्रो दाधार पृथिवीम् उतेमाम् ।
इन्द्रे ह विश्वा भुवना श्रितानीन्द्रं मन्ये पितरं मातरं च ॥
इन्द्रः पृणन्तं पपुरिं चेन्द्रा इन्द्रः स्तुवन्तं स्तवितारम् इन्द्रः ।
दधाति शक्रः सुकृतस्य लोक इन्द्रं मन्ये पितरं मातरं च ॥
इन्द्रो द्यौर् उर्व्य् उत भूमिर् इन्द्रा इन्द्रः समुद्रो अभवद् गभीरः ।
उर्व् अन्तरिक्षं स जनासा इन्द्रा इन्द्रं मन्ये पितरं मातरं च ॥
इन्द्रो वृत्रं वज्रेणावधीद् धीन्द्रो व्यंसम् उत शुष्णम् इन्द्रः ।
इन्द्रः पुरः शम्बरस्याभिनद् धीन्द्रं मन्ये पितरं मातरं च ॥
इन्द्रो बभूव ब्रह्मणा गभीर इन्द्रा आभूतः परिभूष्व् इन्द्रः ।
इन्द्रो भविष्यद् उत भूतम् इन्द्रा इन्द्रं मन्ये पितरं मातरं च ॥
इन्द्रो ऽस्मं अवतु वज्रबाहुर् इन्द्रे भूतानि भुवनानीन्द्रे ।
अस्माकम् इन्द्रो भवतु प्रसाह इन्द्रं मन्ये पितरं मातरं च ॥
उत स्या नः सरस्वती जुषाणोपश्रुवत् सुभगा यज्ञे अस्मिन् ।
द्युतद्युभिर् नमस्यैर् इयाणा राया युजा चिद् उत्तरा सखिभ्यः ॥
प्र क्षोदसा धायसा सस्र एषा सरस्वती धरुणम् आयसी पूः ।
प्र बाधमाना रथ्येव याति विश्वा अपो महिना सिन्धुर् अन्याः ॥
एकाचेतत् सरस्वती नदीनां शुचिर् यती गिरिभ्या आ समुद्रात् ।
रायश् चेतन्ती भुवनस्य भूरेर् घृतं पयो दुदुहे नाहुषाय ॥
इदम् अददाद् रभसम् ऋणच्युतं दिवोदासं वध्रीयश्वाय दाशुषे ।
या शस्वन्तम् आचखादावसं पणिं ता ते दात्राणि तविषा सरस्वति ॥
अयम् उ ते सरस्वति वसिष्ठो द्वारा ऋतस्य सुभगे व्यावः ।
वर्ध शुभ्रे स्तुवते रासि वाजान् यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
इयं शुष्मेभिर् बिसखा इवारुजत् सानु गिरीणां तविषेभिर् ऊर्मिभिः ।
पारावतघ्नीम् अवसे सुवृक्तिभिः सरस्वतीम् आविवासेम धीतिभिः
śuciṃ nu stomaṃ śnathad vṛtram ubhā vām indrāgnī pra carṣaṇibhya ā vṛtrahaṇā gīrbhir vipras tvaṣṭā dadhat tan nas turīpaṃ tvaṣṭā vīram ||
piśaṅgarūpaḥ subharo vayodhāḥ śruṣṭī vīro jāyate devakāmaḥ |
prajāṃ tvaṣṭā viṣyatu nābhim asme adhā devānām apyetu pāthaḥ ||
deva tvaṣṭaḥ ||
āviṣṭyo vardhate cārur āsu jihmānām ūrdhvaḥ svayaśā upasthe |
ubhe tvaṣṭur bibhyatur jāyamānāt pratīcī siṃhaṃ praticetayete ||
jagṛhmā te dakṣiṇam indra hastam ||
subrahmāṇaṃ devavantaṃ mahāntam uruṃ gabhīraṃ pṛthubudhnam indra |
śrutaṛṣim ugram abhimātiṣāham asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāḥ ||
vanīvāno mama dūtāsā indraṃ stomāś caranti sumatīr iyāṇāḥ |
hṛdispṛśo manasā vacyamānā asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāḥ ||
svāyudhaṃ svavasaṃ sunīthaṃ catuḥsamudraṃ dharuṇaṃ rayīṇām |
carkṛtyaṃ śaṃsyaṃ bhūrivāram ugram asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāḥ ||
aśvāvantaṃ rathinaṃ vīravantaṃ sahasriṇaṃ śatinaṃ vājam indra |
bhadravrātaṃ vipravīraṃ svarṣām asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāḥ ||
sanadvājaṃ vipravīraṃ tarutraṃ dhanuspṛtaṃ śūśuvāṃsaṃ sudakṣam |
dasyuhanaṃ pūrbhidam indra satyam asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāḥ
||4.14.8||शुचिं नु स्तोमं श्नथद् वृत्रम् उभा वाम् इन्द्राग्नी प्र चर्षणिभ्य आ वृत्रहणा गीर्भिर् विप्रस् त्वष्टा दधत् तन् नस् तुरीपं त्वष्टा वीरम् ॥
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः ।
प्रजां त्वष्टा विष्यतु नाभिम् अस्मे अधा देवानाम् अप्येतु पाथः ॥
देव त्वष्टः ॥
आविष्ट्यो वर्धते चारुर् आसु जिह्मानाम् ऊर्ध्वः स्वयशा उपस्थे ।
उभे त्वष्टुर् बिभ्यतुर् जायमानात् प्रतीची सिंहं प्रतिचेतयेते ॥
जगृह्मा ते दक्षिणम् इन्द्र हस्तम् ॥
सुब्रह्माणं देववन्तं महान्तम् उरुं गभीरं पृथुबुध्नम् इन्द्र ।
श्रुतऋषिम् उग्रम् अभिमातिषाहम् अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
वनीवानो मम दूतासा इन्द्रं स्तोमाश् चरन्ति सुमतीर् इयाणाः ।
हृदिस्पृशो मनसा वच्यमाना अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
स्वायुधं स्ववसं सुनीथं चतुःसमुद्रं धरुणं रयीणाम् ।
चर्कृत्यं शंस्यं भूरिवारम् उग्रम् अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
अश्वावन्तं रथिनं वीरवन्तं सहस्रिणं शतिनं वाजम् इन्द्र ।
भद्रव्रातं विप्रवीरं स्वर्षाम् अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
सनद्वाजं विप्रवीरं तरुत्रं धनुस्पृतं शूशुवांसं सुदक्षम् ।
दस्युहनं पूर्भिदम् इन्द्र सत्यम् अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः
tvaṣṭā patnībhir iha naḥ sajoṣā devo devībhir haviṣo juṣāṇaḥ |
upo rayiṃ bahulaṃ viṣyatā naḥ śṛṇota naḥ sumatiṃ yajñiyāsaḥ ||
retodhā yasya bhuvanasya devaḥ sasāda yonau janitā janiṣṭhaḥ |
rūpāṇi kṛṇvan vidadhad vapūṃṣi tvaṣṭā patnībhiś carati prajānan ||
tvaṣṭā patnībhir anu maṃhanevāgreyāvā dhiṣaṇe yaṃ dadhāte |
viśvā vasu hastayor ādadhāno 'ntar mahī rodasī yāti sādhan ||
ā no vīrebhir janitā matīnāṃ gobhir aśvebhir vasubhir vasūyan |
samañjāno dhāmabhir viśvarūpais tvaṣṭā patnībhiś carati prajānan ||
tvaṣṭā reto bhuvanasya patnīr vikṛṇvānās tanayaṃ bhūri paśvaḥ |
gnā vo devī rodasī tañ śṛṇotā no rayiṃ janata viśvavāram ||
yajñaṃ ca nas tanvaṃ ca prajāṃ ca rayiṃ ca no janata viśvarūpam |
yonau reto dadhad asme nu tvaṣṭā devīḥ patnīr janata jīvase naḥ ||
vi mañ śrathāya raśanām ivāga ṛdhyāma te varuṇa khām ṛtasya |
mā tantuś chedi vayato dhiyaṃ me mā mātrā śāry apasaḥ pura ṛtoḥ ||
para ṛṇā sāvīr adha matkṛtāni māhaṃ rājann anyakṛtena bhojam |
avyuṣṭā in nu bhūyasīr uṣāsā ā no vīrān varuṇa tāsu śādhi ||
apo ṣu myakṣa varuṇa bhiyasaṃ mat samrāḍ ṛtāvo 'nu no gṛbhāya |
dāmeva vatsād vimumugdhy aṃho nahi tvad āre nimiṣaś caneśe ||
vimumugdhy : fn emended| ed|: vimumugdhy|
yo me rājan yujyo vā sakhā vā svapne bhayaṃ bhīrave mahyam āha |
