अतः परं प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम्
ब्रह्मोवाच
अतः परं प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम् ।
श्रूयतामृषयो देवास्सर्वकामसुखावहम्
॥१॥ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय संस्मरेत्सांबकं शिवम् ।
कुर्यात्तत्प्रार्थनां भक्त्या सांजलिर्नतमस्तकः
॥२॥उत्तिष्ठोत्तिष्ठ देवेश उत्तिष्ठ हृदयेशय ।
उत्तिष्ठ त्वमुमास्वामिन्ब्रह्माण्डे मंगलं कुरु
॥३॥जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिर्जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः ।
त्वया महादेव हृदिस्थितेन यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि
॥४॥इत्युक्त्वा वचनं भक्त्या स्मृत्वा च गुरुपादके ।
बहिर्गच्छेद्दक्षिणाशां त्यागार्थं मलमूत्रयोः
॥५॥देहशुद्धिं ततः कृत्वा स मृज्जलविशोधनैः ।
हस्तौ पादौ च प्रक्षाल्य दंतधावनमाचरेत्
॥६॥दिवानाथे त्वनुदिते कृत्वा वै दंतधावनम् ।
मुखं षोडशवारं तु प्रक्षाल्यांजलिभिस्तथा
॥७॥षष्ठ्याद्यमाश्च तिथयो नवम्यर्कदिने तथा ।
वर्ज्यास्सुरर्षयो यत्नाद्भक्तेन रदधावने
॥८॥यथावकाशं सुस्नायान्नद्यादिष्वथवा गृहे ।
देशकालाविरुद्धं च स्नानं कार्यं नरेण च
॥९॥रवेर्दिने तथा श्राद्धे संक्रान्तौ ग्रहणे तथा ।
महादाने तथा तीर्थे ह्युपवासदिने तथा
॥१०॥अशौचेप्यथवा प्राप्ते न स्नायादुष्णवारिणा ।
यथा साभिमुखंस्नायात्तीर्थादौ भक्तिमान्नरः
॥११॥तैलाभ्यंगं च कुर्वीत वारान्दृष्ट्वा क्रमेण च ।
नित्यमभ्यंगके चैव वासितं वा न दूषितम्
॥१२॥श्राद्धे च ग्रहणे चैवोपवासे प्रतिपद्दिने ।
अथवा सार्षपं तैलं न दुष्येद्ग्रहणं विना
॥१३॥देशं कालं विचार्यैवं स्नानं कुर्याद्यथा विधि ।
उत्तराभिमुखश्चैव प्राङ्मुखोप्यथवा पुनः
॥१४॥उच्छिष्टेनैव वस्त्रेण न स्नायात्स कदाचन ।
शुद्धवस्त्रेण संस्नायात्तद्देवस्मरपूर्वकम्
॥१५॥परधार्य्यं च नोच्छिष्टं रात्रौ च विधृतं च यत् ।
तेन स्नानं तथा कार्यं क्षालितं च परित्यजेत्
॥१६॥तर्पणं च ततः कार्यं देवर्षिपितृतृप्तिदम् ।
धौतवस्त्रं ततो धार्यं पुनराचमनं चरेत्
॥१७॥शुचौ देशे ततो गत्वा गोमयाद्युपमार्जिते ।
आसनं च शुभं तत्र रचनीयं द्विजोत्तमाः
॥१८॥शुद्धकाष्ठसमुत्पन्नं पूर्णं स्तरितमेव वा ।
चित्रासनं तथा कुर्यात्सर्वकामफलप्र दम्
॥१९॥यथायोग्यं पुनर्ग्राह्यं मृगचर्मादिकं च यत् ।
तत्रोपविश्य कुर्वीत त्रिपुंड्रं भस्मना सुधीः
॥२०॥जपस्तपस्तथा दानं त्रिपुण्ड्रात्सफलं भवेत् ।
अभावे भस्मनस्तत्र जलस्यादि प्रकीर्तितम्
॥२१॥एवं कृत्वा त्रिपुंड्रं च रुद्राक्षान्धारयेन्नरः ।
संपाद्य च स्वकं कर्म पुनराराधयेच्छिवम्
॥२२॥पुनराचमनं कृत्वा त्रिवारं मंत्रपूर्वकम् ।
एकं वाथ प्रकुर्याच्च गंगाबिन्दुरिति ब्रुवन्
॥२३॥अन्नोदकं तथा तत्र शिवपूजार्थमाहरेत् ।
अन्यद्वस्तु च यत्किंचिद्यथाशक्ति समीपगम्
॥२४॥कृत्वा स्थेयं च तत्रैव धैर्यमास्थाय वै पुनः ।
अर्घं पात्रं तथा चैकं जलगंधाक्षतैर्युतम्
॥२५॥दक्षिणांसे तथा स्थाप्यमुपचारस्य क्लृप्तये ।
गुरोश्च स्मरणं कृत्वा तदनुज्ञामवाप्य च
॥२६॥संकल्पं विधिवत्कृत्वा कामनां च नियुज्य वै ।
पूजयेत्परया भक्त्या शिवं सपरिवारकम्
