ekādaśīvratajāgaraṇaphalakathanam
śrībhagavānuvāca
śṛṇu putra pravakṣyāmi jāgarasya ca lakṣaṇam ||
yena vijñātamātreṇa sulabho'haṃ sadā kalau
||1||शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि जागरस्य च लक्षणम् ॥
येन विज्ञातमात्रेण सुलभोऽहं सदा कलौ
gītaṃ vādyaṃ ca nṛtyaṃ ca purāṇapaṭhanaṃ tathā ||
dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ puṣpaṃ gandhānulepanam
||2||गीतं वाद्यं च नृत्यं च पुराणपठनं तथा ॥
धूपं दीपं च नैवेद्यं पुष्पं गन्धानुलेपनम्
phalārpaṇaṃ ca śraddhāṃ ca dānamiṃdriyasaṃyamam ||
satyānvitaṃ vinidraṃ ca mudā madyajanānvitam
||3||फलार्पणं च श्रद्धां च दानमिंद्रियसंयमम् ॥
सत्यान्वितं विनिद्रं च मुदा मद्यजनान्वितम्
sāścaryaṃ caiva sotsāhaṃ pāpālasyādivarjanam ||
pradakṣiṇāsamāyuktaṃ namaskārapuraḥsaram
||4||साश्चर्यं चैव सोत्साहं पापालस्यादिवर्जनम् ॥
प्रदक्षिणासमायुक्तं नमस्कारपुरःसरम्
nīrājanasamāyuktamatihṛṣṭena cetasā ||
yāmeyāme mahābhāga kuryādārārtikaṃ mama
||5||नीराजनसमायुक्तमतिहृष्टेन चेतसा ॥
यामेयामे महाभाग कुर्यादारार्तिकं मम
ṣaḍviṃśadguṇasaṃyuktamekādaśyāṃ ca jāgaram ||
yaḥ karoti naro bhaktyā na punarjāyate bhuvi
||6||षड्विंशद्गुणसंयुक्तमेकादश्यां च जागरम् ॥
यः करोति नरो भक्त्या न पुनर्जायते भुवि
ya evaṃ kurute bhaktyā vittaśāṭhyavivarjitaḥ ||
jāgaraṃ parayā bhaktyā sa līno jāyate mayi
||7||य एवं कुरुते भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥
जागरं परया भक्त्या स लीनो जायते मयि
daṣṭāḥ kalibhujaṃgena svapante ye dine mama ||
kurvaṃti jāgaraṃ naiva māyāpāśavimohitāḥ
||8||दष्टाः कलिभुजंगेन स्वपन्ते ये दिने मम ॥
कुर्वंति जागरं नैव मायापाशविमोहिताः
prāptāpyekādaśī yeṣāṃ kalau jāgaraṇaṃ vinā ||
te vinaṣṭā na saṃdeho yasmājjīvitamadhruvam
||9||प्राप्ताप्येकादशी येषां कलौ जागरणं विना ॥
ते विनष्टा न संदेहो यस्माज्जीवितमध्रुवम्
uddhṛtaṃ netrayugmaṃ ca dattvā vai hṛdaye padam ||
kṛtaṃ ye naiva paśyaṃti pāpino mama jāgaram
||10||उद्धृतं नेत्रयुग्मं च दत्त्वा वै हृदये पदम् ॥
कृतं ये नैव पश्यंति पापिनो मम जागरम्
abhāve vācakasyā'tha gītaṃ nṛtyaṃ ca kārayet ||
vācake sati deveśa purāṇaṃ prathamaṃ paṭhet
||11||अभावे वाचकस्याऽथ गीतं नृत्यं च कारयेत् ॥
वाचके सति देवेश पुराणं प्रथमं पठेत्
aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca ||
puṇyaṃ koṭiguṇaṃ putra mama jāgaraṇe kṛte
||12||अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च ॥
पुण्यं कोटिगुणं पुत्र मम जागरणे कृते
pitṛpakṣe mātṛpakṣe bhāryāpakṣe ca mānada ||
kulānyuddharate caitanmama jāgaraṇe kṛte