steno vā yo dipsati no vṛko vā tvaṃ tasmād varuṇa pāhy asmān ||
mā no vadhair varuṇa ye ta iṣṭā enaḥ kṛṇvantam aruṇa bhrīṇanti |
mā jyotiṣaḥ pravasathāni ganma vi ṣū mṛdhaḥ śiśratho jīvase naḥ ||
kva tyāni nau sakhyā babhūvuḥ sacāvahai yad avṛkaṃ purā cit |
bṛhantaṃ mānaṃ varuṇa svadhāvaḥ sahasradvāraṃ jagamā gṛhaṃ te ||
mūrdhānaṃ divaḥ pṛṣṭo divi vaiśvānarasya sumatau syāma tvam agne śociṣā śośucāno 'gniḥ prātaḥ savanād viśvaṃ vivyāca
||4.14.9||त्वष्टा पत्नीभिर् इह नः सजोषा देवो देवीभिर् हविषो जुषाणः ।
उपो रयिं बहुलं विष्यता नः शृणोत नः सुमतिं यज्ञियासः ॥
रेतोधा यस्य भुवनस्य देवः ससाद योनौ जनिता जनिष्ठः ।
रूपाणि कृण्वन् विदधद् वपूंषि त्वष्टा पत्नीभिश् चरति प्रजानन् ॥
त्वष्टा पत्नीभिर् अनु मंहनेवाग्रेयावा धिषणे यं दधाते ।
विश्वा वसु हस्तयोर् आदधानो ऽन्तर् मही रोदसी याति साधन् ॥
आ नो वीरेभिर् जनिता मतीनां गोभिर् अश्वेभिर् वसुभिर् वसूयन् ।
समञ्जानो धामभिर् विश्वरूपैस् त्वष्टा पत्नीभिश् चरति प्रजानन् ॥
त्वष्टा रेतो भुवनस्य पत्नीर् विकृण्वानास् तनयं भूरि पश्वः ।
ग्ना वो देवी रोदसी तञ् शृणोता नो रयिं जनत विश्ववारम् ॥
यज्ञं च नस् तन्वं च प्रजां च रयिं च नो जनत विश्वरूपम् ।
योनौ रेतो दधद् अस्मे नु त्वष्टा देवीः पत्नीर् जनत जीवसे नः ॥
वि मञ् श्रथाय रशनाम् इवाग ऋध्याम ते वरुण खाम् ऋतस्य ।
मा तन्तुश् छेदि वयतो धियं मे मा मात्रा शार्य् अपसः पुर ऋतोः ॥
पर ऋणा सावीर् अध मत्कृतानि माहं राजन्न् अन्यकृतेन भोजम् ।
अव्युष्टा इन् नु भूयसीर् उषासा आ नो वीरान् वरुण तासु शाधि ॥
अपो षु म्यक्ष वरुण भियसं मत् सम्राड् ऋतावो ऽनु नो गृभाय ।
दामेव वत्साद् विमुमुग्ध्य् अंहो नहि त्वद् आरे निमिषश् चनेशे ॥
विमुमुग्ध्य् : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: विमुमुग्ध्य्।
यो मे राजन् युज्यो वा सखा वा स्वप्ने भयं भीरवे मह्यम् आह ।
स्तेनो वा यो दिप्सति नो वृको वा त्वं तस्माद् वरुण पाह्य् अस्मान् ॥
मा नो वधैर् वरुण ये त इष्टा एनः कृण्वन्तम् अरुण भ्रीणन्ति ।
मा ज्योतिषः प्रवसथानि गन्म वि षू मृधः शिश्रथो जीवसे नः ॥
क्व त्यानि नौ सख्या बभूवुः सचावहै यद् अवृकं पुरा चित् ।
बृहन्तं मानं वरुण स्वधावः सहस्रद्वारं जगमा गृहं ते ॥
मूर्धानं दिवः पृष्टो दिवि वैश्वानरस्य सुमतौ स्याम त्वम् अग्ने शोचिषा शोशुचानो ऽग्निः प्रातः सवनाद् विश्वं विव्याच
ā vāṃ ratho rodasī badbadhāno hiraṇyayo vṛṣabhir yātv aśvaiḥ |
ghṛtavartaniḥ pavibhī rucāna iṣāṃ voḍhā nṛpatir vājinīvān ||
sa paprathāno abhi pañca bhūmā trivandhuro manasāyātu yuktaḥ |
viśo yena gachatho devayantīḥ kutrā cid yāmam aśvinā dadhānā ||
svaśvā yaśasāyātam arvāg dasrā nidhiṃ madhumantaṃ pibāthaḥ |
vi vāṃ ratho vadhvā yādamāno 'ntān divo bādhate vartanibhyām ||
yo ha sya vāṃ rathirā vasta usrā ratho yujānaḥ pariyāti vartiḥ |
tena naḥ śaṃ yor uṣaso vyuṣṭau ny aśvinā vahataṃ yajñe asmin ||
yuvoḥ śriyaṃ pari yoṣāvṛṇīta sūro duhitā paritakmyāyām |
yad devayantam avathaḥ śacībhiḥ pari ghraṃsam omanā vāṃ vayo gāt ||
yuvaṃ bhujyum avaviddhaṃ samudra udūhathur arṇaso asridhānaiḥ |
patatribhir aśramair avyathibhir daṃsanābhir aśvinā pārayantā ||
brahmaṇaspate tvam asya yantā ||
sa īṃ satyebhiḥ sakhibhiḥ śucadbhir godhāyasaṃ vi dhanasair adardaḥ |
brahmaṇaspatir vṛṣabhir varāhair gharmasvedebhir draviṇaṃ vyānaṭ ||
brahmaṇaspater abhavad yathāvaśaṃ satyo manyur mahi karmā kariṣyataḥ |
yo gā udājat sa dive vi cābhajan mahīva rītiḥ śavasāsarat pṛthak ||
indhāno agniṃ vanavad vanuṣyataḥ kṛtabrahmā śūśuvad rātahavyā it |
jātena jātam ati sa prasarsṛte yaṃyaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇaspatiḥ ||
brahmaṇaspate sūyamasya viśvahā ||
sa ij janena sa viśā sa janmanā sa putrair vājaṃ bharate dhanā nṛbhiḥ |
devānāṃ yaḥ pitaram āvivāsati śraddhāmanā haviṣā brahmaṇaspatim ||
āyātaṃ mitrāvaruṇā suśasty upa priyā namasā hūyamānā |
saṃ yā apnaḥstho apaseva janāñ śrudhīyataś cid yatatho mahitvā ||
yuvaṃ vastrāṇi pīvasā vasāthe yuvor achidrā mantavo ha sargāḥ |
avātiratam anṛtāni viśva ṛtena mitrāvaruṇā sacethe ||
ko nu vāṃ mitrāvaruṇā ṛtāyan divo vā mahaḥ pārthivasya vā de |
ṛtasya vā sadasi trāsīthāṃ no yajñāyate vā paśuṣo nu vājān ||
tat su vāṃ mitrāvaruṇā mahitvam īrmā tasthuṣīr ahabhir duduhre |
viśvāḥ pinvathaḥ svasarasya dhenā anu vām ekaḥ pavir āvavarta ||
yad baṃhiṣṭhaṃ nātividhe sudānū achidraṃ śarma bhuvanasya gopā |
tena no mitrāvaruṇā aviṣṭaṃ siṣāsanto jigīvāṃsaḥ syāma ||
gopā : fn ben, pada| h, bb: gopāḥ
pra bāhavā
||4.14.10||आ वां रथो रोदसी बद्बधानो हिरण्ययो वृषभिर् यात्व् अश्वैः ।
घृतवर्तनिः पविभी रुचान इषां वोढा नृपतिर् वाजिनीवान् ॥
स पप्रथानो अभि पञ्च भूमा त्रिवन्धुरो मनसायातु युक्तः ।
विशो येन गछथो देवयन्तीः कुत्रा चिद् यामम् अश्विना दधाना ॥
स्वश्वा यशसायातम् अर्वाग् दस्रा निधिं मधुमन्तं पिबाथः ।
वि वां रथो वध्वा यादमानो ऽन्तान् दिवो बाधते वर्तनिभ्याम् ॥
यो ह स्य वां रथिरा वस्त उस्रा रथो युजानः परियाति वर्तिः ।
तेन नः शं योर् उषसो व्युष्टौ न्य् अश्विना वहतं यज्ञे अस्मिन् ॥
युवोः श्रियं परि योषावृणीत सूरो दुहिता परितक्म्यायाम् ।
यद् देवयन्तम् अवथः शचीभिः परि घ्रंसम् ओमना वां वयो गात् ॥
युवं भुज्युम् अवविद्धं समुद्र उदूहथुर् अर्णसो अस्रिधानैः ।
पतत्रिभिर् अश्रमैर् अव्यथिभिर् दंसनाभिर् अश्विना पारयन्ता ॥
ब्रह्मणस्पते त्वम् अस्य यन्ता ॥
स ईं सत्येभिः सखिभिः शुचद्भिर् गोधायसं वि धनसैर् अदर्दः ।
ब्रह्मणस्पतिर् वृषभिर् वराहैर् घर्मस्वेदेभिर् द्रविणं व्यानट् ॥
ब्रह्मणस्पतेर् अभवद् यथावशं सत्यो मन्युर् महि कर्मा करिष्यतः ।
यो गा उदाजत् स दिवे वि चाभजन् महीव रीतिः शवसासरत् पृथक् ॥