॥२७॥मुद्रामेकां प्रदर्श्यैव पूजयेद्विघ्नहारकम् ।
सिंदुरादिपदार्थैश्च सिद्धिबुद्धिसमन्वितम्
॥२८॥लक्षलाभयुतं तत्र पूजयित्वा नमेत्पुनः ।
चतुर्थ्यंतैर्नामपदैर्नमोन्तैः प्रणवादिभिः
॥२९॥क्षमाप्यैनं तदा देवं भ्रात्रा चैव समन्वितम् ।
पूजयेत्परया भक्त्या नमस्कुर्यात्पुनः पुनः
॥३०॥द्वारपालं सदा द्वारि तिष्ठंतं च महोदरम् ।
पूजयित्वा ततः पश्चात्पूजयेद्गिरिजां सतीम्
॥३१॥चंदनैः कुंकुमैश्चैव धूपैर्दीपैरनेकशः ।
नैवेद्यैर्विविधैश्चैव पूजयित्वा ततश्शिवम्
॥३२॥नमस्कृत्य पुनस्तत्र गच्छेच्च शिवसन्निधौ ।
यदि गेहे पार्थिवीं वा हैमीं वा राजतीं तथा
॥३३॥धातुजन्यां तथैवान्यां पारदां वा प्रकल्पयेत् ।
नमस्कृत्य पुनस्तां च पूजयेद्भक्तितत्परः
॥३४॥तस्यां तु पूजितायां वै सर्वे स्युः पूजितास्तदा ।
स्थापयेच्च मृदा लिंगं विधाय विधिपूर्वकम्
॥३५॥कर्तव्यं सर्वथा तत्र नियमास्स्वगृहे स्थितैः ।
प्राणप्रतिष्ठां कुर्वीत भूतशुद्धिं विधाय च
॥३६॥दिक्पालान्पूजयेत्तत्र स्थापयित्वा शिवालये ।
गृहे शिवस्सदा पूज्यो मूलमंत्राभियोगतः
॥३७॥तत्र तु द्वारपालानां नियमो नास्ति सर्वथा ।
गृहे लिंगं च यत्पूज्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्
॥३८॥पूजाकाले च सांगं वै परिवारेण संयुतम् ।
आवाह्य पूजयेद्देवं नियमोऽत्र न विद्यते
॥३९॥शिवस्य संनिधिं कृत्वा स्वासनं परिकल्पयेत् ।
उदङ्मुखस्तदा स्थित्वा पुनराचमनं चरेत्
॥४०॥प्रक्षाल्य हस्तौ पश्चाद्वै प्राणायामं प्रकल्पयेत् ।
मूलमंत्रेण तत्रैव दशावर्तं नयेन्नरः
॥४१॥पंचमुद्राः प्रकर्तव्याः पूजावश्यं करेप्सिताः ।
एता मुद्राः प्रदर्श्यैव चरेत्पूजाविधिं नरः
॥४२॥दीपं कृत्वा तदा तत्र नमस्कारं गुरोरथ ।
बध्वा पद्मासनं तत्र भद्रासनमथापि वा
॥४३॥उत्तानासनकं कृत्वा पर्यंकासनकं तथा ।
यथासुखं तथा स्थित्वा प्रयोगं पुनरेव च
॥४४॥कृत्वा पूजां पुराजातां वट्टकेनैव तारयेत् ।
यदि वा स्वयमेवेह गृहे न नियमोऽस्ति च
॥४५॥पश्चाच्चैवार्घपात्रेण क्षारयेल्लिंगमुत्तमम् ।
अनन्यमानसो भूत्वा पूजाद्रव्यं निधाय च
॥४६॥पश्चाच्चावाहयेद्देवं मंत्रेणानेन वै नरः ।
कैलासशिखरस्थं च पार्वतीपतिमुत्तमम्
॥४७॥यथोक्तरूपिणं शंभुं निर्गुणं गुणरूपिणम् ।
पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं वृषभध्वजम्
॥४८॥कर्पूरगौरं दिव्यांगं चन्द्रमौलिं कपर्दिनम् ।
व्याघ्रचर्मोत्तरीयं च गजचर्माम्बरं शुभम्
॥४९॥वासुक्यादिपरीतांगं पिनाकाद्यायुधान्वितम् ।
सिद्धयोऽष्टौ च यस्याग्रे नृत्यंतीह निरंतरम्
॥५०॥जयजयेति शब्दश्च सेवितं भक्त पूजकैः ।
तेजसा दुःसहेनैव दुर्लक्ष्यं देवसेवितम्
॥५१॥शरण्यं सर्वसत्त्वानां प्रसन्नमुखपंकजम् ।
वेदैश्शास्त्रैर्यथा गीतं विष्णुब्रह्मनुतं सदा
॥५२॥भक्तवत्सलमानंदं शिवमावाहयाम्यहम् ।
एवं ध्वात्वा शिवं साम्बमासनं परिकल्पयेत्
॥५३॥चतुर्थ्यंतपदेनैव सर्वं कुर्याद्यथाक्रमम् ।
ततः पाद्यं प्रदद्याद्वै ततोर्घ्यं शंकराय च
॥५४॥ततश्चाचमनं कृत्वा शंभवे परमात्मने ।
पश्चाच्च पंचभिर्द्रव्यैः स्नापयेच्छंकरं मुदा
॥५५॥वेदमंत्रैर्यथायोग्यं नामभिर्वा समंत्रकैः ।
चतुर्थ्यंतपदैर्भक्त्या द्रव्याण्येवार्पयेत्तदा