||13||पितृपक्षे मातृपक्षे भार्यापक्षे च मानद ॥
कुलान्युद्धरते चैतन्मम जागरणे कृते
upoṣaṇadine vighne prārabdhe jāgare sati ||
vihāya sthānaṃ tatrāhaṃ śāpaṃ dattvā vrajāmyaham
||14||उपोषणदिने विघ्ने प्रारब्धे जागरे सति ॥
विहाय स्थानं तत्राहं शापं दत्त्वा व्रजाम्यहम्
aviddhavāsare ye me prakurvaṃti hi jāgaram ||
teṣāṃ madhye prahṛṣṭaḥ sannṛtyaṃ vai prakaromyaham
||15||अविद्धवासरे ये मे प्रकुर्वंति हि जागरम् ॥
तेषां मध्ये प्रहृष्टः सन्नृत्यं वै प्रकरोम्यहम्
yāvaddināni kurute jāgaraṃ mama sannidhau ||
yugā'yutāni tāvaṃti vasate mama veśmani
||16||यावद्दिनानि कुरुते जागरं मम सन्निधौ ॥
युगाऽयुतानि तावंति वसते मम वेश्मनि
na gayāpiṃḍadānena na tīrthairbahubhirmakhaiḥ ||
pūrvajā muktimāyāṃti vinaikādaśijāgarāt
||17||न गयापिंडदानेन न तीर्थैर्बहुभिर्मखैः ॥
पूर्वजा मुक्तिमायांति विनैकादशिजागरात्
yaḥ kuryājjāgare pūjāṃ kusumairmama vāsare |
puṣpepuṣpe'śvamedhasya phalamāpnoti mānavaḥ ||
yaḥ kuryāddīpadānaṃ ca rātrau jāgaraṇe mama ||
nimiṣe nimiṣe putra labhate go'yutaṃ phalam
||19||यः कुर्याज्जागरे पूजां कुसुमैर्मम वासरे ।
पुष्पेपुष्पेऽश्वमेधस्य फलमाप्नोति मानवः ॥
यः कुर्याद्दीपदानं च रात्रौ जागरणे मम ॥
निमिषे निमिषे पुत्र लभते गोऽयुतं फलम्
yo dadyājjāgare putra haviṣyānnasamudbhavam ||
naivedyaṃ labhate puṇyaṃ śāliśailasamudbhavam
||20||यो दद्याज्जागरे पुत्र हविष्यान्नसमुद्भवम् ॥
नैवेद्यं लभते पुण्यं शालिशैलसमुद्भवम्
pakvānnāni ca yo dadyātphalāni vividhani ca ||
jāgare me caturvaktra labhate gośataṃ phalam
||21||पक्वान्नानि च यो दद्यात्फलानि विविधनि च ॥
जागरे मे चतुर्वक्त्र लभते गोशतं फलम्
karpūreṇa ca tāṃbūlaṃ dadāti mama jāgare ||
madbhakto matprasādena saptadvīpā'dhipo bhavet
||22||कर्पूरेण च तांबूलं ददाति मम जागरे ॥
मद्भक्तो मत्प्रसादेन सप्तद्वीपाऽधिपो भवेत्
jāgare mama deveśa yaḥ kuryātpuṣpamaṇḍapam ||
sa puṣpakavimānena krīḍate mama sadmani
||23||जागरे मम देवेश यः कुर्यात्पुष्पमण्डपम् ॥
स पुष्पकविमानेन क्रीडते मम सद्मनि
jāgare me tu yo dhūpaṃ sakarpūraṃ saguggulam ||
dadāti dahate pāpaṃ janmalakṣasamudbhavam
||24||जागरे मे तु यो धूपं सकर्पूरं सगुग्गुलम् ॥
ददाति दहते पापं जन्मलक्षसमुद्भवम्
snāpayejjāgare yo māṃ dadhikṣīraghṛtāṃbukaiḥ ||
bhogāniha labhedvai sa hyante ca paramāṃ gatim
||25||स्नापयेज्जागरे यो मां दधिक्षीरघृतांबुकैः ॥
भोगानिह लभेद्वै स ह्यन्ते च परमां गतिम्
divyāṃ'barāṇi yo dadyātphalāni vividhāni ca ||
sa ciraṃ vasate svarge taṃ tu saṃkhyāsamāni vai
||26||दिव्यांऽबराणि यो दद्यात्फलानि विविधानि च ॥
