बलियज्ञप्रभाववर्णनम्
राजोवाच
विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया ॥
दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मंदरे गिरौ
॥१॥किं चकार मुनींद्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने ॥
वद संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितम् ॥
कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु मां प्रभो
॥२॥सारस्वत उवाच
अथासौ नारदो देवं ज्ञात्वा शप्तं द्विजन्मना ॥
भृगुणा च तथा पूर्वं नान्यथैतद्भविष्यति
॥३॥भविष्यं यद्भवं देव वर्तमानं विचिंत्यताम् ॥
अयं च वामनो भूत्वा विष्णुर्यास्यति तां पुरीम्
॥४॥निग्रहं स बलेः पश्चात्करिष्यति मम प्रियम् ॥
युद्धं विना कथं स्थेयं वर्तमानं महोल्बणम्
॥५॥देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्व रक्षसाम् ॥
निवारितानि सर्वाणि सरीसृपपतत्रिणाम्
॥६॥सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये ॥
देवेन्द्रो गुरुणा पूर्वं वारितः किं करोम्यहम्
॥७॥माननीयो गुरुर्मेऽयमतस्तं न शपाम्यहम् ॥
युद्धार्थं तु ततो यत्नो न सिध्यति करोमि किम्
॥८॥केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति ॥
तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता ॥
दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्
॥९॥यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं यतः सिद्धिः प्रयत्नतः ॥
बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति
॥१०॥न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम् ॥
इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमंदिरे ॥
निमेषांतरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः
॥११॥प्रासादे शैलसंकाशे सप्तभौमे महोज्ज्वले ॥
तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा
॥१२॥तस्यां सिंहासनं दिव्यं तत्रासीनो बलिर्नृप ॥
दैत्यैः परिवृतः सर्वैः प्रौढिहास्यकथापरैः
॥१३॥ऋषिभिर्ब्राह्मणैः शांतैस्त थैवोशनसा स्वयम् ॥
पुत्रमित्रकलत्रैश्च संवृतो दिव्यमन्दिरे
॥१४॥देवांगनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः ॥
संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः स्तूयमानः स चारणैः
॥१५॥यावदास्ते मदोन्मत्ता मन्त्रयंति परस्परम् ॥
दैत्यदानवमुख्या ये ते सर्वे युद्धकांक्षिणः
॥१६॥उत्थायोत्थाय भाषंते प्रगल्भंते सुरैः सह ॥
अस्मदीयमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतं गतम्
॥१७॥शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं प्राप्स्यते किं महोदयः ॥
दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं च कुरुतो यदि
॥१८॥ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः ॥
चतुरं तुरगं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः
॥१९॥यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे ॥
तावन्नार्पयते वित्तं यदा तत्संचितं सुरैः
॥२०॥न दर्शयति रत्नानि जलराशी रसातलात् ॥
यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं च तम्
॥२१॥यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः ॥
एवं भागं बलेः कस्मान्न ददाति जलात्मकः
॥२२॥स्वर्धुनी शीतलो वातः पद्मर्किजल्कवासितः ॥
स्वर्गे वाति शनैर्यद्वत्तथा न बलिमंदिरे
॥२३॥इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुंचंति भूतले ॥
बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यांति भूतलात्
॥२४॥अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् ॥
नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम्
॥२५॥आयुर्वृत्तिं सुतान्सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् ॥
ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम्
॥२६॥वर्षाशीतातपाः काला वर्तंते भुवि सांप्रतम् ॥
न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमंति हि
॥२७॥एकवीर्योद्भवा यूयं स्वस्रीया देवदानवाः ॥
भूमौ स्थिता वयं कस्माद्देवाः केनोपरिकृताः
॥२८॥समुद्रे मथ्यमाने तु दैत्येन्द्रो वंचितः सुरैः ॥
एकतः सर्वदेवाश्च बलिश्चैवैकतः स्थितः