इन्धानो अग्निं वनवद् वनुष्यतः कृतब्रह्मा शूशुवद् रातहव्या इत् ।
जातेन जातम् अति स प्रसर्सृते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ब्रह्मणस्पते सूयमस्य विश्वहा ॥
स इज् जनेन स विशा स जन्मना स पुत्रैर् वाजं भरते धना नृभिः ।
देवानां यः पितरम् आविवासति श्रद्धामना हविषा ब्रह्मणस्पतिम् ॥
आयातं मित्रावरुणा सुशस्त्य् उप प्रिया नमसा हूयमाना ।
सं या अप्नःस्थो अपसेव जनाञ् श्रुधीयतश् चिद् यतथो महित्वा ॥
युवं वस्त्राणि पीवसा वसाथे युवोर् अछिद्रा मन्तवो ह सर्गाः ।
अवातिरतम् अनृतानि विश्व ऋतेन मित्रावरुणा सचेथे ॥
को नु वां मित्रावरुणा ऋतायन् दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे ।
ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो नु वाजान् ॥
तत् सु वां मित्रावरुणा महित्वम् ईर्मा तस्थुषीर् अहभिर् दुदुह्रे ।
विश्वाः पिन्वथः स्वसरस्य धेना अनु वाम् एकः पविर् आववर्त ॥
यद् बंहिष्ठं नातिविधे सुदानू अछिद्रं शर्म भुवनस्य गोपा ।
तेन नो मित्रावरुणा अविष्टं सिषासन्तो जिगीवांसः स्याम ॥
गोपा : फ़्न् बेन्, पद। ह्, ब्ब्: गोपाः
प्र बाहवा
ā no viśvā āskrā gamanta devā mitro aryamā varuṇaḥ sajoṣāḥ |
bhuvan yathā no viśve vṛdhāsaḥ karant suṣāhā vithuraṃ na śavaḥ ||
śaṃ no devā viśvadevā bhavantu śaṃ sarasvatī saha dhībhir astu |
śam abhiṣācaḥ śam u rātiṣācaḥ śaṃ no divyāḥ pārthivāḥ śaṃ no apyāḥ ||
ye savituḥ satyasavasya viśve mitrasya vrate varuṇasya devāḥ |
te saubhagaṃ vīravad gomad apno dadhātana draviṇaṃ citram asme ||
sugā vo devā viśve devāḥ ||
dyauḥ pitaḥ pṛthivi mātar adhrug agne bhrātar vasavo mṛḍatā naḥ |
viśva ādityā adite sajoṣā asmabhyaṃ śarma bahulaṃ viyanta ||
dyauḥ : fn ed|: dyauḥ| cf| note 10
īḍe agniṃ svavasaṃ namobhir iha prasatto vicayat kṛtaṃ naḥ |
rathair iva prabhare vājayadbhiḥ pradakṣiṇin marutāṃ stomam aśyām ||
tviṣīmanto adhvarasyeva didyut triṣucyavaso juhvo nāgneḥ |
arcatrayo dhunayo na vīrā bhrājajjanmāno maruto adhṛṣṭāḥ ||
agne yāhi dūtyaṃ mā riṣaṇyo devaṃ achā brahmakṛtā gaṇena |
sarasvatīṃ maruto aśvināpo yakṣi devān ratnadheyāya viśvān ||
pra citram arkaṃ gṛṇate turāya ||
ye agnayo na śośucann idhānā dvir yat trir maruto vāvṛdhanta |
areṇavo hiraṇyayāsa eṣāṃ sākaṃ nṛmṇaiḥ pauṃsyebhiś ca bhūvan ||
ā vo yantūdavāhāso adya ||
satyaṃ bṛhad ṛtam ugraṃ dīkṣā tapo brahma yajñāḥ pṛthivīṃ dhārayanti |
sā no bhūtasya bhuvanasya patny uruṃ lokaṃ pṛthivī naḥ kṛṇotu ||
asambādhā yā madhyato mānavebhyo yasyā udvataḥ pravataḥ samaṃ mahat |
nānārūpā oṣadhīr yā bibharti pṛthivī naḥ prathatāṃ rādhyatāṃ naḥ ||
yāṃ rakṣanty asvapnā viśvadānīṃ devā bhūmiṃ pṛthivīm apramādam |
sā no madhu ghṛtaṃ duhām atho ukṣatu varcasā ||
yasyāṃ pūrve pūrvajanā vicakrire yasyāṃ devā asurān abhyavartayan |
yā bibharti bahudhā prāṇad ejat sā no bhūmiḥ pūrvapeyaṃ dadhātu ||
yās te prācīḥ pradiśo yā udīcīr yāś ca bhūmy adharāg yāś ca paścā |
śivās tā mahyaṃ carate bhavantu mā nipaptaṃ bhuvane śiśriyāṇaḥ ||
viśvambharā vasudhānī purukṣud dhiraṇyavarṇā jagataḥ pratiṣṭhā |
vaiśvānaraṃ bibhratī bhūmir agnim indra ṛṣabhā draviṇaṃ no dadhātu
||4.14.11||आ नो विश्वा आस्क्रा गमन्त देवा मित्रो अर्यमा वरुणः सजोषाः ।
भुवन् यथा नो विश्वे वृधासः करन्त् सुषाहा विथुरं न शवः ॥
शं नो देवा विश्वदेवा भवन्तु शं सरस्वती सह धीभिर् अस्तु ।
शम् अभिषाचः शम् उ रातिषाचः शं नो दिव्याः पार्थिवाः शं नो अप्याः ॥
ये सवितुः सत्यसवस्य विश्वे मित्रस्य व्रते वरुणस्य देवाः ।
ते सौभगं वीरवद् गोमद् अप्नो दधातन द्रविणं चित्रम् अस्मे ॥
सुगा वो देवा विश्वे देवाः ॥
द्यौः पितः पृथिवि मातर् अध्रुग् अग्ने भ्रातर् वसवो मृडता नः ।
विश्व आदित्या अदिते सजोषा अस्मभ्यं शर्म बहुलं वियन्त ॥
द्यौः : फ़्न् एद्।: द्यौः। च्फ़्। नोते १०
ईडे अग्निं स्ववसं नमोभिर् इह प्रसत्तो विचयत् कृतं नः ।
रथैर् इव प्रभरे वाजयद्भिः प्रदक्षिणिन् मरुतां स्तोमम् अश्याम् ॥
त्विषीमन्तो अध्वरस्येव दिद्युत् त्रिषुच्यवसो जुह्वो नाग्नेः ।
अर्चत्रयो धुनयो न वीरा भ्राजज्जन्मानो मरुतो अधृष्टाः ॥
अग्ने याहि दूत्यं मा रिषण्यो देवं अछा ब्रह्मकृता गणेन ।
सरस्वतीं मरुतो अश्विनापो यक्षि देवान् रत्नधेयाय विश्वान् ॥
प्र चित्रम् अर्कं गृणते तुराय ॥
ये अग्नयो न शोशुचन्न् इधाना द्विर् यत् त्रिर् मरुतो वावृधन्त ।
अरेणवो हिरण्ययास एषां साकं नृम्णैः पौंस्येभिश् च भूवन् ॥
आ वो यन्तूदवाहासो अद्य ॥
सत्यं बृहद् ऋतम् उग्रं दीक्षा तपो ब्रह्म यज्ञाः पृथिवीं धारयन्ति ।
सा नो भूतस्य भुवनस्य पत्न्य् उरुं लोकं पृथिवी नः कृणोतु ॥
असम्बाधा या मध्यतो मानवेभ्यो यस्या उद्वतः प्रवतः समं महत् ।
नानारूपा ओषधीर् या बिभर्ति पृथिवी नः प्रथतां राध्यतां नः ॥
यां रक्षन्त्य् अस्वप्ना विश्वदानीं देवा भूमिं पृथिवीम् अप्रमादम् ।
सा नो मधु घृतं दुहाम् अथो उक्षतु वर्चसा ॥
यस्यां पूर्वे पूर्वजना विचक्रिरे यस्यां देवा असुरान् अभ्यवर्तयन् ।
या बिभर्ति बहुधा प्राणद् एजत् सा नो भूमिः पूर्वपेयं दधातु ॥
यास् ते प्राचीः प्रदिशो या उदीचीर् याश् च भूम्य् अधराग् याश् च पश्चा ।
शिवास् ता मह्यं चरते भवन्तु मा निपप्तं भुवने शिश्रियाणः ॥
विश्वम्भरा वसुधानी पुरुक्षुद् धिरण्यवर्णा जगतः प्रतिष्ठा ।
वैश्वानरं बिभ्रती भूमिर् अग्निम् इन्द्र ऋषभा द्रविणं नो दधातु
ā vāṃ mitrāvaruṇā havyadātiṃ namasā devā avasā vavṛtyām |
asmākaṃ brahma pṛtanāsu sahyā asmākaṃ vṛṣṭir divyā supārā ||
ṛtasya gopā adhitiṣṭhatho rathaṃ satyadharmāṇā parame vyoman |
yam atra mitrāvaruṇāvatho yuvaṃ tasmai vṛṣṭir madhumat pinvate divaḥ ||
vācaṃ su mitrāvaruṇā ṛtāvarīṃ parjanyaś citrāṃ vadati tviṣīmatīm |
abhrā vasata marutaḥ su māyayā dyāṃ varṣayatam aruṇām arepasam ||