स चिरं वसते स्वर्गे तं तु संख्यासमानि वै
dadyādābharaṇaṃ yo me hemajaṃ ratnasaṃbhavam ||
saptakalpāni vasate sotsaṃge matpriyo mama
||27||दद्यादाभरणं यो मे हेमजं रत्नसंभवम् ॥
सप्तकल्पानि वसते सोत्संगे मत्प्रियो मम
ghṛtena dīpakaṃ yo me gavyena ca viśeṣataḥ ||
jvālayejjāgare rātrau nimiṣe goyutaṃ phalam
||28||घृतेन दीपकं यो मे गव्येन च विशेषतः ॥
ज्वालयेज्जागरे रात्रौ निमिषे गोयुतं फलम्
jāgare me caturvaktra karpūreṇa ca dīpakam ||
yo jvālayeta nīrājaṃ kapilādānajaṃ phalam
||29||जागरे मे चतुर्वक्त्र कर्पूरेण च दीपकम् ॥
यो ज्वालयेत नीराजं कपिलादानजं फलम्
yaḥ punaḥ kurute dīpaṃ gītaṃ nṛtyaṃ ca pūjanam ||
śatakratusamaṃ puṇyaṃ vratairdānaśatairapi
||30||यः पुनः कुरुते दीपं गीतं नृत्यं च पूजनम् ॥
शतक्रतुसमं पुण्यं व्रतैर्दानशतैरपि
svayaṃ yaḥ kurute gītaṃ vilajjo nṛtyate yadi ||
sa labhennimiṣārdhena koṭiyajñakṛtaṃ phalam
||31||स्वयं यः कुरुते गीतं विलज्जो नृत्यते यदि ॥
स लभेन्निमिषार्धेन कोटियज्ञकृतं फलम्
nivārayati yo gītaṃ nṛtyaṃ jāgaraṇe mama ||
ṣaṣṭiyugasahasrāṇi pacyate rauravādiṣu
||32||निवारयति यो गीतं नृत्यं जागरणे मम ॥
षष्टियुगसहस्राणि पच्यते रौरवादिषु
nṛtyamānasya martyasya ye kecinnikaṭe gatāḥ ||
vimuktā dharmarājena muktā yāṃti ca matpadam
||33||नृत्यमानस्य मर्त्यस्य ये केचिन्निकटे गताः ॥
विमुक्ता धर्मराजेन मुक्ता यांति च मत्पदम्
nṛtyamānasya martyasya upahāsaṃ karoti yaḥ ||
jāgare yāṃti nirayaṃ yāvadiṃdrāścaturdaśa
||34||नृत्यमानस्य मर्त्यस्य उपहासं करोति यः ॥
जागरे यांति निरयं यावदिंद्राश्चतुर्दश
jāgare mama yaḥ kuryādbhaktyā pustakavācanam ||
ślokasaṃkhyāyugānyeva sa vasenmama sannidhau
||35||जागरे मम यः कुर्याद्भक्त्या पुस्तकवाचनम् ॥
श्लोकसंख्यायुगान्येव स वसेन्मम सन्निधौ
pradakṣiṇāpradānena yatphalaṃ kathitaṃ budhaiḥ ||
na tatkoṭimakhaiḥ puṇyaṃ yugasaṃkhyairavāpyate
||36||प्रदक्षिणाप्रदानेन यत्फलं कथितं बुधैः ॥
न तत्कोटिमखैः पुण्यं युगसंख्यैरवाप्यते
dīpamālā mamāgre vai yaḥ kuryājjāgare suta ||
vimānakoṭisaṃyukta ākalpaṃ vasate divi
||37||दीपमाला ममाग्रे वै यः कुर्याज्जागरे सुत ॥
विमानकोटिसंयुक्त आकल्पं वसते दिवि
mama bālacaritrāṇi jāgare paṭhate hi yaḥ ||
yugakoṭisahasrāṇi śvetadvīpe vasennaraḥ
||38||मम बालचरित्राणि जागरे पठते हि यः ॥
युगकोटिसहस्राणि श्वेतद्वीपे वसेन्नरः
tasmājjāgaraṇaṃ kāryaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ
||39||तस्माज्जागरणं कार्यं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः
yo gītāṃ paṭhate rātrau mama nāmasahasrakam ||