॥२९॥उत्पन्नेषु च रत्नेषु भाग्यं वै यस्य यादृशम् ॥
गजाश्वकल्पवृक्षाद्याश्चंद्रगोगणदंतिनः
॥३०॥गृहीत्वा ह्यमृतं देवैर्वयं पाने नियोजिताः ॥
एतया चूर्णिता यूयं न जानीथातिगर्विताः
॥३१॥पीतावशेषं पीयूषं सत्यलोके धृतं सुरैः ॥
अहोतिकुटिला देवाः कस्माच्छेषं न दीयते
॥३२॥सुरामृतमिति ज्ञात्वा पीयूषाद्वंचिता वयम् ॥
तिलतैलमेवमिष्टं यैर्न दृष्टं घृतं क्वचित्
॥३३॥विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तु न शक्यते ॥
तथापि कथ्यते तुष्टैर्हृष्टैस्तैर्यदनुष्ठितम्
॥३४॥गौरांगी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा ॥
सुकेशा चंद्रवदना कर्णासक्तविलोचना
॥३५॥वलित्रयांकिता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते ॥
स्थलारविंदचरणा लतेव भुजभूषिता
॥३६॥सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता ॥
त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाताऽमृतमन्थने
॥३७॥अमृतादुत्थिता पूर्वं यस्य सा तस्य तद्ध्रुवम् ॥
त्रैलोक्यं वशगं तस्य यस्य सा चारुलोचना
॥३८॥तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः ॥
विमुच्य मन्थनं सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः
॥३९॥एका स्त्री बहवो देवा दानवादैत्यराक्षसाः ॥
विवादः सुमहाञ्जातः कथमत्र भविष्यति
॥४०॥आगत्य विष्णुना सर्वे भुजे धृत्वा निवारिताः ॥
अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्
॥४१॥अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति ॥
संकेतं प्रथमं कृत्वा विष्णुना चुंबिता पुनः
॥४२॥दिव्यरूपधरः स्रग्वी वनमालाविभूषितः ॥
कौस्तुभोद्द्योतिततनुः शंखचक्रगदाधरः
॥४३॥तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः ॥
उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः
॥४४॥कुर्वंतु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने ॥
विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु
॥४५॥स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलंपटः ॥
स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा
॥४६॥परदारकृतं पापं स्त्रीवध्या तस्य जायताम् ॥
अन्योऽपि यः करोत्येवमेवमस्तु तदुच्यताम्
॥४७॥साधारणं हरिं ज्ञात्वा तथेत्युक्त्वा तथा कृतम् ॥
देवदानवदैत्यानां गंधर्वोरगरक्षसाम् ॥
मध्ये योऽभिमतो भर्ता स ते सत्यं भवेदिति
॥४८॥तेनासौ मोहिता पूर्वं दृष्टिदानेन कर्षिता ॥
आद्यं संमोहनं स्त्रीणां चक्रे दृष्टिनिरीक्षणम्
॥४९॥एवमेवेति तत्कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते ॥
दधाति हृदि यं नारी कामबाणप्रपीडिता
॥५०॥तमेव वरयेदत्र कश्चिन्नास्त्येव संशयः ॥
संजाते कलहे पूर्वं हरिणा तं निवर्तितुम्
॥५१॥यदा गृहीता सर्वैः सा हरिं नैव विमुंचति ॥
त्वमेव भर्ता साऽऽचष्टे मुंच मां व्रज दूरतः
॥५२॥मुक्त्वा दूरं ततो विष्णुः प्रविष्टः सुरमण्डले ॥
तदा सर्वे च मामुक्त्वा यथास्थानं स्वयं गताः
॥५३॥आचष्ट विजया पूर्वं सर्वान्देवान्यथाक्रमम् ॥
सा च निरीक्षते पश्चात्तं विचार्य विमुञ्चति
॥५४॥उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः ॥
नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः
॥५५॥पितामहोयमित्युक्तं यदा सख्या तदा तया ॥
नमस्कृत्य गतं दूरे कृत्वा मौनं न पश्यति
॥५६॥आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम् ॥
वाति वातो गता दूरे वरुणो मे पिता यतः
॥५७॥पौलोमीवदनासक्तो देवेन्द्रो मे न रोचते
॥५८॥वधबंधकृतच्छेदभेददण्डविकर्ष णम् ॥
कुर्वन्न कुरुते सौम्यं रूपं वैवस्वतो यमः
॥५९॥देवदानवगंधर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्
॥६०॥दृष्ट्वात्युग्रांस्ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषो त्तमः ॥
कर्णांतलोचनभ्रांतवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्
॥६१॥सौभाग्यातिशयाक्रांतं रम्यं काममनोहरम् ॥
संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणांकितम्
॥६२॥देवदानवदैत्येन्द्रक्रोधदृष्टिनिरीक्षितम् ॥
रम्यं रामा वरं चक्रे ददौ मालां ततः स्वयम्
॥६३॥दैत्याः परस्परं प्रोचुः प्रेक्ष्य तत्सुरचेष्टितम् ॥
विभागं पश्य देवानां स्वर्गे सर्वे स्वयं गताः