vasata : fn pada| ed|: vasatha
samrājā asya bhuvanasya rājatho mitrāvaruṇā vidathe svardṛśā |
vṛṣṭiṃ vāṃ rādho amṛtatvam īmahe dyāvāpṛthivī vicaranti tanyavaḥ ||
ā no mitrāvaruṇā havyajuṣṭiṃ ghṛtair gavyūtim ukṣatam iḍābhiḥ |
prati vām atra varam ā janāya pṛṇītam udno divyasya cāroḥ ||
samrājā ugrā vṛṣabhā divas patī pṛthivyā mitrāvaruṇā vicarṣaṇī |
citrebhir abhrair upatiṣṭhato ravaṃ dyāṃ varṣayato asurasya māyayā ||
ā te maho yo jāta evābhi gotrāṇi ||
ābhiḥ spṛdho mithatīr ariṣaṇyann amitrasya vyathayā manyum indra |
ābhir viśvā abhiyujo viṣūcīr āryāya viśo 'vatārīr dāsīḥ ||
ayaṃ śṛṇve adha jayann uta ghnann ayam uta prakṛṇute yudhā gāḥ |
yadā satyaṃ kṛṇute manyum indro viśvaṃ dṛḍhaṃ bhayatā ejad asmāt ||
anu svadhām akṣarann āpo asyāvardhata madhyā ā nāvyānām |
sadhrīcīnena manasā tam indrā ojiṣṭhena hanmanāhann abhi dyūn ||
indras tarasvān abhimātihogro hiraṇyavarṇa iṣiraḥ svarṣāḥ |
tasya vayaṃ sumatau yajñiyasyāpi bhadre saumanase syāma ||
hiraṇyavarṇo abhayaṃ kṛṇotv abhimātihendraḥ pṛtanāsu jiṣṇuḥ |
sa naḥ śarma trivarūthaṃ viyaṃsad yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ ||
indraṃ stuhi vajriṇaṃ somapṛṣṭhaṃ puroḍāśasya juṣatāṃ havir naḥ |
hatvābhimātīḥ pṛtanāḥ sahasvān athābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ ||
stuhi śūraṃ vajriṇam apratīkaṃ vṛtrahaṇaṃ puruhūtam indram |
ya ekā iñ śatapatir janeṣu tasmā indrāya haviṣā juhota ||
indro devānām adhipāḥ purohito viśāṃ patir abhavad vājinīvān |
abhimātihā taviṣas tuviṣmān asmabhyaṃ citraṃ vṛṣaṇaṃ rayiṃ dāt ||
ya ime dyāvāpṛthivī mahitvā balenādṛṃhad abhimātihendraḥ |
sa no haviḥ pratigṛbhṇātu rātaye devānāṃ devo nidhipā no avyāt
||4.14.12||आ वां मित्रावरुणा हव्यदातिं नमसा देवा अवसा ववृत्याम् ।
अस्माकं ब्रह्म पृतनासु सह्या अस्माकं वृष्टिर् दिव्या सुपारा ॥
ऋतस्य गोपा अधितिष्ठथो रथं सत्यधर्माणा परमे व्योमन् ।
यम् अत्र मित्रावरुणावथो युवं तस्मै वृष्टिर् मधुमत् पिन्वते दिवः ॥
वाचं सु मित्रावरुणा ऋतावरीं पर्जन्यश् चित्रां वदति त्विषीमतीम् ।
अभ्रा वसत मरुतः सु मायया द्यां वर्षयतम् अरुणाम् अरेपसम् ॥
वसत : फ़्न् पद। एद्।: वसथ
सम्राजा अस्य भुवनस्य राजथो मित्रावरुणा विदथे स्वर्दृशा ।
वृष्टिं वां राधो अमृतत्वम् ईमहे द्यावापृथिवी विचरन्ति तन्यवः ॥
आ नो मित्रावरुणा हव्यजुष्टिं घृतैर् गव्यूतिम् उक्षतम् इडाभिः ।
प्रति वाम् अत्र वरम् आ जनाय पृणीतम् उद्नो दिव्यस्य चारोः ॥
सम्राजा उग्रा वृषभा दिवस् पती पृथिव्या मित्रावरुणा विचर्षणी ।
चित्रेभिर् अभ्रैर् उपतिष्ठतो रवं द्यां वर्षयतो असुरस्य मायया ॥
आ ते महो यो जात एवाभि गोत्राणि ॥
आभिः स्पृधो मिथतीर् अरिषण्यन्न् अमित्रस्य व्यथया मन्युम् इन्द्र ।
आभिर् विश्वा अभियुजो विषूचीर् आर्याय विशो ऽवतारीर् दासीः ॥
अयं शृण्वे अध जयन्न् उत घ्नन्न् अयम् उत प्रकृणुते युधा गाः ।
यदा सत्यं कृणुते मन्युम् इन्द्रो विश्वं दृढं भयता एजद् अस्मात् ॥
अनु स्वधाम् अक्षरन्न् आपो अस्यावर्धत मध्या आ नाव्यानाम् ।
सध्रीचीनेन मनसा तम् इन्द्रा ओजिष्ठेन हन्मनाहन्न् अभि द्यून् ॥
इन्द्रस् तरस्वान् अभिमातिहोग्रो हिरण्यवर्ण इषिरः स्वर्षाः ।
तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ॥
हिरण्यवर्णो अभयं कृणोत्व् अभिमातिहेन्द्रः पृतनासु जिष्णुः ।
स नः शर्म त्रिवरूथं वियंसद् यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
इन्द्रं स्तुहि वज्रिणं सोमपृष्ठं पुरोडाशस्य जुषतां हविर् नः ।
हत्वाभिमातीः पृतनाः सहस्वान् अथाभयं कृणुहि विश्वतो नः ॥
स्तुहि शूरं वज्रिणम् अप्रतीकं वृत्रहणं पुरुहूतम् इन्द्रम् ।
य एका इञ् शतपतिर् जनेषु तस्मा इन्द्राय हविषा जुहोत ॥
इन्द्रो देवानाम् अधिपाः पुरोहितो विशां पतिर् अभवद् वाजिनीवान् ।
अभिमातिहा तविषस् तुविष्मान् अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दात् ॥
य इमे द्यावापृथिवी महित्वा बलेनादृंहद् अभिमातिहेन्द्रः ।
स नो हविः प्रतिगृभ्णातु रातये देवानां देवो निधिपा नो अव्यात्
indro vṛtram atarad vṛtratūrye 'nādhṛṣyo maghavā śūrā indraḥ |
anv enaṃ viśo amadanta pūrvīr ayaṃ rājā jagataś carṣaṇīnām ||
sa eva vīraḥ sa u vīryāvānt sa ekarājo jagataḥ paraspāḥ |
yadā vṛtram atarañ śūrā indro athaikarājo abhavaj janānām ||
indro yajñaṃ vardhayan viśvavedāḥ puroḍāśasya juṣatāṃ havir naḥ |
vṛtraṃ tīrtvā dānavaṃ vajrabāhur diśo 'dṛṃhad dṛṃhitā dṛṃhaṇena ||
imaṃ yajñaṃ vardhayan viśvavedāḥ puroḍāśaṃ pratigṛbhṇātv indraḥ |
yadā vṛtram atarañ śūrā indro athābhavad damitābhikratūnām ||
ahan vṛtram ||
indro devāñ śambarahatya āvad indro devānām abhavat purogāḥ |
indro yajñe haviṣā vāvṛdhāno vṛtratūr no abhayaṃ śarma yaṃsat ||
indrasya vṛṣṇo janiṣṭhā ugra indra eṣāṃ netā bhūri cakartha ||
tvaṃ mānebhya indra viśvajanyā radā marudbhiḥ śurudho goagrāḥ |
stavānebhiḥ stavasa indra devair vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ||
yaḥ sapta sindhūṃr adadhāt pṛthivyāṃ yaḥ sapta lokān akṛṇod diśaś ca |
indro haviṣmānt sagaṇo marudbhir vṛtratūr no yajñam ihopayāsat ||
samiddhā indro 'navas te ||
indrasya nu vīryāṇi pravocaṃ yāni cakāra prathamāni vajrī |
ahann ahim anv apas tatarda pra vakṣaṇā abhinat parvatānām ||
ahann ahiṃ parvate śiśriyāṇaṃ tvaṣṭāsmai vajraṃ svaryaṃ tatakṣa |
vāśrā iva dhenavaḥ syandamānā añjaḥ samudram avajagmur āpaḥ ||
indro yāto 'vasitasya rājā śamasya ca śṛṅgiṇo vajrabāhuḥ |
sed u rājā kṣayati carṣaṇīnām arān na nemiḥ pari tā babhūva ||
abhi sidhmo ajigād asya śatrūn vi tigmena vṛṣabheṇā puro 'bhet |
saṃ vajreṇābhinad vṛtram indraḥ pra svāṃ matim atirañ śāśadānaḥ