vedoktānāṃ purāṇānāṃ jāgarātpuṇyamāpnuyāt
||40||यो गीतां पठते रात्रौ मम नामसहस्रकम् ॥
वेदोक्तानां पुराणानां जागरात्पुण्यमाप्नुयात्
dhenudānaṃ tu yaḥ kuryājjāgare mama ptraka ||
labhate nātra saṃdehaḥ saptadvīpavatīphalam
||41||धेनुदानं तु यः कुर्याज्जागरे मम पु्त्रक ॥
लभते नात्र संदेहः सप्तद्वीपवतीफलम्
sarveṣāmeva puṇyānāṃ mahatpuṇyaṃ mahītale ||
dvādaśījāgaraṃ putra prasiddhaṃ bhuvanatraye
||42||सर्वेषामेव पुण्यानां महत्पुण्यं महीतले ॥
द्वादशीजागरं पुत्र प्रसिद्धं भुवनत्रये
jāgaraṃ ye ca kurvaṃti karmaṇā manasā girā ||
na teṣāṃ punarāvṛttirmama lokātkathaṃcana
||43||जागरं ये च कुर्वंति कर्मणा मनसा गिरा ॥
न तेषां पुनरावृत्तिर्मम लोकात्कथंचन
protsāhayitvā lokānyaḥ kurute jāgaraṃ niśi ||
prāpnoti cakravartitvaṃ satyaṃ me vyāhṛtaṃ suta
||44||प्रोत्साहयित्वा लोकान्यः कुरुते जागरं निशि ॥
प्राप्नोति चक्रवर्तित्वं सत्यं मे व्याहृतं सुत
saṃmānitāḥ kakutsthena rātrau jāgarakāriṇaḥ ||
svaśaktyā caiva dānena prāptaṃ rājyaṃ sudurlabham
||45||संमानिताः ककुत्स्थेन रात्रौ जागरकारिणः ॥
स्वशक्त्या चैव दानेन प्राप्तं राज्यं सुदुर्लभम्
ye kecidgāyakā viprā vādakā nartakāśca ye ||
nartakīsahitā yāṃti mama loke sanātane
||46||ये केचिद्गायका विप्रा वादका नर्तकाश्च ये ॥
नर्तकीसहिता यांति मम लोके सनातने
duryoniṣu gataiḥ sarvaiḥ kṛtvā jāgaraṇaṃ mama ||
saṃprāptaṃ pṛthivīśatvaṃ kāmukairmunisattama
||47||दुर्योनिषु गतैः सर्वैः कृत्वा जागरणं मम ॥
संप्राप्तं पृथिवीशत्वं कामुकैर्मुनिसत्तम
niṣkāmā muktimāpannāḥ śvapacādyāśca jāgarāt ||
viveko nāsti varṇānāṃ mama jāgarakāriṇām
||48||निष्कामा मुक्तिमापन्नाः श्वपचाद्याश्च जागरात् ॥
विवेको नास्ति वर्णानां मम जागरकारिणाम्
na kalau pāvanaṃ dhyānaṃ na kalau jāhnavījalam ||
na kalau pāvanaṃ jāpyaṃ muktvaikaṃ jāgaraṃ mama
||49||न कलौ पावनं ध्यानं न कलौ जाह्नवीजलम् ॥
न कलौ पावनं जाप्यं मुक्त्वैकं जागरं मम
dvādaśīdivase prāpte ye kurvaṃti hi jāgaram ||
te dhanyāste kṛtārthā vai kalikāle na saṃśayaḥ
||50||द्वादशीदिवसे प्राप्ते ये कुर्वंति हि जागरम् ॥
ते धन्यास्ते कृतार्था वै कलिकाले न संशयः
na bhūyānmānuṣe loke dvādaśīvimukho naraḥ ||
atītānāgatānvā'pi pātayennarake hi saḥ
||51||न भूयान्मानुषे लोके द्वादशीविमुखो नरः ॥
अतीतानागतान्वाऽपि पातयेन्नरके हि सः
varameko guṇairyuktaḥ kiṃ jātairbahubhiḥ sutaiḥ ||
dvādaśījāgarātsarvāṃstārayedyo hi pūrvajān
||52||वरमेको गुणैर्युक्तः किं जातैर्बहुभिः सुतैः ॥
द्वादशीजागरात्सर्वांस्तारयेद्यो हि पूर्वजान्
māhātmyaṃ paṭhate bhaktyā mayoktaṃ jāgarodbhavam ||