॥६४॥पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले ॥
देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः
॥६५॥मानवाः क्षत्रिया राज्यं कुर्वंतु पृथिवीतले ॥
पातालं तु परित्यज्य धात्री यदि तु रक्ष्यते
॥६६॥दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैस्तन्न शोभनम् ॥
अथ किं बहुनोक्तेन राजा त्रिभुवने बलिः
॥६७॥संविभज्याथ रत्नानि समं राज्यं विधीयताम् ॥
यावदेवं प्रगल्भंते तावत्पश्यंति नारदम्
॥६८॥गगनात्समुपायांतं द्वितीयमिव भास्करम् ॥
ब्रह्मदंडकरासक्तयुद्धपुस्तकधारिणम्
॥६९॥कृष्णाजिनधरं शांतं छत्रवीणाकमण्डलून् ॥
मौंजीगुणत्रयासक्तग्रंथिप्रवरमेखलम्
॥७०॥ब्रह्मरूपधरं शांतं दिव्यरुद्राक्षभूषितम् ॥
गत कल्पकृतग्रंथिसूत्रमालावलंबितम्
॥७१॥विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः ॥
संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्
॥७२॥आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुपस्थिताः ॥
प्रभो प्रसादः क्रियतामागंतव्यं गृहे मम
॥७३॥धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वं गृहागतः ॥
इत्युक्तो बलिना विप्रो विवेशासुरमंदिरे ॥
आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः
॥७४॥प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः ॥
शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः
॥७५॥इदं राज्यमिमे दारा इमे पुत्रा अहं बलिः ॥
ब्रूहि येनात्र ते कार्यं दानं मे प्रथमं व्रतम्
॥७६॥नारद उवाच
भक्त्या तुष्यंति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः ॥
न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचंति तेऽधमाः
॥७७॥त्वयाऽहं पूजितो हृष्टो न वित्तैर्मे प्रयोजनम् ॥
हृष्टोऽहं तव राज्येन यज्ञैर्दानैर्व्रतैस्तथा ॥
देवैः कृतं विप्रियं ते किंचित्पश्याम्यहं बले ॥
त्वया संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति
॥७९॥न क्षमंति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले ॥
स्वर्गे मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे
॥८०॥संनह्य प्रथमं याति यः सैन्यं शत्रुभूमिषु ॥
स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते
॥८१॥उच्छेदस्तव राज्यस्य भविष्यति श्रुतं मया ॥
एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तच्छीघ्रं तु विधीयताम्
॥८२॥बलिरुवाच
यैर्गुणैः कुरुते राज्यं राजा तान्वद मे विभो ॥
दानं पात्रे प्रदातव्यं मया त्वमपि तं वद
॥८३॥नारद उवाच
षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं करोति च ॥
स राज्यफलमाप्नोति शृणु तत्कथयाम्यहम्
॥८४॥चरेद्धर्मानकटुको मुंचेत्स्नेहमनास्तिके ॥
अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः
॥८५॥प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः ॥
दाता चाऽऽयामवर्जः स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः
॥८६॥संदधीत न चानार्यान्विगृह्णीयान्न बंधुभिः ॥
नानाप्तैश्चारयेच्चारान्कुर्यात्कार्यमपीडयन्
॥८७॥अर्थान्ब्रूयान्न चापत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः ॥
आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत्
॥८८॥नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मंत्रं प्रकाशयेत् ॥
विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु
॥८९॥आप्तैः सुगुप्तदारः स्याद्रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः ॥
स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुंजीत नाऽहितम्
॥९०॥अस्तेयः पूजयेन्मान्यान्गुरुं सेवेदमायया ॥
अर्च्यो देवो न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम्
॥९१॥सेवेत प्रणयं कृत्वा दक्षः स्यादथ कालवित् ॥
सांत्ववाक्यं सदा वाच्यमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत्
॥९२॥प्रहरेन्न च विप्राय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् ॥
क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु
॥९३॥एवं राज्ये चिरं स्थेयं यदि श्रेय इहेच्छसि ॥
तपःस्वाध्यायदानानि तीर्थयात्राऽऽश्रमाणि च