||4.14.13||इन्द्रो वृत्रम् अतरद् वृत्रतूर्ये ऽनाधृष्यो मघवा शूरा इन्द्रः ।
अन्व् एनं विशो अमदन्त पूर्वीर् अयं राजा जगतश् चर्षणीनाम् ॥
स एव वीरः स उ वीर्यावान्त् स एकराजो जगतः परस्पाः ।
यदा वृत्रम् अतरञ् शूरा इन्द्रो अथैकराजो अभवज् जनानाम् ॥
इन्द्रो यज्ञं वर्धयन् विश्ववेदाः पुरोडाशस्य जुषतां हविर् नः ।
वृत्रं तीर्त्वा दानवं वज्रबाहुर् दिशो ऽदृंहद् दृंहिता दृंहणेन ॥
इमं यज्ञं वर्धयन् विश्ववेदाः पुरोडाशं प्रतिगृभ्णात्व् इन्द्रः ।
यदा वृत्रम् अतरञ् शूरा इन्द्रो अथाभवद् दमिताभिक्रतूनाम् ॥
अहन् वृत्रम् ॥
इन्द्रो देवाञ् शम्बरहत्य आवद् इन्द्रो देवानाम् अभवत् पुरोगाः ।
इन्द्रो यज्ञे हविषा वावृधानो वृत्रतूर् नो अभयं शर्म यंसत् ॥
इन्द्रस्य वृष्णो जनिष्ठा उग्र इन्द्र एषां नेता भूरि चकर्थ ॥
त्वं मानेभ्य इन्द्र विश्वजन्या रदा मरुद्भिः शुरुधो गोअग्राः ।
स्तवानेभिः स्तवस इन्द्र देवैर् विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
यः सप्त सिन्धूंर् अदधात् पृथिव्यां यः सप्त लोकान् अकृणोद् दिशश् च ।
इन्द्रो हविष्मान्त् सगणो मरुद्भिर् वृत्रतूर् नो यज्ञम् इहोपयासत् ॥
समिद्धा इन्द्रो ऽनवस् ते ॥
इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्रवोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री ।
अहन्न् अहिम् अन्व् अपस् ततर्द प्र वक्षणा अभिनत् पर्वतानाम् ॥
अहन्न् अहिं पर्वते शिश्रियाणं त्वष्टास्मै वज्रं स्वर्यं ततक्ष ।
वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रम् अवजग्मुर् आपः ॥
इन्द्रो यातो ऽवसितस्य राजा शमस्य च शृङ्गिणो वज्रबाहुः ।
सेद् उ राजा क्षयति चर्षणीनाम् अरान् न नेमिः परि ता बभूव ॥
अभि सिध्मो अजिगाद् अस्य शत्रून् वि तिग्मेन वृषभेणा पुरो ऽभेत् ।
सं वज्रेणाभिनद् वृत्रम् इन्द्रः प्र स्वां मतिम् अतिरञ् शाशदानः
tvam apo vi duro viṣūcīr indra dṛḍham arujaḥ parvatasya |
rājābhavo jagataś carṣaṇīnāṃ sākaṃ sūryaṃ janayan dyām uṣāsam ||
indro rājā jagataś carṣaṇīnām adhi kṣami viṣurūpaṃ yad asti |
tato dadāti dāśuṣe vasūni codad rādha upastutaś cid arvāk ||
svādor itthā viṣūvato madhvaḥ pibanti gauryaḥ |
yā indreṇa sayāvarīr dasrā madanti śobhase vasvīr anu svarājyam ||
yudhmasya te vṛṣabhasya svarājña ugrasya yūnaḥ sthavirasya ghṛṣveḥ |
ajūryato vajriṇo vīryāṇīndraḥ śrutasya mahato mahāni ||
idaṃ namo vṛṣabhāya svarājña ukthaśuṣmāya tavase 'vāci |
asminn indra vṛjane sarvavīrāḥ smat sūribhis tava śarmant syāma ||
asmākam indraḥ samṛteṣu dhvajeṣu ||
ādityānām avasā nūtanena sakṣīmahi śarmaṇā śantamena |
anāgāstve adititve turāsa imaṃ yajñaṃ dadhatu śroṣamāṇāḥ ||
na dakṣiṇā vicikite na savyā na prācīnam ādityā nota paścā |
pākyā cid vasavo dhīryā cid yuṣmānīto abhayaṃ jyotir aśyām ||
dhārayantaḥ ||
tisro bhūmīr dhārayaṃs trīnr uta dyūṃs trīṇi vratā vidathe antar eṣām |
ṛtenādityā mahi vo mahitvaṃ tad aryaman varuṇa mitra cāru ||
yajño devānāṃ pratyetu sumnam ||
śucir apaḥ sūyavasā adabdhā upakṣayanti vṛddhavayāḥ suvīraḥ |
nakiṣ ṭaṃ ghnanty antito na dūrād ya ādityānāṃ bhavati praṇītau ||
ādityo deva udagāt purastād viśvā bhūtāni prati modamānaḥ |
tasya devāḥ prasavaṃ yanti sarve yatrāsya nāma paramaṃ guhā viduḥ ||
yasya bhānti ketavo yasya raśmayo yasyemā viśvā bhuvanāni sarvā |
tasyādityasya prasavaṃ manāmahe yas tejasā prathamajā vibhāti ||
vibhāti ketur aruṇaḥ purastād ādityo viśvā bhuvanāni sarvā |
sugaṃ nu panthām anveti prajānan pitā devānām asuro vipaścit ||
vratena yaṃ vratino vardhayanti devā manuṣyāḥ pitaraś ca sarve |
tasyādityasya prasavaṃ manāmahe yas tejasā prathamajā vibhāti ||
ādityaḥ śukra udagāt purastāj jyotiḥ kṛṇvan vi tamo bādhamānaḥ |
ābhāsamānaḥ pradiśo nu sarvā bhadrasya kartā rocamānā āgāt ||
yaded enam adadhur yajñiyāso divi devāḥ sūryam āditeyam |
yadā cariṣṇū mithunā abhūtām ād it prāpaśyan bhuvanāni viśvā
||4.14.14||त्वम् अपो वि दुरो विषूचीर् इन्द्र दृढम् अरुजः पर्वतस्य ।
राजाभवो जगतश् चर्षणीनां साकं सूर्यं जनयन् द्याम् उषासम् ॥
इन्द्रो राजा जगतश् चर्षणीनाम् अधि क्षमि विषुरूपं यद् अस्ति ।
ततो ददाति दाशुषे वसूनि चोदद् राध उपस्तुतश् चिद् अर्वाक् ॥
स्वादोर् इत्था विषूवतो मध्वः पिबन्ति गौर्यः ।
या इन्द्रेण सयावरीर् दस्रा मदन्ति शोभसे वस्वीर् अनु स्वराज्यम् ॥
युध्मस्य ते वृषभस्य स्वराज्ञ उग्रस्य यूनः स्थविरस्य घृष्वेः ।
अजूर्यतो वज्रिणो वीर्याणीन्द्रः श्रुतस्य महतो महानि ॥
इदं नमो वृषभाय स्वराज्ञ उक्थशुष्माय तवसे ऽवाचि ।
अस्मिन्न् इन्द्र वृजने सर्ववीराः स्मत् सूरिभिस् तव शर्मन्त् स्याम ॥
अस्माकम् इन्द्रः समृतेषु ध्वजेषु ॥
आदित्यानाम् अवसा नूतनेन सक्षीमहि शर्मणा शन्तमेन ।
अनागास्त्वे अदितित्वे तुरास इमं यज्ञं दधतु श्रोषमाणाः ॥
न दक्षिणा विचिकिते न सव्या न प्राचीनम् आदित्या नोत पश्चा ।
पाक्या चिद् वसवो धीर्या चिद् युष्मानीतो अभयं ज्योतिर् अश्याम् ॥
धारयन्तः ॥
तिस्रो भूमीर् धारयंस् त्रीन्र् उत द्यूंस् त्रीणि व्रता विदथे अन्तर् एषाम् ।
ऋतेनादित्या महि वो महित्वं तद् अर्यमन् वरुण मित्र चारु ॥
यज्ञो देवानां प्रत्येतु सुम्नम् ॥
शुचिर् अपः सूयवसा अदब्धा उपक्षयन्ति वृद्धवयाः सुवीरः ।
नकिष् टं घ्नन्त्य् अन्तितो न दूराद् य आदित्यानां भवति प्रणीतौ ॥
आदित्यो देव उदगात् पुरस्ताद् विश्वा भूतानि प्रति मोदमानः ।
तस्य देवाः प्रसवं यन्ति सर्वे यत्रास्य नाम परमं गुहा विदुः ॥
यस्य भान्ति केतवो यस्य रश्मयो यस्येमा विश्वा भुवनानि सर्वा ।
तस्यादित्यस्य प्रसवं मनामहे यस् तेजसा प्रथमजा विभाति ॥
विभाति केतुर् अरुणः पुरस्ताद् आदित्यो विश्वा भुवनानि सर्वा ।
सुगं नु पन्थाम् अन्वेति प्रजानन् पिता देवानाम् असुरो विपश्चित् ॥
व्रतेन यं व्रतिनो वर्धयन्ति देवा मनुष्याः पितरश् च सर्वे ।