dvādaśīsaṃbhavaḥ putraḥ kulānāṃ tārayecchatam
||53||माहात्म्यं पठते भक्त्या मयोक्तं जागरोद्भवम् ॥
द्वादशीसंभवः पुत्रः कुलानां तारयेच्छतम्
agamyāgamane pāpamabhakṣyasyāpi bhakṣaṇe ||
pāpaṃ vilayamāyāti kṛte jāgaraṇe suta
||54||अगम्यागमने पापमभक्ष्यस्यापि भक्षणे ॥
पापं विलयमायाति कृते जागरणे सुत
ajñānādyatkṛtaṃ pāpaṃ jñātvā yatpātakaṃ kṛtam ||
pūrvajanmārjitaṃ pāpamiha janmani yatkṛtam
||55||अज्ञानाद्यत्कृतं पापं ज्ञात्वा यत्पातकं कृतम् ॥
पूर्वजन्मार्जितं पापमिह जन्मनि यत्कृतम्
siddhyaṃti sarvakāryāṇi manasā ciṃtitānyapi ||
dvādaśyāṃ vai caturvaktra rātrau jāgaraṇe kṛte
||56||सिद्ध्यंति सर्वकार्याणि मनसा चिंतितान्यपि ॥
द्वादश्यां वै चतुर्वक्त्र रात्रौ जागरणे कृते
dvādaśījāgareṇaiva muktiṃ gacchaṃti mānavāḥ
||57||द्वादशीजागरेणैव मुक्तिं गच्छंति मानवाः
na tatpuṇyaṃ kurukṣetre prayāge vasatāṃ kalau ||
māhātmyaṃ vasatāṃ puṃsāṃ yatphalaṃ dvādaśīṣu ca
||58||न तत्पुण्यं कुरुक्षेत्रे प्रयागे वसतां कलौ ॥
माहात्म्यं वसतां पुंसां यत्फलं द्वादशीषु च
nā'śvamedhasahasraistu tīrthakoṭyavagāhanāt ||
tatphalaṃ prāpyate putra dvādaśījāgare kṛte
||59||नाऽश्वमेधसहस्रैस्तु तीर्थकोट्यवगाहनात् ॥
तत्फलं प्राप्यते पुत्र द्वादशीजागरे कृते
paṭhedvā śṛṇuyādvā'pi māhātmyaṃ dvādaśībhavam ||
sarvapāpaviśuddhātmā sa labhecchāśvatīṃ gatim
||60||पठेद्वा शृणुयाद्वाऽपि माहात्म्यं द्वादशीभवम् ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा स लभेच्छाश्वतीं गतिम्
sarve duṣṭāḥ samastāśca saumyāstasya sadā grahāḥ ||
saṃtaterna viyogastu dvādaśī yasya kāraṇam
||61||सर्वे दुष्टाः समस्ताश्च सौम्यास्तस्य सदा ग्रहाः ॥
संततेर्न वियोगस्तु द्वादशी यस्य कारणम्
mama kīrtirucirnityaṃ na vipadyeta karhicit ||
raṇe rājakule caiva sarvadā vijayī bhavet
||62||मम कीर्तिरुचिर्नित्यं न विपद्येत कर्हिचित् ॥
रणे राजकुले चैव सर्वदा विजयी भवेत्
dharmopari matirnityaṃ bhaktirmayi sunirmalā ||
pātakaṃ naiva lipyeta dvādaśībhaktito naram
||63||धर्मोपरि मतिर्नित्यं भक्तिर्मयि सुनिर्मला ॥
पातकं नैव लिप्येत द्वादशीभक्तितो नरम्
pretatvaṃ naiva tasyā'sti kṛte jāgaraṇe mama ||
ekādaśyā vihīnasya paralokagatirnahi ||
tasmātsarvaprayatnena kalau kāryaṃ hi taddinam
||64||प्रेतत्वं नैव तस्याऽस्ति कृते जागरणे मम ॥
एकादश्या विहीनस्य परलोकगतिर्नहि ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कलौ कार्यं हि तद्दिनम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇu saṃvāde mārgaśīrṣamāsamāhātmya ekādaśīvratajāgaraṇaphalakathanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||