॥९४॥योगेनात्मप्रबोधस्य कलां नार्हंति षोडशीम् ॥
त्वया संसारवैराग्यं कर्त्तव्यं विप्रपूजनम्
॥९५॥यष्टव्यं विविधैर्यज्ञैर्ध्येयो नारायणो हरिः ॥
प्रसंगेन समायातो यास्ये रैवतके गिरौ
॥९६॥तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्नदी त्रैलोक्यपावनी ॥
तत्रास्ते च शिवावृक्षो बहुपुष्पफलान्वितः ॥
तत्र गत्वा करिष्यामि व्रतं तद्विष्णुवल्लभम्
॥९७॥बलिरुवाच
कोऽयं रैवतकोनाम व्रतं किं विष्णुवल्लभम् ॥
शिवावृक्षास्तु के प्रोक्तास्तत्कथं कथयस्व मे
॥९८॥नारद उवाच
पुरा युगादौ दैत्येन्द्र सपक्षाः पर्वताः कृताः ॥
संचिंत्य ब्रह्मणा पश्चादचलास्ते कृताः पुनः
॥९९॥उत्पतंति महाकाया निपतंति यदृच्छया ॥
मेरुमंदरकैलासा वचसा संस्थिताः स्थिराः
॥१००॥वारिता न स्थिता ये तु त इंद्रेण स्थिरीकृताः ॥
मेरोर्दक्षिण शृंगे तु कुमुदेति स पर्वतः
॥१०१॥दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः ॥
तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता
॥१०२॥तस्या मध्ये गृहं दिव्यं यस्मिल्लँक्ष्मीः सदा स्थिता ॥
मेरोः शृंगे पुरी रम्या गृहं तत्र मनोरमम्
॥१०३॥तत्रास्ते स भवो देवो भवानी यत्र संस्थिता ॥
सभा माहेश्वरी रम्या सौवर्णी रत्नमंडिता
॥१०४॥तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्देवैर्ब्रह्मादिभिर्वृतः ॥
तस्यां विष्णुः सदा याति देवं द्रष्टुं महेश्वरम्
॥१०५॥सौवर्णैः कुमुदैर्यस्मादसौ सर्वत्र मंडितः ॥
कुमुदेति कृतं नाम देवैस्तत्र समागतैः
॥१०६॥एकदा भगवान्रुद्रो गिरौ तस्मिन्समागतः ॥
द्रष्टुं तच्छिखरे रम्ये तां पुरीं विष्णुपालिताम्
॥१०७॥गृहागतं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः ॥
लक्ष्म्या संपूजिता गौरी हर्षिता तत्र संस्थिता
॥१०८॥एकासनोपविष्टौ तौ मंत्रयंतौ परस्परम् ॥
हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः
॥१०९॥त्वयेयं नगरी कार्या मंदरे पर्वतोत्तमे ॥
प्रष्टव्यः कारणं नाहमवश्यं तद्भविष्यति
॥११०॥हर एव विजानाति कारणं कतमोऽपि न ॥
एवं तथेति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः
॥१११॥तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ ॥
धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ
॥११२॥द्वाभ्यामुक्तो गिरिवरो ददाव किं वरं तव ॥
इत्युक्तः पर्वतस्ताभ्यां वरं वव्रे स मूढधीः
॥११३॥भविष्यत्कार्यहेतुत्वाद्भविष्यति न तद्वृथा ॥
यत्राहं तत्र वस्तव्यं भवद्भ्यामस्तु मे वरः
॥११४॥मत्सन्निधौ समागत्य स्थातव्यं ब्रह्मवासरम् ॥
तथेत्युक्त्वा सपत्नीकौ गतौ हरिहरावुभौ
॥११६॥पञ्चमो यो मनुः पूर्वं रैवतो नाम विश्रुतः ॥
तस्योत्पत्तौ तु यद्वृत्तं कुमुदाग्रे शृणुष्व तत्
॥११६॥ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः ॥
तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः
॥११७॥स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः ॥
तथोपनयनाद्याश्च स चाशीलोऽभवन्नृप
॥११८॥यतः प्रभृति जातोऽसौ ततः प्रभृत्यसावृषिः ॥
दीर्घरोगपरामर्शमवापातीव दुर्द्धरम्
॥११९॥माता चास्य परामार्तिं कुष्ठरोगाभिपीडिता ॥
जगाम चिन्तां स ऋषिः किमेतदिति दुःखितः
॥१२०॥मूर्खस्तु मंदधीः पुत्रो दुःखं जनयते पितुः ॥
अमार्गगो विशेषेण दुःखाद्दुःखतरं हि तत्
॥१२१॥अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता ॥
सुहृदां नोपकाराय पितॄणां नापि तृप्तये
॥१२२॥सुपुत्रो हृदयेऽभ्येति मातापित्रोर्दिनेदिने ॥
पित्रोर्दुःखाय धिग्जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः
॥१२३॥धन्यास्ते तनया ये स्युः सवर्लोकाभिसंमताः ॥
परोपकारिणः शांताः साधुकर्मण्यनुव्रताः
॥१२४॥अनिर्वृतं निरानंदं दुःखशोकपरिप्लुतम् ॥
नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः
॥१२५॥करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् ॥
अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल
॥१२६॥नारद उवाच
एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः ॥
दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत
॥१२७॥ऋतवागुवाच
सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया ॥
समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः
॥१२८॥सदारेण हि याः कार्याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः ॥
ताः कृताश्च विधानेन कामं समनुरुध्य च
॥१२९॥पुत्रार्थं जनितश्चायं पुंनाम्नो विच्युतौ मुने ॥
सोऽयं किमात्मदोषेण मातुर्दोषेण किं मम ॥
अस्मद्दुःखावहो जातो दौःशील्याद्वद कोविद
॥१३०॥गर्ग उवाच
रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव ॥
तेन दुःखाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत
॥१३१॥तवापचारो नैवास्य मातुर्नापि कुलस्य च ॥
अन्यद्दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यंत उपागतम्
॥१३२॥रेवती अश्विनोर्मध्यमाश्लेषामघयोस्तथा ॥
ज्येष्ठामूलर्क्षयोः प्रोक्तं गंडांतं तु भयावहम्
॥१३३॥गंडत्रये तु ये जाता नरनारीतुरंगमाः ॥
तिष्ठंति न चिरं गेहे तिष्ठन्तोऽपि भयंकराः ॥
एवमुक्तोऽथ गर्गेण चुक्रोधातीव कोपनः
॥१३४॥ऋतवागुवाच
यस्मान्ममैक पुत्रस्य रेवत्यन्ते समुद्भवः
॥१३५॥रेवती किं न जानाति मां विप्रः शापयिष्यति ॥
जाज्वल्यमाना गगनात्तस्मात्पततु रेवती
॥१३६॥नारद उवाच
तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह ॥
पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः
॥१३७॥ईश्वरेच्छाप्रभावेन पतिता गिरिमूर्द्धनि ॥
रेवत्यृक्षं निपतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः
॥१३८॥सुराष्ट्रदेशे स प्राप्तः पतितो भूतले शुभे ॥
हिमाचलस्य पुत्रो य उज्जयंतो गिरिर्महान्
॥१३९॥कुमुदेन समं मैत्री कृता पूर्वं परस्परम् ॥
यत्र त्वं स्थास्यसे स्थाता तत्राहमपि निश्चितम्
॥१४०॥इति कृत्वा गृहीत्वाथ गंगावारि सयामुनम् ॥
सारस्वतं तथा पुण्यं सिंचितुं तं समागतः
॥१४१॥आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् ॥
कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्
॥१४२॥अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीपते ॥
कुमुदाद्रिश्च सौवर्णो रेवतीच्यवनात्पुनः
॥१४३॥पंकजाभः स बाह्येन जातो वर्णेन भूपते ॥
मेरुवर्णः स मध्ये तु सौवर्णः पर्वतोत्तमः
॥१४४॥ततः सञ्जनयामास कन्यां रैवतको गिरिः ॥
रेवतीकांति संभूतां रेवतीसदृशाननाम्
॥१४५॥प्रमुचो नाम राजर्षिस्तेन दृष्टा वरांगना ॥
पितृवद्रेवतीनाम कृतं तस्या नृपोत्तम
॥१४६॥रेवतीति च विख्याता सा सर्वत्र वरांगना ॥
सर्वतेजोमयं स्थानं सर्वतीर्थजलाश्रयम्
॥१४७॥गंगाजलप्रवाहैश्च संयुक्तं यामुनैस्तथा ॥
स्थितं सारस्वतं तोयं तत्र गर्तेषु तत्त्रयम्
॥१४८॥विख्यातं रेवतीकुंडं यत्र जाता च रेवती ॥
स्मरणाद्दर्शनात्स्नानात्सर्वपापक्षयो भवेत्
॥१४९॥सा बाला वर्द्धिता तेन प्रमुंचेन महात्मना ॥
यौवनं तु तया प्राप्तं तस्मिन्रैवतके गिरौ
॥१५०॥तां तु यौवनसंपन्नां दृष्ट्वाऽथ प्रमुचो मुनि ॥
एकांते चिन्तयामास कोऽस्या भर्ता भविष्यति
॥१५१॥हूत्वाहूत्वा स पप्रच्छ गुरुं वह्निं द्विजोत्तमः ॥
प्रसादं कुरु मे ब्रूहि कोऽस्या भर्ता भविष्यति
॥१५२॥अन्योऽस्याः सदृशः कोऽपि वंशे नास्ति करोमि किम् ॥
वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान्हव्यवाहनः
॥१५३॥शृणु मे वचनं विप्र योऽस्या भर्ता भविष्यति ॥
प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः
॥१५४॥पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिंदीजठरोद्भवः ॥
दुर्दमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः
॥१५५॥अत्रांतरे समायातो दुर्दमः स महीपतिः ॥
गिरौ मृगवधाकांक्षी मुनिं गेहे न पश्यति ॥
प्रियेऽयि तातः क्व गत एहि सत्यं ब्रवीहि मे
॥१५६॥नारद उवाच
अग्निशालास्थितेनैव तच्छ्रुतं वचनं प्रियम् ॥
प्रियेत्यामन्त्रणं कोऽयं करोति मम वेश्मनि
॥१५७॥स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्दमं मुनिः ॥
जहर्ष दुर्दमं दृष्ट्वा मुनिः प्राह स गौतमम्
॥१५८॥शिष्यं विनयसम्पन्नमर्घ्यं पाद्यं समानय ॥
एकं तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः
॥१५९॥जामाता सांप्रतं राजा योग्यास्य च सुता मम ॥
ततः स चिंतयामास राजा जामातृ कारणम्
॥१६०॥मौनेन विधिना राजा जगृहेऽर्घ्यं द्विजाज्ञया ॥
तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घ्यं महामुनिः
॥१६१॥प्रस्तुतं प्राह राजेन्द्रं नृपते कुशलं पुरे ॥