तस्यादित्यस्य प्रसवं मनामहे यस् तेजसा प्रथमजा विभाति ॥
आदित्यः शुक्र उदगात् पुरस्ताज् ज्योतिः कृण्वन् वि तमो बाधमानः ।
आभासमानः प्रदिशो नु सर्वा भद्रस्य कर्ता रोचमाना आगात् ॥
यदेद् एनम् अदधुर् यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यम् आदितेयम् ।
यदा चरिष्णू मिथुना अभूताम् आद् इत् प्रापश्यन् भुवनानि विश्वा
vayam u tvā gṛhapate janānām agne akarma samidhā bṛhantam |
asthūri no gārhapatyāni santu tigmena nas tejasā saṃśiśādhi ||
agne sa kṣeṣad ṛtapā ṛtejā uru jyotir naśate devayuṣ ṭe |
yaṃ tvaṃ mitreṇa varuṇaḥ sajoṣā deva pāsi tyajasā martam aṃhaḥ ||
tejiṣṭhā yasyāratir vanerāṭ todo adhvan na vṛdhasāno adyaut |
adrogho na dravitā cetati tmann amartyo 'vartra oṣadhīṣu ||
ā yad iṣe nṛpatiṃ tejā ānaṭ śuci reto niṣiktaṃ dyaur abhīke |
agniḥ śardham anavadyaṃ yuvānaṃ svādhyaṃ janayat sūdayac ca ||
sa tejīyasā manasā tvota uta śikṣa svapatyasya śikṣoḥ |
agne rāyo nṛtamasya prabhūtau bhūyāma te suṣṭutayaś ca vasvaḥ ||
sa id asteva pratidhād asiṣyañ śiśīta tejo 'yaso na dhārām |
citradhrajatir aratir yo aktor ver na druṣadvā raghupatmajaṃhāḥ ||
havyavāḍ agnir ajaraḥ pitā naḥ ||
mathīd yad īṃ viṣṭo mātariśvā hotāraṃ viśvāpsuṃ viśvadevyam |
ni yaṃ dadhur manuṣyāsu vikṣu svar ṇa citraṃ vapuṣe vibhāvam ||
ayaṃ sa yasya śarmann avobhir agner edhate jaritābhiṣṭau |
jyeṣṭhebhir yo bhānubhir ṛbhūṇāṃ paryeti parivīto vibhāvā ||
adidyutat sv apāko vibhāvāgne yajasva rodasī urūcī |
āyuṃ na yaṃ namasā rātahavyā añjanti suprayasaṃ pañca janāḥ ||
sa no vibhāvā cakṣaṇir na vastor agnir vandāru vedyaś cano dhāt |
viśvāyur yo amṛto martyeṣu pary abhūd atithir jātavedāḥ ||
yo bhānubhir vibhāvā vibhāty agnir devebhir ṛtāvājasraḥ |
ā yo vivāya sakhyā sakhibhyo 'parihvṛto atyo na saptiḥ ||
yad agna eṣā samitir bhavāti devī deveṣu yajatā yajatra |
ratnā ca yad vibhajāsi svadhāvo bhāgaṃ no atra vasumantaṃ vītāt ||
etā te agna ucathāni vedho juṣṭāni santu manase hṛde ca |
śakema rāyaḥ sudhuro yamaṃ te 'dhi śravo devabhaktaṃ dadhānāḥ ||
vi pṛkṣo agne maghavāno aśyur vi sūrayo dadato viśvam āyuḥ |
sanema vājaṃ samitheṣv aryo bhāgaṃ deveṣu śravase dadhānāḥ ||
ā no gahi sakhyebhiḥ śivebhir mahān mahībhir ūtibhiḥ saraṇyan |
asme rayiṃ bahulaṃ santarutraṃ suvācaṃ bhāgaṃ yaśasaṃ kṛdhī naḥ ||
kurmas tā āyur ajaraṃ yad agne yathā yukto jātavedo na riṣyāḥ |
athā vahāsi sumanasyamāno bhāgaṃ devebhyo haviṣaḥ sujāta ||
haviṣīva bhajamāno nā ābhāg devebhyaḥ śikṣann uta mānuṣebhyaḥ |
tvaṃ devānām asi yahva hotā sa enān yakṣīṣito yajīyān
||4.14.15||वयम् उ त्वा गृहपते जनानाम् अग्ने अकर्म समिधा बृहन्तम् ।
अस्थूरि नो गार्हपत्यानि सन्तु तिग्मेन नस् तेजसा संशिशाधि ॥
अग्ने स क्षेषद् ऋतपा ऋतेजा उरु ज्योतिर् नशते देवयुष् टे ।
यं त्वं मित्रेण वरुणः सजोषा देव पासि त्यजसा मर्तम् अंहः ॥
तेजिष्ठा यस्यारतिर् वनेराट् तोदो अध्वन् न वृधसानो अद्यौत् ।
अद्रोघो न द्रविता चेतति त्मन्न् अमर्त्यो ऽवर्त्र ओषधीषु ॥
आ यद् इषे नृपतिं तेजा आनट् शुचि रेतो निषिक्तं द्यौर् अभीके ।
अग्निः शर्धम् अनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत् सूदयच् च ॥
स तेजीयसा मनसा त्वोत उत शिक्ष स्वपत्यस्य शिक्षोः ।
अग्ने रायो नृतमस्य प्रभूतौ भूयाम ते सुष्टुतयश् च वस्वः ॥
स इद् अस्तेव प्रतिधाद् असिष्यञ् शिशीत तेजो ऽयसो न धाराम् ।
चित्रध्रजतिर् अरतिर् यो अक्तोर् वेर् न द्रुषद्वा रघुपत्मजंहाः ॥
हव्यवाड् अग्निर् अजरः पिता नः ॥
मथीद् यद् ईं विष्टो मातरिश्वा होतारं विश्वाप्सुं विश्वदेव्यम् ।
नि यं दधुर् मनुष्यासु विक्षु स्वर् ण चित्रं वपुषे विभावम् ॥
अयं स यस्य शर्मन्न् अवोभिर् अग्नेर् एधते जरिताभिष्टौ ।
ज्येष्ठेभिर् यो भानुभिर् ऋभूणां पर्येति परिवीतो विभावा ॥
अदिद्युतत् स्व् अपाको विभावाग्ने यजस्व रोदसी उरूची ।
आयुं न यं नमसा रातहव्या अञ्जन्ति सुप्रयसं पञ्च जनाः ॥
स नो विभावा चक्षणिर् न वस्तोर् अग्निर् वन्दारु वेद्यश् चनो धात् ।
विश्वायुर् यो अमृतो मर्त्येषु पर्य् अभूद् अतिथिर् जातवेदाः ॥
यो भानुभिर् विभावा विभात्य् अग्निर् देवेभिर् ऋतावाजस्रः ।
आ यो विवाय सख्या सखिभ्यो ऽपरिह्वृतो अत्यो न सप्तिः ॥
यद् अग्न एषा समितिर् भवाति देवी देवेषु यजता यजत्र ।
रत्ना च यद् विभजासि स्वधावो भागं नो अत्र वसुमन्तं वीतात् ॥
एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च ।
शकेम रायः सुधुरो यमं ते ऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ॥
वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर् वि सूरयो ददतो विश्वम् आयुः ।
सनेम वाजं समिथेष्व् अर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ॥
आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर् महान् महीभिर् ऊतिभिः सरण्यन् ।
अस्मे रयिं बहुलं सन्तरुत्रं सुवाचं भागं यशसं कृधी नः ॥
कुर्मस् ता आयुर् अजरं यद् अग्ने यथा युक्तो जातवेदो न रिष्याः ।
अथा वहासि सुमनस्यमानो भागं देवेभ्यो हविषः सुजात ॥
हविषीव भजमानो ना आभाग् देवेभ्यः शिक्षन्न् उत मानुषेभ्यः ।
त्वं देवानाम् असि यह्व होता स एनान् यक्षीषितो यजीयान्
agne dā dā no agne 'gnir dadāty annapate annasya no dehy agninā rayim aśnavat saṃsam id yuvase vṛṣan yās te ||
yamo no gātuṃ prathamo viveda naiṣā gavyūtir apabhartavā u |
yatrā naḥ pūrve pitaraḥ pareyur enā jajñānāḥ pathyā anu svāḥ ||
prehi prehi pathibhiḥ pūrvebhir yatrā naḥ pūrve pitaraḥ paretāḥ |
ubhā rājānā svadhayā madantā yamaṃ paśyāsi varuṇaṃ ca devam ||
aṅgirobhir āgahi yajñiyebhir yama vairūpair iha mādayasva |
vivasvantaṃ huve yaḥ pitā te 'smin yajñe barhiṣy ā niṣadya ||
imaṃ yama prastaram ā hi sīdāṅgirobhiḥ pitṛbhiḥ saṃvidānaḥ |