॥५६॥तथाभिलषितं द्रव्यमर्पयेच्छंकरोपरि ।
ततश्च वारुणं स्नानं करणीयं शिवाय वै
॥५७॥सुगंधं चंदनं दद्यादन्यलेपानि यत्नतः ।
ससुगंधजलेनैव जलधारां प्रकल्पयेत्
॥५८॥वेदमंत्रैः षडंगैर्वा नामभी रुद्रसंख्यया ।
यथावकाशं तां दत्वा वस्त्रेण मार्जयेत्ततः
॥५९॥पश्चादाचमनं दद्यात्ततो वस्त्रं समर्पयेत ।
तिलाश्चैव जवा वापि गोधूमा मुद्गमाषकाः
॥६०॥अर्पणीयाः शिवायैव मंत्रैर्नानाविधैरपि ।
ततः पुष्पाणि देयानि पंचास्याय महात्मने
॥६१॥प्रतिवक्त्रं यथाध्यानं यथायोग्याभिलाषतः ।
कमलैश्शतपत्रैश्च शंखपुष्पैः परैस्तथा
॥६२॥कुशपुष्पैश्च धत्तूरैर्मंदारैर्द्रोणसंभवैः ।
तथा च तुलसीपत्रैर्बिल्वपत्रैर्विशेषतः
॥६३॥पूजयेत्परया भक्त्या शंकरं भक्तवत्सलम् ।
सर्वाभावे बिल्वपत्रमपर्णीयं शिवाय वै
॥६४॥बिल्वपत्रार्पणेनैव सर्वपूजा प्रसिध्यति ।
ततस्सुगंधचूर्णं वै वासितं तैलमुत्तमम्
॥६५॥अर्पणीयं च विविधं शिवाय परया मुदा ।
ततो धूपं प्रकर्तव्यो गुग्गुलागुरुभिर्मुदा
॥६६॥दीपो देयस्ततस्तस्मै शंकराय घृतप्लुतः ।
अर्घं दद्यात्पुनस्तस्मै मंत्रेणानेन भक्तितः
॥६७॥कारयेद्भावतो भक्त्या वस्त्रेण मुखमार्जनम् ।
रूपं देहि यशो देहि भोगं देहि च शंकर
॥६८॥भुक्तिमुक्तिफलं देहि गृहीत्वार्घं नमोस्तु ते ।
ततो देयं शिवायैव नैवेद्यं विविधं शुभम्
॥६९॥तत आचमनं प्रीत्या कारयेद्वा विलम्बतः ।
ततश्शिवाय ताम्बूलं सांगोपाङ्गं विधाय च
॥७०॥कुर्यादारार्तिकं पञ्चवर्तिकामनुसंख्यया ।
पादयोश्च चतुर्वारं द्विःकृत्वो नाभिमण्डले
॥७१॥एककृत्वे मुखे सप्तकृत्वः सर्वाङ्गं एव हि ।
ततो ध्यानं यथोक्तं वै कृत्वा मंत्रमुदीरयेत्
॥७२॥यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः ।
गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मंत्रजपं सुधीः
॥७३॥गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मन्त्रमुदीरयेत् ।
यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः
॥७४॥स्तोत्रैर्नानाविधैः प्रीत्या स्तुवीत वृषभध्वजम् ।
ततः प्रदक्षिणां कुर्याच्छिवस्य च शनैश्शनैः
॥७५॥नमस्कारांस्ततः कुर्यात्साष्टांगं विधिवत्पुमान् ।
ततः पुष्पांजलिदेंयो मंत्रेणानेन भक्तितः
॥७६॥शंकराय परेशाय शिवसंतोषहेतवे ।
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यद्यत्पूजादिकं मया
॥७७॥कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर ।
तावकस्त्वद्गतप्राण त्वच्चित्तोहं सदा मृड
॥७८॥इति विज्ञाय गौरीश भूतनाथ प्रसीद मे ।
भूमौ स्खलितवादानां भूमिरेवावलंबनम्
॥७९॥त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो ।
इत्यादि बहु विज्ञप्तिं कृत्वा सम्यग्विधानतः
॥८०॥पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः कुर्यान्नतिं मुहुः ।
स्वस्थानं गच्छ देवेश परिवारयुतः प्रभो ।
पूजाकाले पुनर्नाथ त्वया गंतव्यमादरात् ।
इति संप्रार्थ्य वहुशश्शंकरं भक्तवत्सलम्
॥८२॥विसर्जयेत्स्वहृदये तदपो मूर्ध्नि विन्यसेत् ।
इति प्रोक्तमशेषेण मुनयः शिवपूजनम् ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमर्हथ
॥८३॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजन वर्णनो नाम त्रयोदशोध्यायः ॥ १३ ॥