कोशे बले च मित्रे च भृत्यामात्य प्रजासु च ॥
तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्
॥१६२॥पत्नी च ते कुशलिनी याऽत्र स्थाने हि तिष्ठति ॥
अन्यासां कुशलं ब्रूहि याः संति तव मंदिरे
॥१६३॥राजोवाच
त्वत्प्रसादादकुशलं नास्ति राज्ये क्वचिन्मम ॥
जातकौतूहलोऽस्म्यस्मि मम भार्याऽत्र का मुने
॥१६४॥प्रमुच उवाच
रेवती ते वरा भार्या किं न वेत्सि नृपोत्तम ॥
त्रैलोक्यसुन्दरी या तु कथं सा विस्मृता तव
॥१६५॥राजोवाच
सुभद्रां शांतपापां च कावेरीतनयां तथा ॥
सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम्
॥१६६॥विपाठां नंदिनीं चैव वेद्मि भार्यां गृहे मम ॥
तिष्ठन्ति नैव जानामि भार्या मे रेवती कुतः
॥३६७॥ऋषिरुवाच
प्रियेति सांप्रतं प्रोक्ता रेवती सा प्रिया तव ॥
तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम
॥१६८॥राजोवाच
नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम ॥
विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम
॥१६९॥ऋषिरुवाच
नास्ति भावकृतो दोषः परिवेद्मि कुरुष्व तत् ॥
वह्निना कथितस्त्वं मे जामाताद्य भविष्यसि
॥१७०॥इत्यादिवचनै राजा भार्या मेने स रेवतीम् ॥
ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं विवाहं विधि पूर्वकम् ॥
उवाच कन्या पितरं किञ्चिन्मे श्रूयतां पितः
॥१७१॥यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि ॥
रेवत्यृक्षं विवाहं मे तत्करोतु प्रसादतः
॥१७२॥ऋषिरुवाच
रेवत्यृक्षश्च न वै भद्रे चन्द्रयोगे दिवि स्थितम् ॥
ऋक्षाण्यन्यान्यपि संति सुभ्रूर्वैवाहकानि च
॥१७३॥कन्योवाच
तात तेन विना कालो विकलः प्रतिभाति मे ॥
विवाहो विकले तात मद्विधायाः कथं भवेत् ॥
प्रमुञ्च उवाच ॥
ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति ॥
चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं तन्निपातितम्
॥१७५॥मया चास्मै प्रतिज्ञाता भार्येति विदितं तव ॥
न चेच्छसि विवाहं त्वं संकटं नः समागतम्
॥१७६॥कन्योवाच
ऋतवागेव स मुनिः किमेतत्तप्तवान्स्वयम् ॥
न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताऽस्मि किम्
॥१७७॥ऋषिरुवाच
ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं तपस्वी नास्ति मेऽधिकः ॥
सुता त्वं च मया देया नान्यत्कर्तुं समुत्सहे
॥१७८॥कन्योवाच
तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि ॥
समारोप्य विवाहो मे कस्मान्न क्रियते पुनः
॥१७९॥ऋषिरुवाच
एवं भवतु भद्रं ते भद्रे प्रीतिमती भव ॥
आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव
॥१८०॥ततस्तपःप्रभावेन रेवत्यृक्षं महामुनिः ॥
यथा पूर्वं तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तमः ॥
विवाहं दुहितुः कृत्वा जामातरमुवाच ह
॥१८१॥औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् ॥
दुष्प्रापमपि दास्यामि विद्यते मे महत्तपः
॥१८२॥राजोवाच
मनोः स्वायंभुवस्याहमुत्पन्नः संततौ मुने ॥
मन्वंतराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद्वृणोम्यहम्
॥१८३॥ऋषिरुवाच
भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः ॥
रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति
॥१८४॥एवं कृत्वा गतो राजा सा च पुत्रमजीजनत् ॥
रैवतेति कृतं नाम बभूव स मनुर्नृपः
॥१८५॥अमुना च तदा प्रोक्तमस्मिन्रैवतके गिरौ ॥
स्त्रियः स्नानं करिष्यंति तासां पुत्रा महाबलाः ॥
दीर्घायुषो भविष्यंति दुःखदारिद्र्यवर्जिताः
॥१८६॥नारद उवाच
इत्युक्ते पर्वतो राजन्दीर्घो भूत्वा पपात सः ॥
एतौ तौ संस्मृतौ देवौ सभार्यौ हरिशंकरौ
॥१८७॥स्मृतमात्रौ तदाऽऽयातौ तेन बद्धौ पुरा यतः ॥
यत्राहं तत्र स्थातव्यं भवद्भ्यामिति निश्चितम्
॥१८८॥अतो विष्णुहरौ देवौ स्थितौ तौ पर्वतोत्तमे ॥
गिरौ रैवतके रम्ये स्वर्णरेखानदीजले ॥
आराधयद्धरिं देवं रेवती तां च सोब्रवीत्
॥१८९॥भवताच्चंद्रयोगस्ते गगने ब्राह्मणाज्ञया ॥
अन्यद्वृणीष्व तुष्टोऽहं वरं मनसि यत्स्थितम्
॥१९०॥रेवत्युवाच
गिरौ रैवतके देव स्थातव्यं भवता सदा ॥
मया स्नानं कृतं यत्र तत्र स्नास्यंति ये जनाः
॥१९१॥तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति वृतं मया ॥
एवमस्तु तदा प्रोच्य गिरौ रैवतके स्थितः ॥