ā tvā mantrāḥ kaviśastā vahantv enā rājan haviṣā mādayasva ||
mātalī kavyair yamo aṅgirobhir bṛhaspatir ṛkvabhir vāvṛdhānaḥ |
yāṃś ca devā vāvṛdhur ye ca devānt svāhānye svadhayānye madanti ||
pareyivāṃsaṃ pravato mahīr anu bahubhyaḥ panthām anupaspaśānam |
vaivasvataṃ saṅgamanaṃ janānāṃ yamaṃ rājānaṃ haviṣā duvasya ||
yās te pūṣan nāvo antaḥ samudre hiraṇyayīr antarikṣe caranti |
tābhir yāsi dūtyaṃ sūryasya kāmena kṛtaḥ śrava ichamānaḥ ||
śukraṃ te anyad yajataṃ te anyat ||
pūṣemā āśā anuveda sarvāḥ so asmaṃ abhayatamena meṣat |
svastidā āghṛṇiḥ sarvavīro 'prayuchan pura etu prajānan ||
prapathe pathām ajaniṣṭa pūṣā prapathe divaḥ prapathe pṛthivyāḥ |
ubhe abhi priyatame sadhasthe ā ca parā ca carati prajānan ||
pūṣā subandhur diva ā pṛthivyā iḍas patir maghavā dasmavarcāḥ |
yaṃ devāso adaduḥ sūryāyai kāmena kṛtaṃ tavasaṃ svañcam ||
ajāśvaḥ paśupā vājapastyo dhiyañjinvo bhuvane viśve arpitaḥ |
aṣṭrāṃ pūṣā śithirām udvarīvṛjat sañcakṣāṇo bhuvanā deva īyate
||4.14.16||अग्ने दा दा नो अग्ने ऽग्निर् ददात्य् अन्नपते अन्नस्य नो देह्य् अग्निना रयिम् अश्नवत् संसम् इद् युवसे वृषन् यास् ते ॥
यमो नो गातुं प्रथमो विवेद नैषा गव्यूतिर् अपभर्तवा उ ।
यत्रा नः पूर्वे पितरः परेयुर् एना जज्ञानाः पथ्या अनु स्वाः ॥
प्रेहि प्रेहि पथिभिः पूर्वेभिर् यत्रा नः पूर्वे पितरः परेताः ।
उभा राजाना स्वधया मदन्ता यमं पश्यासि वरुणं च देवम् ॥
अङ्गिरोभिर् आगहि यज्ञियेभिर् यम वैरूपैर् इह मादयस्व ।
विवस्वन्तं हुवे यः पिता ते ऽस्मिन् यज्ञे बर्हिष्य् आ निषद्य ॥
इमं यम प्रस्तरम् आ हि सीदाङ्गिरोभिः पितृभिः संविदानः ।
आ त्वा मन्त्राः कविशस्ता वहन्त्व् एना राजन् हविषा मादयस्व ॥
मातली कव्यैर् यमो अङ्गिरोभिर् बृहस्पतिर् ऋक्वभिर् वावृधानः ।
यांश् च देवा वावृधुर् ये च देवान्त् स्वाहान्ये स्वधयान्ये मदन्ति ॥
परेयिवांसं प्रवतो महीर् अनु बहुभ्यः पन्थाम् अनुपस्पशानम् ।
वैवस्वतं सङ्गमनं जनानां यमं राजानं हविषा दुवस्य ॥
यास् ते पूषन् नावो अन्तः समुद्रे हिरण्ययीर् अन्तरिक्षे चरन्ति ।
ताभिर् यासि दूत्यं सूर्यस्य कामेन कृतः श्रव इछमानः ॥
शुक्रं ते अन्यद् यजतं ते अन्यत् ॥
पूषेमा आशा अनुवेद सर्वाः सो अस्मं अभयतमेन मेषत् ।
स्वस्तिदा आघृणिः सर्ववीरो ऽप्रयुछन् पुर एतु प्रजानन् ॥
प्रपथे पथाम् अजनिष्ट पूषा प्रपथे दिवः प्रपथे पृथिव्याः ।
उभे अभि प्रियतमे सधस्थे आ च परा च चरति प्रजानन् ॥
पूषा सुबन्धुर् दिव आ पृथिव्या इडस् पतिर् मघवा दस्मवर्चाः ।
यं देवासो अददुः सूर्यायै कामेन कृतं तवसं स्वञ्चम् ॥
अजाश्वः पशुपा वाजपस्त्यो धियञ्जिन्वो भुवने विश्वे अर्पितः ।
अष्ट्रां पूषा शिथिराम् उद्वरीवृजत् सञ्चक्षाणो भुवना देव ईयते
yad devā devaheḍanaṃ yad vācānṛtam odima |
ādityās tasmān muñcatartasya tv enam āmutaḥ ||
devā jīvanakāmyā yad vācānṛtam odima |
tasmān na iha muñcata viśve devāḥ sajoṣasaḥ ||
ṛtena dyāvāpṛthivī ṛtena tvaṃ sarasvati |
kṛtān naḥ pāhy aṃhaso yat kiñcānṛtam odima ||
indrāgnī mitrāvaruṇau somo dhātā bṛhaspatiḥ |
te no muñcantv enaso yat kiñcānṛtam odima ||
sajātaśaṃsād uta jāmiśaṃsāj jyāyasaḥ śaṃsād uta vā kanīyasaḥ |
anādhṛṣṭaṃ devakṛtaṃ yad enas tasmāt tvam asmān jātavedo mumugdhi ||
yad antarikṣaṃ pṛthivīm uta dyāṃ yan mātaraṃ pitaraṃ vā jihiṃsima |
agnir nas tasmād enaso gārhapatyaḥ pramuñcatu duritāni yāni kāni ca cakṛma ||
yena trito arṇavān nirbabhūva yena sūryaṃ tamaso niramoci |
yenendro viśvā ajahād arātīs tenāhaṃ jyotiṣā jyotir ānaśāna ayākṣi ||
yad daivyam ṛṇam ahaṃ babhūva dhipsyaṃ vā sañcakara janebhyaḥ |
agnir nas tasmād indraś ca saṃvidānau pramuñcatām ||
yat kusīdam apratītaṃ mayeha yena yamasya nidhinā carāvaḥ |
etat tad agne anṛṇo bhavāmi jīvann eva prati hastānṛṇāni ||
yad dhastābhyāṃ cakara kilbiṣāny akṣāṇāṃ vagmum avajighram āpaḥ |
ugraṃ paśyāc ca rāṣṭrabhṛc ca tāny apsarasām anudattānṛṇāni ||
ugraṃ paśyed rāṣṭabhṛt kilbiṣāni yad akṣavṛttam anudattam etat |
nem na ṛṇān ṛṇavān īpsamāno yamasya loke nidhir ajarāya ||
imaṃ me varuṇa śrudhī havam adyā ca mṛḍaya |
tvām avasyur ācake ||
tat tvā yāmi brahmaṇā vandamānas tad āśāste yajamāno havirbhiḥ |
aheḍamāno varuṇeha bodhy uruśamsa mā nā āyuḥ pramoṣīḥ ||
ud uttamaṃ varuṇa pāśam asmad avādhamaṃ vi madhyamaṃ śrathāya |
athā vayam āditya vrate tavānāgaso aditaye syāma ||
ava te heḍo varuṇa namobhir ava yajñebhir īmahe havirbhiḥ |
kṣayann asmabhyam asura pracetā rājann enāṃsi śiśrathaḥ kṛtāni ||
tvaṃ no agne varuṇasya vidvān devasya heḍo 'vayāsisīṣṭhāḥ |
yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhy asmat ||
sa tvaṃ no agne 'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau |
avayakṣva no varuṇaṃ rarāṇo vīhi mṛḍīkaṃ suhavo na edhi ||
saṅkasuko vikasuko nirṛto yaś ca nisvanaḥ |
te 'smad yakṣmam anāgaso dūrād dūram acīcatam ||
nir yakṣmam acīcate kṛtyāṃ nirṛtiṃ cakāra |
tena yo 'smat samṛchātai tam asmai prasuvāmasi ||
duḥśaṃsānuśaṃsābhyāṃ ghanenānughanena ca |
tena yo 'smat samṛchātai tam asmai prasuvāmasi ||
saṃ varcasā payasā saṃ tanūbhir aganmahi manasā saṃ śivena |
tvaṣṭā sudatro vidadhātu rāyo 'nu no mārṣṭu tanvo yad viriṣṭam
||4.14.17||यद् देवा देवहेडनं यद् वाचानृतम् ओदिम ।
आदित्यास् तस्मान् मुञ्चतर्तस्य त्व् एनम् आमुतः ॥
देवा जीवनकाम्या यद् वाचानृतम् ओदिम ।
तस्मान् न इह मुञ्चत विश्वे देवाः सजोषसः ॥
ऋतेन द्यावापृथिवी ऋतेन त्वं सरस्वति ।
कृतान् नः पाह्य् अंहसो यत् किञ्चानृतम् ओदिम ॥
इन्द्राग्नी मित्रावरुणौ सोमो धाता बृहस्पतिः ।