दामोदरश्चतुर्बाहुः स्वयं रुद्रोपि संस्थितः
॥१९२॥गंगाद्याः सरितः सर्वाः संस्थिता विष्णुना सह ॥
क्षीरोदे मथ्यमाने तु यदा वृक्षः समुत्थितः
॥१९३॥आमर्द्दे देवदैत्यानां तेन सामर्दकी स्मृता ॥
अस्मिन्वृक्षे स्थिता लक्ष्मीः सदा पितृगृहे नृप
॥१९४॥शिवालक्ष्मीः स्मृतो वृक्षः सेव्यते सुरसत्तमैः ॥
देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्वृक्षोऽसौ वैष्णवः स्मृतः
॥१९५॥सर्वैः संचिंत्य मुक्तोऽसौ गिरौ रैवतके पुरा ॥
अस्य वृक्षस्य यात्रां ये करिष्यंति हरेर्दिने
॥१९६॥फाल्गुने च सिते पक्ष एकादश्यां नृपोत्तम ॥
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति गुणाधिकाः ॥
प्रांते विष्णुपुरे वासो जायतेनात्र संशयः
॥१९७॥बलिरुवाच
कथमेतद्व्रतं कार्यं वैष्णवं विष्णुवल्लभम् ॥
रात्रौ जागरणं कार्यं विधिना केन तद्वद
॥१९८॥नारद उवाच
फाल्गुनस्य सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः ॥
स्नात्वा नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽपि वा
॥१९९॥गत्वा गिरौ वने वाऽपि यत्र सा प्राप्यते शिवा ॥
पूज्या पुष्पैः शुभै रात्रौ कार्यं जागरणं नरैः
॥२००॥अष्टाधिकशतैः कार्या फलैस्तस्याः प्रदक्षिणा ॥
प्रदक्षिणीकृत्य नगं भोक्तव्यं तु फलं नरैः
॥२०१॥करकं जलपूर्णं तु कर्त्तव्यं पात्रसंयुतम् ॥
हविष्यान्नं तु कर्त्तव्यं दीपः कार्यो विधानतः
॥२०२॥एवं जागरणं कार्यं कथाश्रवणतत्परैः ॥
मुच्यंते देहिनः पापैः कलिजैः कायसंभवैः
॥२०३॥देहांते ते नराः सर्वे पूज्यंते हरिमंदिरे
॥२०४॥सारस्वत उवाच
इत्युक्त्वा नारदो दैत्यं ययौ रैवतकं गिरिम् ॥
दैत्येन्द्रो मंत्रयामास किंकार्यं सांप्रतं मया
॥२०५॥न रोचते सुरैः सार्द्धं विग्रहो मे सुरोत्तमाः
॥२०६॥मंत्रिण ऊचुः
नास्ति क्षमा भृशं तेषां क्षत्रियाणां गृहे सताम् ॥
अशक्तमपि मंस्यंते स्वयमायांति ते यतः ॥
तस्मात्स्वयं प्रयास्यामो देवेन्द्रं सहिता वयम्
॥२०७॥इति श्रुत्वा ददौ ढक्कां प्रथमं सुरविग्रहे ॥
गृहीत्वा वाहिनीं दैत्याः प्रस्थिता मेरु पर्वते
॥२०८॥यत्र सा नगरी रम्या देवराजस्य पूर्वतः ॥
आगच्छमानां तां ज्ञात्वा वाहिनीं मेरुपर्वते
॥२०९॥देवराजसमादेशाच्चलिता देव वाहिनी ॥
सुमेरोः पूर्वदिग्भागे युद्धमासीत्परस्परम्
॥२१०॥देवसैन्यं यदा सर्वं दैत्यसैन्येनसंयुतम् ॥
महाप्रलयसादृश्यं युद्धं वृत्तं तदा तयोः
॥२११॥ऐरावणं समारुह्य देवराजः समागतः ॥
रथमारुह्य दैत्येन्द्रो युद्धायान्ये समागताः
॥२१२॥देवा यज्ञभुजो यस्मात्तस्मान्न युद्ध कांक्षिणः ॥
ऐरावणो बलिं दृष्ट्वा न चचालाग्रतो मृधे
॥२१३॥संग्रामे विमुखो याति दिग्गजैः परिवेष्टितः ॥
अध्वरे बाहुना येन संकल्पं कृतवान्बलिः
॥२१४॥तेन वै स सुरान्सर्वान्वारयामास संयुगे ॥
वारिता विमुखा यांति देवराजः करोतु किम्
॥२१५॥कुलिशं न कुरुते कर्म भुजमुक्तं न गच्छति
॥२१६॥एवं बहूनि युद्धानि निवृत्तानि तदा तयोः ॥
न हंतुं शक्यंते युद्धे देवैर्दैत्या महाबलाः
॥२१७॥बलाकांक्षाः स्थिता देवा गुरुणा ते प्रबोधिताः ॥
अमरा देवताः सर्व इति शुक्रेण वारिताः
॥२१८॥अवतारं हरेर्ज्ञात्वा पञ्चमं वामनं स्थितम् ॥
अतिहृष्टोऽमरावत्यां राज्यं चक्रे सुरेश्वरः
॥२१९॥ननर्त्त युद्धे दैत्येन्द्रः स्वगृहे यजते सुरान् ॥
पातालाभिसृता दैत्या राज्यं कुर्वंति मानवाः
॥२२०॥तदा देवगणाः सर्वे मन्त्रयन्ति सुरैः सह ॥
दैत्यो लोकद्वयं शास्ति स्वर्गं शास्ति सुरेश्वरः
॥२२१॥क्षंतव्यं तावदेवास्य वामनो रैवतं गिरिम् ॥
यावद्याति सुरैः कार्यं मौनं दैत्यजितैरपि
॥२२२॥यदाप्रभृति सञ्जातो वामनो धरणीतले ॥
तदाप्रभृति दैत्यानां दुनिर्मित्तानि जज्ञिरे
॥२२३॥शिवा प्रविश्य नगरे रौति सा विस्वरं निशि ॥
भ्रमन्ति नगरे काका दिवारात्रं विराविणः
॥२२४॥सर्प्पाः सर्प्पंति गेहेषु कृष्णा रौद्रा विषोल्बणाः ॥
कंका गृध्रा बका भ्रांता भ्रमन्ति नगरोपरि
॥२२५॥जायन्ते विमुखा गर्भाः स्त्रीषु गोषु मृगीषु वा ॥
घृतं दुग्धं च नैवास्ति तिले तैलं न विद्यते
॥२२६॥जने जानपदो नित्यं युध्यते च परस्परम् ॥
काली करालवदना दीर्घकेशी विलोचना
॥२२७॥अज्ञाता रुदती याति नगरे सा गृहं प्रति ॥
कोऽयं न ज्ञायते कस्मात्तपस्वी भस्मगुंठितः
॥२२८॥यतिर्मौनव्रती नग्न पुरो याति गृहेगृहे ॥