ते नो मुञ्चन्त्व् एनसो यत् किञ्चानृतम् ओदिम ॥
सजातशंसाद् उत जामिशंसाज् ज्यायसः शंसाद् उत वा कनीयसः ।
अनाधृष्टं देवकृतं यद् एनस् तस्मात् त्वम् अस्मान् जातवेदो मुमुग्धि ॥
यद् अन्तरिक्षं पृथिवीम् उत द्यां यन् मातरं पितरं वा जिहिंसिम ।
अग्निर् नस् तस्माद् एनसो गार्हपत्यः प्रमुञ्चतु दुरितानि यानि कानि च चकृम ॥
येन त्रितो अर्णवान् निर्बभूव येन सूर्यं तमसो निरमोचि ।
येनेन्द्रो विश्वा अजहाद् अरातीस् तेनाहं ज्योतिषा ज्योतिर् आनशान अयाक्षि ॥
यद् दैव्यम् ऋणम् अहं बभूव धिप्स्यं वा सञ्चकर जनेभ्यः ।
अग्निर् नस् तस्माद् इन्द्रश् च संविदानौ प्रमुञ्चताम् ॥
यत् कुसीदम् अप्रतीतं मयेह येन यमस्य निधिना चरावः ।
एतत् तद् अग्ने अनृणो भवामि जीवन्न् एव प्रति हस्तानृणानि ॥
यद् धस्ताभ्यां चकर किल्बिषान्य् अक्षाणां वग्मुम् अवजिघ्रम् आपः ।
उग्रं पश्याच् च राष्ट्रभृच् च तान्य् अप्सरसाम् अनुदत्तानृणानि ॥
उग्रं पश्येद् राष्टभृत् किल्बिषानि यद् अक्षवृत्तम् अनुदत्तम् एतत् ।
नेम् न ऋणान् ऋणवान् ईप्समानो यमस्य लोके निधिर् अजराय ॥
इमं मे वरुण श्रुधी हवम् अद्या च मृडय ।
त्वाम् अवस्युर् आचके ॥
तत् त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस् तद् आशास्ते यजमानो हविर्भिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्य् उरुशम्स मा ना आयुः प्रमोषीः ॥
उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अवाधमं वि मध्यमं श्रथाय ।
अथा वयम् आदित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥
अव ते हेडो वरुण नमोभिर् अव यज्ञेभिर् ईमहे हविर्भिः ।
क्षयन्न् अस्मभ्यम् असुर प्रचेता राजन्न् एनांसि शिश्रथः कृतानि ॥
त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडो ऽवयासिसीष्ठाः ।
यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषांसि प्रमुमुग्ध्य् अस्मत् ॥
स त्वं नो अग्ने ऽवमो भवोती नेदिष्ठो अस्या उषसो व्युष्टौ ।
अवयक्ष्व नो वरुणं रराणो वीहि मृडीकं सुहवो न एधि ॥
सङ्कसुको विकसुको निरृतो यश् च निस्वनः ।
ते ऽस्मद् यक्ष्मम् अनागसो दूराद् दूरम् अचीचतम् ॥
निर् यक्ष्मम् अचीचते कृत्यां निरृतिं चकार ।
तेन यो ऽस्मत् समृछातै तम् अस्मै प्रसुवामसि ॥
दुःशंसानुशंसाभ्यां घनेनानुघनेन च ।
तेन यो ऽस्मत् समृछातै तम् अस्मै प्रसुवामसि ॥
सं वर्चसा पयसा सं तनूभिर् अगन्महि मनसा सं शिवेन ।
त्वष्टा सुदत्रो विदधातु रायो ऽनु नो मार्ष्टु तन्वो यद् विरिष्टम्
śucī vo havyā marutaḥ śucīnāṃ śuciṃ hinomy adhvaraṃ śucibhyaḥ |
ṛtena satyam ṛtasāpa āyañ śucijanmānaḥ śucayaḥ pāvakāḥ ||
yā vaḥ śarma śaśamānāya santi ||
aṃseṣv ā marutaḥ khādayo vo vakṣaḥsu rukmā upaśiśriyāṇāḥ |
vi vidyuto na vṛṣṭibhī rucānā anu svadhām āyudhair yachamānāḥ ||
ṛṣṭayo vo maruto aṃsayor adhi ||
ime turaṃ maruto rāmayantīme sahaḥ sahasā ānamanti |
ime śaṃsaṃ vanuṣyato nipānti guru dveṣo araruṣe dadhanti ||
arā ived acaramā aheva praprajāyante akavā mahobhiḥ ||
pṛśneḥ putrā upamāso rabhiṣṭhāḥ svayā matyā marutaḥ sammimikṣuḥ ||
agnīṣomā imaṃ yuvam etāni ||
agnīṣomā yo adya vām idaṃ vacaḥ saparyati |
tasmai dhattaṃ suvīryaṃ gavāṃ poṣaṃ svaśvyam ||
ānyaṃ divo mātariśvā jabhārāmathnād anyaṃ pari śyeno adreḥ |
agnīṣomā brahmaṇā vāvṛdhānoruṃ yajñāya cakrathur ulokam ||
agnīṣomā ya āhutiṃ yo vāṃ dāśād dhaviṣkṛtim |
sa prajayā suvīryaṃ viśvam āyur vyaśnavat ||
agnīṣomā haviṣaḥ prasthitasya vītaṃ haryataṃ vṛṣaṇā juṣethām |
suśarmāṇā svavasā hi bhūtam athā dhattaṃ yajamānāya śaṃ yoḥ ||
ā carṣaṇiprā vṛṣabho janānāṃ rājā kṛṣṭīnāṃ puruhūta indraḥ |
stutaḥ śravasyann avasopa madrig yuktvā harī vṛṣaṇāyāhy arvāk ||
viveṣa yan mā dhiṣaṇā jajāna ||
taṃ sadhrīcīr ūtayo vṛṣṇyāni pauṃsyāni niyutaḥ saścur indram |
samudraṃ na sindhava ukthaśuṣmā uruvyacasaṃ girā āviśanti ||
satyam it tan na tvāvaṃ anyo 'stīndra devo na martyo jyāyān |
ahann ahiṃ pariśayānam arṇo 'vāsṛjo apo achā samudram ||
prasasāhiṣe puruhūta śatrūn ||
sa śevṛdham adhidhā dyumnam asme mahi kṣatraṃ janāṣāḍ indra tavyam |
rakṣā ca no maghonaḥ pāhi sūrīn rāye ca naḥ svapatyā iṣe dhāḥ
||4.14.18||शुची वो हव्या मरुतः शुचीनां शुचिं हिनोम्य् अध्वरं शुचिभ्यः ।
ऋतेन सत्यम् ऋतसाप आयञ् शुचिजन्मानः शुचयः पावकाः ॥
या वः शर्म शशमानाय सन्ति ॥
अंसेष्व् आ मरुतः खादयो वो वक्षःसु रुक्मा उपशिश्रियाणाः ।
वि विद्युतो न वृष्टिभी रुचाना अनु स्वधाम् आयुधैर् यछमानाः ॥
ऋष्टयो वो मरुतो अंसयोर् अधि ॥
इमे तुरं मरुतो रामयन्तीमे सहः सहसा आनमन्ति ।
इमे शंसं वनुष्यतो निपान्ति गुरु द्वेषो अररुषे दधन्ति ॥
अरा इवेद् अचरमा अहेव प्रप्रजायन्ते अकवा महोभिः ॥
पृश्नेः पुत्रा उपमासो रभिष्ठाः स्वया मत्या मरुतः सम्मिमिक्षुः ॥
अग्नीषोमा इमं युवम् एतानि ॥
अग्नीषोमा यो अद्य वाम् इदं वचः सपर्यति ।
तस्मै धत्तं सुवीर्यं गवां पोषं स्वश्व्यम् ॥
आन्यं दिवो मातरिश्वा जभारामथ्नाद् अन्यं परि श्येनो अद्रेः ।
अग्नीषोमा ब्रह्मणा वावृधानोरुं यज्ञाय चक्रथुर् उलोकम् ॥
अग्नीषोमा य आहुतिं यो वां दाशाद् धविष्कृतिम् ।
स प्रजया सुवीर्यं विश्वम् आयुर् व्यश्नवत् ॥
अग्नीषोमा हविषः प्रस्थितस्य वीतं हर्यतं वृषणा जुषेथाम् ।
सुशर्माणा स्ववसा हि भूतम् अथा धत्तं यजमानाय शं योः ॥
आ चर्षणिप्रा वृषभो जनानां राजा कृष्टीनां पुरुहूत इन्द्रः ।
स्तुतः श्रवस्यन्न् अवसोप मद्रिग् युक्त्वा हरी वृषणायाह्य् अर्वाक् ॥
विवेष यन् मा धिषणा जजान ॥
तं सध्रीचीर् ऊतयो वृष्ण्यानि पौंस्यानि नियुतः सश्चुर् इन्द्रम् ।
समुद्रं न सिन्धव उक्थशुष्मा उरुव्यचसं गिरा आविशन्ति ॥
सत्यम् इत् तन् न त्वावं अन्यो ऽस्तीन्द्र देवो न मर्त्यो ज्यायान् ।
अहन्न् अहिं परिशयानम् अर्णो ऽवासृजो अपो अछा समुद्रम् ॥
प्रससाहिषे पुरुहूत शत्रून् ॥
स शेवृधम् अधिधा द्युम्नम् अस्मे महि क्षत्रं जनाषाड् इन्द्र तव्यम् ।
रक्षा च नो मघोनः पाहि सूरीन् राये च नः स्वपत्या इषे धाः