डमरूड्डामरुं पश्चाद्धुंकारं विदधाति च
॥२२९॥अकाले कुपिता मेघा जलं मुञ्चंति पुष्कलम् ॥
करकैः पूरिता गर्भा गर्जंति गिरयो बहु
॥२३०॥समजायत भूकंपो दिग्दाहश्चाप्यजायत ॥
मिलित्वा श्वगणः सर्वो मुखमुच्चैर्विधाय च
॥२३१॥रौति रात्रौ पुरे नित्यं घूकः शब्दं विशब्दते ॥
बलिराज्यक्षयो जातो दिवि केतूदयो निशि
॥२३२॥आदित्यमण्डले वेधः कीलकैर्दृश्यते कृतः ॥
कबन्धसंकुले व्योम्नि चन्द्रमा न प्रकाशते
॥२३३॥स जातो रोहिणीवेधो यो जातो युगव्यत्यये ॥
नक्षत्राणि दिवा लोकैर्गण्यन्ते गुणवत्तरैः
॥२३४॥बीजानां व्यत्ययो जज्ञे भूमिस्त्रीगोमृगीषु च ॥
अश्वा ह्रेषंति सहसा मदं कुर्वंति नो गजाः
॥२३९॥मन्त्रिणां मंत्रितो मन्त्रो भिद्यते राज्यसंक्षये ॥
घृताहुत्या हुतो वह्निर्ज्वलति न तदा द्विजैः
॥२३६॥प्रचण्डः पावनो वाति वात्यया घूर्णितद्रुमः ॥
ध्वजा ज्वलन्ति चैत्येषु नभो भवति धूसरम्
॥२३७॥एते चान्ये च बहव उत्पाता बलिनो गृहे ॥
संजाता वामने जाते नारदागमनादनु
॥२३८॥अन्यच्च जायते रौद्रं यद्दिवा स्वप्नदर्शनम् ॥
संनह्यंते यदा दैत्याः पतिता निपतंति च
॥२३९॥निमित्तानि स सैन्यस्य दृष्ट्वैवं न प्रवर्त्तते ॥
सदा संतिष्ठते गेहे राज्यं च कुरुते बलिः
॥२४०॥शरीरे न सुखं तस्य गात्रभंगः शिरोव्यथा ॥
ज्वरितो न सुखं शेते न भुंक्ते न पिबत्यसौ ॥
न भुक्तं जीर्यते लोकः सर्वोपि व्याकुलीकृतः
॥२४१॥विपरीतं जगद्दृष्ट्वा बलिर्व्याकुलमानसः ॥
मन्त्रयामास किमिदं ब्राह्मणैः सह दुःखितः
॥२४२॥शुक्रं गुरुं समानीय सभायां संनिवेश्य च ॥
पप्रच्छ कुशलं दैत्यो भक्त्या परमया युतः ॥
विपरीतमिदं सर्वं वर्त्तते तद्वदस्व मे
॥२४३॥नारदेन यदुक्तं मे गुरो सत्यं भविष्यति ॥
उत्पातशांतिकं ब्रूहि ब्राह्मणैः सहितो मम
॥२४४॥शुक्र उवाच
उत्पातशांतये कार्यो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः ॥
ब्राह्मणैः क्षत्रियैः सार्द्धं द्वादशाब्दो विधीयताम्
॥२४५॥ऋषयो ब्राह्मणा ये च मुनयो ब्रह्मचारिणः ॥
आगच्छन्तु महायज्ञे ये च दूरेऽपि संस्थिताः
॥२४६॥नगरात्पूर्वदिग्भागे कर्त्तव्यो यज्ञमण्डपः ॥
यस्य यस्याभिरुचितं देयं दानं त्वया नृप ॥
तथा करिष्य इत्युक्त्वा यज्ञार्थं तत्परोभवत्
॥२४७॥आनाय्य ब्राह्मणान्सर्वान्कुशलान्यज्ञकर्मणि ॥
गृहीता यज्ञदीक्षा तैर्यज्ञे वै सर्व दक्षिणे
॥२४८॥ब्राह्मणाय मया देयं सर्वस्वमिह याचिते ॥
शरीरपुत्रमित्राणि दारान्दास्यामि याचितः
॥२४९॥दातव्यं सततं दानं ब्राह्मणेभ्यो मयाध्वरे ॥
वारितेनापि न स्थेयं दातव्यं निश्चितं मया ॥
याचितश्चेन्न दास्यामि तदा व्यर्थो ममाऽध्वरः
॥२५०॥विधाय मण्डपं दिव्यं बहुयोजनविस्तरम् ॥
तत्र दानानि दीयन्ते भोजनाच्छादनानि च
॥२५१॥सप्तर्षयः समायाता गगनाद्धरणीतले ॥
दिग्भ्यः समागताः सर्वे ब्राह्मणाः संति ये भुवि
॥२५२॥क्षत्रियाश्च समायाता विगृह्य विविधं वसु ॥
निवेदयन्ति ते राज्ञे प्रारब्धे यज्ञकर्मणि
॥२५३॥आसमुद्रात्समायाता नटनर्त्तकयाचकाः ॥
गीतवादित्रनिर्घोषो वेदध्वनिविमिश्रितः
॥२५४॥त्रैलोक्यं बधिरीचक्रे देहिदेहीति याचितम् ॥
मा देहीति वचो नास्ति स्तोकं देहीति चैव न
॥२५५॥यद्यद्यो याचते वस्तु तत्तस्मै तत्र दीयते ॥
ब्राह्मणो हि न सोऽप्यस्ति यो हि तं बहु याचते
॥२५६॥भोजनाच्छादनार्थं च न गृह्णंति द्विजातयः ॥
सुवर्णरत्नरौप्याणि तथाश्वरथकुंजरान्
॥२५७॥गृहगोभूमिग्रामांश्च न गृह्णंति द्विजातयः ॥
बलिराज्येन संतुष्टाः किं कुर्वति धनेन ते
॥२५८॥एवं प्रवर्तते यज्ञो महान्सर्वस्वदक्षिणः
॥२५९॥नृत्यंति गायंति पठंति चान्ये स्तुवंति यज्ञं बहुदानयुक्तम् ॥
ब्रह्मेन्द्र रुद्रग्रहसूर्यचंद्राः प्रसादिता आहुतिभिश्च मन्त्रैः
॥२६०॥बलिं प्रशंसंति गुरुं तथान्ये होतारमेके परिवारमेके ॥
प्रजापतेर्नापि सुराधिपस्य समाप्यते चेदथ यास्यति धुवम् ॥
प्रदाय राज्यं द्विजपुंगवेभ्यः सपुत्रमित्रैः सहितो रसातलम्
॥२६१॥इतीति वाचः प्रवदंति वाडवाः शृण्वंति दैत्याः किमिदं वदंति ॥
बलेः पुरःस्थाः कथयंति संगता बलिः प्रहृष्टः प्रददाति याचितम्
॥२६२॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे द्वितीये वस्त्रापथक्षेत्रमाहात्म्ये बलियज्ञप्रभाववर्णनंनाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